Adhyaya 60: The Rite of the Śāntivrata: A Yearlong Observance with Viṣṇu-on-Śeṣa and Nāga-Anganyāsa Worship
Śāntivrata-vidhiḥ (Ananta-Śeṣa-nāga-pūjā-sahitaḥ)
Ritual-Manual
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း၌ ဤအধ্যာယတွင် ရှေးဆရာ အဂஸ္တျ ရှိကာ ရာဇာတစ်ပါးအား “ရှာန္တိဝြတ” အကျင့်ပုံစံကို သင်ပြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤဝြတသည် ဂೃಹಸ್ಥများအတွက် ရေရှည်သော ရှာန္တိ (ငြိမ်းချမ်းမှု) ကို ရရှိစေမည့် လက်တွေ့ကျသော စည်းကမ်းဖြစ်ပြီး ကာရ္တိက လပြည့်ဘက် (śukla pakṣa) ၏ ပဉ္စမီနေ့မှ စ၍ တစ်နှစ်တိုင်တိုင် ဆောင်ရွက်ကာ ချဉ်သောအစားအစာများကို ရှောင်ကြဉ်ရသည်။ အကျင့်ဆောင်သူသည် ညစဉ် ဟရီကို အနန္တ–ရှေရှ (Śeṣa) ပေါ်တွင် အိပ်စက်နေသကဲ့သို့ စိတ်ကူး၍ ပူဇော်ပြီးနောက် ခြေမှ ဦးခေါင်းထိ ကိုယ်အင်္ဂါနေရာများတွင် အင်္ဂန്യാസပုံစံဖြင့် နာဂများကို သီးသန့်သတ်မှတ်ကာ ဝတ်ပြုသည်။ နို့ဖြင့် အဘိသေက၊ နို့နှင့် နှမ်းဖြင့် ဟോമ၊ နှစ်ကုန်တွင် ဘြာဟ္မဏများကို အာဟာရကျွေးမွေး၍ ရွှေနာဂရုပ်တုကို ဒါနပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ စာတမ်းသည် ဤရိတုက్రమကို လူမှုတည်ငြိမ်မှု၊ အိမ်တွင်းညီညွတ်ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် မြွေကြောက်ရွံ့မှု လျော့နည်းခြင်းတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ကာ မြေပြင်ကောင်းကျိုးနှင့်လည်း ကိုက်ညီကြောင်း ညွှန်ပြသည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 60
Verse 1
अगस्त्य उवाच । शान्तिव्रतं प्रवक्ष्यामि तव राजन् शृणुष्व तत् । येन चीर्णेन शान्तिः स्यात् सर्वदा गृहमेधिनाम् ॥ ६०.१ ॥
အဂஸ္တျက ပြောသည်— “အို မင်းကြီး၊ သင်နားထောင်ပါ။ ငါသည် Śānti‑vrata (ငြိမ်းချမ်းရေးဝတ်) ကို ရှင်းပြမည်။ ထိုဝတ်ကို ကျင့်သုံးလျှင် အိမ်ထောင်ရှင်တို့အတွက် အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းမှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။”
Verse 2
पञ्चम्यां शुक्लपक्षस्य कार्त्तिके मासि सुव्रत । अरभेद् वर्षमेकं तु भुञ्जीयादम्लवर्जितम् ॥ ६०.२ ॥
ကာရ္တ္တိကလတွင် လပြည့်ဘက် (သုက္လပက္ခ) ၏ ပဉ္စမတိထီနေ့၌၊ အို ကောင်းသောဝတ်ရှိသူ၊ တစ်နှစ်ပြည့်အထိ အချဉ်အရသာကို ရှောင်ပြီး အစာကိုသာ စားသုံးနေထိုင်ရမည်။
Verse 3
नक्तं देवं तु सम्पूज्य हरिं शेषोपरि स्थितम् । अनन्तायेति पादौ तु वासुकायेति वै कटिम् ॥ ६०.३ ॥
ညအချိန်၌ Śeṣa ပေါ်၌ တည်နေသော ဟရိ (Hari) ဘုရားကို စနစ်တကျ ပူဇော်ပြီး၊ ခြေတော်တို့ကို “အနန္တ” (Ananta) ဟု ခေါ်ကာ၊ ခါးကို “ဝါသုက” (Vāsuka) ဟု ခေါ်ရမည်။
Verse 4
तक्षकाश्येति जठरमुरः कर्कोटकाय च । पद्माय कण्ठं सम्पूज्य महापद्माय दोर्युगम् ॥ ६०.४ ॥
“တက္ရှက” (Takṣaka) ဟု ဆိုကာ ဝမ်းကို ရိုသေကန်တော့ရမည်၊ “ကရ္ကိုဋက” (Karkoṭaka) ဟု ဆိုကာ ရင်ဘတ်ကို ရိုသေကန်တော့ရမည်။ ထို့နောက် လည်ချောင်းကို “ပဒ္မ” (Padma) ဟု မန္တရဖြင့် ပူဇော်ပြီး၊ လက်နှစ်ဖက်ကို “မဟာပဒ္မ” (Mahāpadma) ဟု မန္တရဖြင့် ပူဇော်ရမည်။
Verse 5
शङ्खपालाय वक्त्रं तु कुटिलायेति वै शिरः । एवं विष्णुगतं पूज्य पृथक्त्वेन च पूजयेत् ॥ ६०.५ ॥
