Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla
Kalki-dvādaśī-vrata-vidhiḥ tathā Viśāla-rājopākhyānam
Ritual-Manual with Purāṇic Exemplum (Avatāra-Theology and Royal Ethics)
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဤအဓ್ಯಾಯတွင် ဘာဒြပဒ လဆန်း ဒွာဒသီနေ့၌ ဗိဿနု၏ရုပ်သဏ္ဍာန် ကလ္ကိကို ဗဟိုထားသော ဝရတပြုနည်းကို ဖော်ပြသည်—အင်္ဂ-နျာသ ပုံစံဖြင့် အင်္ဂတစ်ခုချင်းစီသို့ နာမတော်များဖြင့် အာဝဟန/စတုတိပြုခြင်း၊ ရွှေကလ္ကိရုပ်တု တည်ထောင်ပူဇော်ခြင်းနှင့် ပညာရှိ ဘြာဟ္မဏအား ဒါနပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကာရှီ၏ မင်း ဝိသာလ အကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲကာ၊ နိုင်ငံဆုံးရှုံးပြီး ဘဒရီအနီး ဂန္ဓမာဒနသို့ ဆုတ်ခွာသွားသည်။ ထိုနေရာတွင် နရနှင့် နာရာယဏကို တွေ့၍ အလိုဆန္ဒပေးမည်ဟု ဆိုရာ မင်းက ဒက္ခိဏာမျိုးစုံဖြင့် ယဇ్ఞများ ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းကို တောင်းဆိုသည်။ နရက ဗိဿနု၏ အဝတားအစဉ်ကို ရှင်းပြပြီး ပူဇော်ပုံစံကွဲပြားမှုများကို ဉာဏ်ပညာ၊ မျိုးရိုးထိန်းသိမ်းမှု၊ ကာကွယ်မှု၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၊ သားသမီး၊ အလှအပနှင့် ရန်သူဖျက်ဆီးမှု စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ အဆုံးတွင် ဝိသာလ၏ ဒွာဒသီဝရတက အာဏာပြန်လည်ရရှိစေပြီး နောက်ဆုံး မုတ်ခ္ခသို့ ဦးတည်စေကြောင်း၊ စည်းကမ်းတကျ အကျင့်အကြံသည် လူမှုစည်းကမ်းနှင့် မြေပြင်တည်ငြိမ်မှု၏ အခြေခံဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်သည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 48
Verse 1
दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥
ဒုရဝါသာက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုနည်းတူပင်၊ ဘာဒြပဒလ၌ လင်းပက္ခ၏ ဒွာဒသီနေ့တွင် သင်္ကల్ప (စိတ်ကတိ) ကို ချမှတ်ပြီး သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ပရမေရှ္ဝရ ဘုရားကို ပူဇော်ရမည်»။
Verse 2
नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥
ကလ္ကိန်၏ ခြေတော်တို့အား နမောတင်ပါ၏။ ဟೃṣīkēśa အဖြစ် ခါးတော်အားလည်းကောင်း၊ “မလေစ္ဆများကို ဖျက်ဆီးသူ” အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကြဝဠာရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသော အရှင်၏ ဝမ်းတော်အားလည်း နမောတင်ပါ၏။
Verse 3
शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥
လည်ချောင်းကို “Śitikaṇṭha အတွက်” ဟု သတ်မှတ်ရမည်။ လက်မောင်းတို့ကို “Khaḍgapāṇi ၏” ဟုလည်းကောင်း၊ လက်တို့ကို “လေးလက်ရှိသော အရှင်၏” ဟုလည်းကောင်း၊ ထို့အတူ ခေါင်းကို “Viśvamūrti (စကြဝဠာရုပ်) ၏” ဟု သတ်မှတ်ရမည်။
Verse 4
एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥
ဤသို့ ပူဇော်ပြီးနောက် ဉာဏ်ရှိသော ဆောင်ရွက်သူသည် ယခင်ကဲ့သို့ ထိုအရှေ့၌ ရေခွက် (ကလశ) ကို တင်ထားရမည်။ ထိုနေရာ၌ ကလ္ကိန် ဘုရားကို တည်ထောင်၍ ထိုနေရာတွင် ရွှေရုပ်တော်ကို ပြုလုပ်စေသင့်သည်။
