Adhyaya 49: The Padmanābha Dvādaśī Observance, with the Eulogy of Lamp-Offering Merit
Padmanābha-dvādaśī-vrataḥ (Dīpa-dāna-māhātmya-sahitaḥ)
Ritual-Manual and Ethical-Discourse (Bhakti-based ritual merit across social strata)
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားဆက်စပ်မှုအတွင်း ဒုရ္ဝာသ သည် အာရှွယုဇ္ သုက္လ-ဒွါဒသီနေ့၌ ပြုလုပ်ရသော ပဒ္မနာဘ ဒွါဒသီ ဝရတကို ဟောကြားသည်။ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအလိုက် ပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် အနန္တ ပဒ္မနာဘကို ပူဇော်ကာ ကလသ (ရေခွက်) တည်ထောင်၍ ရွှေရုပ်တုကို ပရတိဋ္ဌာပနာ ပြုလုပ်ပြီး မိုးလင်းချိန်တွင် ဘြာဟ္မဏအား လှူဒါန်းရသည်။ ထိုဝရတ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြရန် ဘဒ္ရားရှွ မင်းသည် အဂஸ္တျ ရှင်ကို ၇ ညတိုင်တိုင် ဧည့်ခံသော ပုံပြင်ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ မိဖုရား ကာန္တိမတီ၏ ထူးကဲသော တောက်ပမှုနှင့် အခြားမိဖုရားများ၏ လေးစားမှုကို မြင်၍ အဂஸ္တျက လူမှုအုပ်စုမျိုးစုံနှင့် နမူနာပုဂ္ဂိုလ်များ (ပရဟ္လာဒ၊ ဓြုဝ စသည်) ကို ချီးမွမ်းပြီး အကြောင်းရင်းမှာ ယခင်ဘဝတွင် ဟရီ၏ ဘုရားကျောင်း၌ အခြားသူ၏ မီးအိမ်ကိုတောင် မီးထွန်းပေးခဲ့သော ပုဏ္ဏာကြောင့်ဟု ရှင်းပြသည်။ အခန်းသည် ယုဂအလိုက် ပုဏ္ဏာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ပြကာ သဒ္ဓါအနည်းငယ်သော လုပ်ရပ်တောင် လူတန်းစားမရွေး အကျင့်သီလသင်ခန်းစာဖြစ်ပြီး ပृथဝီ၏ ကောင်းကျိုးနှင့် ဆက်နွယ်သော သန့်ရှင်းသည့် ဓမ္မစည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းရာ မော်ဒယ်ဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးသည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 49
Verse 1
दुर्वासा उवाच । तद्वदाश्वयुजे मासि द्वादशीं शुक्लपक्षतः । संकल्प्याभ्यर्चयेद् देवं पद्मनाभं सनातनम् ॥ ४९.१ ॥
ဒုర్వာသာက ပြောသည်– “ထိုနည်းတူပင် အာရှွယုဇ မာသ၌ လပြည့်ဘက် (ရှုကလပက္ခ) ဒွာဒသီနေ့တွင် သင်္ကల్ప (အဓိဋ္ဌာန်) ကို ချမှတ်ပြီး ထာဝရဘုရား ပဒ္မနာဘကို ပူဇော်ရမည်။”
Verse 2
पद्मनाभाय पादौ तु कटिं वै पद्मयोनये । उदरं सर्वदेवाय पुष्कराक्षाय वै उरः । अव्ययाय तथा पाणिं प्राग्वदस्त्राणि पूजयेत् ॥ ४९.२ ॥
ထုံးတမ်းအတိုင်း နျာသ (ကိုယ်အင်္ဂါသတ်မှတ်ခြင်း) ပြု၍ ခြေတို့ကို ပဒ္မနာဘ၊ ခါးကို ပဒ္မယောနိ၊ ဝမ်းဗိုက်ကို သဗ္ဗဒေဝ၊ ရင်ဘတ်ကို ပုஷ္ကရာက္ရှ၊ လက်(များ)ကို အဗျယ ထံသို့ သတ်မှတ်ရမည်။ ယခင်က ဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ဆိုင်ရာ အස්တြ (အာဝုဓမန်တရ) များကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 3