မျက်နှာ (vaktra) ကို “ရှင်ခပာလ” (Śaṅkhapāla) နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သတ်မှတ်၍၊ ခေါင်း (śiras) ကို “ကူဋိလ” (Kuṭila) နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု သတ်မှတ်ရမည်။ ဤသို့ ဗိဿဏု (Viṣṇu) နှင့် ဆိုင်သော အင်္ဂါများကို ပူဇော်ပြီးနောက်၊ တစ်ခုချင်းကွဲပြားသကဲ့သို့ သီးသန့်လည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 6
क्षीरेण स्नपनं कुर्यात् तानुद्दिश्य हरेः पुनः । तदग्रे होमयेत् क्षीरं तिलैः सह विचक्षणः ॥ ६०.६ ॥
ဟရိအား ရည်ညွှန်း၍ ထိုသူတို့အတွက် နို့ဖြင့် သန့်စင်ရေချိုးပူဇော်မှုကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုအရှေ့တွင် ပညာရှိသူသည် နှမ်းနှင့်အတူ နို့ကို မီးထဲသို့ ဟောမပူဇော်ရမည်။
Verse 7
एवं संवत्सरस्यान्ते कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । नागं तु काञ्चनं कुर्याद् ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ६०.७ ॥
ဤသို့ တစ်နှစ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဘြာဟ္မဏများအား အာဟာရပူဇော်ကျွေးမွေးရမည်။ ထို့ပြင် ရွှေနဂါးပုံကို ပြုလုပ်စေ၍ ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးထံ ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 8
एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतमेतन्नराधिपः । तस्य शान्तिर्भवेन्नित्यं नागानां न भयṃ तथा ॥ ६०.८ ॥
အို လူတို့၏အရှင်၊ ဤဝရတကို ဘက္တိဖြင့် ကျင့်သုံးသူမည်သူမဆို အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိမည်။ ထို့အပြင် နဂါးတို့ထံမှလည်း ကြောက်ရွံ့မှု မရှိတော့ပေ။
Frequently Asked Questions
The text frames peace (śānti) as a household virtue cultivated through disciplined, time-bound observance: regulated diet, regular worship, and socially redistributive acts (brāhmaṇa-bhojana and dāna). The underlying logic links ritual order and self-restraint to sustained domestic stability and the mitigation of harms symbolized by nāgas.
The observance begins on pañcamī (the fifth tithi) of the śuklapakṣa (bright fortnight) in the month of Kārttika and is performed for one full year (saṃvatsara). The worship is specified as nakta (night-time) devotion.
While not explicitly ecological in vocabulary, the chapter employs nāga symbolism—often associated with subterranean waters, land stability, and liminal terrestrial forces—within a protective and harmonizing rite. By prescribing non-violent, regulated conduct and offerings that culminate in communal feeding and gifting, the text can be read as aligning household practice with the maintenance of social and terrestrial equilibrium.
The speaker identified in the transmitted instruction is the sage Agastya, addressing a rājā (king). No dynastic genealogy is specified in these verses, but the presence of Agastya situates the instruction within a sage-to-king didactic model common to Purāṇic legal-ritual discourse.