Verse 5
सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥
အဖြူရောင်အဝတ်နှစ်ထည်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ကာ အနံ့သာနှင့် ပန်းများဖြင့် အလှဆင်၍ ပြင်ဆင်ပြီးနောက် မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် သာස්တရများကို သိမြင်သော ဗြာဟ္မဏအား ပေးအပ်ရမည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်လျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးကို မဟာမုနိ၊ နားထောင်ပါ။
Verse 6
पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥
အရင်က ကာရှီမြို့၌ အင်အားကြီးသော မင်းကြီး ဝိသာလ ဟူ၍ ရှိခဲ့သည်။ မိမိ၏ မျိုးရိုးတူများကြောင့် အာဏာကို လုယူခံရပြီးနောက် သူသည် ဂန္ဓမာဒန တောင်သို့ ဝင်ရောက်သွား하였다။
Verse 7
तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥
အို မဟာရာဇာ၊ ထိုချိုင့်ဝှမ်း၌ တင့်တယ်လှသော ဘဒရီ (Badarī) သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက်၊ လူတို့အထွတ်အမြတ်သည် မင်းအာဏာကို ဆုံးရှုံးကာ အထူးသဖြင့် ယခင်ဂုဏ်သရေကိုလည်း လျော့နည်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
Verse 8
कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥
တစ်ခါတစ်ရံ ထိုနေရာသို့ ရှေးဟောင်းအထွတ်အမြတ် ရှင်ရသီနှစ်ပါး—နရနှင့် နာရာယဏ—တော်တော်မင်းမြတ်တို့အားလုံးက နမಸ್ಕာရပြုကြသော ဒေဝတော်များအဖြစ် ရောက်လာကြသည်။
Verse 9
तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥
ထိုရန်သူနှိမ်နင်းသူနှစ်ပါးသည် အရင်ကတည်းက ရောက်နေသော မင်းကို ထိုနေရာ၌ မြင်ကြပြီး၊ ဗိဿဏုဟု ခေါ်သော အမြင့်ဆုံး အာသရမ—အထွတ်အမြတ် ဘြဟ္မကို စိတ်တည်ငြိမ်စွာ ဓ్యာနပြုနေသည်ကို တွေ့မြင်ကြသည်။
Verse 10
तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥
သူတို့နှစ်ပါးသည် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်ကာ အညစ်အကြေးကုန်ခမ်းသွားသော မင်းကို ပြောကြသည်—“အို မင်းတို့၏ အရှင်၊ ဆုတောင်းတစ်ပါးကို ရွေးချယ်ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းမွန်စွာ ရောက်လာပြီး ဆုတောင်းပေးနိုင်သောသူများ ဖြစ်သည်။”
Verse 11
राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥
မင်းက ပြောသည်—“သင်တို့နှစ်ပါးသည် မည်သူတို့ဖြစ်ကြသည်ကို မသိပါ။ မည်သူထံမှ ဆုတောင်းကို လက်ခံရမည်နည်း။ ကျွန်ုပ်သည် ကိုးကွယ်ပူဇော်နေသော အရှင်ကိုပင် အာရాధနာပြုနေသဖြင့် ထို့ကြောင့် မင်္ဂလာရှိသော ဆုတောင်းကို လိုချင်ပါသည်။”
Verse 12
एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥
မင်းကြီးက ထိုနှစ်ဦးအား ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏— «အရှင်ဘုရား၊ အလိုတော်ရှိသလို ကျွန်ုပ်၏တောင်းဆိုမှုကို ကရုဏာဖြင့် လက်ခံပါ။ သင်နှစ်သက်ရာ ဆုတောင်းပေးမည့် အကျိုးတရားကို ရွေးချယ်၍ စိတ်ဝင်စားမှုကြောင့် ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ»။
Verse 13
एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥
ဤသို့ ပြောဆိုခံရသော် မင်းကြီးက «ကျွန်ုပ်သည် ဗိဿဏုကို ပူဇော်ဝတ်ပြုမည်» ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် တိတ်ဆိတ်နေရာ၊ ထိုနှစ်ဦးက ထပ်မံ ပြောကြားလာ၏။
Verse 14
राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥
«အို မင်းကြီး၊ ထိုတည်းဟူသော ဒေဝတော်၏ ကရုဏာကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးက မင်းကြီးအား ဆုတောင်းပေးရမည်။ ဆုကို ပြောပါ—မင်းကြီး၏ စိတ်ထဲ၌ မည်သည်ရှိနေသနည်း»။
Verse 15
राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥
မင်းကြီးမိန့်တော်မူ၏— «အမျိုးမျိုးသော ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) ပူဇော်လှူဒါန်းမှုများနှင့်အတူ ယဇ္ဉပွဲများဖြင့် ယဇ္ဉ၏ အရှင်ဘုရားကို ပူဇော်နိုင်သော စွမ်းရည်ကို ကျွန်ုပ်အား ပေးသနားပါ»။
Verse 16
नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥
နရက ပြော၏— «လောက၏ လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြပေးသော ဘုရားနာရာယဏ (Nārāyaṇa) ကိုယ်တိုင်၊ လောကတို့၏ အကျိုးပြုသူသည် ဘဒရီ (Badarī) တွင် ကျွန်ုပ်နှင့်အတူ တပဿ (tapas) ကျင့်စေပါစေ»။
Verse 17
अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥
ယခင်က ထိုဘုရားသည် မတ္စျာ (ငါး) အဝတာရ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထပ်မံ၍ ကူရ္မ (လိပ်) ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒေဝသည် ဝရာဟ (ဝက်တော) အဖြစ်လည်း ဖြစ်လာပြီး၊ အပြီးတွင် နရစിംဟ (လူ-ခြင်္သေ့) အဖြစ် ဖြစ်လာ하였다။
Verse 18
वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥
ထို့နောက် ဝာမန (ပုဂ္ဂိုလ်ငယ်) မွေးဖွားလာပြီး၊ ထို့နောက် အင်အားကြီးသော ဂျာမဒဂ္နျ (ပရရှုရာမ) ဖြစ်လာသည်။ ထပ်မံ၍ ဒဿရထ၏ သား (ရာမ) အဖြစ် ဖြစ်လာကာ၊ ဝာစုဒေဝ (ဝာစုဒေဝ) သည် ထပ်မံ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 19
बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥
အို မင်းကြီး၊ ထိုဘုရားသည် ဗုဒ္ဓ အဖြစ် ဖြစ်လာကာ လူထုကို အမှန်တကယ် မောဟဖြစ်စေ하였다။ ထို့နောက် ပြိုင်ဘက်များ—ဓားပြများနှင့် မလေစ္ဆ (မလေစ္ဆ) များကို ထပ်မံ သတ်ဖြတ်ပြီး၊ ဤမြေကြီးကို သဘာဝတရားနှင့် ကိုက်ညီသော တည်ငြိမ်သည့် အစီအစဉ်သို့ ပြန်လည် ထူထောင်하였다။ ဤသူတော်ကောင်းသည်ပင် ဘဂဝန် ဟရီ ဖြစ်သည်။
Verse 20
पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥
အလုံးစုံသိမြင်မှု (ဆဗ္ဗညာ) ကို လိုလားသူများသည် မတ္စျာ (ငါး) ရုပ်ဖြင့် ထိုဘုရားကို ပူဇော်ကြသည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ မျိုးရိုးဝংশကို ကယ်တင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ကူရ္မ (လိပ်) ရုပ်ဖြင့်လည်း ပူဇော်ကြသည်။
Verse 21
भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥
သံသရာ၏ ပင်လယ်ထဲသို့ နစ်မြုပ်နေသူသည် ဟရီကို ဝရာဟ (ဝက်တော) ရုပ်ဖြင့် ကြည်ညိုပူဇော်ရမည်။ ထိုနည်းတူပင် အပြစ်ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဒုက္ခရောက်သူများသည် နရစിംဟ (လူ-ခြင်္သေ့) ရုပ်ဖြင့် ပူဇော်ကြည်ညိုရမည်။
