
Nārada-proktaṃ Viṣṇu-vrataṃ (Apsarasāṃ Bhartṛ-prāpti-vrata-kathā)
Ritual-Manual (Vrata) embedded in Didactic Narrative
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားရေးအခြေအနေအတွင်း ဗဒ္ဓရာရှွ သည် အဂஸ္တျာကို “အမှန်တကယ်သော ဗိဇ္ဉာန (vijñāna) ကို မည်သည့်ဒေဝတာက ပေးသနည်း၊ ထိုဒေဝတာကို မည်သို့ ပူဇော်ရမည်နည်း” ဟု မေးမြန်းသည်။ အဂஸ္တျာက ဗိဿဏု/နာရာယဏ သည် အလုံးစုံအတွက် ပူဇော်သင့်သော အရှင်ဖြစ်ကြောင်း ဖြေပြီး ဥပမာတစ်ခုကို ပြောသည်—နာရဒ သည် မာနသဆရသ်၌ အပ്സရာများကို တွေ့ရာ သူတို့က နာရာယဏကို ခင်ပွန်းအဖြစ် ရလိုကြသည်။ နာရဒက လူငယ်မာန်မာနနှင့် သင့်တော်သော ရိုသေမှုမရှိခြင်းကို ဝေဖန်သော်လည်း ဗိဿဏုနာမကို ရွတ်ဆိုခြင်းတင်ပင် အကျိုးရှိကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ထို့နောက် နွေဦးရာသီ (vasanta) ၏ သုက္လ-ဒွာဒသီနေ့တွင် ပြုလုပ်ရသော ဗိဿဏု-ဝရတကို သင်ပေးသည်—ညပူဇော်ခြင်း၊ လက္ရှမီနှင့်အတူ ဟရီ၏ ငွေရုပ်တုတင်ခြင်း၊ ပန်းမဏ္ဍပ တည်ဆောက်ခြင်း၊ တေးဂီတ၊ ညလုံးနိုးကြား (vigil) နှင့် အဆုံးတွင် ဘြာဟ္မဏ ဒါန ပြုခြင်း။ မရိုသေမလေးစားလျှင် အနာဂတ်တွင် ကျိန်စာ (အဋ္ဌာဝက္ရ နှင့် ဂိုပါလများနှင့် ဆက်နွယ်) ခံရနိုင်ကြောင်း သတိပေးပြီး အဂஸ္တျာက အပ్సရာများ ဝရတကို လိုက်နာကာ ဟရီ ပျော်ရွှင်တော်မူကြောင်း ပြောသည်။
Verse 1
भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज ॥ ५४.१ ॥
ဘဒ္ရာရှွဝ က ပြော၏ — «အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ ဗိဇ္ဉာန (ခွဲခြားသိမြင်မှု) ပေါ်ထွန်းလာစေလိုသူအတွက် မည်သူကို အာရాధနာ ပြုရမည်နည်း။ ထိုသူကို မည်သို့ပင် အာရాధနာ ပြုရသနည်း။ ဤအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါ၊ အို ဒွိဇ»။
Verse 2
अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् ॥ ५४.२ ॥
အဂஸ္တျ က ပြော၏ — «ဗိෂ္ဏု တစ်ပါးတည်းကိုသာ အမြဲတမ်း အာရాధနာ ပြုရမည်၊ သူသည် ဒေဝတား အားလုံးအပေါ်၌ပင် အရှင်ဖြစ်၏။ သူသည် အပေးအလှူရှင် (ဝရပေးသူ) ဖြစ်လာစေမည့် နည်းလမ်းကို ငါ ပြောကြားမည်»။
Verse 3
रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति ॥ ५४.३ ॥
ဤသည်မှာ နတ်တို့အတွက်၊ မုနိတို့အတွက်၊ လူသားတို့အတွက်လည်း အလွန်လျှို့ဝှက်သော သဘောတရားဖြစ်သည်။ နာရာယဏသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားဖြစ်၍၊ ထိုဘုရားကို ဦးချ၍ ပူဇော်လျှင် စိတ်ပျက်ခြင်းသို့ မကျရောက်။
Verse 4
श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्रतमप्सरसां तथा ॥ ५४.४ ॥
ထို့ပြင် အို မင်းကြီး၊ ရှေးကာလ၌ မဟာစိတ်ရှိသော နာရဒသည် စိတ်ကျေနပ်မှု (တုဋ္ဌိ) ပေးသော ဗိဿနု၏ ဝရတ (vrata) ကိုလည်းကောင်း၊ အပ်ဆရာသမားတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ဝရတကိုလည်းကောင်း ဟောကြားခဲ့သည်ဟု ကြားရသည်။
Verse 5
नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसंसारः । स्नानार्थं तत्र चाजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् ॥ ५४.५ ॥
နာရဒသည် ယခင် ကပ္ပကာလတစ်ခု၌ မာနသ ရေကန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် ရေချိုးရန် ရည်ရွယ်ကာ အပ်ဆရာသမားတို့၏ အစုအဝေးတစ်လုံးလုံးကို မြင်တွေ့하였다။
Verse 6
तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् ॥ ५४.६ ॥
ထိုကစားပျော်ရွှင်သော မိန်းမများသည် သူ့ကိုမြင်သောအခါ၊ ဇဋာဆံပင်ကို မကူဋ်ကဲ့သို့ ဆောင်ထားသူ၊ အရိုးနှင့် အရေပြားအကျန်အဆန်များကို ဆောင်ထားသူ၊ ထီးတံနှင့် ခေါင်းခွံခွက်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသူဟု မြင်ကြသည်။
Verse 7
देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः ॥ ५४.७ ॥
နတ်၊ အသူရ၊ လူတို့အကြား အငြင်းပွားမှုကို နှစ်သက်သူကို မြင်လိုကြသဖြင့်၊ ထိုအလှတရားပြည့်ဝသော မိန်းမများသည် တပေါ်တည်း (တပ) ဖြင့် ပြည့်စုံသော ဘြဟ္မာ၏ သားတော်ကို မေးမြန်းကြသည်။
Verse 8
अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामाः वयं द्विज । नारायणश्च भर्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः ॥ ५४.८ ॥
အပ္စရာများက ဆိုကြသည်။ «အရှင်မြတ်၊ ဘြဟ္မာ၏သားတော်၊ ဒွိဇာ—ကျွန်ုပ်တို့သည် ခင်ပွန်းကို ဆန္ဒရှိပါသည်။ နာရာယဏသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ခင်ပွန်း ဖြစ်လာစေရန် မည်သို့ဖြစ်နိုင်သည်ကို ရှင်းပြပါ»
Verse 9
नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् ॥ ५४.९ ॥
နာရဒက ဆိုသည်။ «လေးစားစွာ ဦးညွှတ်ပြီးနောက် မေးမြန်းသော မေးခွန်းသည် နေရာတိုင်းတွင် မင်္ဂလာနှင့် သင့်လျော်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့ မပြုခဲ့သည်မှာ ကျွန်ုပ်ဘက်က မာနကြောင့်၊ သင်တို့ဘက်ကလည်း ယောဝနအထင်ကြီးမှုကြောင့် ဖြစ်သည်»
Verse 10
तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः ॥ ५४.१० ॥
«သို့သော်လည်း ဒေဝဒေဝဖြစ်သော ဗိဿဏု၏ နာမကို သင်တို့က ရွတ်ဆိုခဲ့သောကြောင့် ဟရိသည် သင်တို့၏ အရှင်/ခင်ပွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ထိုနာမကို အသံထွက်ရုံဖြင့်ပင် အရာအားလုံး ပြီးမြောက်သည်—သံသယမရှိ»
Verse 11
इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति ॥ ५४.११ ॥
«ယခု ငါသည် ဟရိကိုယ်တိုင် မင်္ဂလာပေးတော်မူသူအဖြစ် ရရှိစေပြီး၊ ထို့ပြင် အကာအကွယ်ပေးသူ/ထောက်ပံ့သူ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုလည်း ချီးမြှင့်စေသော ဝရတ (သီလအကျင့်) ကို လျင်မြန်စွာ ရှင်းပြမည်»
Verse 12
नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेत्शुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन्निशायां हरिमर्च्चयेत् ॥ ५४.१२ ॥
နာရဒက ဆိုသည်။ «နွေဦးရာသီတွင် လပြည့်ဘက် (သုက္လပက္ခ) ၏ မင်္ဂလာရှိသော ဒွါဒသီ (၁၂ ရက်) ရောက်လျှင် ထိုနေ့၌ စည်းကမ်းတကျ ဥပုသ်စောင့်ပြီး ညအချိန်တွင် ဟရိကို ပူဇော်ရမည်»
