Varaha PuranaAdhyaya 4317 Shlokas

Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana

Caitra-dvādaśī-vrataḥ Vāmana-pūjā-vidhiḥ

Ritual-Manual (Vrata and Dāna) with Exemplary Royal Narrative

ဝရာဟ–ပೃသ္ဝီ သင်ကြားဆွေးနွေးမှုအတွင်း ဤအဓ್ಯಾಯတွင် ချိုင်တြ (Caitra) လ၏ ဒွာဒသီ (Dvādaśī) နေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဝရတ-ဝိဓိကို ဖော်ပြသည်။ အစာရှောင်၍ ဇနာရ္ဒန/ဗိဿဏုအား အင်္ဂပူဇာ (aṅga-pūjā) ပြုကာ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမည်တော်များဖြင့် ပူဇော်ရန် ဆိုထားသည်။ ထို့နောက် မြောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူအောင် ကုမ္ဘ (kumbha) နှစ်လုံးကို တည်ထားပြီး ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော ဝာမန (Vāmana) ရုပ်တု (အရွယ်သေး၊ အဖြူရောင် ယဇ္ဉောပဝီတ) ကို ထားရသည်။ ကုဏ္ဍိကာ၊ ထီး၊ ခြေနင်း၊ မာလာနှင့် အာသန စသည့် ပစ္စည်းများကိုလည်း ဖော်ပြပြီး မန္တရဖော်မြူလာများဖြင့် ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးအား ဒါနပြုရန် ညွှန်ကြားသည်။ ဥပမာဇာတ်လမ်းတွင် သားလိုချင်သော ဘုရင် ဟရျရှဝ ကို ဘြာဟ္မဏအဖြစ် ပုံပြောင်းလာသော ဟရိက ဤဝရတကို ဆောင်ရွက်ရန် အကြံပေး၍ ကုဝလာရှဝ မွေးဖွားလာသည်။ အဆုံးတွင် အကျိုးကျေးဇူးများ—သားသမီးရခြင်း၊ ဥစ္စာတိုးပွားခြင်း၊ နန်းတော်ပြန်လည်ရရှိခြင်းနှင့် သေပြီးနောက် ဗိဿဏုလောကသို့ ရောက်ခြင်း—ကို ဖော်ပြကာ ဓမ္မစည်းကမ်းသည် မြေပြင်တည်ငြိမ်မှုကို ထောက်ပံ့ကြောင်း အလေးပေးထားသည်။

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīDurvāsā

Key Concepts

Caitra Dvādaśī vrataUpavāsa (ritual fasting)Aṅga-pūjā (body-part worship) with Viṣṇu epithetsVāmana iconography (hrasva-rūpa) and ritual donationKumbha-sthāpana with directional orientation (uttara)Royal exemplum (Haryaśva → Kuvalāśva) as validation of ritual efficacyDāna to a brāhmaṇa and merit economyTerrestrial order (Pṛthivī) maintained through regulated dharma

Shlokas in Adhyaya 43

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥

ဒုర్వာသာ မိန့်တော်မူသည်—အို မုနိ၊ ထိုသို့ပင်။ ချိုင်တြ မာသတွင် ဒွာဒသီ အတွက် သစ္စာကတိကို ချမှတ်ပြီး၊ အစာရှောင်ကာ နောက်တစ်ဖန် နတ်တို့၏ နတ်တော် ဇနာရ္ဒန (Janārdana) ကို ပူဇော်ရမည်။

Verse 2

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥

“ဝာမနာယ” ဟူသော မန္တရဖြင့် ခြေတော်တို့ကို ပူဇော်၍၊ “ဗိဿနဝေ” ဖြင့် ခါးကို ပူဇော်ရမည်။ “ဝာစုဒေဝ” ဖြင့် ဝမ်းဗိုက်၊ ရင်ဘတ်နှင့် ကိုယ်တစ်လုံးလုံးကိုလည်း အပြည့်အစုံ ပူဇော်ရမည်။

