Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance
Diśā-kanyā-janma vivāhaś ca (Daśamī-vrata-prasaṅgaḥ)
Ritual-Manual (tithi-vrata) with Cosmogonic Etiology
ဝရာဟပုရာဏ၏ ပဋိဝီနှင့် စကြဝဠာအစီအစဉ်ကို အလေးထားသော သင်ခန်းစာပုံစံအတွင်း မဟာတပာက မင်းတစ်ပါးအား ရှင်းပြသည်။ ဘြဟ္မာ၏ အစောပိုင်းဖန်ဆင်းချိန်တွင် ဖန်ဆင်းထားသော သတ္တဝါများကို မည်သို့နေရာချမည်နည်းဟူသော စိုးရိမ်မှု ပေါ်လာသည်။ ထိုအခါ ဘြဟ္မာ၏ နားမှ အလင်းရောင်တောက်ပသော ဒိသာ-ကညာ ၁၀ ပါး ပေါ်ထွန်းလာပြီး—အဓိက လေးဒိသာ၊ အပေါ်–အောက် (ဦရ္ဓဝါ၊ အဓရာ) နှင့် အလှတရားပြည့်ဝသော ကညာ ၄ ပါးတို့ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် နေထိုင်ရာနှင့် သင့်တော်သော ခင်ပွန်းများကို တောင်းဆိုကြသည်။ ဘြဟ္မာက သူတို့ကို ဘြဟ္မာဏ္ဍအတွင်း နေရာပေးပြီး လောကပာလများကို ဖန်တီးကာ အိမ်ထောင်ရေးကို စီစဉ်သည်—ဒိသာကညာများကို အိန္ဒြ၊ အဂ္နိ၊ ယမ၊ နိရ္ရတိ၊ ဝရုဏ၊ ဝါယု၊ ဓနဒ (ကုဗေရ) နှင့် ဣရှာနတို့နှင့် လက်ထပ်စေပြီး၊ ဦရ္ဓဝါကို စွယံနှင့်၊ အဓရာကို ရှေသနှင့် တွဲဖက်ထားသည်။ ထို့နောက် “ဒသမီ” ကို သူတို့နှစ်သက်သော တိထိဟု သတ်မှတ်ကာ ဒဓျန္န (ဒဟိနှင့် ထမင်း) စားသုံးခြင်းကို သန့်စင်ရေးအကျင့်အဖြစ် ညွှန်ကြားပြီး၊ ပာပခ္ရှယနှင့် နားထောင်သူများအတွက် သေပြီးနောက် ဘြဟ္မလောက၌ တည်ငြိမ်သော ပရတိဋ္ဌာ ရရှိမည်ဟု ဆိုသည်။
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 29
Verse 1
महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥
မဟာတပာက ဆိုသည်— “မင်းကြီးရေ၊ သတိထား၍ နိုးကြားစွာ နားထောင်ပါ၊ ပြည်သူတို့၏ အုပ်ထိန်းသူရေ၊ ဤကഥာကို နားထောင်လော့။ ဤသည်မှာ အရပ်မျက်နှာတို့သည် နားမှ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါကို ပြောပြသည်၊ မြေကြီး၏ အရှင်ရေ။”
Verse 2
ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥
ဗြဟ္မာသည် စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းနေစဉ်၊ အာဒိစೃષ્ટိ ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ၊ ကြီးမားသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုတစ်ရပ် ပေါ်လာသည်— “ငါဖန်ဆင်းထားသော သတ္တဝါတို့ကို မည်သူက ထိန်းသိမ်းပေးမည်နည်း?”
