
Dhanyavrata-vidhiḥ
Ritual-Manual
ဝရာဟပုရာဏ၏ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဝရာဟသည် ပෘထဝီကို အဂஸ္တျ၏ မိန့်ခွန်းဖြင့် “ဓနျဝြတ” (ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုဆိုင်ရာ ဝြတ) ၏ လက်တွေ့ကျကျ အကျင့်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ စတင်ရမည့်နေ့ကို မာရ္ဂရှီရ္ษ မာသ၊ သုက္လပက္ခ၊ ပရတိပဒါ ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ညအချိန် နက္တ (ညစာသာ/ညပိုင်းစည်းကမ်း) ကို ထိန်းသိမ်းကာ ဝိෂ္ဏုနှင့် အဂ္နိကို ပူဇော်ရန်၊ ထို့ပြင် ဇနာရ္ဒန၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် မန္တရ-နျာသ (ခြေ၊ ဝမ်းဗိုက်၊ ရင်ဘတ်၊ လက်မောင်း၊ ခေါင်း၊ နှင့် အလုံးစုံသို့ ပျံ့နှံ့မှု) ကို ပြုလုပ်ရန် ဆိုထားသည်။ ဟောမကුණ္ဍ တည်ဆောက်ပြီး သတ်မှတ်မန္တရများဖြင့် မီးထဲသို့ အာဟုတိများ ဆက်ကပ်ရသည်။ လအလိုက် အစားအသောက်စည်းကမ်းများ (ဃြတ/နို့ဆီပါဝင်သော အစားအစာများ၊ ပာယသ၊ စက္တု စသည်) ကို ခွဲခြားညွှန်ကြားပြီး၊ နိဂုံးတွင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်သော မီးရုပ်ပုံကို ဒါနပြုကာ ဘြာဟ္မဏကို ဂုဏ်ပြုခြင်းဖြင့် ပြီးဆုံးသည်။ ဤဝြတသည် ချက်ချင်း “ဓနျတ္ဝ” (ချမ်းသာပြည့်စုံမှု) ကို ပေးပြီး အတိတ်က အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို ဖယ်ရှားကာ ရွတ်ဖတ်သူနှင့် နားထောင်သူ နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အကျိုးရှိကြောင်း ဆိုသည်။ ဥပမာအဖြစ် ယခင်ကလ္ပတွင် ကုဗေရ (ဓနဒ) က ဤဝြတကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धन्यव्रतम् अनुत्तमम् । येन सद्यो भवेद् धन्य अधन्योऽपि हि यो भवेत् ॥ ५६.१ ॥
အဂස්တျာက ပြောသည်— “နောက်တစ်ဆင့်တွင် ငါသည် အထူးမြတ်ဆုံးသော ‘ဓနျယဝရတ’ ဟူသော ဝရတကို ရှင်းလင်းမည်။ ထိုဝရတကြောင့် လူသည် ချက်ချင်း ‘ဓနျယ’ (ကံကောင်း၊ ကောင်းချီးခံ) ဖြစ်လာပြီး၊ ‘အဓနျယ’ (ကံမကောင်း) ဖြစ်သူတောင်လည်း ထိုသို့ ဖြစ်လာနိုင်သည်။”
Verse 2
मार्गशीर्षे सिते पक्षे प्रतिपद्यां तिथिर्भवेत् । तस्यां नक्तं प्रकुर्वीत विष्णुमग्निं प्रपूजयेत् ॥ ५६.२ ॥
မာရ္ဂရှီရ္ษ လတွင် လပြည့်ဘက် (စိတပက္ခ) ၏ ပရတိပဒါ တိထိ ရောက်သောနေ့၌ ‘နက္တ’ အကျင့်—နေ့ခင်းတွင် အစာရှောင်၍ ညတွင်သာ စားသောက်ခြင်း—ကို ဆောင်ရွက်ကာ ဗိဿနုနှင့် အဂ္နိကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ရမည်။
Verse 3
वैश्वानराय पादौ तु अग्नयेत्युदरं तथा । हविर्भुञ्जाय च उरो द्रविणोदेति वै भुजौ ॥ ५६.३ ॥
ခြေထောက်တို့သည် ဝိုင်ရှ္ဝာနရ (Vaiśvānara) ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၏။ ဝမ်းဗိုက်ကိုလည်း ‘အဂ္နိ’ ဟု ခေါ်သည်။ ရင်ဘတ်ကို ‘ဟဝိရ္ဘုဉ္ဇ’ ဟု သတ်မှတ်ပြီး လက်မောင်းတို့ကို အမှန်တကယ် ‘ဒြဝိဏောဒေတိ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 4
संवर्त्तायेति च शिरो ज्वलनायेति सर्वतः । अभ्यर्च्यैवं विधानॆन देवदेवं जनार्दनम् ॥ ५६.४ ॥
«သံဝတ္တာယ» နှင့် «ဇွလနာယ» ဟူသော နာမတော်များကို ရွတ်ဆိုကာ၊ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း အရပ်ရပ်မှ ဦးခေါင်းကို ပူဇော်ပြီး၊ ဒေဝဒေဝ ဖြစ်သော ဇနာရ္ဒနကို ရိုသေကန်တော့ရမည်။
Verse 5
तस्यैव पुरतः कुण्डं कारयित्वा विघानतः । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः ॥ ५६.५ ॥