प्रभवाय शिरः पूज्य प्राग्वदग्रे घटं न्यसेत् । तस्मिन् सौवर्णकं देवं पद्मनाभं तु विन्यसेत् ॥ ४९.३ ॥
ယခင်နည်းအတိုင်း ခေါင်းကို ပူဇော်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်တွင် ကလသ (ရေခွက်/ရေကန်) ကို တင်ထားရမည်။ ထိုအတွင်း၌ ရွှေရောင်သဏ္ဍာန်ရှိသော ဘုရား ပဒ္မနာဘကို အာဝါဟန/တည်သွင်းရမည်။
Verse 4
तमेव देवं सम्पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्रभातायां तु शर्वर्यां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं कॄते तु यत् पुण्यं तन्निबोध महामुने ॥ ४९.४ ॥
ထိုဘုရားကို အနံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အစရှိသဖြင့် အစဉ်လိုက် ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ညကာလ ကုန်ဆုံးသွားသော မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ဘြာဟ္မဏာတစ်ဦးထံသို့ အနုမောဒနာအဖြစ် ဆက်ကပ်ရမည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သော ကုသိုလ်ကို—အို မဟာမုနိ၊ နားထောင်လော့။
Verse 5
आसीत्कृतयुगे राजा भद्राश्वो नाम वीर्यवान् । यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वं नाम नामतः ॥ ४९.५ ॥
ကృతယုဂ၌ ဗီရိယဝန်ကြီးမားသော ဘုရင်တစ်ပါးရှိ၍ အမည်မှာ ဘဒ္ရာရှ္ဝ ဟု ခေါ်၏။ ထိုဘုရင်၏ အမည်ကြောင့် ဒေသတစ်ခု (ဝර්ෂ) သည်လည်း အမည်အားဖြင့် ဘဒ္ရာရှ္ဝ ဟု ခေါ်လာခဲ့၏။
Verse 6
तस्यागस्त्यः कदाचित् तु गृहमागत्य सत्तम । उवाच सप्तारात्रं तु वसामि भवतो गृहे ॥ ४९.६ ॥
ထိုနောက် အဂස්တျာသည် တစ်ခါတစ်ရံ သူ၏အိမ်သို့ လာရောက်၍ “အို သုဂတတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ၊ သင်၏အိမ်၌ ငါသည် ခုနှစ်ည နေထိုင်မည်” ဟု ဆို၏။
Verse 7
तं राजा शिरसा भूत्वा स्थीयतामित्यभाषत । तस्य कान्तिमती नाम भार्या परमशोभना ॥ ४९.७ ॥
မင်းကြီးသည် ဦးခေါင်းကိုချ၍ လေးစားသဘောတူကာ «ဒီအတိုင်းပဲ၊ ဒီမှာနေပါစေ» ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သူ့တွင် ကာန္တီမတီ ဟူသော အလွန်တင့်တယ်လှပသော မဟာမိဖုရားတစ်ပါးရှိ၏။
Verse 8
तस्यास्तेजः समभवद् द्वादशादित्यसंनिभम् । शतानि पञ्च तस्यासन् सपत्नीनां यतव्रत ॥ ४९.८ ॥
ထိုမဟာမိဖုရား၏ တေဇောဓာတ်သည် အဒိတျယ (Āditya) တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၏ အလင်းရောင်နှင့်တူအောင် ထွန်းလင်းလာ၏။ ထိုမင်းကြီး၏ အခြားမိဖုရားများ (စပတ္နီ) ငါးရာပါးလည်း သစ္စာဝတ်ပြုမှု၌ တည်ကြည်စွာ ရှိကြ၏။
Verse 9
ताः दास्य इव कर्माणि कुर्वन्त्यहरहः शुभाः । कान्तिमत्या महाभाग भयात् त्रस्ताः विचेतसः ॥ ४९.९ ॥
အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ ထိုမိန်းမတို့သည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကောင်းမြတ်သော အလုပ်များကို တော်တော်လေး ကျွန်မကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ကြ၏။ ကာန္တီမတီကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် စိတ်မတည်မငြိမ် ဖြစ်ကာ ထိတ်လန့်နေကြ၏။
Verse 10
तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा रूपतेजोऽन्वितां शुभाम् । सपत्न्यश्च भयात्तस्याः कुर्वन्त्यः कर्म शोभनम् । राजा तु तस्या मुदितं मुखमेवावलोकयन् ॥ ४९.१० ॥
အဂஸတျယသည် ထိုမိဖုရားကို ရုပ်ရည်နှင့် တေဇောဓာတ်ပြည့်ဝ၍ မင်္ဂလာရှိသည့်အဖြစ် မြင်သောအခါ၊ သူမ၏ စပတ္နီများသည် သူမကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် တင့်တယ်သင့်တော်စွာ တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်လာကြ၏။ မင်းကြီးမူကား သူမ၏ ပျော်ရွှင်သော မျက်နှာကိုသာ စိုက်ကြည့်နေ၏။
Verse 11
एवंभूतामथो दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् । साधु साधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः ॥ ४९.११ ॥
ထိုသို့ အလွန်တင့်တယ်လှပသော မဟာမိဖုရားကို မြင်ပြီးနောက် အဂஸတျယသည် ဝမ်းမြောက်လျက် «ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏၊ အို ဇဂန္နာထ (Jagannātha)» ဟု ဆို၏။
Verse 12
द्वितीये दिवसेऽप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् । अहो मुष्टमहो मुष्टं जगदेतच्चराचरम् । इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्ट्वाऽभ्युवाच ह ॥ ४९.१२ ॥
ဒုတိယနေ့တွင်လည်း မဟာတေဇောလင်းလက်သော မိဖုရားကို မြင်ပြီး အဂஸတျာ မုနိက «အို၊ အံ့ဩဖွယ်! အံ့ဩဖွယ်—လှုပ်ရှားသောနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါတို့ပါဝင်သည့် ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံး!» ဟု အော်ဟစ်ကာ မိဖုရားအား မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 13
तृतीयेऽहनि तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह । अहो मूढा न जानन्ति गोविन्दं परमेश्वरम् । य एकेऽह्नि फलं चै तद् राज्ञे तुष्टः प्रदत्तवान् ॥ ४९.१३ ॥
တတိယနေ့တွင် သူမကို မြင်ပြီး ထပ်မံ၍ မိန့်ကြားသည်– «အို၊ မိုက်မဲသူတို့သည် ဂోవိန္ဒ (Govinda) အမြင့်ဆုံးအရှင်ကို မသိမမြင်ကြ။ တစ်နေ့တည်း၌ ရရှိသော ဤအကျိုးဖလကိုပင်၊ ပျော်ရွှင်တော်မူ၍ ဘုရင်အား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။»
Verse 14
चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत् । साधु साधु जगन्नाथ स्त्री शूद्राः साधु साध्विति । द्विजाः साधु नृपाः साधु वैश्याः साधु पुनः पुनः ॥ ४९.१४ ॥
စတုတ္ထနေ့တွင် လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်၍ ထပ်မံမိန့်ကြားသည်– «ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏၊ လောကနာထ (Jagannātha) အရှင်ရေ! ‘ကောင်းလှ၏’ ဟု မိန်းမတို့နှင့် ရှူဒြာတို့က ဆိုကြ၏; ‘ကောင်းလှ၏’ ဟု ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့က ဆိုကြ၏; ‘ကောင်းလှ၏’ ဟု ဘုရင်တို့က ဆိုကြ၏; ‘ကောင်းလှ၏’ ဟု ဝိုင်ရှျာတို့က ထပ်ခါထပ်ခါ ဆိုကြ၏။»
Verse 15
साधु भद्राश्व साधु त्वं भोऽगस्त्य साधु साधु ते । साधु प्रह्लाद ते साधु ध्रुव साधो महाव्रत । एवमुक्त्वा ननर्तोच्चैरगस्त्यो राजसन्निधौ ॥ ४९.१५ ॥
ထိုသို့ဆိုပြီး «ကောင်းလှ၏ ဘဒြာရှွ (Bhadrāśva)၊ ကောင်းလှ၏ သင်။ အို အဂஸတျာ၊ ကောင်းလှ၏—ကောင်းလှ၏ သင့်အား။ ကောင်းလှ၏ ပရဟ္လာဒ (Prahlāda)၊ ကောင်းလှ၏ သင့်အား။ ဒြုဝ (Dhruva)၊ ကောင်းလှ၏—အကြီးမားသော ဝ్రတ (သစ္စာကတိ) ကို စောင့်ထိန်းသူရေ» ဟု မိန့်ကာ၊ အဂஸတျာသည် ဘုရင်၏ရှေ့မှောက်၌ အသံမြင့်စွာ ကခုန်လေ၏။
Verse 16
एवम्भूतं च तं दृष्ट्वा सपत्निको नृपोत्तमः । किं हर्षकारणं ब्रह्मन् येनेत्थं नृत्यते भवान् ॥ ४९.१६ ॥
ထိုသို့ဖြစ်နေသော အဂஸတျာကို မြင်၍ မိဖုရားနှင့်အတူရှိသော အထူးမြတ်သော ဘုရင်က မေးလေသည်– «အို ဘြာဟ္မဏ၊ သင်သည် ဤသို့ ကခုန်နေစေသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းသည် အဘယ်နည်း?»
Verse 17
अगस्त्य उवाच । अहो मूर्खः कुराज त्वमहो मूर्खानुगास्त्वमी । अहो पुरोहिता मूर्खा ये न जानन्ति मे मतम् ॥ ४९.१७ ॥
အဂஸ္တျ မဟာရိသိက မိန့်တော်မူသည်– «အို၊ မကောင်းသော မင်းကြီး၊ သင်သည် မိုက်မဲ၏၊ သင်၏လိုက်ပါသူတို့လည်း မိုက်မဲ၏။ အို၊ ငါ၏အကြံဉာဏ်ကို မသိနားမလည်သော ပုရောဟိတ်တို့လည်း မိုက်မဲကြ၏»။
Verse 18
एवमुक्ते ततो राजा कृताञ्जलिरभाषत । न जानीमो वयं ब्रह्मन् प्रश्नमेतत् त्वयेरितम् । कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद् भवान् ॥ ४९.१८ ॥
ထိုသို့မိန့်ပြီးနောက် မင်းကြီးသည် လက်အုပ်ချီ၍ ပြောသည်– «အို ဘြဟ္မဏ၊ သင်မေးမြန်းထားသော ဤမေးခွန်းကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိနားမလည်ပါ။ မဟာဘဂ္ဂဝန်၊ သင်ကရုဏာပြုလိုပါက ရှင်းလင်းပြောကြားပါ»။
Verse 19
अगस्त्य उवाच । इयं राज्ञी त्वया याऽभूद् दासी वैश्यस्य वैदिशे । नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च । तस्यैव कर्मकारोऽभूच्छूद्रः सेवनतत्परः ॥ ४९.१९ ॥
