
Saubhāgyakaraṇa-vrata-vidhiḥ
Ritual-Manual (Vrata and Dāna Prescriptions)
ဤအခန်းတွင် မိန်းမ၊ ယောက်ျား နှစ်ဦးစလုံးအတွက် သောဘဂျ (ကံကောင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာသုခ) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုသော “Saubhāgyakaraṇa” ဝရတ၏ သင်ကြားရေးနည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။ မင်းတော်မေးမြန်းသူထံသို့ သင်ကြားပေးသည့်ပုံစံဖြင့် ဖာလ္ဂုဏ လဆန်းပိုင်း တတိယတိထိ (tṛtīyā) တွင် စတင်ကာ ညပိုင်း “နက္တ” (ညတွင်သာ အစာစား/တစ်ကြိမ်သာ) ကို ထိန်းသိမ်းပြီး သန့်ရှင်းမှု၊ သစ္စာပြောဆိုမှု စသည့် သီလကျင့်ဝတ်လိုအပ်ချက်များကို လိုက်နာရန် ဆိုသည်။ ထို့နောက် ပူဇော်ပုံမှာ ပေါင်းစည်းသဘောဖြစ်၍ ဟရီကို သရီ(လက္ခ္မီ) နှင့်အတူ သို့မဟုတ် ရုဒ္ရကို ဥမာ/ဂေါရီ နှင့်အတူ ဘက်တိဖြင့် ပူဇော်ရန်ညွှန်ကြားပြီး သာသနာစာအရ သူတို့မခွဲမကွာဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။ ကိုယ်အင်္ဂါများအပေါ် နျာသကဲ့သို့ အမည်တပ်အစဉ်၊ အနံ့သာနှင့် ပန်းပူဇော်ခြင်း၊ ပျားရည်၊ ဂျီ(နို့ဆီ) နှင့် နှမ်းဖြင့် ဟောမပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ လအလိုက် အစားအသောက်စည်းကမ်းများကို ဆက်လက်ကျင့်ပြီး မာဃ လဆန်း တတိယတိထိတွင် ရွှေရုပ်တော်များကို ဒါနပြုကာ အရည်အချင်းပြည့်ဝသော ဗြာဟ္မဏအား အိုးခွက် ၆ လုံးကို စနစ်တကျ လှူဒါန်းရန် ဆိုပြီး မျိုးဆက်များစွာအထိ စည်းစိမ်တိုးပွားမည်ဟု ဖလပြုထားသည်။
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अतः परं महाराज सौभाग्यकरणं व्रतम् । शृणु येनाशु सौभाग्यं स्त्रीपुंसामुपजायते ॥ ५८.१ ॥
အဂஸ္တျာက ပြောသည်။ ထို့နောက် အို မဟာမင်း၊ ကံကောင်းခြင်းကို ဖြစ်စေသော ဝရတကို နားထောင်လော့။ ထိုဝရတကြောင့် မိန်းမနှင့် ယောက်ျားတို့တွင် စည်းစိမ်နှင့် မင်္ဂလာကောင်းခြင်းသည် လျင်မြန်စွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 2
फाल्गुनस्य तु मासस्य तृतीया शुक्लपक्षतः । उपासितव्या नक्तेन शुचिना सत्यवादिना ॥ ५८.२ ॥
ဖာလ္ဂုဏ မာသတွင် လပြည့်ဘက် (သုက္လပက္ခ) ၏ တိတိယတိထီနေ့ကို သန့်ရှင်း၍ အမှန်စကားပြောသူက ညအစာရှောင် (နက္တဝရတ) ဖြင့် စောင့်ထိန်းရမည်။
Verse 3
सश्रीकं च हरिं पूज्य रुद्रं वा चोमया सह । या श्रीः सा गिरिजा प्रोक्ता यो हरिः स त्रिलोचनः ॥ ५८.३ ॥
