Adhyaya 65: The Sovereignty Vow and the Cycle of Tithi-Based Observances
Sārvabhauma-vrata tathā Tithi-vratāni
Ritual-Manual
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားဆွေးနွေးမှုအတွင်း ဤအခန်းသည် လဆန်းလပြည့်ရက်များ (tithi) နှင့် သတ်မှတ်လများအပေါ် မူတည်သော ဝရတ (vrata) များကို အကျဉ်းချုပ် အခမ်းအနားလမ်းညွှန်အဖြစ် တင်ပြသည်။ ကာတ္တိက လဆန်း ဒသမီမှ စတင်သော “သာဗ္ဗဘောမ-ဝရတ” တွင် နေ့ခင်းအစာရှောင်ခြင်း၊ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ သန့်စင်ထားသော ဘလီ ပူဇော်ခြင်း၊ ပညာရှိ ဘြာဟ္မဏများကို ပန်းဖြင့် ဂုဏ်ပြုခြင်း၊ မွေးဖွားမှုအဆက်ဆက် အောင်မြင်ရေးအတွက် အရပ်ညွှန် ဆုတောင်းမန်တရား ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ထို့နောက် ညအချိန်တွင် ပြင်ဆင်ထားသော အစားအစာ (အထူးသဖြင့် ဒဟိ-ထမင်း) ကို စားသုံးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဧကာဒသီ၊ တရယောဒသီ၊ စတုရဒသီ၊ ပေါုဏ္ဏမာသီ နှင့် အမဝါသျာ တို့ကဲ့သို့ တိသီ-ဝရတ များကို စည်းစိမ်ချမ်းသာ၊ သန့်စင်မှုနှင့် မင်းတော်၏ “ဒိဂ္ဗိဇယ” (အရပ်လေးမျက်နှာ အောင်ပွဲ) နှင့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြသည်။ ရေရှည်လိုက်နာမှုဖြင့် ကုသိုလ်တိုးပွားကာ ကြီးမားသော ဝေဒ ယဇ్ఞ များနှင့် တူညီသကဲ့သို့ အကျိုးဖော်ပြပြီး၊ စည်းကမ်းတကျ စားသုံးခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်းတို့မှတဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးတည်ငြိမ်မှုနှင့် မြေပြင်တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့သော သီလ-အခမ်းအနား သန့်ရှင်းမှု၏ အIdeal ကို အလေးပေးထားသည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 65
Verse 1
अगस्त्य उवाच । सार्वभौमव्रतं चान्यत् कथयामि समासतः । येन सम्यक्कृतेनाशु सार्वभौमो नृपो भवेत् ॥ ६५.१ ॥
အဂஸ္တျက ပြောသည်။ «စಾರ்வဘೌမ-ဝရတ ဟုခေါ်သော အခြားသော ဝရတတစ်ပါးကို အကျဉ်းချုပ် ပြောမည်။ ထိုဝရတကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးလျှင် မင်းသည် လျင်မြန်စွာ စကြဝတီ (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဓိပတိ) ဖြစ်နိုင်သည်»။
Verse 2
कार्तिकस्य तु मासस्य दशमी शुक्लपक्षिका । तस्यां नक्ताशनो नित्यं दिक्षु शुद्धबलिं हरेत् ॥ ६५.२ ॥
ကာရ္တိကလ၏ လဆန်းဘက် ဒသမီနေ့၌ နေ့စဉ် ညအချိန်တွင်သာ အစာစားရမည်။ ထို့ပြင် အရပ်အရပ်သို့ သန့်ရှင်းသော ဘလိ (ပူဇော်အလှူ) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 3
विचित्रैः कुसुमैर्भक्त्या पूजयित्वा द्विजोत्तमान् । दिशां तु प्रार्थनां कुर्यान् मन्त्रेणानेन सुव्रतः । सर्वा भवन्त्यः सिद्ध्यन्तु मम जन्मनि जन्मनि ॥ ६५.३ ॥
အမျိုးမျိုးသော ပန်းများဖြင့် ယုံကြည်敬虔စွာ ဒွိဇအထွတ်အမြတ်တို့ကို ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ဝရတကို စည်းကမ်းတကျ ကျင့်သူသည် ဤမန္တရဖြင့် အရပ်များသို့ ဆုတောင်းရမည်— «အရှင်တို့ရေ၊ ကျွန်ုပ်၏ မွေးဖွားခြင်းတိုင်း မွေးဖွားခြင်းတိုင်း၌ အရာအားလုံး ပြည့်စုံအောင် ဖြစ်ပါစေ»။
Verse 4
एवमुक्त्वा बलिं तासु दत्त्वा शुद्धेन चेतसा । ततो रात्रौ तु भुञ्जीत दध्यन्नं तु सुसंस्कृतम् ॥ ६५.४ ॥
ဤသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် သန့်ရှင်းသော စိတ်ဖြင့် ထိုအရပ်တို့သို့ ဘလိပူဇော်ကို ဆက်ကပ်ကာ၊ ထို့နောက် ညအချိန်တွင် ကောင်းစွာ ပြင်ဆင်ထားသော ဒဓိနှင့် ထမင်းကို စားသုံးရမည်။
Verse 5
पूर्वं पश्चाद्यथेष्टं तु एवं संवत्सरं नृप । यः करोति नरो नित्यं तस्य दिग्विजयो भवेत् ॥ ६५.५ ॥
အို မင်းကြီး၊ လူတစ်ယောက်သည် ဤပုံစံအတိုင်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေ့စဉ်ကျင့်သုံး၍ အရှေ့သို့ အရင်သွားပြီးနောက် အနောက်သို့ မိမိအလိုအတိုင်း ဆက်လက်သွားလျှင်၊ ထိုသူအတွက် အရပ်လေးမျက်နှာကို အောင်နိုင်ခြင်း (ဒိဂ္ဝိဇယ) ဖြစ်ပေါ်မည်။
Verse 6
एकादश्यां तु यत्नेन नरः कुर्याद् यथाविधि । मार्गशीर्षे शुक्लपक्षादारभ्याब्दं विचक्षणः । तद् व्रतं धनदस्येष्टं कृतं वित्तं प्रयच्छति ॥ ६५.६ ॥
ဧကာဒသီနေ့တွင် လူသည် စည်းကမ်းအတိုင်း သတိထား၍ ဝရတကို ပြုလုပ်သင့်သည်။ မာရ္ဂရှီရ္ရှ လပြည့်ဘက် (သုက္လပက္ခ) မှ စ၍ ပညာရှိသူသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ထိန်းသိမ်းရမည်။ ဓနဒ (ကူဗေရ) နှစ်သက်သော ထိုဝရတကို ပြုလျှင် ဥစ္စာဓနကို ပေးတတ်သည်။
Verse 7
एकादश्यां निराहारो यो भुङ्क्ते द्वादशीदिने । शुक्ले वाऽप्यथवा कृष्णे तद्व्रतं वैष्णवं महत् ॥ ६५.७ ॥
ဧကာဒသီနေ့တွင် အစာမစားဘဲ အစာရှောင်၍ ဒွာဒသီနေ့တွင် စားသောက်သူ—သုက္လပက္ခဖြစ်စေ ကృష్ణပက္ခဖြစ်စေ—ထိုဝရတသည် မဟာဗိုင်ရှ္ဏဝ ဝရတဟု ခေါ်သည်။
Verse 8
एवं चीर्णसुघोराणि हन्ति पापानि रपार्थिव । त्रयोदश्यां तु नक्तेन धर्मव्रतमथोच्यते ॥ ६५.८ ॥
ဤသို့ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော ဝရတများကို ကျင့်သုံးပြီးနောက် ပാപများကို ဖျက်ဆီးပေးသည်၊ အို မြေမိခင်။ ထို့ပြင် တရယောဒသီနေ့တွင် ညဘက်သာ စားသောက်သော ဝရတကို ဓမ္မဝရတ (ဓမ္မနှင့်ညီသော စည်းကမ်း) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 9
शुक्लपक्षे फाल्गुनस्य तथारभ्य विचक्षणः । रौद्रं व्रतं चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः । माघमासादथारभ्य पूर्णं संवत्सरं नृप ॥ ६५.९ ॥
အို ပညာရှိ မင်းကြီး၊ ဖာလ္ဂုန လ၏ သုက္လပက္ခမှ စ၍ ရောဒြ ဝရတကို စတင်ကျင့်သုံးရမည်။ အထူးသဖြင့် ကృష్ణပက္ခ၏ စတုတ္ထဒသီနေ့တွင် ဖြစ်သည်။ မာဃ လမှ စ၍ တစ်နှစ်ပြည့်အောင် ပြီးစီးစေပါ။
Verse 10
इन्दुव्रतं पञ्चदश्यां शुक्लायां नक्तभोजनम् । पितृव्रतममावास्यामिति राजन् तथेरितम् ॥ ६५.१० ॥
“အိန္ဒုဝရတကို သုက္လပက္ခ၏ ပဉ္စဒသီနေ့တွင် ညဘက်သာ စားသောက်၍ ကျင့်ရသည်။ ပိတೃဝရတကို အမావာသျာ (လကွယ်နေ့) တွင် ကျင့်ရသည်” ဟု မင်းကြီးအား ဤသို့ ဆိုထားသည်။
Verse 11
दश पञ्च च वर्षाणि य एवṃ कुरुते नृप । तिथिव्रतानि कस्तस्य फलं व्रतप्रमाणतः ॥ ६५.११ ॥
အို မင်းကြီး၊ ဤသို့ပင် ဆယ်နှင့်ငါးနှစ်တိုင်အောင် ကျင့်သုံးသူအတွက် လတိထိ (လပြည့်လကွယ်နေ့စဉ်) နှင့်ဆိုင်သော ဝရတများ၏ အကျိုးကို ဝရတ၏ အတိုင်းအတာအလိုက် အပြည့်အစုံ မည်သူက ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။
Verse 12
अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । यष्टानि तेन राजेन्द्र कल्पोक्ताः क्रतवस्तथा ॥ ६५.१२ ॥