Verse 13
पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् ॥ ५४.१३ ॥
အလှပန်းချီပုံစံမျိုးစုံဖြင့် အလှဆင်ထားသော အိပ်ရာနှင့် အဖုံးကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက်၊ လက္ရှ္မီ (Lakṣmī) နှင့်အတူရှိသော ဟရီ (Hari) ၏ ငွေရုပ်တော်ကို ထိုနေရာ၌ တင်ထားရမည်။
Verse 14
तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् ॥ ५४.१४ ॥
ထိုအပေါ်တွင် ထို့နောက် ပညာရှိသည် ပန်းများဖြင့် မဏ္ဍပ (maṇḍapa) ကို ဆောက်လုပ်စေ၍၊ ထိုနေရာ၌ အက၊ တူရိယာတီးခတ်မှုနှင့် သီချင်းတို့ဖြင့် ညအိပ်မပျော် စောင့်တော်မူပွဲ (jāgara) ကို ပြုလုပ်စေရမည်။
Verse 15
मनॊभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् ॥ ५४.१५ ॥
မန္တရားကို ခွဲဝေသတ်မှတ်ရာတွင်— “မနောဘဝ (Manobhava) သို့” ကို ခေါင်း၌၊ “အနင်္ဂ (Anaṅga) သို့” ကို ခါး၌၊ “ကာမ (Kāma) သို့” ကို လက်မောင်းအမြစ်၌၊ “သုရှာස්တြ (Suśāstra) သို့” ကို ဝမ်းဗိုက်၌ ဟူ၍ သတ်မှတ်ရမည်။
Verse 16
मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा ॥ ५४.१६ ॥
ထို့နောက် “မန်မထ (Manmatha) သို့” ဟု ဆိုကာ ခြေတော်တို့ကို ပူဇော်၍၊ “ဟရီ (Hari) သို့” ဟု ဆိုကာ အရပ်ရပ်၌ ပူဇော်လျက်၊ မல்லိကာ (mallikā) နှင့် ဇာတီ (jātī) စသည့် စံပယ်ပန်းမျိုးတို့အပါအဝင် ပန်းများဖြင့် ဒေဝတို့၏ အရှင်ကို သင့်လျော်စွာ ပူဇော်ရမည်။
Verse 17
पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप ॥ ५४.१७ ॥
ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ အလွန်လှပသော ကြံတံ ၄ တံကို ယူပြီး၊ ထိုဒေဝတော်အား ဦးညွှတ်ကန်တော့လျက် အရပ်လေးမျက်နှာ၌ ထားရမည်။
Verse 18
एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय सम्पूर्णाङ्गाय धीमते ॥ ५४.१८ ॥
ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးနောက် မိုးလင်းချိန်တွင် အမှန်တကယ် ထိုလှူဒါန်းပူဇော်မှုကို ဗေဒနှင့် ဗေဒအင်္ဂတို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ကိုယ်အင်္ဂါပြည့်ဝကာ ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးအား ပေးလှူရမည်။
Verse 19
ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् ॥ ५४.१९ ॥
ထို့အပြင် ဗြာဟ္မဏတို့ကိုလည်း ထိုနည်းတူ ပူဇော်ဂုဏ်ပြု၍ ဤဝရတကို အဆုံးသတ်ရမည်။ ဤသို့ပြုလျှင် ဗိဿဏုသည် သင်တို့၏ ကာကွယ်ထောက်ပံ့သူ ဖြစ်လာမည်မှာ မသွေမယွင်း။
Verse 20
अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति ॥ ५४.२० ॥
“သို့သော် ငါ့အား ဦးညွှတ်ပူဇော်ခြင်း မပြုဘဲ၊ မေးမြန်းခံရသော်လည်း မာန်မာနဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်၊ အလှပသုခမင်္ဂလာရှိသူတို့ရေ။ ထို့ကြောင့် ဤသည်ပင် သင်တို့အတွက် မလေးစားမှု၏ အကျိုးဆက် (ဝိပါက) ဖြစ်လာလိမ့်မည်။”
Verse 21
एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः ॥ ५४.२१ ॥