အဂஸ္တျ မိန့်တော်မူသည်– «ဤမိဖုရားသည် သင်ကြောင့် ဗိဒိသာမြို့၌ ဟရိဒတ္တ အမည်ရှိ ဝိုင်ရှျ၏ အိမ်တွင် ကျွန်မဖြစ်ခဲ့သည်။ သင်ကိုယ်တိုင်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမှုထမ်းခြင်း၌ အလွန်စိတ်ပါသော ရှူဒ္ဒရ တစ်ဦးသည် ထိုဝိုင်ရှျ၏ အလုပ်သမားဖြစ်လာခဲ့သည်»။
Verse 20
स वैश्योऽश्वयुजे मासि द्वादश्यां नियतः स्थितः । स्वयं विष्ण्वालयं गत्वा पुष्पधूपादिभिर्हरिम् ॥ ४९.२० ॥
ထိုဝိုင်ရှျသည် အာශ්ဝယုဇ လတွင် ဒွာဒသီနေ့၌ စည်းကမ်းတကျ တည်နေ၍ ကိုယ်တိုင် ဗိෂ္ဏုဘုရားကျောင်းသို့ သွားကာ ပန်း၊ နံ့သာမီးခိုး စသည့် ပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် ဟရိကို ပူဇော်ကန်တော့သည်။
Verse 21
अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥
«ထိုသို့ သေချာစွာ ပူဇော်ပြီးနောက် မိမိအိမ်သို့ ပြန်သွားရမည်။ ‘သင်တို့နှစ်ဦးသည် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများ ဖြစ်ကြသည်’ ဟုဆို၍၊ အို မဟာမတိ၊ မီးလင်းနေစေရန် မီးအိမ်နှစ်လုံးကိုလည်း တပ်ဆင်ထားရမည်»။
Verse 22
गते वैश्ये भवन्तौथ दीपान् प्रज्वाल्य संस्थितौ । यावत् प्रभाता रजनी निशामेकां नरोत्तम ॥ ४९.२२ ॥
ဝိုင်ရှျယာ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် မီးအိမ်များကို ထွန်းညှိကာ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်လျက်ရှိကြ၏၊ အို လူကောင်းမြတ်သူ၊ ညတစ်ညလုံး စောင့်ကြည့်ကာ မိုးလင်းချိန်အထိ တည်နေကြ၏။
Verse 23
ततः काले मृतौ तौ तु उभौ द्वावपि दम्पती । तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥ ४९.२३ ॥
ထို့နောက် အချိန်ကာလတစ်ခုကြာသော် ထိုဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးလုံး သေဆုံးကြ၏။ ထိုကုသိုလ်ကြောင့် သူတို့၏ နောက်ဘဝမွေးဖွားခြင်းသည် ပရိယဝရတ၏ အိမ်ထောင်၌ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
Verse 24
इयं तु पत्नी ते जाता पुरा वैश्यस्य दासिका । पारक्यस्यापि दीपस्य ज्वालितस्य हरेर्गृहे ॥ ४९.२४ ॥
သို့သော် ယခု သင်၏ ဇနီးဖြစ်လာသော ဤမိန်းမသည် ယခင်က ဝိုင်ရှျယာတစ်ဦး၏ အိမ်၌ အလုပ်သမားမိန်းကလေးဖြစ်ခဲ့၏။ ဟရိ၏ အိမ်တော်၌ အခြားသူ၏ မီးအိမ်ကိုပင် ထွန်းညှိခဲ့သည်။
Verse 25
यः पुनः स्वेन वित्तेन विष्णोरग्रे प्रदीपकम् । ज्वालयेत् तस्य यत् पुण्यं तत् सङ्ख्यातुं न शक्यते । तेन साधो हरे साधु इत्युक्तं वचनं मया ॥ ४९.२५ ॥
ထို့ပြင် မိမိ၏ ငွေကြေးဖြင့် ဗိဿနု၏ ရှေ့တော်၌ မီးအိမ်ကို ထွန်းညှိသူအတွက် ရရှိသော ကုသိုလ်ကို ရေတွက်မရနိုင်။ ထို့ကြောင့် အို သာဓုသူ—“သာဓု၊ ဟရိ၊ သာဓု!” ဟူသော စကားကို ငါ ပြောခဲ့သည်။
Verse 26