အို မင်းမြတ်၊ ထိုသူသည် အရှ္ဝမေဓ ယဇ္ဉာ ထောင်ပေါင်းများစွာနှင့် ရာဇသူယ အခမ်းအနား ရာပေါင်းများစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ကလ္ပ (ရိတုအမိန့်) တွင် ဖော်ပြထားသည့် အခြား ကရတု ယဇ္ဉာများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Verse 13
एकमेव कृतं हन्ति व्रतं पापानि नित्यशः । यः पुनः सर्वमेतद्धि कुर्यान्नरवरात्मज । स शुद्धो विरजो लोकानाप्नोति सकलं नृप ॥ ६५.१३ ॥
ဝရတတစ်ခုတည်းကိုပင် ဆောင်ရွက်လျှင် အပြစ်များကို အမြဲတမ်း ဖျက်ဆီးတတ်သည်။ သို့ရာတွင် အကောင်းဆုံးသော လူသား၏ သားတော်ရေ၊ ဤအရာအားလုံးကို အမှန်တကယ် ဆောင်ရွက်သူသည် သန့်ရှင်း၍ အညစ်အကြေးကင်းစင်ကာ လောကအားလုံးကို ရရှိတတ်သည်၊ အို မင်းကြီး။
Frequently Asked Questions
The text foregrounds disciplined, repeatable ritual conduct—fasting regulations, purified offerings, honoring learned persons, and calendrical consistency—as a means to cultivate personal purity (pāpa-kṣaya) and social order. Within the narrative’s didactic frame, sovereignty and prosperity are presented as outcomes of self-regulation and correct ritual timing rather than mere force, implying that stable governance is rooted in restrained consumption and structured obligations.
The sārvabhauma-vrata begins on Kārttika śukla-daśamī (bright tenth of Kārttika) with naktāśana and directional bali. Additional tithi-vratas are assigned to Ekādaśī (with observance patterns spanning śukla and kṛṣṇa pakṣa), Trayodaśī (naktāśana as “dharma-vrata”), Caturdaśī (raudra-vrata, emphasized in kṛṣṇa pakṣa, described as beginning from Māgha and continuing for a year), Paurṇamāsī (indu-vrata with night eating on the bright fifteenth), and Amāvāsyā (pitṛ-vrata). A separate instruction mentions commencing from Mārgaśīrṣa śukla pakṣa and continuing for a year for a wealth-yielding observance.
Although explicit ecological sites are not named, the chapter’s practices imply an ethic of terrestrial balance through restraint and regularization: naktāśana limits consumption, and offerings to the directions acknowledge a spatially distributed cosmology in which humans interact with the environment through measured, purified exchanges. In the Varāha–Pṛthivī frame, such disciplined cycles can be read as supporting orderly human–Earth relations by reducing excess and embedding conduct in seasonal-lunar rhythms.
The passage is voiced by the sage Agastya (Agastya uvāca) as the immediate instructor within the transmitted narration. It also addresses a royal recipient (nṛpa/rājendra), but no specific dynastic lineage or named king is identified here. Learned brāhmaṇas (dvijottama) appear as recipients of honor within the ritual procedure.