Adhyaya 212: An Awakening Description within the Allegory of the Wheel of Saṃsāra

Verse 1

अथ संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ साधु साधु महाराज सर्वधर्मविदां वर ॥ त्वया तु कथिता दिव्या कथेयं धर्मसंहिता ॥

ယခု ‘သံသာရစက်’ ဟုခေါ်သော အုပ်ခယာနတွင် ပရဘောဓိနီ (နေ့/ဝတ်) ၏ ဖော်ပြချက်ကို ဆိုမည်။ နာရဒက ပြောသည်– “ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏၊ မဟာရာဇာ၊ သာသနာဓမ္မအားလုံးကို သိသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး။ သင်သည် ဓမ္မသံဟိတာဖြစ်သော ဤဒိဗ္ဗကထာကို အမှန်တကယ် ဟောကြားခဲ့သည်။”

Verse 2

अतोऽहमपि सुप्रीतस्तव धर्मपथे स्थितः ॥ तव वाक्यान्निस्सृतानि प्रोक्तानि च श्रुतानि च ॥

ထို့ကြောင့် ငါလည်း အလွန်ပျော်ရွှင်၍ သင်၏ ဓမ္မလမ်းကြောင်း၌ တည်မြဲနေသည်။ သင်၏ စကားမှ သင်ကြားချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်—ဟောကြားထားသကဲ့သို့လည်း ဖြစ်၍ ကြားနာလက်ခံထားသကဲ့သို့လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 3

त्वयाहं चैव राजेन्द्र पूजितश्च विशेषतः ॥ गच्छामि त्वरितो लोकान्यत्र मे रमते मनः ॥

အို မင်းကြီးအထက်မြတ်၊ သင်သည် အထူးသဖြင့် ဂုဏ်ပြုဘုဇာဖြင့် ငါ့ကို တကယ်ပင် ချီးမြှောက်ခဲ့၏။ ယခု ငါ၏စိတ်နှလုံး ပျော်ရွှင်ရာ လောကများသို့ အလျင်အမြန် ထွက်ခွာမည်။

Verse 4

स्वस्ति तेऽस्तु महाराज त्वकम्पो भव सुव्रत ॥ एवमुक्त्वा ततो यातो नारदो मुनिसत्तमः ॥

မဟာရာဇာ၊ သင်၌ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ; သုဝရတ၊ မလှုပ်မယှက် တည်ကြည်ပါစေ။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် မုနိအထက်မြတ် နာရဒသည် ထွက်ခွာသွား၏။

Verse 5

तेजसा द्योतयन्सर्वं गगनं भास्करो यथा ॥ विचचार दिवं रम्यां कामचारो महामुनिः ॥

နေမင်းကဲ့သို့ မိမိ၏တေဇောဖြင့် ကောင်းကင်တစ်လျှောက်လုံးကို ထွန်းလင်းစေကာ၊ စိတ်ကြိုက်သွားလာနိုင်သော မဟာမုနိသည် လှပသော ဒေဝလောက၌ လှည့်လည်နေ၏။

Verse 6

गते तस्मिंस्तु सुचिरं स राजा धर्मवत्सलः ॥ मां दृष्ट्वा सुमना विप्रा वाक्यैश्चित्रैरवन्दयन् ॥

သူထွက်ခွာသွားပြီးနောက် အချိန်ကြာမြင့်စွာ၊ ဓမ္မကိုချစ်မြတ်နိုးသော မင်းကြီးသည် ငါ့ကိုမြင်လျှင် စိတ်ရွှင်လန်းလာ၏။ ထို့ပြင် ဗြာဟ္မဏများက လှပ၍ မျိုးစုံသော စကားလုံးများဖြင့် ဂါရဝပြုကြ၏။

Verse 7

कृत्वा पूजां च मे युक्तां प्रियमुक्त्वा च सुव्रत ॥ विसर्जयामास विभुः सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

