
Vaiśākha-śukla-dvādaśī-vrata (Jāmadagnya-Hari-pūjā) phala-kathana
Ritual-Manual (Vrata-vidhi) with Phalaśruti Narrative
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားမှုဘောင်အတွင်း ဤအধ্যာယတွင် ဝိသာခ လဆန်း ဒွာဒသီ ဝရတ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် အကျိုးဖလကို မင်းတော်ဥပမာဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ရေချိုးသန့်စင်၍ သစ္စာကတိယူပြီးနောက် ဘုရားကျောင်းသို့ သွားကာ ဟရီကို ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအလိုက် အာဝဟန/န്യാസ (ခြေ၊ ဝမ်း၊ ခါး၊ လက်မောင်း၊ လည်ချောင်း၊ ခေါင်း) ဖြင့် ပူဇော်သည်။ ထို့နောက် အဖုံးပါ ဂဋ (ghaṭa) ကို တည်ထားပြီး အထူး ဝိုင်ဏဝပാത്ര (vaiṇava-pātra) ထဲတွင် ဟရီကို ပရတိဋ္ဌာပနာပြုကာ ညာလက်တွင် ပရရှု (paraśu) ကိုင်ဆောင်သည့် ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြင့် သင်္ကေတတင်၍ အနံ့သာနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သည်။ ညလုံးပတ်လုံး ဂျာဂရ (jāgara) ဖြင့် နိုးကြားစောင့်တော်မူပြီး နေထွက်ချိန်တွင် ဗြာဟ္မဏအား လှူဒါန်းပူဇော်ရန် ဆိုသည်။ ထို့နောက် သားမရှိသော မင်း ဝီရစေန နှင့် ယာဇ္ဉဝလ္က്യ၏ အကြံပေးချက်—ဤဒွာဒသီသည် အခက်အခဲနည်းနည်းဖြင့် သားပေးနိုင်သည်—ကြောင့် နလ မွေးဖွားလာခြင်းကို ရေးပြပြီး၊ သေပြီးနောက် ဘြဟ္မလောက၌ နေထိုင်ခြင်း၊ အပ္စရာတို့နှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်း၊ ထို့နောက် အာဏာအုပ်ချုပ်မှု ပြန်လည်ရရှိခြင်းတို့ကို ဖော်ပြကာ ဝရတစည်းကမ်းနှင့် ဒါနဓမ္မသည် လူမှုတည်ငြိမ်မှုနှင့် မြေကြီးထိန်းသိမ်းမှုကို ထောက်ပံ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။
Verse 1
दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥
ဒုရဝာသာ မိန့်တော်မူသည်—“ဝိုင်သာခ လတွင်လည်း ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းအတိုင်း စိတ်ကတိ (saṅkalpa) ချမှတ်၍၊ ထိုအတိုင်း ရေချိုးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ဝတ္တရားများကို ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ဘုရားကျောင်းသို့ သွားရမည်။”
Verse 2
तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥
ထိုနေရာ၌ ဉာဏ်ရှိသော সাধကသည် ဤမန္တရများဖြင့် ဘက္တိဖြင့် ဟရီကို ပူဇော်ရမည်။ ခြေတော်အတွက် «ဇာမဒဂ္နျာယ» ဟု ရွတ်ဆို၍၊ ဝမ်းတော်အတွက် «အလုံးစုံကို ထောက်ပံ့တော်မူသောသူ» (sarvadhāriṇe) ဟု ရွတ်ဆို၍၊ ခါးနှင့် ရင်ဘတ်အတွက် «မဓုသူဒနာယ» ဟု ရွတ်ဆိုကာ—Śrīvatsa အမှတ်ကို ဆောင်တော်မူသောအရှင်ဟု ခေါ်ဆိုရမည်။
Verse 3
क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥
ထို့ပြင် လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို «က்ஷတ်ရာန္တကာယ» ဟု အပ်နှံ၍၊ လည်ပင်းအလှဆင်ကို «မဏိကဏ္ဌာယ» ဟု ရွတ်ဆိုရမည်။ သင်္ခနှင့် စက္ကရကိုတော့ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နာမများဖြင့် ခေါ်ဆို၍၊ ခေါင်းတော်ကို «ဗြဟ္မာဏ္ဍကို ဆောင်တော်မူသောသူ» ဟု အပ်နှံရမည်။
Verse 4
एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥
ဤသို့ ပူဇော်ပြီးနောက် ဉာဏ်ရှိသူသည် ယခင်ကဲ့သို့ ထိုအရာ၏ ရှေ့တွင် ရေအိုးတစ်လုံးကို တင်ထားရမည်။ ထိုအိုးကိုလည်း ထိုနည်းတူ ဖုံးအုပ်ကာ အဝတ်နှစ်ထည်ဖြင့် ပတ်လည်ထုပ်ရမည်။
Verse 5
वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥
ထို့နောက် ဝိုင်ရှ္ဏဝ ပാത്ര (Vaiṣṇava vessel) ဖြင့် ထိုအတွင်း၌ ဟရီကို တင်သွင်းတော်မူရမည်။ ထိုဟရီသည် «ဇာမဒဂ္နျာ» ဟူသော နာမဖြင့် ထင်ရှားပြီး၊ ထိုနာမသည် ကလေရှ (kleśa) ဒုက္ခကင်းစေသော နာမဟု ဆိုထားသည်။
Verse 6
दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥
ထိုဒေဝတော်၏ ညာလက်တော်တွင် ပရရှု (ပုဆိန်) တစ်လက်ကို ပြုလုပ်စေသင့်သည်။ ထို့နောက် အနံ့သာမျိုးစုံဖြင့် စနစ်တကျ ပူဇော်ကာ၊ မင်္ဂလာရှိသော ပန်းမျိုးစုံဖြင့်လည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 7
ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥
ထို့နောက် သဒ္ဓါရှိသောသူသည် ထိုအရာ၏ရှေ့၌ ညလုံးနိုးကြားစောင့်ကြည့်ရမည်။ မနက်အရုဏ်တက်၍ နေရောင်ကြည်လင်သန့်ရှင်းသောအခါ ပူဇော်သကာကို ဗြာဟ္မဏထံ ဆက်ကပ်ရမည်။ ဤသို့ စည်းကမ်းနိယမနှင့် ပြည့်စုံသူ၏ အကျိုးကို ငါထံမှ သိလော့။
Verse 8
आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥
အတိတ်ကာလ၌ ကံကောင်းမြတ်သော အင်အားကြီးမားသည့် ဘုရင် ဝီရသေနာ ရှိခဲ့သည်။ ယခင်က သားမရှိသူဖြစ်၍ မဟာတေဇောဖြင့် ပြင်းထန်သော တပသ (အာစီတပ) ကို ကျင့်ဆောင်ခဲ့သည်။
Verse 9
चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥
ယာဇ္ဉဝလ္က്യ မဟာမုနိသည် ထိုကြောက်မက်ဖွယ် တပသကို ကျင့်ဆောင်နေစဉ် မဟာယောဂီတစ်ပါး လာရောက်하였다။ သူ့ကို မဝေးလှသည့်နေရာမှ မြင်၍ နီးကပ်လာ하였다။
Verse 10
तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥
ထိုအခါ အလွန်တောက်ပသော ရှိတော်မူသည့် ရှင်ရသီ လာရောက်လာသည်ကို မြင်၍ ဘုရင်သည် လက်အုပ်ချီကာ ရိုသေစွာ ထ၍ ကြိုဆိုလေသည်။
Verse 11
स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥
ပူဇော်ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ခံယူပြီးနောက် မုနိသည် ပြောလေသည်—“ဤတပသကို ဘာရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် ကျင့်သနည်း။ အို ဘုရင်၊ ဓမ္မကို သိသူရေ၊ သင်ပြောလိုသော အကြောင်းအရာ၊ သင်၏ လိုအပ်ချက်ကို ပြောလော့။”
Verse 12
राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥
မင်းကြီးက ပြောသည်။ «အို မဟာကံကောင်းသူ၊ ငါသည် သားမရှိသူ ဖြစ်၏။ ငါ့တွင် သားဆက်နွယ် မရှိ။ ထို့ကြောင့် တပဿာကို ခံယူ၍ အို ဒွိဇ၊ ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပိန်လှီလာ၏»။
Verse 13
याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥
ယာဇ္ဉဝလ్కျက ပြောသည်။ «အို မင်းကြီး၊ ဤတပဿာကြီးနှင့် အလွန်ဒုက္ခခံရခြင်းသည် သင့်အတွက် လုံလောက်ပြီ။ အနည်းငယ်သော ကြိုးစားမှုဖြင့်ပင် သင့်တွင် သားတစ်ယောက် မွေးဖွားမည်၊ သံသယမရှိ»။
Verse 14
राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥
မင်းကြီးက ပြောသည်။ «အို ဒွိဇ၊ အနည်းငယ်သော ကြိုးစားမှုဖြင့် ငါ့တွင် သား ဘယ်လို ဖြစ်လာမည်နည်း။ ကျွန်ုပ်က ဦးညွှတ်နမော်ပြုထားသူ ဖြစ်သဖြင့်၊ အို ဘုရားသခင်တော်ကဲ့သို့ အရှင်၊ နှစ်သက်၍ ငါ့အား ပြောပြပါ»။
Verse 15
दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥
ဒုర్వာသာက ပြောသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော မင်းကြီးက မေးမြန်းသဖြင့် မုနိသည် ဝိုင်သာခ လ၏ လင်းပက်၌ ဖြစ်သော ဤ ဒွာဒသီ ဝရတကို ရှင်းလင်းပြောကြား하였다။
Verse 16
स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥
ထိုမင်းကြီးသည် သားလိုချင်စိတ် အထူးရှိ၍ စည်းကမ်းအတိုင်း ဝရတကို ကျင့်ကာ အစာရှောင်ပြီးနောက် အလွန်ဓမ္မတရားရှိသော နလ မင်းသားကို ရရှိ하였다။ သူသည် ယနေ့တိုင် လောက၌ ကုသိုလ်ကောင်းကြောင့် ကီર્તိသတင်းထင်ရှားသော လူထူးလူမြတ်ဟု ချီးကျူးခံရ၏။
Verse 17
प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥
အို မဟာမုနိ၊ ဤသည်မှာ ထိုအရာသို့ ရောက်သွားသူ (သို့မဟုတ် ဤအကျင့်ကို လိုက်နာသူ) အတွက် အပိုဆုတော်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ သားကောင်း မွေးဖွားလာ၍ ဥစ္စာနှင့် ပညာရှိလာကာ အလွန်မြတ်သော တောက်ပမှု (သို့) အလှတရား ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 18
इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥
ဤဘဝ၌ အံ့ဩစရာက ဘာရှိသနည်း။ အခြားလောကအကြောင်းကို ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့။ ပရဟ္မလောက၌ ကလ္ပတစ်ကာလ နေထိုင်ပြီးနောက် အပ్సရာတို့၏ အစုအဖွဲ့များနှင့်အတူ နေထိုင်ရသည်။
Verse 19
क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥
ကာလအဆုံး၌ စကြဝဠာဖန်ဆင်းခြင်း ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ၊ သူသည် မလွဲမသွေ စကြဝတီ (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရှင်) ဖြစ်လာမည်။ သူသည် နှစ်သုံးသောင်း အသက်ရှင်မည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ။
The text frames disciplined ritual practice (snāna, pūjā, jāgara, and dāna) as a structured form of ethical self-regulation that yields social goods—especially lineage continuity and stable kingship—while promoting orderly resource use and reciprocity through offerings and brāhmaṇa-nivedana.
The observance is specified for Vaiśākha during the bright fortnight (śukla-pakṣa), explicitly on dvādaśī (the twelfth lunar day). The rite culminates at prabhāta when the sun is clear (vimala sūrya), indicating a sunrise completion and gifting moment.
Although not explicit as an ecological treatise, the chapter implies Earth-oriented balance through regulated, calendrically timed conduct: bathing practices tied to seasonal cycles, restrained and formalized use of water, flowers, and fragrances, and a redistribution ethic (nivedana) that channels resources through socially recognized stewardship roles—an indirect model of sustainable ritual economy.
The narrative references Durvāsas as the narrator of the instruction, the sage Yājñavalkya as the advising authority, King Vīrasena as the exemplar, and Nala as the famed son produced through the dvādaśī observance; Hari is invoked with epithets including Jāmadagnya and Madhusūdana, and iconographically associated with the paraśu.