कृते संवत्सरे भक्तिं हरेः कृत्वा विचक्षणः । संवत्सरार्धं त्रेतायां सममेतन्न संशयः ॥ ४९.२६ ॥
ပညာရှိသူသည် ကೃတ ယုဂ၌ ဟရိအား ဘက္တိကို တစ်နှစ်ပြုလုပ်လျှင်၊ သံသယမရှိဘဲ တ్రေတா ယုဂ၌ တစ်နှစ်ခွဲ (ခြောက်လ) ပြုလုပ်သကဲ့သို့ တူညီသော အကျိုးကို ရရှိ၏။
Verse 27
त्रिमासे द्वापरे भक्त्या पूजयँल्लभते फलम् । नमो नारायणायेति उक्त्वा कलौ तु लभते फलम् । तेन मुष्टं जगद्विष्णोर्भक्तिमात्रं मयेरितम् ॥ ४९.२७ ॥
ဒွာပရယုဂတွင် ဘက္တိဖြင့် သုံးလပတ်လုံး ပူဇော်သူသည် အကျိုးကို ရရှိ၏။ ကလိယုဂတွင်မူ «နမော နာရာယဏာယ» ဟုသာ ဆိုလျှင်ပင် အကျိုးကို ရရှိ၏။ ထို့ကြောင့် လောကအတွက် ဗိဿဏုဘုရားအား ဘက္တိတစ်ခုတည်းကိုသာ ငါ အကျဉ်းချုပ်၍ ကြေညာခဲ့၏။
Verse 28
पारक्यदीपस्योत्कर्षाद् वै देवाग्रे फलमीदृशम् । प्राप्तं फलं त्वया राजन् फलमेतन् मयेरितम् । अहो मूढा न जानन्ति हरेर्दीपक्रियाफलम् ॥ ४९.२८ ॥
အခြားသူ၏နာမဖြင့် ဆီမီးပူဇော်ခြင်း၏ ထူးကဲသော အာနုဘော်ကြောင့် ဘုရားရှေ့၌ ဤသို့သော အကျိုးကို ရရှိ၏။ အို မင်းကြီး၊ သင်သည် ထိုအကျိုးကို ရရှိပြီးပြီ; ဤသည်မှာ ငါ ကြေညာသော फल ဖြစ်၏။ အာလပ်—မောဟရှိသူတို့သည် ဟရီအား ဆီမီးပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးကို မသိကြ။
Verse 29
एवं विधं द्विजा ये च राजानो ये च भक्तितः । यजन्ते विविधैर्यज्ञैस्तेन ते साधवः स्मृताः ॥ ४९.२९ ॥
ဤသို့ပင်၊ အို ဒွိဇတို့၊ ထိုသူတို့နှင့် မင်းတို့လည်း ဘက္တိဖြင့် ယဇ္ဍအမျိုးမျိုးကို ဆောင်ရွက်ယဇနာပြုကြသဖြင့် ထိုအကျင့်ကြောင့်ပင် သူတို့ကို သာဓု (သီလဝန်) ဟု မှတ်ယူကြ၏။
Verse 30
अहं तमेव मुक्त्वा अन्यं न पश्यामि महीतले । तेन साधोऽगस्त्येति मया चात्मा प्रशंसितः । हर्षेण महता राजन् व्याक्षिप्तेन मयेरितम् ॥ ४९.३० ॥
«သူ့ကိုသာ ချန်လှပ်၍ အခြားသူကို မြေပြင်ပေါ်တွင် မမြင်ရ။ ထို့ကြောင့် အို သာဓု၊ ‘အဂஸ္တျ’ ဟု ငါက သူ့ကို ချီးမွမ်းခဲ့ပြီး ထိုစကားထဲတွင် ငါ့ကိုယ်ကိုလည်း ချီးမွမ်းမိခဲ့သည်။ အို မင်းကြီး၊ ဤစကားကို ငါသည် အလွန်ပျော်ရွှင်၍ စိတ်လှုပ်ရှားကာ ပြောခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်»။
Verse 31
सा स्त्री धन्या स शूद्रस्तु तथा धन्यतरो मतः । भर्तुः सुश्रूषणं कृत्वा तत्परोक्षे हरेरिति ॥ ४९.३१ ॥
ထိုမိန်းမသည် ကံကောင်းသူဟု မှတ်ယူကြ၏။ ထိုရှုဒ္ဒရလည်း ထိုနည်းတူ ကံကောင်းသူဟု မှတ်ယူကြပြီး၊ ထို့ထက်ပင် ပိုကံကောင်းသူဟု ဆိုကြ၏။ အကြောင်းမှာ ခင်ပွန်းကို သေချာစွာ စောင့်ရှောက်ဝန်ဆောင်ပြီး၊ သူမရှိချိန်တွင် ‘ဟရီ’ ဟု ခေါ်ဆိုသတိပြုသောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 32
सा स्त्री धन्या तथा शूद्रो द्विजसुश्रूषणे रतः । तदनुज्ञया हरेर्भक्तिः स्त्री शूद्रो तेन साध्विति ॥ ४९.३२ ॥
