
Dūtapreṣaṇa-varṇanam
Ethical-Discourse / Afterlife-Administration (Dharma–Yama jurisprudence)
ဝရာဟ–ပෘထဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဤအဓ್ಯಾಯကို ရှိသူတစ်ပါးသော ရှိသီက စိတ္ရဂုပ္တ၏ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များကို အစီရင်ခံသကဲ့သို့ ပြောကြားပြီး ကမ္မအုပ်ချုပ်ရေး၏ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မော်ဒယ်ကို ဖော်ပြသည်။ စိတ္ရဂုပ္တသည် မသေချာသော သံတမန်ကို ပြစ်တင်ကာ ချက်ချင်းလိုက်နာရန် တိုက်တွန်းသည်—အကွာအဝေး၊ အိမ်ထောင်ရေးအခြေအနေ၊ တပသီဖြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် လင်မယားနီးကပ်မှုတို့ကို အကြောင်းပြ၍ ပစ်မှတ်ကို မလွတ်ပေးရ။ ထို့နောက် ဒဏ်ပြောင်းလဲမှုနှင့် ဒုက္ခများကို ရေတွက်ပြသည်—မြွေ၊ ကျား၊ ရေတွင်းအသားစားသတ္တဝါ၊ ပိုးကောင် စသည့် တိရစ္ဆာန်ရုပ်သို့ ပြောင်းခြင်းနှင့် ရောဂါစာရင်း—အတိသာရ (ဝမ်းလျှော), ချာဒီ (အန်ခြင်း), ကဏ္ဏရောဂ (နားရောဂါ), ဝိသူစိကာ, ဇွရ (ဖျားနာ), အပသ္မာရ (မူးယစ်တက်), အုန်မာဒ (စိတ်ဖောက်ပြန်), ဇလောဒရ (ဗိုက်ရေတင်) စသည်—ကို “ယထာကာလ/ယထာဒೃಷ್ಟ” အတိုင်း တစ်ညမှ လများစွာအထိ သတ်မှတ်ကာ ချမှတ်သည်။ သံတမန်များကို ဓမ္မရာဇ (ယမ) ၏ အထက်အာဏာအောက်တွင် နှောင့်နှေးမရှိ တိတိကျကျ ဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်ပေးပြီး၊ ဗြာဟ္မဏများအတွက်လည်း ထိုမန်ဒိတ်အတွင်း လုံခြုံကြောင်း အာမခံထားသည်။
Verse 1
अथ दूतप्रेषणवर्णनम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ इदं चैवापरं तस्य वदतो हि मया श्रुतम् ॥ चित्रगुप्तस्य विप्रेन्द्रा वचनं लोकशासिनः ॥
ယခု သံတမန်များကို စေလွှတ်ခြင်း၏ ဖော်ပြချက် စတင်သည်။ ရှိသီက ဆိုသည်– ‘သူ ပြောနေစဉ်၌ ဤအခြားအကြောင်းကိုလည်း ကျွန်ုပ်ကြားရသည်၊ အို ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်တို့—လောကကို စီမံအုပ်ချုပ်သူ စိတ္ရဂုပ္တ၏ မိန့်ခွန်းဖြစ်သည်။’
Verse 2
दूरेऽसाविति किं कार्यं न क्षयोऽस्त्यस्य कर्मणः ॥ किं कृपां कुरुते तस्मिन् गृहाण जहि मा व्यथाः ॥
‘သူက အဝေးမှာ’ လို့ ပြောတာ ဘာအကျိုးရှိသလဲ။ သူ၏ ကမ္မသည် မကုန်ခန်းသေး။ အဘယ်ကြောင့် သူ့ကို ကရုဏာပြုသနည်း။ ဖမ်းယူလော့; ထိုးနှက်လော့—မတွန့်ဆုတ်နှင့်။
Verse 3
व्रीडितः किम्भवाञ्ज्ञातं किं तिष्ठति पराङ्मुखः ॥ किं न गच्छसि वेगेन किं त्वया सुचिरं कृतम् ॥
‘မင်း ရှက်နေသလား။ မင်း ဘာကို နားလည်ထားသလဲ။ မျက်နှာလှည့်ပြီး ဘာကြောင့် ရပ်နေသလဲ။ အလျင်အမြန် ဘာကြောင့် မသွားသလဲ။ ဘာကြောင့် ဒီလောက်ကြာမြင့်ခဲ့သလဲ။’
Verse 4
गच्छ गच्छ पुनस्तत्र शीघ्रं चैनमिहानय ॥ अशक्तोऽस्मीति किं रोषमर्हन्ते दर्पमीदृशम् ॥