Verse 3

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥

လည်ချောင်းကို “ဗိශ්ဝကෘတ်” ဟူသော ရূপအဖြစ် ပူဇော်ရမည်။ ခေါင်းကို “ဗျောမရူပင်” ဟူသော ရূপအဖြစ် ပူဇော်ရမည်။ လက်နှစ်ဖက်ကို “ဗိශ්ဝဇိတ်” ဟူသော ရূপအဖြစ် ပူဇော်ရမည်။ သင်္ခနှင့် စက္ကရကိုမူ မိမိတို့၏ အမည်တော်များဖြင့်ပင် ရိုသေကန်တော့ရမည်။

Verse 4

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥

ဤနည်းလမ်းအတိုင်း ထာဝရသော နတ်တို့၏နတ်ကို ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ယခင်ကဲ့သို့ အရှေ့ဘက်၏ မြောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူအောင် ရေကုံဘ (ကುಂಬ္ဘ) ကို အရှေ့တွင် ၎င်း၏အဖော်နှင့်အတူ ထားရမည်။

Verse 5

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥

ယခင်ဖော်ပြထားသော ပန်းကန်/အိုး၌ ရွှေရောင် ဝါမန (ရုပ်တု) ကို တင်သွင်းတည်ထားပြီး၊ ပညာရှိသော ဆောင်ရွက်သူသည် မိမိစွမ်းအားအတိုင်း အရွယ်သေးသေး (အနိမ့်ပုံ) ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ကာ အဖြူရောင် ယဇ္ဈနောပဝီတ (ပူဇော်ကြိုး) ကို ဝတ်ဆင်စေသင့်သည်။

Verse 6

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥

ဘေးတွင် ကုဏ္ဍိကာ (ရေဗူး) ကို ထားရမည်၊ ထို့အတူ ထီးငယ်နှင့် ဖိနပ်တစ်စုံကိုလည်း ထားရမည်။ ထို့ပြင် အက္ခမာလာ (ပုတီး) ကို တင်ထားပြီး အထူးသဖြင့် ဝೃṣikā ကို သီးသန့်အရာအဖြစ် ထားရမည်။

Verse 7

एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥

နံနက်ခင်းတွင် ဤလိုအပ်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြည့်စုံစေပြီးနောက်၊ ဒွိဇာတ (ဗြာဟ္မဏ) ထံသို့ ပေးလှူစေကာ «သေးငယ်သောရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော ဗိဿဏု သာယာပါစေ» ဟု ရွတ်ဆိုရမည်။

Verse 8

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥

ဤ ပရားဒုರ್ಭာဝ (ပေါ်ထွန်းခြင်း) အခမ်းအနားကို လ၏အမည်နှင့် တွဲဖက်ပြုလုပ်သောအခါ၊ နေရာတိုင်းတွင် «သာယာပါစေ» ဟူသော မန္တရဖြင့် ကြေညာထားသည်—ဤသည်ပင် သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

Verse 9

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥

ရှေးကာလ၌ မြေကြီး၏အရှင် ဟရိယရှွာ မင်းတစ်ပါးရှိကြောင်း ကြားရသည်။ သားမရှိသဖြင့် သားတော်ရလိုစိတ်ဖြင့် တပဿာကို ကျင့်ကာ၊ တပဿာဘုန်းကံကို ဥစ္စာအဖြစ်ထားသော သားတော်ကို မျှော်လင့်하였다။

Verse 10

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥

အို မုနိအမြတ်၊ သားတော်ရရန်အတွက် ထိုဝတ်ကျင့်ကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင် ဟရီသည် ယခင်ကပင် ရောက်လာ၍ ဗြာဟ္မဏရုပ်ကို ခံယူထား하였다။

Verse 11

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥

သူက မေး하였다—“အို မင်းကြီး၊ တပဿာဖြင့် သင်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အဘယ်နည်း၊ အရှင်?” မင်းက “သားတော်အတွက်” ဟု ပြောရာ၊ ဗြာဟ္မဏသည် ထိုသို့ ပြန်လည်ဆို하였다။