ထိုမိန်းမသည် ကံကောင်းသောသူဟု ခေါ်ရပြီး၊ ထို့အတူ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များကို စေဝာပြု၍ ဝန်ဆောင်ရာတွင် စိတ်အားထက်သန်သော သုဒ္ဒရလည်း ကံကောင်းသူဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟရီ (ဗိဿဏု) အပေါ် ဘက္တိကို ချီးမွမ်းကြသည်။ ထိုကြောင့် မိန်းမနှင့် သုဒ္ဒရတို့ကို သာဓုဟု ဆိုကြသည်။
Verse 33
असुरं भावमास्थाय प्रह्लादः पुरुषोत्तमम् । मुक्त्वा चान्यं न जानाति तेनासौ साधुरुच्यते ॥ ४९.३३ ॥
အဆုရစိတ်သဘောကို ကိုင်စွဲနေသော်လည်း ပရဟ္လာဒသည် ပုရုရှိုတ္တမကိုသာ သိမြင်လက်ခံသည်။ အခြားအရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် သူသည် အခြားသူကို မသိတော့သဖြင့် ထို့ကြောင့် သာဓုဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 34
प्रजापतिकुले भूत्वा बाल एव वनं गतः । आराध्य विष्णुं प्राप्तं तत् स्थानं परमशोभनम् । तेन साधो ध्रुवेत्येवं मयोक्तं राजसत्तम ॥ ४९.३४ ॥
ပရဇာပတိ မျိုးရိုးတွင် မွေးဖွားပြီး ကလေးဘဝတည်းက တောသို့ သွားခဲ့သည်။ ဗိဿဏုကို အာရాధနာပြုပြီး အလွန်တောက်ပမြင့်မြတ်သော အဘောဒ်ကို ရရှိ하였다။ ထို့ကြောင့် အို မင်းမြတ်တို့အနက် အကောင်းဆုံးသော ရာဇာ၊ ဤသို့ ဓြုဝအကြောင်းကို ငါဆိုခဲ့သည်။
Verse 35
इति राजा वचः श्रुत्वा अगस्त्यस्य महात्मनः । अल्पोपदेशराजासौ पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ ४९.३५ ॥
ဤသို့ မဟာအတ္တမ အဂஸ္တျ၏ စကားကို ကြားနာပြီးနောက်၊ အနည်းငယ်သော အဆုံးအမတော်ကိုသာ ရရှိထားသော ထိုဘုရင်သည် မုနိပုင်္ဂဝ (မုနိတို့အထွဋ်အမြတ်) ကို မေးမြန်း하였다။
Verse 36
अगस्त्यश्च महाभागः कार्तिक्यां पुष्करं व्रजन् । गतेऽगस्त्ये प्रगच्छन् वै भद्राश्वस्य निवेशनम् ॥ ४९.३६ ॥
ထို့နောက် ကံကောင်းသော မဟာဘုန်းတော် အဂஸ္တျသည် ကာရ္တ္တိက လတွင် ပုရှ္ကရသို့ ထွက်ခွာသွားသည်။ အဂஸ္တျ ထွက်ခွာပြီးနောက် အမှန်တကယ်ပင် ဘဒြာရှွ၏ နေရာအိမ်သို့ ဆက်လက်သွားရောက်하였다။
Verse 37
पृष्टश्च राज्ञा तामेव द्वादशीं मुनिसत्तमः । दुर्वासा उवाच । इदमेव मया तुभ्यं कथितं ते तपोधन ॥ ४९.३७ ॥
မင်းကြီးက ထိုဒွာဒသီဝ్రတကို မေးမြန်းသဖြင့် မုနိအထွတ်အမြတ် ဒုర్వာသာက ဆိုသည်— «တပဿာကို ဓနအဖြစ်ထားသူရေ၊ ငါသည် သင့်အား ပြောပြခဲ့သမျှသည် ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 38
कथयित्वा पुनर्वाक्यमगस्त्यो नृपसत्तमम् । उवाच पुष्करं यामि पुनरेष्यामि ते गृहम् । एवमुक्त्वा जगामाशु सद्योऽदर्शनतां मुनिः ॥ ४९.३८ ॥