‘သွား၊ သွား; ထိုနေရာသို့ ပြန်သွားပြီး သူ့ကို အမြန် ဒီကို ခေါ်လာ။ “ကျွန်ုပ် မတတ်နိုင်” ဟုဆိုကာ အဘယ်ကြောင့် ဒေါသထွက်သနည်း။ ထိုသို့သော မာန်မာနကို သူတို့ ခံယူထိုက်သလား။’
Verse 5
အို မိုက်မဲသောသူ၊ မင်းဘာပြောနေတာလဲ။ သူ့မင်္ဂလာပွဲက လုပ်ဆောင်နေပြီ; ဒါနဲ့ မင်းက ငါ့ကို “ဦර්ဓွရေတ တပသွီ” လို့ ဘယ်လိုခေါ်နိုင်သလဲ။
Verse 6
မင်းဘာကြောင့် အပြစ်တင်ထိုက်တဲ့စကားတွေ ပြောနေတာလဲ။ မုဟူရတတစ်ခဏလောက် စောင့်ပါ။ “သူက ချစ်သူနဲ့အတူ ပျော်မြူးနေတယ်” လို့ မင်းဘာကြောင့် ပြောသလဲ။
Verse 7
မင်းက “ပတီဝရတာ” “သာဓွီ” လို့ လျှို့ဝှက်သလို ထပ်ပြောနေပြန်တယ်။ ဟေ ကလေးရေ၊ မင်းဘာတွေပြောနေတာလဲ။ မင်းက ညမှာပဲ အိမ်ကို ရောက်လာတာမဟုတ်လား။
Verse 8
အို ဟရီဘုရား၊ အာရုံခံစားလိုသူကို သိပြီးသားဖြစ်လည်း ဘယ်လိုခေါ်လာနိုင်မလဲ။ အို ဟရီဘုရား၊ ရေပေါ်၌ အိပ်စက်တော်မူသော “ဇလရှာယီ” ကို ဘယ်လိုခေါ်လာနိုင်မလဲ၊ ထို့ပြင် ဒါနပေးလိုသူကိုလည်း ဘယ်လိုခေါ်လာနိုင်မလဲ။
Verse 9
ဒီမှာတော့ သင်တို့ပဲ ဓမ္မရှိသူတွေ ဖြစ်ကြပြီး ငါတစ်ယောက်တည်းက မတရားရက်စက်သူလို ဖြစ်နေတယ်။ သွားကြ၊ သွားကြ; ဒီလိုမြင်ပြီးနောက် အချိန်မလွန်စေဖို့ သင့်တော်သလို ဆောင်ရွက်ကြ။
Verse 10
သင်သည် နရကသို့ ဆွဲခေါ်သည့် အားကိုးရာဖြစ်ကာ ရောဂါအဖြစ် တည်ရှိပါစေ။ ဝမ်းလျှောဖြစ်ပါစေ၊ အန်ခြင်းဖြစ်ကာ ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်ထွက်ပါစေ။ နားရောဂါ၊ ဝိရှူချီကာနှင့် အမြဲတမ်းရောဂါများ ပေါ်ပေါက်ပါစေ။ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖျားနာခြင်းဖြစ်ပါစေ၊ ရေထဲတွင်လည်း မလွယ်ကူစွာ မတားဆီးနိုင်သော ဂြာဟ (မိကျောင်း) ကဲ့သို့ ဖြစ်ပါစေ။
Verse 11
ကြောက်မက်ဖွယ် ဝါတရောဂါဖြစ်ပါစေ၊ ထို့အပြင် ဂျလိုဒရ (ဗိုက်ရေတင်/အက်စိုက်တစ်) ဖြစ်ပါစေ။ အပစမာရ (အကြောတက်/အန်ယန်) ဖြစ်ပါစေ၊ အုန်မာဒ (စိတ်မမှန်ခြင်း) ဖြစ်ပါစေ၊ ဝါတရောဂါလည်း ဖြစ်ပါစေ။
Verse 12
လျင်မြန်စွာ ဝိဘ္ရမ (မူးဝေ/ရှုပ်ထွေးခြင်း) ဖြစ်ပါစေ၊ ထို့ပြင် ဝိဋ္ဌမ္ဘ (ဝမ်းချုပ်) ကိုလည်း ထပ်မံဖြစ်ပါစေ။ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ရောဂါဖြစ်ပါစေ; ဤသူသည် တೃෂ္ဏာ (ရေငတ်ခြင်း/တဏှာ) ကိုသာ ရရှိပါစေ။
Verse 13
အချိန်အခါနှင့် မြင်သိထားသည့်အတိုင်း ထိုကာလသည် ဤနေရာတွင် ထိုအတိုင်းအတာအထိ တည်နေပါစေ။ ကာလ၏ သံဟာရ (ဖျက်ဆီးခြင်း) အချိန်ဖြစ်စေ၊ သုဘ (မင်္ဂလာ) ရောက်လာချိန်ဖြစ်စေ ထိုသို့ပင် ဖြစ်ပါစေ။
Verse 14
သင်တို့လည်း ကုသိုလ်/ကံကို ပြုလုပ်ပြီးသူများဖြစ်သဖြင့် နောက်တစ်ဖန် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိကြလိမ့်မည်။ ချက်ချင်း အရှိန်ဖြင့် ပြေးကြလော့; အားလုံး သွားကြလော့၊ မနှောင့်နှေးကြနှင့်။
Verse 15
वराज्ञा धर्मराजस्य या मया समुदाहृता ॥ एकाहं क्षपयेत्सत्र द्विरात्रं तत्र मा चिरम् ॥