ငါ့အတွက် သင့်လျော်သော ပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်ပြီး နှစ်သက်ဖွယ် စကားများကို ဆိုကာ၊ သုဝရတ၊ အာဏာရှင်တော်သည် အတွင်းစိတ် အပြည့်အဝ ကျေနပ်လျက် ငါ့ကို လွှတ်တော်မူ၏။

Verse 8

एतद्वः कथितं विप्रास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥ यथा दृष्टं श्रुतं चैव यथा चेहागतो ह्यहम् ॥

အို ဗြာဟ္မဏတို့၊ ထိုအထူးမြတ်သော မင်းကြီး၏ ရှေ့မှောက်၌ ငါသည် ဤအကြောင်းကို သင်တို့အား ပြောကြားခဲ့သည်—ငါမြင်သကဲ့သို့၊ ငါကြားသကဲ့သို့၊ ထို့ပြင် ငါအမှန်တကယ် ဤနေရာသို့ ရောက်လာသကဲ့သို့ပင်။

Verse 9

वैशम्पायन उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टपुष्टास्तपोधनाः ॥ केचिद्वैखानसास्तत्र केचिदासन्निरासनाः ॥

ဝൈရှမ္ပါယနက ဆိုသည်– သူ၏စကားကို ကြားသော် တပဿာဓနဖြင့် ပြည့်ဝသော တပသီတို့သည် ဝမ်းမြောက်၍ ပိုမိုခိုင်မာလာကြ၏။ ထိုနေရာ၌ အချို့သည် ဝိုင်ခာနသ (Vaikhānasa) ဖြစ်ကြပြီး အချို့သည် နိရာသန—ထိုင်ခုံမရှိဘဲ နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏။

Verse 10

शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः ॥ तथा चान्ये जगुर्वृत्तिं सर्वभूतदयां शुभाम् ॥

အချို့သည် ‘ရှာလာနီ’ (အဆောင်/အိမ်ရာနှင့် ဆက်နွယ်သူ) ဖြစ်ကြပြီး အချို့သည် “ခိုကဲ့သို့” နေထိုင်ပုံကို လိုက်နာကြ၏။ အခြားသူတို့လည်း သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မင်္ဂလာရှိသော ကရုဏာတရားကို အခြေခံသည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းကို ဟောကြားကြ၏။

Verse 11

शिलोञ्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः ॥ अपाकपाचिनः केचित्पाकिनश्च क्वचित्पुनः ॥

အချို့သည် ရှိလိုဉ္ဆ (śiloñcha) ဖြစ်ကြပြီး အချို့သည် ကာဋ္ဌာန္တ (kāṣṭhānta) ဖြစ်ကြကာ အင်အားကြီးမားသူများ ဖြစ်၏။ အချို့သည် မချက်ပြုတ်သော အစာဖြင့် အသက်မွေးကြပြီး၊ တခါတရံ အခြားသူတို့ကတော့ ချက်ပြုတ်၍လည်း စားသုံးကြ၏။

Verse 12

नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन ॥ स्थानमौनव्रताः केचित्तथान्ये जलशायिनः ॥

အချို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဝတ္တရားနှင့် စည်းကမ်းများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီး အချို့သည် ကိုယ်စိတ်ကို အနိုင်ယူသူ (jitātmā) ဖြစ်ကြ၏။ အချို့သည် မတ်တပ်ရပ်ခြင်းနှင့် မောနဝရတ (တိတ်ဆိတ်ခြင်း) ကို ဆောင်ကြပြီး၊ အချို့သည် ဇလရှာယီ—ရေထဲ၌ အိပ်၍ တပဿာကျင့်သူများ ဖြစ်ကြ၏။

Verse 13

तथोर्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः ॥ पञ्चाग्नयस्तथा केचित् केचित्पर्णफलाशिनः

ထို့အတူ တချို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို တည့်တည့်ထောင်ထား၍ မတ်တပ်ရပ်လျက် အိပ်ခြင်း၏ နိယမကို ကျင့်ကြံကြသည်။ တချို့သည် သမင်ကဲ့သို့ တောတွင်းတွင် လှည့်လည်နေထိုင်ကြသည်။ တချို့သည် “မီးငါးပါး” (ပဉ္စအဂ္နိ) တပသကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး တချို့သည် ရွက်နှင့် သစ်သီးတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြသည်။