ထပ်မံစကားဆိုပြီးနောက် အဂஸ္တျ မုနိက မင်းအထွတ်အမြတ်အား— «ပုෂ္ကရ တီရ္ထသို့ သွားမည်၊ နောက်တဖန် သင့်အိမ်သို့ ပြန်လာမည်» ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ပြောပြီး မုနိသည် လျင်မြန်စွာ ထွက်ခွာကာ ချက်ချင်း မျက်စိမှ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
Verse 39
राजाऽपि तेन विधिना पद्मनाभस्य द्वादशीम् । उपोष्य परमं काममिह जन्मनि चाप्तवान् ॥ ४९.३९ ॥
မင်းကြီးလည်း ထိုသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ပဒ္မနာဘ၏ ဒွာဒသီ ဥပောသထကို စောင့်ထိန်းကာ ဤဘဝ၌ပင် အမြင့်ဆုံးသော လိုအင်ဆန္ဒကို ရရှိခဲ့သည်။
Verse 40
सपत्नीको नृपवरॊ द्वादशीं समुपोष्य च । इह जन्मनि राजा ऽसौ पुत्रपौत्रांस्तथा ऽऽप्तवान् ॥ ४९.४० ॥
ထိုအထူးကောင်းမြတ်သော မင်းကြီးသည် မိဖုရားနှင့်အတူ ဒွာဒသီနေ့ ဥပောသထကို သေချာစွာ စောင့်ထိန်းကာ ဤဘဝ၌ပင် သားနှင့် မြေးများကိုပါ ရရှိ하였다။
Frequently Asked Questions
The text advances an ethics of accessible devotion: small, materially modest acts (notably dīpa-jvālana before Hari/Padmanābha) are presented as producing significant moral and social outcomes, cutting across varṇa and gender categories. It also models a pedagogy where ritual practice is justified through narrative proof (itihāsa-style exemplum) rather than abstract argument.
The rite is assigned to Aśvayuja (Āśvina) month on śukla-pakṣa dvādaśī. The procedure includes night-to-dawn sequencing (śarvarī/prabhāta), with gifting to a brāhmaṇa specified at dawn. The chapter also compares efficacy across yugas: Kṛta, Tretā, Dvāpara, and Kali.
While not explicitly ecological in imagery, the chapter frames ritual light, orderly observance, and disciplined giving as practices that sustain dharma—an implied mechanism for maintaining societal stability that, in the Varāha–Pṛthivī frame, supports Pṛthivī’s equilibrium. The emphasis on minimal-resource devotion (a single lamp) can be read as a low-impact, widely adoptable stewardship ethic.
Sage Agastya is central as the interpreting authority, and King Bhadrāśva anchors the royal setting (with a regional eponym 'Bhadrāśva-varṣa' noted). Prahlāda and Dhruva are cited as paradigmatic devotees. A mercantile household in Vaidīśa (a vaiśya named Haridatta) and a śūdra artisan/servant appear as prior-life identities illustrating cross-status religious merit.