Verse 22
वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥
မောဟပျောက်ကင်းရန် ပညာရှိသည် ဝါမနကို ပူဇော်ရမည်။ ဥစ္စာရရှိရန် ဇဂဒဂ္နိဇကို ပူဇော်ရမည်။ ကြမ်းတမ်းသော ရန်သူများကို ဖျက်ဆီးရန် ဒာသရထိ (ရာမ) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 23
बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥
သားလိုသော ပညာရှိသည် သံသယမရှိဘဲ ဘာလကృష్ణကို ပူဇော်ရမည်။ အလှအပလိုသောသူသည် ဗုဒ္ဓကို ပူဇော်ရမည်။ ရန်သူဖျက်ဆီးရန် ကလ္ကိန်ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 24
एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် နရသည် ထိုသူအား ဤစကားကိုပင် ပြန်လည်ပြောကြား하였다။ သူလည်း ဒွာဒသီ အကျင့်ကို တည်ထောင်ပြီး စကြဝတီ မင်းအဖြစ် အမှန်တကယ် ဖြစ်လာ하였다။ မုနိရေ၊ သူ၏နာမတော်ကြောင့်ပင် ဘဒရီ အရပ်သည် “ဝိသာလာ” ဟု ခေါ်ဝေါ်လာ하였다။
Verse 25
इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥
ဤဘဝ၌ပင် ထိုမင်းသည် မင်းအုပ်ချုပ်မှုကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် တောသို့ ဝင်ရောက်하였다။ ထို့နောက် ယဇ္ဉမျိုးစုံကို ပြုလုပ်ကာ အမြင့်ဆုံး နိဗ္ဗာန် (အဆုံးစွန် လွတ်မြောက်မှု) ကို ရရှိ하였다။
Frequently Asked Questions
The text frames disciplined ritual action (vrata, arcana, dāna, and yajña) as a mechanism for restoring social and political order while aligning human aims with a broader cosmic/terrestrial balance; the avatāra taxonomy is used to map specific intentions (knowledge, protection, prosperity, lineage, conflict resolution) to regulated forms of worship rather than impulsive action.
The observance is specified for Bhādrapada māsa during the śukla pakṣa on Dvādaśī tithi, with worship performed by rule (vidhinā) and the dāna (gift of the prepared item/image) given in the morning (prabhāte).
Although not a direct ecological manual, the chapter links dharma-centered rites and the avatāra principle to the re-establishment of the world in a stable condition (prakṛti-sthāpanā), implying that orderly governance, redistribution through dakṣiṇā/dāna, and restrained conduct contribute to Pṛthivī’s sustaining equilibrium—an Earth-centered ethic consistent with the Varāha–Pṛthivī framework.
The narrative references King Viśāla of Kāśī and the ascetic divine pair Nara and Nārāyaṇa at Badarī; it also enumerates culturally central avatāra figures of Viṣṇu (Matsya, Kūrma, Varāha, Narasiṃha, Vāmana, Jāmadagnya/Paraśurāma, Dāśarathi/Rāma, Vāsudeva/Kṛṣṇa, Buddha, and Kalki) as a doctrinal lineage of world-order interventions.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.