သီရိနှင့်အတူ ဟရီကို ပူဇော်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥမာနှင့်အတူ ရုဒ္ရကို ပူဇော်ပြီးနောက်—ဤနေရာတွင် “သီရိ” ဟုဆိုသည်မှာ ဂိရိဇာ (ပါရဝတီ) ဖြစ်၍ “ဟရီ” ဟုဆိုသည်မှာ တြိလိုစန (ရှီဝ) ဖြစ်သည်ဟု သိမြင်ရမည်။
Verse 4
एवं सर्वेषु शास्त्रेषु पुराणेषु च पठ्यते । एतस्मादन्यथा यस्तु ब्रूते शास्त्रं पृथक्तया ॥ ५८.४ ॥
ဤသို့ပင် သာသ္တရများအားလုံးနှင့် ပုရာဏများတွင်လည်း ဖတ်ရှုသင်ကြားထားသည်။ သို့သော် ဤအရာမှ လွဲ၍ သာသ္တရကို ခွဲခြားကာ ကွဲပြားသဘောဖြင့် ဟောပြောသူသည်—
Verse 5
रुद्रो जनानां मर्त्यानां काव्यं शास्त्रं न तद्भवेत् । विष्णुं रुद्रकृतं ब्रूयात् श्रीर्गौरी न तु पार्थिव । तन्नास्तिकानां मर्त्यानां काव्यं ज्ञेयं विचक्षणैः ॥ ५८.५ ॥
မော်တယ်လူသားတို့အတွက် ရုဒ္ရ၏ရေးသားမှုဟု အမည်တပ်ထားသော ကဗျာ/စာတမ်းကို အာဏာရှိသော သာသ္တရဟု မယူဆသင့်။ အကယ်၍ မည်သူမဆို “ဗိෂ္ဏုကို ရုဒ္ရက ဖန်ဆင်းသည်” ဟုဆိုကာ၊ သို့မဟုတ် “သီရိသည် ဂေါရီဖြစ်၍ ပါရဝတီမဟုတ်” ဟုဆိုလျှင်၊ အို ပာရ္ထဝီ၊ ပညာရှိတို့သည် ထိုအရာကို အနာသ္တိက မော်တယ်တို့၏ ကဗျာသာဟု သိမှတ်ရမည်၊ သာသ္တရမဟုတ်။
Verse 6
एवं ज्ञात्वा सलक्ष्मीकं हरिं सम्पूज्य भक्तितः । मन्त्रेणानेन राजेन्द्र ततस्तं परमेश्वरम् ॥ ५८.६ ॥
ဤသို့ သိမြင်ပြီးနောက် လက္ရှ္မီနှင့်အတူ ဟရီကို ဘက္တိဖြင့် ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်လျက်၊ အို မင်းတို့အထွဋ်အမြတ် (ရာဇေန္ဒြ)၊ ထို့နောက် ထို အမြင့်မြတ်ဆုံး အရှင် (ပရမေရှ္ဝရ) ကို ဤမန္တရဖြင့် ပူဇော်ရမည်။
Verse 7
गम्भीरायेति पादौ तु सुभगायेति वै कटिम् । उदरं देवदेवेति त्रिनेत्रायेति वै मुखम् । वाचस्पतये च शिरो रुद्रायेति च सर्वतः ॥ ५८.७ ॥
ခြေထောက်ကို “ဂမ္ဘီရာ” ဟူသော မန္တရဖြင့် သတ်မှတ်၍၊ ခါးကို “သုဘဂါ” ဟူ၍၊ ဝမ်းဗိုက်ကို “ဒေဝဒေဝ” ဟူ၍၊ မျက်နှာကို “တြိနေတရ” ဟူ၍၊ ခေါင်းကို “ဝါစස්ပတိ” သို့ အပ်နှံကာ၊ အရပ်ရပ်အနှံ့ “ရုဒြ” သို့ ဖြစ်စေဟု ဆို၏။
Verse 8
एवमभ्यर्च्य मेधावी विष्णुं लक्ष्म्या समन्वितम् । हरं वा गौरीसंयुक्तं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ५८.८ ॥
ဤသို့ ပညာရှိသူသည် လက္ရှ္မီနှင့်အတူရှိသော ဗိဿ္ဏုကို သို့မဟုတ် ဂေါရီနှင့်အတူရှိသော ဟရ (ရှီဝ) ကို အနံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အစရှိသဖြင့် အစဉ်လိုက်တကျ ပူဇော်အဘိဓာနပြုလေ၏။
Verse 9
ततस्तस्याग्रतो होमं कारयेन्मधुसर्पिषा । तिलैः सह महाराज सौभाग्यपतयेति च ॥ ५८.९ ॥