ဤရေကန်တစ်ခုတည်း၌ မဟာမုနိ အဋ္ဌာဝက္ရ ရှိသည်။ သူ့ကို လှောင်ပြောင်မည်ဆိုလျှင်၊ အလှပသုခမင်္ဂလာရှိသူတို့ရေ၊ သင်တို့သည် ကျိန်စာကို ခံရလိမ့်မည်။
Verse 22
व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति ॥ ५४.२२ ॥
“ဤဝရတအားဖြင့် သင်တို့သည် နတ်တို့၏အရှင်ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် ရရှိခဲ့ကြ၏။ သို့သော် မာန်မာနကြောင့် အရှက်ရစေသောအခါတွင် သင်တို့ကို နွားထိန်းများက ဖမ်းဆီးခေါ်ယူသွားမည်။ ယခင်က ကညာတို့ကို ခေါ်ယူသွားသူဖြစ်ခဲ့သော ထိုဘုရားသည်ပင် နောက်တဖန် (သူတို့၏) ခင်ပွန်း ဖြစ်လာလိမ့်မည်။”
Verse 23
अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस् तुष्टश्चासां स्वयं हरिः ॥ ५४.२३ ॥
အဂஸ္တျက ပြောသည်။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် ဒေဝရ္ဩီ နာရဒသည် ခဏချင်း ထွက်ခွာသွား၏။ သူတို့လည်း ဤဝရတကို ကျင့်ဆောင်ကြပြီး ဟရိ (ဗိဿနု) ကိုယ်တိုင် သူတို့အပေါ် ကျေနပ်တော်မူ၏။
The text frames Viṣṇu/Nārāyaṇa as the central object of worship for those seeking vijñāna (discernment/knowledge) and emphasizes disciplined reverence: proper inquiry begins with praṇāma, while garva (pride) and avamāna (disrespect) generate adverse outcomes. It also advances a Purāṇic principle of nāma-kīrtana, presenting the utterance of Viṣṇu’s name as intrinsically efficacious within the narrative’s logic.
The vrata is specified for vasanta (spring), on a śukla-pakṣa dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight). The procedure includes upavāsa (fasting) and a night-time (niśāyām) worship of Hari with jāgaraṇa (vigil) supported by song, instrumental music, and dance.
Environmental stewardship is implicit rather than programmatic: the didactic scene is set at Mānasasaras, presenting a sacred water-body as a locus of ritual discipline and ethical instruction. In a Varāha–Pṛthivī interpretive frame, the chapter can be read as linking terrestrial spaces (lakes, groves, pavilions) to regulated human conduct—fasting, non-disruptive vigil, and offerings—thereby modeling how sacred landscapes are maintained through norms of restraint and respectful engagement.
The narrative references Bhadrāśva (questioner), Agastya (teacher), Nārada (devarṣi and instructor), and Aṣṭāvakra (mahāmuni) as a figure associated with a forthcoming curse tied to disrespect. It also mentions apsarases as a cultural class of celestial women and gopālas (cowherds) as future agents in the foretold consequence.