Verse 14

अब्भक्षाः वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः ॥ अतोऽन्येऽप्यतितीव्रं वै तपश्चैव प्रपेदिरे

တချို့သည် ရေကိုသာ အာဟာရအဖြစ်ယူ၍ နေထိုင်ကြသည်၊ တချို့သည် လေကိုသာ အာဟာရအဖြစ်ယူကြသည်၊ အခြားတချို့သည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များကိုသာ စားသုံးကြသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားသူများလည်း အလွန်ပြင်းထန်သော တပသကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။

Verse 15

तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः ॥ जन्मनो मरणाच्चैव केचिद्धीराः महर्षयः

“တပသထက် မြင့်မားသောအရာ မရှိ” ဟု ထပ်ခါထပ်ခါ စဉ်းစားသုံးသပ်ကာ၊ တည်ကြည်သော မဟာရိရှိအချို့သည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းကိုလည်း ဓမ္မစဉ်းစားတော်မူကြသည်။

Verse 16

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः ॥ श्रुत्वा चैव कथामेतामृषयो दिव्यवर्चसः

ဓမ္မနှင့် အဓမ္မ ဆိုသော နှစ်ဖက်သဘောကို စွန့်လွှတ်၍ သူတို့သည် အမြဲတည်သော ဉာဏ်အမြင်၌ တည်နေကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကထာကို ကြားသိပြီးနောက်၊ ဒိဗ္ဗတေဇရှိသော ရိရှိတို့က (တုံ့ပြန်ကြသည်)။

Verse 17

जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरणिन्दिताः ॥ नाचिकेतोऽपि धर्मात्मा पुत्रो दृष्ट्वा तपोधनम्

အပြစ်ကင်းသော ရိရှိတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှုကို အကြောင်းပြု၍ ထိုထိုသော နိယမများကို လက်ခံကျင့်သုံးကြသည်။ ဓမ္မစိတ်ရှိသော သား နာချိကေတလည်း တပ-ဓန (တပသ၏ အာနုဘော်/ပုဏ္ဏ) ကို မြင်၍ ဓမ္မဘက်သို့ စိတ်ညွှန်ခဲ့သည်။

Verse 18

प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत् ॥ वेदार्थममितं विष्णुं शुद्धं चिन्मयमीश्वरम्

အမြင့်ဆုံးသော ပီတိနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် သူသည် ဓမ္မကိုသာ စဉ်းစားတော်မူ၏—ဝေဒ၏ အဓိပ္ပါယ်တော်ဖြစ်သော အတိုင်းမသိ ဗိဿဏု၊ သန့်ရှင်း၍ စိတ်သဘောတရားဖြစ်သော အီශ්ဝရ။

Verse 19

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्

ဤအကြောင်းကို နားထောင်သူ—သို့မဟုတ် ဖတ်ကြားစေသူ—သည် မိမိလိုလားသော အကျိုးအမြတ်အားလုံးကို ရနိုင်၏။

Verse 20

साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ यायावरास्तथा चान्ये वानप्रस्थास्तथापरे

“သာဓု၊ သာဓု” ဟုဆိုကာ အံ့ဩ၍ မျက်လုံးပြူးလျက်—အချို့မှာ လှည့်လည်သည့် တပသီ (ယာယာဝရ) များဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ တောနေ ဝါနပရස්ထ များဖြစ်ကြသည်။

Verse 21

चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः ॥ इदं तु परमाख्यानं भगवद्भक्तिकारकम्

ဓမ္မစိတ်ရှိသူသည် အမြင့်ဆုံးသော တပသ၌ တည်မြဲလျက် စဉ်းစားတော်မူ၏—“ဤသည်မှာ အထွတ်အထိပ် အာখ্যာန်တော်ပင် ဖြစ်၍ ဘဂဝန်အပေါ် ဘက္တိကို ပေါက်ဖွားစေသည်” ဟု။