Adhyaya 52: The Genealogy of Trivarṇa, Manohvā, and the Akṣa Lineage, with the Construction of the Nine-Gated City
Trivarṇa–Manohvā–Akṣa-vaṃśaḥ (Nava-dvāra-pura-nirmāṇaṃ ca)
Mythic-Anthropology and Cosmological Allegory (Body–City symbolism; Kingship and Ritual Order)
ဝရာဟ–ပෘထဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဤအဓ್ಯಾಯတွင် အဂஸ္တျက မူလက စည်းကမ်းမရှိသည့် လူမှုကွင်းပြင်ပေါ်သို့ အစီအစဉ်တကျ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် တည်ဆောက်ပုံကို မော်ဒယ်ပြသသော မျိုးရိုးဇာတ်ကြောင်းကို ရှင်းပြသည်။ မင်း၏ ထုတ်လွှတ်မှုမှ တြိဝර්ဏ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထို့နောက် ‘နိုးကြားသိမြင်မှု’ အရုပ်သဘောရှိသော သမီး အဝဘောဓ-သွရူပိဏီ၊ ထို့နောက် သား မနိုဟွာ ပေါ်လာသည်။ မနိုဟွာ၏ ဆက်နွယ်သူများသည် “ခံစားသူ” ငါးဦး (pañca-bhoginaḥ) ဖြစ်လာပြီး၊ သူတို့၏ သားများကို စုပေါင်း၍ အက္ခ ဟု ခေါ်ကြသည်။ သူတို့သည် ယခင်က ဒသျု ဖြစ်သော်လည်း မင်းအာဏာဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံရကာ မင်္ဂလာရှိသော နေရာတစ်ခုကို အတူတကွ တည်ဆောက်ကြသည်—တံခါးကိုးပေါက်ရှိသော မြို့၊ တိုင်တစ်တိုင်တည်းနှင့် လမ်းဆုံလေးခု ပါဝင်ပြီး မြစ်များစွာနှင့် ရေစီမံကိန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မြို့ထဲဝင်ရာတွင် သူတို့သည် တစ်စည်းတစ်လုံး ဖြစ်လာပြီး၊ ကိုယ်ထည်ရှိသော မင်း ပသုပာလ ပေါ်ထွန်းကာ ဝေဒဝါဏီကို သတိရ၍ ဝရတ၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် အခမ်းအနားများကို တည်ထောင်သည်။ ယဇ్ఞအာရုံစိုက်မှုနှင့် ယောဂနိဒ္ဒရာမှ သူသည် မျက်နှာလေးဖက် လက်လေးဖက်ရှိ၍ ဝေဒလေးပါးနှင့် ဆက်နွယ်သော ရုပ်တစ်ရုပ်ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ ထို့နောက် နေရာအမျိုးမျိုးရှိ တိရစ္ဆာန်များသည် မင်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ဝင်လာကြသည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 52
Verse 1
अगस्त्य उवाच । स त्रिवर्णो नृपोत्सृष्टः स्वतन्त्रत्वाच्च पार्थिव । अहं नामानमसृजत् पुत्रं पुत्रस्त्रिवर्णकम् ॥ ५२.१ ॥
အဂஸ္တျ မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ မင်းက လွှတ်ပေးခဲ့သော တြိဝဏ္ဏ သည် လွတ်လပ်သူ ဖြစ်လာ하였다။ ထို့နောက် ငါသည် ‘နာမာန’ ဟူသော အမည်ရှိ သားတော်ကို မွေးဖွားစေခဲ့ပြီး၊ ထိုသားတော်သည် ‘တြိဝဏ္ဏက’ ဖြစ်၏»။
Verse 2
तस्यापि चाभवत् कन्या अवबोधस्वरूपिणी । सा तु विज्ञानदं पुत्रं मनोह्वं विससर्ज ॥ ५२.२ ॥
သူ့အတွက်လည်း နိုးကြားသိမြင်မှုကို သဘာဝအဖြစ်ထားသော သမီးတော်တစ်ပါး မွေးဖွားလာ하였다။ ထိုမိန်းကလေးသည် နောက်တစ်ဖန် ‘ဗိဇ္ဉာနဒ’ ဟူသော သားတော်ကို မွေးဖွားစေပြီး၊ အမည်မှာ ‘မနောဟွ’ ဟု ခေါ်하였다။