Verse 12

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥

ဗြာဟ္မဏက “အို မင်းကြီး၊ ဤသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းကိုပင် လိုက်နာကျင့်ဆောင်ပါ” ဟု ဆို하였다။ ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် အရှင်သည် ခဏချင်းပင် မျက်စိရှေ့မှ ပျောက်ကွယ်သွား하였다။

Verse 13

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥

မင်းကြီးလည်း ချက်ချင်း ထိုသူကို မန္တရပါရဂူဖြစ်သော ပုရောဟိတ်အဖြစ် ဒွိဇတို့အတွက် ခန့်အပ်하였다။ ထို့အပြင် ဆင်းရဲသူတစ်ဦးဖြစ်သော ပညာရှိ ဂျျိုတိရ်-ဂါရ္ဂာအားလည်း ထောက်ပံ့ကူညီမှု ပေးအပ်하였다။

Verse 14

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥

အဒိတိသည် သားမရှိသော်လည်း ကိုယ်တိုင်ပင် သားဖြစ်ခြင်းကို ရရှိခဲ့သကဲ့သို့၊ အို ဘဂဝန်၊ ထိုသစ္စာတရားအားဖြင့် ကျွန်ုပ်၌လည်း သားကောင်းမြတ်တစ်ပါး ဖြစ်ပါစေ။

Verse 15

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥

အို မုနိ၊ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ထိုလှူဒါန်းမှုကို ပေးအပ်ပြီးနောက်၊ သူ့ထံ၌ သားတစ်ပါး မွေးဖွားလာ၏—ကူဝလာရှွဝ ဟု ကျော်ကြားပြီး အင်အားကြီးသော စကြဝတီ မင်းဖြစ်၏။

Verse 16

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥

သားမရှိသူသည် သားကို ရရှိမည်၊ ဆင်းရဲသူသည် ငွေကြေးကို ရရှိမည်။ နိုင်ငံပျောက်သူသည် နိုင်ငံကို ပြန်လည်ရမည်၊ သေဆုံးသူသည် ဗိဿဏု၏ နေရာတော်သို့ ရောက်မည်။

Verse 17

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥

ထိုနေရာ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ချီးမွမ်းကာ အမှတ်တရပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ဤလောက၌ လူဘဝသို့ ရောက်လာသောအခါ၊ နာဟုရှ၏ သား ယယာတိကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာရှိသော စကြဝတီ မင်းဖြစ်လာမည်။

Frequently Asked Questions

What is the primary ethical or philosophical instruction in this Adhyaya?

The text frames regulated dharma—fasting, disciplined worship, and structured giving (dāna)—as a stabilizing social mechanism that yields prosperity and continuity (e.g., offspring and kingship). Within the Varāha–Pṛthivī horizon, such rule-bound conduct is implied to support terrestrial order by aligning human action with a normative cosmic-ritual structure.

Which chronological or seasonal markers are identified for the practices in this chapter?

The rite is specified for the month of Caitra and the lunar day Dvādaśī. The procedure includes upavāsa (fasting) and morning-time gifting (prabhāte), indicating a timed ritual sequence.

How does this chapter address the concept of environmental or terrestrial balance?

Environmental ethics are not explicit as landscape management in this excerpt; instead, the chapter presents an indirect model where dharmic restraint (upavāsa), ordered ritual space (directional kumbha placement), and redistribution through dāna maintain societal coherence. In Purāṇic logic, this coherence is a component of Pṛthivī’s stability—human discipline functioning as an early idiom of ‘terrestrial balance’ through norm-governed living.

What historical lineages or cultural figures are referenced?

The narrative references King Haryaśva (a ruler without a son), the sage Durvāsā as the instructing voice in the ritual section, Hari/Viṣṇu appearing in brāhmaṇa form, and the resulting son Kuvalāśva described as a cakravartin. Yayāti and Nāhuṣa are invoked as comparative exemplars of imperial status.