Verse 3
एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥
ထိုသို့ စဉ်းစားနေစဉ်၊ ဤလောကရှိ သတ္တဝါတို့အတွင်း အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်ကို ရှာဖွေနေသောအခါ၊ နားမှ တောက်ပမြင့်မြတ်သော ကညာဆယ်ပါးသည် ချက်ချင်း ပေါ်ထွန်းလာကြသည်။
Verse 4
पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥
(သူတို့သည်) အရှေ့၊ တောင်၊ အနောက်၊ မြောက် နှင့် အပေါ်၊ အောက် ဟူသော—အဓိက မျက်နှာခြောက်ပါးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အို မင်းကြီး၊ ထိုကညာတို့သည် ထိုအခါ ရှိနေကြ၏။
Verse 5
अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥
ထို့အပြင် သူတို့အနက် အလွန်လှပသော ကညာလေးဦးလည်း ရှိ၏—ရုပ်သဏ္ဌာန်တောက်ပ၍ ကံကောင်းကြီးမားကာ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အတွင်းအနက် (တည်ငြိမ်မှု) ပါဝင်ကြ၏။
Verse 6
ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥
သူတို့သည် ချစ်ခင်လေးစားစိတ်ဖြင့် အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော ဘုရား ပရဇာပတိအား ပြောကြ၏—“ဒေဝဒေဝ ပရဇာပတိ၊ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် နေရာ (အခွင့်အလမ်း) ပေးတော်မူပါ။”
Verse 7
यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥
ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းများနှင့်အတူ ပျော်ရွှင်စွာ နေနိုင်မည့် နေရာကို ပေးတော်မူပါ။ ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှင်ခင်ပွန်းတို့—ကံကောင်းကြီးမားသူတို့—လည်း နေနိုင်စေပါ။ မမြင်နိုင်သော မူလရှိတော်မူသူ၊ ကျွန်ုပ်တို့အား ပေးတော်မူပါ။
Verse 8
ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူ၏—“အို ခါးသွယ်လှပသူမ၊ ဤ ဘြဟ္မာဏ္ဍသည် တိုင်းတာအားဖြင့် ကိုဋိတစ်ရာအထိ ကျယ်ဝန်း၏။ ၎င်း၏ အဆုံးအစွန်း၌၊ အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ မိမိစိတ်ကြိုက် နေထိုင်ကြလော့; မနှောင့်နှေးကြနှင့်။”
Verse 9
भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥
«သင်တို့အတွက် ခင်ပွန်းများကို ငါပေးအပ်မည်၊ သူတို့ကို ရုပ်ရည်လှပ၍ အပြစ်ကင်းစင်အောင် ဖန်ဆင်းပြီးသားဖြစ်သည်။ ယခု သင်တို့တစ်ဦးချင်းစီသည် မိမိနှစ်သက်ရာ မြေဒေသသို့ စိတ်ကြိုက် သွားကြလော့»။
Verse 10
एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥
ထိုသို့ မိန့်ကြားခံရသဖြင့် သူမတို့အားလုံးသည် မိမိစိတ်ကြိုက်အတိုင်း ထိုအခါ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ ထို့နောက် ဘြဟ္မာလည်း လောကပာလများ—လောကကိုကာကွယ်သော အင်အားကြီးသူများကို အလျင်အမြန် ဖန်ဆင်းတော်မူ하였다။
Verse 11
सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥
လောကပာလများကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ဘြဟ္မာ—လောက၏ အဘိုးအိုကြီး (လောကပိတামဟ)—သည် ထိုမိန်းကလေးများကို ထပ်မံ ခေါ်ယူကာ မင်္ဂလာပွဲများကို စီစဉ်ကျင်းပစေ하였다။
Verse 12
एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥
သူသည် တစ်ဦးကို အိန္ဒြာထံ ပေးအပ်၍ အခြားတစ်ဦးကို အဂ္နိထံ ပေးအပ်ကာ ယမထံလည်း ပေးအပ်하였다။ ထို့အတူ နိရ္ဋတိ ဒေဝတားထံနှင့် မဟာစိတ်ရှိသော ဝရုဏထံလည်း ပေးအပ်하였다။
Verse 13
वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥
«(သူမကို) ဝါယုထံ၊ ဓနဒ (ကူဗေရ) ထံနှင့် ဣရှာနထံ သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကောင်းမြတ်သော ဝတ္တရားရှိသူရေ၊ သူမသည် ကိုယ်တိုင် အထက်၌ နေရာယူပြီး၊ အောက်ဘက်၌မူ ရှေရှအတွက် တည်နေရာထားရှိလျက် ရှိသည်»။
Verse 14
एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥
ဤသို့ ပေးအပ်ပြီးနောက် ဘြဟ္မာသည် တိထိ (လ) ရက်ကို ထပ်မံ၍ အရပ်ဒిశာတို့အား ချမှတ်ပေး하였다။ ထို့ပြင် «ဘ္ဟရ္တೃ» ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်သော ဒသမီနေ့တွင် အရှင်သည် ဒဓျန္န (ဒိန်ချဉ်နှင့် ထမင်း) ကို ပူဇော်အာဟာရအဖြစ် သတ်မှတ်하였다။
Verse 15
ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥
ထိုအချိန်မှစ၍ အင်ဒြာတို့နှင့် စတင်သော ဒေဝီတို့ကို စနစ်တကျ ဖော်ပြရေတွက်하였다။ ထိုတို့အနက် ဒသမီ တိထိ (Daśamī) သည် အလွန်ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်လာ하였다။
Verse 16
तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥
ထိုနေ့၌ ဒိန်ချဉ် (curd) ကို အာဟာရအဖြစ် သုံးစွဲသူသည် သုဝရတီ—ဝရတကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းသိမ်းသူ—ဖြစ်လာသည်။ ထိုဝရတတို့သည် သူ၏ အပြစ်ကို နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပျက်စီးစေသည်၊ အို မင်းကြီး။
Verse 17
यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥
ထို့ပြင် စိတ်ကို ထိန်းညှိထား၍ အရပ်ဒిశာတို့၏ မွေးဖွားလာပုံအကြောင်း ဤကഥာကို နားထောင်သူသည် ဘြဟ္မလောက (Brahmaloka) တွင် အတည်တကျ အဆင့်အတန်းကို ရရှိမည်၊ သံသယမရှိ။
Inside Adhyaya 29
How it unfolds
- Where it opens
Mahātapā, in a didactic cosmological register, addresses a king and explains an early-creation problem faced by Brahmā: how the newly created beings will be spatially accommodated and stabilized within the brahmāṇḍa.