ထို့နောက် သူ၏ရှေ့တွင်၊ မဟာဘုရင်ကြီး၊ ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ထောပတ်ဆီ) ဖြင့် လည်းကောင်း၊ နှမ်းစေ့တို့နှင့်အတူ လည်းကောင်း ဟောမကို ပြုလုပ်စေ၍၊ ထို့ပြင် “ကံကောင်းခြင်း၏ အရှင်” ဟူသော မန္တရဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 10
ततस्त्वक्षारविरसं निस्नेहं धरणीतले । गोधूमान्नं तु भुञ्जीत कृष्णेप्येवं विधिः स्मृतः ॥ आषाढादिद्वितीयां तु पारणं तत्र भोजनम् ॥ ५८.१० ॥
ထို့နောက် မြေပြင်ပေါ်တွင် အယ်လ်ကာလီဆားမပါ၊ အရသာပြင်းမထား၊ ဆီ သို့မဟုတ် ဂျီမပါသော ဂျုံအစာကို စားရမည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အမှောင်ပက္ခ (ကృష్ణပက္ခ) အတွက်လည်း အတူတူဟု ဆိုထားသည်။ အာရှာဍ္ဍမှ စ၍ ဒုတိယတိထိနေ့တွင် ထိုအစာဖြင့် ပါရာဏ (ပဋိပတ္တိပြီးဆုံးခြင်း) ကို ပြုရမည်။
Verse 11
यवअन्नं तु ततः पश्चात् कार्त्तिकादिषु पार्थिव । श्यामाकं तत्र भुञ्जीत त्रीन् मासान् नियतः शुचिः ॥ ५८.११ ॥
ထို့နောက်တဖန်၊ အို ဘုရင်ကြီး၊ ကာတ္တိကလမှ စ၍ နောက်လများတွင် ထိုအခါ၌ ရှျာမာက (śyāmāka) စပါးကို စားသုံးရမည်။ သုံးလပတ်လုံး စည်းကမ်းတကျ နေထိုင်၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရမည်။
Verse 12
ततो माघसिते पक्षे तृतीयायां नराधिप । सौवर्णां कारयेद् गौरीं रुद्रं चैक्त्र बुद्धिमान् ॥ ५८.१२ ॥
ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ မာဃလ၏ လင်းပက္ခ တတိယနေ့ (တṛတီယာ) တွင် ပညာရှိသူသည် ရွှေဖြင့် ဂေါရီ၏ ရုပ်တုကို ပြုလုပ်စေကာ ရုဒြကိုလည်း ပြုလုပ်၍ တစ်နေရာတည်းတွင် အတူတကွ တင်ထားရမည်။
Verse 13
सलक्ष्मीकं हरिं चापि यथाशक्त्या प्रसन्नधीः । ततस्तं ब्राह्मणे दद्यात पात्रभूते विचक्षणे ॥ ५८.१३ ॥
စိတ်ကြည်လင်၍ သဘောထားကောင်းစွာဖြင့်၊ ကိုယ့်အင်အားအတိုင်း လက္ရှမီနှင့်အတူ ဟရီကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုအလှူကို လက်ခံထိုက်သော ဉာဏ်ရှိသည့် ဘြာဟ္မဏအား ပေးလှူရမည်။
Verse 14
अन्नेन हीने वेदानां पारगे साधुवर्तिनि । सदाचार इति वा दद्यादल्पवित्ते विशेषतः ॥ ५८.१४ ॥
အစားအစာမလုံလောက်သော်လည်း၊ ဝေဒများကို ကျွမ်းကျင်ပြီး သီလသမာဓိဖြင့် နေထိုင်သူဖြစ်ကာ၊ အထူးသဖြင့် ငွေကြေးနည်းပါးသည့်အခါတွင်ပင် “သဒာစာရ” (ကောင်းသောအကျင့်) ဟူသောနာမဖြင့် လှူဒါန်းသင့်သည်။
Verse 15
षड्भिः पात्रैरुपेतं तु ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एकं मधुमयं पात्रं द्वितीयं घृतपूरितम् ॥ ५८.१५ ॥
