
Maṇija-nṛpa-vaṃśa-kathanaṃ tathā Govinda-stutiḥ
Genealogical-Historiography and Devotional-Soteriology
ဝရာဟ–ပृथဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဤအဓ္ဓာယတွင် သင်ခန်းစာပေးသည့် မင်းဆက်သမိုင်းကို ဖော်ပြသည်။ မဟာတပာက တရေတာယုဂနှင့် ဆက်နွယ်သော မဏိဇ မင်းဆက်၏ မင်းများကို အစဉ်လိုက် ရှင်းပြကာ၊ ဓမ္မဖြင့် မြေကြီးကို အုပ်ချုပ်၍ ယဇ్ఞ အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်သူတို့သည် သုဝဏ္ဏ/သွဝဂ္ဂ (ကောင်းကင်) လောကများကို ရရှိကြောင်း အလေးပေးသည်။ ထို့နောက် ဝရာဟက ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ပြောသည်—‘ဗြဟ္မဝိဒ္ယာကဲ့သို့’ သော ဤကഥာကို ကြားပြီးနောက် ရာဇရ္ဓိသည် ဝိရာဂကို ယူကာ တပဿာသို့ လှည့်၍ ဝೃန္ဒာဝန်သို့ ဆုတ်ခွာသွားပြီး၊ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ လယ (ပျက်သိမ်းခြင်း) နှင့် မုက္ခတိ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ၏ အမြင့်ဆုံး အခြေခံဖြစ်သော ဂోవိန္ဒ (ဟရိ/ဗိෂ္ဏု) ကို တစ်စိတ်တစ်လုံး စတုတိဖြင့် ချီးမွမ်းသည်။ စတုတိတွင် သံသရာကို အန္တရာယ်ကြီးသော သမုဒ္ဒရာဟု ဖော်ပြပြီး မာယာနှင့် ဒွိတ (နှစ်ဖက်ကွဲ) ကို ကျော်လွှားရန် ဘုရားရှင်၏ ခိုလှုံခြင်းကို လမ်းဟု ဆိုသည်။ အဆုံးတွင် ယောဂအားဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်ကာ အနန္တ ဂోవိန္ဒထဲသို့ လယဝင်ခြင်းကို ပြသ၍ ပृथဝီ၏ မင်းအုပ်ချုပ်ရေးဘားကို တည်ငြိမ်စေသော စွန့်လွှတ်မှုဓမ္မကို မော်ဒယ်အဖြစ် ထားသည်။
Verse 1
महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥
မဟာတပာက ဆို၏ — «အို မင်းကြီး၊ အာဒိတရေတသ၏ မျိုးဆက်အတွင်း၌ “မဏိဇာ” ဟု ကျော်ကြားသည့် မင်းများကို၊ ထိုဘုရင်တော်ပင် မွေးဖွားခဲ့သော မျိုးရိုးလိုင်းအတွင်းမှ ငါ ပြောပြမည်»။
Verse 2
योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥
အို မင်းကြီး၊ ကෘတယုဂ၌ သင်သည် “သုပြဘာ” ဟု ခေါ်ကြသည့် ထိုသူတည်းဟူ၍ပင် ဖြစ်၏။ ယခု သင်သည် ပြန်လည်မွေးဖွားလာ၍ “ပရာဇာပါလ” ဟူသော နာမဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြား၏၊ အလင်းရောင်တော်မူသော မင်းမြတ်။
Verse 3
शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥
အို မင်းကြီး၊ ကျန်သူတို့သည် တ్రေတားယုဂ၌ အင်အားကြီးမားသောသူများအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာမည်။ မဏိမှ ပေါက်ဖွား၍ တေဇောအလင်း တောက်ပသူကို “ရှာန္တိ” ဟု ကြေညာကာ ချီးမွမ်းကြ၏။
Verse 4
सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥
“သုရရှ္မိ” ဟု အမည်ရသော မင်းတစ်ပါး ပေါ်ထွန်းမည်။ ထို့နောက် အင်အားကြီးသော “ရှသကဏ္ဏ” တစ်ပါးလည်း ရှိမည်။ ထို့ပြင် ရုပ်ရည်လှပသော “ပာဉ္စာလ” သည် လူတို့အပေါ် အုပ်စိုးသော မင်းဖြစ်လာမည်။
Verse 5
सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥
အင်္ဂ မျိုးရိုး၌ အမှန်တကယ် “သုရှာန္တိ” ရှိခဲ့၏။ ထို့ပြင် “သုန္ဒရ” သည် “အင်္ဂ” ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ ထို့နောက် “သုန္ဒ” နှင့် “မုချုကုန္ဒ” လည်း ရှိခဲ့ပြီး၊ ထို့အတူ “သုဒျုမ္န” နှင့် “တုရ” လည်း ရှိခဲ့၏။