- Central event
From Brahmā’s ears arise ten radiant maiden-deities identified with the directions (diśāḥ), including the four cardinal directions, the vertical pair (ūrdhvā/adhara), and four additional direction-maidens; they request proper residence and worthy husbands. Brahmā responds by assigning them abodes within the cosmic egg and instituting the lokapāla system, arranging their marriages to the directional guardians (Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Dhanada/Kubera, Īśāna), while pairing ūrdhvā with Svayaṃ and adharā with Śeṣa.
- Climax resolution
Cosmic order is sealed through vivāha as an ordering mechanism: the diśā-kanyās are fixed in place and relationally bound to their guardians, converting undifferentiated space into governed, habitable directions; the narrative then pivots from cosmogony to praxis by declaring Daśamī their favored tithi and prescribing a simple purificatory observance centered on dadhyanna.
- Closing phalashruti
Hearing and observing the Daśamī-oriented practice—especially dadhyanna consumption with attentive śravaṇa—destroys sin (pāpa-kṣaya) and grants posthumous stability/standing (pratiṣṭhā) in Brahmaloka.
Geographical context
No terrestrial toponyms are specified; the setting is cosmographic: brahmāṇḍa (cosmic egg), diśaḥ (cardinal and vertical directions), and Brahmaloka (posthumous realm).
Ritual instructions
- Primary RitualDaśamī-vrata honoring the diśā-devīs/lokapāla-ordered cosmos, marked by dadhyanna (curd-rice) as purificatory food and supported by śravaṇa (attentive listening).
- Benefitpāpa-kṣaya (ethical purification), and after death, pratiṣṭhā (stable standing) in Brahmaloka for the attentive hearer/observer.
The narrative frame
- Mahātapā (as narrator/teacher within the chapter’s didactic frame)A king (unnamed in the provided summary) · Instructional, etiological, and cosmology-to-ritual (cosmogonic explanation culminating in vrata prescription).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (ordered-cosmic serenity) with a secondary Adbhuta (wonder at creation).
- Emotional ProgressionFrom creation-anxiety about accommodation → marvel at the emergence of radiant direction-maidens → reassurance through Brahmā’s administrative ordering and marriages → quiet confidence as cosmic structure becomes a human-accessible vrata on Daśamī.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific: the chapter’s practice is portable and can be observed at home or in any temple setting; pilgrimage is optional and symbolic (aligning oneself with the ordered directions).
- Related FestivalDaśamī observance (general tenth-tithi vrata; not tied here to a single named regional festival).
Frequently Asked Questions
The text links cosmic order (directional governance through lokapālas and personified diśās) with human ethical practice: attentive listening (śravaṇa) and observance on Daśamī, including prescribed food (dadhyanna), are presented as means for pāpa-kṣaya and attaining stable posthumous standing (pratiṣṭhā) in Brahmaloka.
The chapter specifies the lunar day Daśamī (the tenth tithi) as especially dear to the diśā-devīs and recommends dadhyanna consumption on that tithi as part of a suvrata-oriented observance.
Rather than naming landscapes, the narrative models ‘balance’ as spatial regulation: the diśās are assigned places within the brahmāṇḍa and paired with lokapālas, implying that ordered directions and governance stabilize the world’s habitation capacity—an abstract Purāṇic analogue to maintaining terrestrial equilibrium.
No royal dynasties are enumerated. The narrative references cosmological administrators and deities—Brahmā, Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Dhanada (Kubera), Īśāna, Śeṣa, and Svayaṃ—as the principal figures structuring space and ritual authority.
Ask anything about Adhyaya 29 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