အိုးခြောက်လုံးဖြင့် ပြည့်စုံသော အလှူကို ဘြာဟ္မဏအား တင်ပြရမည်။ ပထမအိုးမှာ ပျားရည်ဖြင့် ပြည့်စုံစေ၍၊ ဒုတိယအိုးမှာ ဂျီ (ထောပတ်ရှင်း) ဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည်။
Verse 16
तृतीयं तिलतैलस्य चतुर्थं गुडसंयुतम् । पञ्चमं लवणैः पूर्णं षष्ठं गोक्षीरसंयुतम् ॥ ५८.१६ ॥
တတိယအိုးမှာ နှမ်းဆီဖြစ်ရမည်။ စတုတ္ထအိုးမှာ ဂုဒ (သကြားညို) နှင့် ရောစပ်ထားရမည်။ ပဉ္စမအိုးမှာ ဆားဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည်။ ဆဋ္ဌမအိုးမှာ နွားနို့နှင့် ပေါင်းစပ်ထားရမည်။
Verse 17
एतानि दत्त्वा पात्राणि सप्तजन्मान्तरं भवेत् । सुभगो दर्शनीयश्च नारी वा पुरुषोऽपि वा ॥ ५८.१७ ॥
ဤအိုးခွက်များကို လှူဒါန်းပြီးနောက် ဆက်တိုက်မွေးဖွားမှု ခုနစ်ဘဝအတွင်း ကံကောင်း၍ ရုပ်ရည်လှပမြင်ကောင်းလာမည်—မိန်းမဖြစ်စေ ယောက်ျားဖြစ်စေ။
The text instructs disciplined observance (vrata) grounded in purity and truthfulness, and it advances a hermeneutic claim that worship of Hari with Śrī and Rudra with Umā/Gaurī should not be treated as mutually exclusive; it labels separationist readings as non-authoritative within its stated “śāstric” framework.
The observance begins on Phālguna śukla tṛtīyā with nakta practice. A later completion/ritual gift is specified on Māgha śukla tṛtīyā. Intermediate month markers include Āṣāḍha (for pāraṇa/breaking the regimen), and dietary notes extending through Kārttika and subsequent months.
Although Pṛthivī is not directly invoked in the verses provided, the chapter encodes a model of regulated consumption—grain choices and restrictions sequenced by months—alongside calendrical alignment. In an ecological-ethical reading, such restraint can be mapped as a Purāṇic strategy for stabilizing human behavior within seasonal cycles, indirectly supporting terrestrial balance.
The speaking authority is Agastya (agastya uvāca), addressing a royal recipient (mahārāja/narādhipa/rājendra). Deities referenced include Hari/Viṣṇu with Śrī (Lakṣmī) and Rudra/Śiva with Umā/Gaurī/Girijā, framed as an interpretive unity. A qualified brāhmaṇa recipient is described in terms of Vedic learning and conduct rather than a named lineage.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.