Verse 3
तस्यापि सर्वरूपाः स्युः स्तनयाः पञ्चभोगिनः । यथासंख्येन पुत्रास्तु तेषामक्षाभिधानकाः ॥ ५२.३ ॥
သူ့အတွက်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော သားတော်များ ဖြစ်ကြပြီး ‘ပဉ္စဘောဂိန်’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ အစဉ်လိုက်အားဖြင့် သူတို့၏ သားများသည် ‘အက္ရှ’ ဟူသော အမည်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 4
एते पूर्वं दस्यवः स्युस्ततो राज्ञा वशीकृताः । अमूर्ता इव ते सर्वे चक्रुरायतनं शुभम् ॥ ५२.४ ॥
ဤသူတို့သည် ယခင်က ဒသျု (dasyu) များ ဖြစ်ကြပြီး နောက်တစ်ဖန် မင်းကြီးက ထိန်းချုပ်အုပ်ချုပ်အောင် ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်ခန္ဓာမရှိသကဲ့သို့ သူတို့အားလုံးက မင်္ဂလာရှိသော အာယတန (သန့်ရှင်းရာဌာန) ကို တည်ဆောက်하였다။
Verse 5
नवद्बारं पुरं तस्य त्वेकस्तम्भं चतुष्पथम् । नदीसहस्रसङ्कीर्णं जलक्रीत्या समास्थितम् ॥ ५२.५ ॥
ထိုမြို့သည် တံခါးကိုးပေါက်ရှိ၍ တိုင်တစ်တိုင်နှင့် လမ်းဆုံလေးမျက်နှာရှိ၏။ မြစ်တစ်ထောင်နှင့် ပေါင်းစည်းယှက်နွယ်ကာ ရေကစားခြင်းနှင့် ရေတွင်းကာမကစားရာအဖြစ် တည်ထောင်ထား၏။
Verse 6
तत्पुरं ते प्रविविशुरेकीभूतास्ततो नव । पुरुषो मूर्त्तिमान् राजा पशुपालोऽभवत् क्षणात् ॥ ५२.६ ॥
ထို့နောက် ကိုးဦးတို့သည် တစ်စည်းတစ်လုံးတည်းဖြစ်ကာ ထိုမြို့ထဲသို့ ဝင်ကြ၏။ ခဏချင်းတွင်ပင် ဘုရင်သည် ရုပ်ကာယရှိသော လူအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ နွားထိန်းသူ ဖြစ်လာ၏။
Verse 7
ततस्तत्पुरसंस्थस्तु पशुपालो महान्नृपः । संसूच्य वाचकाञ्छब्दान् वेदान् सस्मार तत्पुरे ॥ ५२.७ ॥
ထို့နောက် ထိုမြို့၌ နေထိုင်စဉ်၊ နွားထိန်းသူအဖြစ်ရှိသော မဟာဘုရင်သည် အညွှန်းစကားများကို အချက်ပြကာ ထိုနေရာ၌ပင် ဝေဒများကို ပြန်လည်မှတ်မိလေ၏။
Verse 8
आत्मस्वरूपिणो नित्यास्तदुक्तानि व्रतानि च । नियमाञ् क्रतवश्चैव सर्वान् राजा चकार ह ॥ ५२.८ ॥
မိမိ၏ အတ္တသဘောတရား၌ အမြဲတည်နေသူတို့နှင့်အတူ၊ ထိုကဲ့သို့ သတ်မှတ်ထားသော ဝရတ (သစ္စာကတိ) များနှင့် နိယမ (စည်းကမ်း) များ၊ ထို့ပြင် ကရတု (ယဇ်ပူဇော်ပွဲ) အားလုံးကို ဘုရင်သည် အမှန်တကယ် ဆောင်ရွက်လေ၏။
Verse 9
स कदाचिन्नृपः खिन्नः कर्मकाण्डं प्ररोचयन् । सर्वज्ञो योगनिद्रायां स्थित्वा पुत्रं ससर्ज ह ॥ ५२.९ ॥
တစ်ခါတစ်ရံ ထိုဘုရင်သည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ ကမ္မကဏ္ဍ (ရိုးရာပူဇော်ရေး) ကို နှစ်သက်လာ၏။ အရာအားလုံးကို သိမြင်သောသူသည် ယောဂနိဒ္ဒရာ (ယောဂအိပ်စက်ခြင်း) ထဲသို့ ဝင်ကာ သားတစ်ဦးကို ဖန်ဆင်းလေ၏။
Verse 10
चतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुं चतुर्वेदं चतुष्पथम् । तस्मादारभ्य नृपतेर्वशे पश्वादयः स्थिताः ॥ ५२.१० ॥