ထိုနေရာ၏ ရှေ့တည့်တည့်တွင် အတားအဆီးမရှိအောင် ကုဏ္ဍ (မီးကန်) ကို ဆောက်လုပ်စေပြီး၊ ပညာရှိသော အကျင့်ဆောင်သူသည် ထိုနေရာ၌ ဤမန္တရားများဖြင့် ဟောမ (မီးပူဇော်) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 6
ततः संयावकं छन्नं भुञ्जीयाद् घृतसंयुतम् । कृष्णपक्षेऽप्येवमेव चातुर्मास्यं तु यावतः ॥ ५६.६ ॥
ထို့နောက် ဂျီ (ဃృత) နှင့်အတူ အပေါ်မှ ဖုံးအုပ်ထားသော သံယာဝက (ရိုးရိုးပြင်ဆင်ထားသော အစားအစာ) ကို စားသုံးရမည်။ ကృష్ణပက္ခ (လဆုတ်) အတွင်း၌လည်း ထိုနည်းတူပင် စာတုర్మာသျ (Cāturmāsya) ဝတ်တရားကာလ အဆုံးတိုင်အောင် လိုက်နာရမည်။
Verse 7
चैत्रादिषु च भुञ्जीत पायसं सघृतं बुधः । श्रावणादिषु सक्तूंश्च ततश्चैतत् समाप्यते ॥ ५६.७ ॥
ချိုင်တြ (Caitra) မှ စသော လများတွင် ပညာရှိသည် ဂျီ (ဃృత) နှင့် ရောထားသော ပာယသ (ဆန်နို့ပူတင်း) ကို စားသုံးရမည်။ ရှရဝဏ (Śrāvaṇa) မှ စသော လများတွင်တော့ စက္တု (အနှံအပြားကင်၍ အမှုန့်) ကို စားသုံးရမည်။ ထို့နောက် ဤဝတ်တရားသည် ပြီးဆုံးသည်။
Verse 8
समाप्ते तु व्रते वह्निं काञ्चनं कारयेद् बुधः । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं रक्तपुष्पानुलेपनम् ॥ ५६.८ ॥
ဝတ်တရား ပြီးဆုံးသည့်အခါ ပညာရှိသည် အဂ္နိ (မီး) ၏ ရွှေရုပ်တုကို ပြုလုပ်စေပြီး၊ အနီရောင် အဝတ်နှစ်ထည်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ကာ အနီရောင် ပန်းများဖြင့် လိမ်းပူဇော်ရမည်။
Verse 9
कुङ्कुमेन तथा लिप्य ब्राह्मणं देवदेव च । सर्वावयवसम्पूर्णं ब्राह्मणं प्रियदर्शनम् ॥ ५६.९ ॥
ထို့အတူ ကုင်ကုမ (ဇာဖရန်) လိမ်းပေးပြီး ဗြာဟ္မဏနှင့် ဒေဝတို့၏ ဒေဝတော်ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း ပြည့်စုံ၍ ဗြာဟ္မဏသည် မြင်ရသော်လည်း ချစ်မြတ်နိုးဖွယ် ဖြစ်၏။
Verse 10
पूजयित्वा विधानॆन रक्तवस्त्रयुगेन च । पश्चात् तं दापयेत् तस्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ५६.१० ॥
စည်းကမ်းအတိုင်း ပူဇော်ပြီးနောက် အနီရောင်အဝတ်အထည် တစ်စုံဖြင့်လည်း ဆက်ကပ်ကာ၊ ထို့နောက် ပညာရှိသည် ဤမန္တရားဖြင့် ထိုပူဇော်ပစ္စည်းကို သူ့အား ပေးအပ်စေသင့်၏။
Verse 11
धन्योऽस्मि धन्यकर्मास्मि धन्यचेष्टोऽस्मि धन्यवान् । धन्येनानेन चीर्णेन व्रतेन स्यां सदा सुखी ॥ ५६.११ ॥
“ကျွန်ုပ်သည် ကံကောင်းသူဖြစ်၏; ကျွန်ုပ်၏ ကမ္မသည် ကံကောင်း၏; ကျွန်ုပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုသည် ကံကောင်း၏; ကျွန်ုပ်သည် ကောင်းချီးခံရသူဖြစ်၏။ ဤမင်္ဂလာဝရတကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် အမြဲတမ်း ချမ်းသာစေကာ စိတ်ချမ်းသာပါစေ” ဟု။
Verse 12
एवमुच्चार्य तं विप्रे न्यस्य कोशं महात्मनः । सद्यो धन्यत्वमाप्नोति योऽपि स्याद् भाग्यवर्जितः ॥ ५६.१२ ॥
အို ဗြာဟ္မဏာ၊ ထိုစကားကို ထိုသို့ ရွတ်ဆိုပြီး မဟာစိတ်ရှိသူအတွက် ဘဏ္ဍာ (ရန်ပုံငွေ) ကို အပ်နှံထားလျှင်၊ ကံမကောင်းသူဖြစ်နေသူတောင် ချက်ချင်း မင်္ဂလာသုခကို ရရှိ၏။
Verse 13
इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं च पुष्कलम् । अनेन कृतमात्रेण जायते नात्र संशयः ॥ ५६.१३ ॥
ဤဘဝ၌ပင် ကံကောင်းခြင်းသည် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ငွေကြေးနှင့် စပါးသီးနှံ အလွန်များစွာလည်း ရရှိ၏။ ဤအမှုကို ပြုလုပ်ရုံမျှဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ သံသယမရှိ။
Verse 14
प्राग्जन्मजनितं पापमग्निर्दहति तस्य ह । दग्धे पापे विमुक्तात्मा इह जन्मन्यसौ भवेत् ॥ ५६.१४ ॥