Verse 6
सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥
သုမနာနှင့် ဆိုမဒတ္တတို့သည် «သုဘ» နှင့် «သံဝရဏ» ဟူ၍ ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့အတူ သုသီလနှင့် ဝသုဒါနတို့သည် «သုခဒ» နှင့် «သုပတိ» ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
Verse 7
शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥
ရှမ္ဘုသည် စစ်တပ်၏ စေနာပတိ (တပ်မူးချုပ်) ဖြစ်လာ하였다။ သုကာန္တကို ဒဿရထဟူ၍ မှတ်မိကြသည်။ ဆိုမသည် ဘုရင် ဇနက ဖြစ်လာပြီး—ဤသူတို့သည် တ్రေတားယုဂ၌ အုပ်စိုးသူများ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 8
सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥
အို မင်းကြီး၊ မြေပြင်ကို အုပ်စိုးခဲ့သော ထိုဘုရင်တို့သည် ဤပြည်ကို ခံစား၍ (အုပ်ချုပ်၍) နေပြီး၊ ယဇ్ఞအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်ကာ—သံသယမရှိဘဲ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ကြလိမ့်မည်။
Verse 9
श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥
သီရိ ဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်—ဤသို့ ကြားနာပြီးနောက် ထိုရာဇဋ္ဌိ (ဘုရင်ရဟန်း) သည် အာဏာတော်ရှိသော သခင်အဖြစ်၊ အမృతကဲ့သို့သော ဘြဟ္မဝိဒ္ယာကို ရရှိ하였다။ အမြင့်မြတ်ဆုံး အကြောင်းအရာကို နှစ်သက်သဖြင့် တပသ (အကျင့်တရား) ပြုရန် တောသို့ သွားလေ၏။
Verse 10
ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥
အဓျာတ္မယောဂ (အတွင်းရေးရာ ယောဂ) အားဖြင့် ရှင်ရဟန်းသည် ဤကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်하였다။ ဘြဟ္မန်၌ တည်မြဲကာ ဘဝင်တူဖြစ်သွားပြီး၊ ထိန်းသိမ်းသူ «ဓာတရီ» လည်း ဟရီ၌ လယ (ပျော်ဝင်ခြင်း) ကို ရောက်하였다။
Verse 11
वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥
ထိုမင်းသည် အထွတ်အမြတ်သော အရှင်ဖြစ်၍ တပဿာပြုရန် ရည်ရွယ်ကာ ဝೃန္ဒာဝန သို့ သွားရောက်하였다။ ထိုနေရာတွင် ‘ဂోవိန္ဒ’ ဟူသော နာမဖြင့် ခေါ်သော ဟရိကို ချီးမွမ်းသီဆိုရန် စတင်하였다။
Verse 12
राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥
မင်းက ပြောသည်— «လောကတို့၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြစ်သော ဘုရားသခင်ကို ငါဦးညွှတ်ပါ၏။ ဂိုပေန္ဒြ (Gopendra)၊ အိန္ဒြ၏ ညီတော်၊ မတိုင်းမတာနိုင်သော အရှင်ကို ငါဦးညွှတ်ပါ၏။ သံသရာစက်ဝိုင်းကို လှည့်ပတ်စေရာ၌ တစ်ဦးတည်း ကျွမ်းကျင်သော အရှင်ကို၊ မြေကြီးကို ထမ်းဆောင်သော အမြတ်ဆုံးသော ဒေဝကို ငါဦးညွှတ်ပါ၏»။
Verse 13
भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥
ဖြစ်တည်မှု၏ သမုဒ္ဒရာ၌ ဒုက္ခလှိုင်းရာချီကြောင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသကဲ့သို့၊ အိုမင်းခြင်း၏ ဝဲကွေ့အတွင်း၊ အမှောင်ပာတားလ၏ အမြစ်၌—အဆုံးကို တည်စေ၍ ငါ့အား ချမ်းသာကောင်းကျိုး ပေးနိုင်သူမှာ သင်တစ်ပါးတည်းသာ ဖြစ်သည်။ မတိုင်းမတာနိုင်သော ဂိုပတိ (gopati) အရှင်၊ သင့်အား နမസ്കာရပါ၏။
Verse 14
व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥
အို ဘုရား—ရောဂါစသည့် ဒုက္ခများကြောင့် ခံစားနေရသူများနှင့် ရန်သူသဘောရှိသော အင်အားများကြောင့် ထပ်မံ ထိခိုက်နှိပ်စက်ခံနေရချိန်၌—စစ်ပွဲ၌ ရင်ခုန်တက်ကြွသော မဟာအတ္တမ၊ ဇနာရ္ဒန (Janārdana)၊ သတ္တဝါတို့၏ ကာကွယ်ရှင် ဂိုပတိ၊ အင်အားကြီးသော လက်မောင်းရှင်၊ သင့်အား နမಸ್ಕာရပါ၏။
Verse 15
त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥
ဒေဝတို့၏ အရှင်၊ ပညာရှိအားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးမှာ သင်ဖြစ်သည်။ ဤစကြဝဠာတစ်ခုလုံးသည် သင့်ကြောင့် အပြည့်အဝ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ အို ဂိုပေန္ဒြ (Gopendra)၊ မဟာနုဘာဝ၊ သံသရာကို ကြောက်ရွံ့နေသော ငါ့ကို ကာကွယ်ပါ။ မီးတောက်သကဲ့သို့ တောက်ပသော စက်ရထာင်္ဂ (စက်ဝိုင်းလက်နက်) ကို လက်၌ ကိုင်ဆောင်သူအရှင်။
Verse 16
परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥
အို ဘုရားသခင်၊ သင်သည် အလွန်မြင့်မြတ်သောသူ၊ ဒေဝတားတို့အနက် အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်၏။ သင်သည် ပရမပုရုရှ၏ အမှန်တကယ်သော ရုပ်သဘော၊ လကဲ့သို့ တောက်ပ၏။ အို အချျုတ၊ မီးကဲ့သို့သော ပါးစပ်ရှိ၍ အင်အားပြင်းထန်သောသူ၊ ဂိုပိန္ဒြ၊ သံသရာဘဝဝန်းထဲသို့ ကျရောက်နေသော ကျွန်ုပ်ကို ကာကွယ်ပါ။
Verse 17
संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥
အို အချျုတ၊ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့အတွက် သံသရာစက်ဝိုင်းအတွင်း လှည့်လည်သွားလာပုံ အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွန်းလာ၏။ အို ဒေဝတို့၏ အရှင်၊ သင်၏ မာယာကြောင့် မောဟဖြစ်သူတို့အတွက်—ဒွန္ဒ္ဝတို့၏ အိမ်ရာဖြစ်သော ထိုမာယာကို မည်သူက ဖြတ်ကျော်နိုင်မည်နည်း။
Verse 18
अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥
အို ဂိုပိန္ဒြ၊ မျိုးရိုးမရှိ၊ ထိတွေ့မရ၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် အနံ့မရှိ၊ စိတ်နှင့် စကားဖြင့် မဖော်ပြနိုင်၊ မမွေးဖွားသော၊ အလွန်ထိုက်တန်သော သင်ကို တည်ကြည်သော ပညာရှိတို့က ဥပာသနာပြုလျှင်—သူတို့သည် မုက္ခကို ရရှိသူများဖြစ်၍ ဘဝချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ကြ၏။
Verse 19
शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥
ပုရာဏ၌ ဖော်ပြထားသကဲ့သို့၊ ဂုဏ်ပြုပူဇော်နည်းအတိုင်း၊ အသံကို ကျော်လွန်၍ ကောင်းကင်ကဲ့သို့သော သဘောရုပ်ရှိပြီး ရုပ်ကာယမဲ့သောသူ၊ ကర్మလုပ်သူတို့အတွက် မင်္ဂလာသဘောဖြစ်၍ အလွန်ထိုက်တန်သောသူ—လက်တွင် စက်ရ (ချက္ကရ) နှင့် ကြာပန်းကို ကိုင်ဆောင်သူကို ကျွန်ုပ်သည် အစဉ်နမတ်စကာရပြု၏။
Verse 20
त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥
အနန္တရုပ်ရှိသော ဗိဿနုကို ကျွန်ုပ်နမတ်စကာရပြု၏—လောကသုံးပါးကို ခြေလှမ်းဖြင့် လွှမ်းမိုးသွားသော တြိဝိက్రమ၊ ရုပ်လေးပါးရှိ၍ အလုံးစုံသို့ ပျံ့နှံ့ကာ မြေကြီး၏ အရှင်ဖြစ်သောသူ၊ မင်္ဂလာရှိသော ရှင်ဘုရင်၊ အလုံးစုံကို လွှမ်းမိုးသော ဗိဘု၊ သတ္တဝါတို့၏ အရှင်၊ ဒေဝတို့၏ အရှင်။
Verse 21
त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥
အို ဘုရားရှင်၊ လှုပ်ရှားသောအရာနှင့် မလှုပ်ရှားသောအရာ အပါအဝင် သတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်းသူလည်း သင်တစ်ပါးတည်း၊ ပြန်လည်သိမ်းယူသူလည်း သင်တစ်ပါးတည်း ဖြစ်၏။ မောက္ခကိုလိုလားသော ကျွန်ုပ်ကို အို ဒေဝ၊ ယောဂီတို့ ရောက်ပြီးနောက် ပြန်မလာသော အခြေအနေသို့ အမြန်ပို့ဆောင်ပါ။
Verse 22
जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥
ဂိုဝိန္ဒ မဟာနုဘာဝ၊ အောင်မြင်ပါစေ။ ဗိෂ္ဏု၊ အောင်မြင်ပါစေ။ ပဒ္မနာဘ၊ အောင်မြင်ပါစေ။ အရာအားလုံးကို သိမြင်တော်မူသောအရှင်၊ အောင်မြင်ပါစေ။ တိုင်းတာမရသောအရှင်၊ အောင်မြင်ပါစေ။ စကြဝဠာ၏ အရှင်၊ စကြဝဠာကိုယ်တော်၊ အောင်မြင်ပါစေ။
Verse 23
श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်— «ဤသို့ ချီးမွမ်းပြီးနောက် ဘုရင်သည် မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ချထားကာ အမြဲတည်သော ဂိုဝိန္ဒ၊ အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (ပရမာတ္မန်) ထံသို့ လယ (ပျော်ဝင်ပေါင်းစည်းခြင်း) သို့ ဝင်ရောက်သွား하였다»။
The text juxtaposes two ideals: (1) dharmic governance—rulers enjoy and administer the earth (bhūmi/vasudhā) and perform yajñas, gaining posthumous merit; and (2) renunciant soteriology—hearing the teaching prompts a shift toward tapas, upāsanā of Govinda, and yogic release from saṃsāra. Together these present a continuum from responsible kingship (supporting Pṛthivī’s stability) to liberation-oriented withdrawal.
The chapter uses yuga-chronology rather than ritual calendrics: it explicitly references Kṛtayuga and Tretāyuga, and describes future rulers “in Tretāyuga.” No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timings are specified for yajña or vrata practice in the provided verses.
Environmental stewardship is implicit in the idiom of Pṛthivī as the governed earth: kings ‘enjoy/hold’ the land (bhūmi, vasudhā) and are accountable through yajña and dharma, suggesting that legitimate rule includes maintaining terrestrial order. The narrative’s turn to renunciation further reduces the burden of acquisitive power on the earth, presenting withdrawal and self-restraint as complementary strategies for preserving balance within Pṛthivī’s domain.
A catalogue of rulers is presented, including names such as Suprabha (identified with the addressed king in Kṛtayuga), Śānti (as a noted Maṇija), Suraśmi, Śaśakarṇa, a Pāñcāla ruler, and other royal figures: Suśānti, Sundara (and Aṅga), Sunda, Muchukunda, Sudyumna, Sumanas, Somadatta, Śubha, Saṃvaraṇa, Suśīla, Vasudāna, Sukhada, Supati, Śambhu (as senāpati), Sukānta, Daśaratha, and Janaka. The chapter frames them as exemplary Tretāyuga nṛpas connected to royal succession traditions.