(ထိုသူသည်) မျက်နှာလေးပါး၊ လက်လေးဖက်ရှိ၍ ဝေဒလေးပါးနှင့် ဆက်နွယ်ကာ လမ်းလေးဆုံ (လမ်းခွဲ) ကို အုပ်စိုးသူဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ တိရစ္ဆာန်တို့နှင့် အခြားသတ္တဝါတို့သည် မင်း၏ အာဏာအောက်၌ တည်ရှိကြ၏။
Verse 11
तस्मिन् समुद्रे स नृपो वने तस्मिंस्तथैव च । तृणादिषु नृपस्सैव हस्त्यादिषु तथैव च । समोऽभवत् कर्मकाण्डादनुज्ञाय महामते ॥ ५२.११ ॥
ထိုသမုဒ္ဒရာ၌လည်း၊ ထိုတော၌လည်း မင်းသည် ထိုနည်းတူပင် ရှိနေ၏။ မြက်ပင်တို့အတွင်း၌လည်း၊ ဆင်တို့ကဲ့သို့သောအရာများအတွင်း၌လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။ ကမ္မကာဏ္ဍ (ပူဇော်ပွဲ-ကမ္မစည်းကမ်း) ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိပြီးနောက်၊ မဟာမတေ၊ သူသည် အရာအားလုံးတွင် တန်းတူသကဲ့သို့ (မခွဲခြားသည့်အခြေအနေသို့) ဖြစ်လာ၏။
Frequently Asked Questions
The chapter frames social order as produced through disciplined speech (Vedic recollection), regulated conduct (vrata and niyama), and institutionalized rites (karmakāṇḍa). It depicts the transformation of formerly outside groups (dasyu) into participants in a constructed civic and ecological order, suggesting that governance is enacted through both spatial planning (city, crossroads) and normative practice (vows and ritual regulation).
No explicit calendrical data appear in the provided verses: there are no named tithis, nakṣatras, months, or seasonal markers. The only temporal structuring is narrative (e.g., “kadācit,” and the interval of “yoga-nidrā”), which functions as a literary timing device rather than a ritual calendar.
Environmental ordering is implied through the description of a settlement embedded in a river-rich landscape (nadī-sahasra-saṃkīrṇa) with deliberate water constructions (jalakṛti). The narrative also links kingship to habitat-spanning oversight—ocean, forest, grasses, and animal domains—presenting terrestrial balance as maintained by coordinated infrastructure, regulated practice, and integrated stewardship across ecosystems.
Agastya is the named sage-speaker within the chapter’s report. The text outlines a lineage sequence—Trivarṇa, Avabodha-svarūpiṇī (as a daughter figure), Manohvā, and the Akṣa-named descendants—alongside the emergence of a king titled Paśupāla. These function as mythic-cultural archetypes for genealogy, polity formation, and ritual authority rather than verifiable historical dynasties.