အတိတ်ဘဝမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အပြစ်ကို မီးသည် အမှန်တကယ် လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးသည်။ အပြစ်လောင်ကျွမ်းပြီးသော် ထိုသူသည် စိတ်ဝိညာဉ်လွတ်မြောက်ကာ ဤဘဝ၌ပင် ထိုသို့ ဖြစ်လာမည်။
Verse 15
योऽपीदं शृणुयान्नित्यं यश्च भक्त्या पठेद् द्विजः । उभौ ताविह लोके तु धन्यौ सद्यो भविष्यतः ॥ ५६.१५ ॥
ဤအရာကို နေ့စဉ်ကြားနာသူမည်သူမဆိုနှင့်၊ ဘက္တိဖြင့် ရွတ်ဖတ်သော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့—ဤလောက၌ ထိုနှစ်ဦးစလုံးသည် ချက်ချင်းပင် ကံကောင်း၍ မင်္ဂလာရှိသူများ ဖြစ်လာမည်။
Verse 16
श्रूयते च व्रतं चैतच्चीर्णमासीन्महात्मना । धनदेन पुरा कल्पे शूद्रयोनौ स्थितेन तु ॥ ५६.१६ ॥
ထုံးတမ်းစဉ်လာအရလည်း ဤဝရတ (သစ္စာကတိ) ကို မဟာတမား ဓနဒ သည် ယခင်ကလ္ပတစ်ခေတ်၌ အရင်က ကျင့်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု ကြားရသည်—ထိုအခါ သူသည် ရှူဒြာဇာတိ၌ တည်ရှိနေစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။
The chapter frames ritual discipline as a mechanism for social stability and personal flourishing: regulated consumption (nakta and month-specific foods), structured giving (dāna to a brāhmaṇa), and controlled fire-ritual (homa) are presented as practices that cultivate prosperity (dhanyatva) and reduce prior moral residue (pāpa). In an ecological-ethics framing consistent with Varāha–Pṛthivī discourse, the text implicitly links human restraint, orderly resource use (food rules), and ritualized fire to maintaining terrestrial well-being through regulated conduct rather than extraction or excess.
The vow begins in Mārgaśīrṣa during the śukla-pakṣa on pratipad tithi. The regimen references both śukla and kr̥ṣṇa pakṣa practice (“kr̥ṣṇa-pakṣe ’py evam eva”) and extends through a Cāturmāsya-linked period. It also specifies month-group dietary markers: in Caitra and subsequent months (caitrādiṣu) one eats pāyasa with ghṛta, and in Śrāvaṇa and subsequent months (śrāvaṇādiṣu) one eats saktu; the observance concludes after these prescriptions are completed.
Direct ecological vocabulary is not foregrounded, but an environmental-stewardship reading is supported by the chapter’s emphasis on restraint and regulated consumption (nakta, limited and prescribed foods), the controlled use of fire within a bounded ritual space (kuṇḍa and homa), and the redistribution of wealth/resources via dāna. Within the broader Varāha–Pṛthivī thematic frame, such prescriptions can be interpreted as minimizing disorderly use of resources and reinforcing reciprocal obligations that stabilize human–earth relations.
Agastya is the named speaker transmitting the vrata procedure. The chapter also references Dhanada (Kubera) as an exemplum, stating that he performed this vow in a prior kalpa while situated in a śūdra birth (śūdrayonau), emphasizing the vow’s accessibility and its association with prosperity across social conditions.