ဓမ္မရာဇာ၏ အမိန့်ကို ငါဆိုခဲ့သည်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်– ထိုနေရာ၌ တစ်နေ့တာကာလကို ပြည့်စုံစေ; သို့မဟုတ် ထိုနေရာ၌ နှစ်ညနေ—အလွန်မနှောင့်နှေးစေနှင့်။
Verse 16
त्रिरात्रं वै चतूरात्रं षड्रात्रं दशरात्रकम् ॥ पक्षं वा मासमेकं वा बहून् मासांस्तथापि वा ॥
(ကာလသည်) သုံးည၊ လေးည၊ ခြောက်ည၊ သို့မဟုတ် ဆယ်ညကာလ ဖြစ်နိုင်သည်; သို့မဟုတ် တစ်ပတ်ခွဲ၊ တစ်လ၊ သို့မဟုတ် လများစွာပင် ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 17
क्षपयित्वा यथाकालं ततो मोक्षमवाप्स्यथ ॥ भूतात्मा मोहवांस्तत्र करुणः कष्टमेव च ॥
သင့်လျော်သောအချိန်အတိုင်း ထိုကာလကို ပြည့်စုံစွာကုန်ဆုံးပြီးနောက် မောက္ခကို ရရှိမည်။ ထိုနေရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသော အတ္တမန်သည် မောဟကြောင့် မျက်ကွယ်လှည့်မိ၍ သနားဖွယ်ဖြစ်ကာ အမှန်တကယ် ဒုက္ခခက်ခဲကို ခံစားရသည်။
Verse 18
विनियोगा मया सूक्ता यथापूर्वं यथाश्रुतम् ॥ जाग्रतं वा प्रमत्तं वा यथा कालो न सम्पतेत् ॥
ဝိနိယောဂ (အသုံးချနည်းလမ်းများ) ကို ငါသည် ယခင်ကဲ့သို့၊ ကြားသိခဲ့သမျှအတိုင်း ပြောဆိုပြီးပြီ။ သတိရှိနေစေ သို့မဟုတ် ပေါ့လျော့နေစေ၊ သင့်တော်သောအချိန် မလွတ်သွားအောင် လုပ်ဆောင်ကြလော့။
Verse 19
यत्नात्तथा तु कर्तव्यं भवद्भिर्मम शासनात् ॥ अभयं चात्र यच्छामि ब्राह्मणेभ्यो न संशयः ॥
ထို့ကြောင့် ငါ၏ အမိန့်အတိုင်း သင်တို့သည် ကြိုးပမ်း၍ ဤကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ ဗြာဟ္မဏများအား အဘယ (ကြောက်ရွံ့မရှိသော အကာအကွယ်) ကို ငါပေးအပ်သည်—သံသယမရှိ။
Verse 20
तस्माद्यात ऋषिभ्यश्च स्त्रीभ्यश्चैव महाबलाः ॥ यातनाया न भेतव्यमहमाज्ञापयामि वः ॥
ထို့ကြောင့် အို အင်အားကြီးသူတို့၊ ရှိသီတို့ထံသို့လည်းကောင်း၊ မိန်းမတို့ထံသို့လည်းကောင်း သွားကြလော့။ ဒဏ်ခတ်ခြင်း/နှိပ်စက်ခြင်းကို မကြောက်ကြနှင့်; ငါသည် သင်တို့အား ဤအမိန့်ကို ပေး၏။
Verse 21
यथावाच्यं च कुरुत यथा कालो न गच्छति ॥ यथाकामं प्रकुरुत यच्च दृष्टं यथा तथा ॥
ပြောဆို/သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ပင် လုပ်ဆောင်ကြလော့၊ အချိန်မလွန်ကဲအောင်။ သင့်လျော်သလို/လိုအပ်သလို ဆောင်ရွက်ကြလော့; မြင်တွေ့ထားသမျှလည်း ထိုအတိုင်း ဖြစ်စေကြလော့။
Verse 22
मयाज्ञप्ता विशेषेण मृत्युना सह संगतः ॥ यथा वीरो महातेजाश्चित्रगुप्तो महायशाः ॥
ငါ၏ အထူးအမိန့်အရ မృတ்யု (သေခြင်း) နှင့်အတူ ပေါင်းစည်းလျက်—သူရဲကောင်း၊ တေဇောကြီး၊ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော စိတ္ရဂုပ္တကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 23
यथाब्रवीत्स्वयं रुद्रो यथा शक्रः शचीपतिः ॥ यथाज्ञापयते ब्रह्मा चित्रगुप्तस्तथा प्रभुः ॥
ရုဒြာကိုယ်တိုင် မိန့်ကြားသကဲ့သို့၊ သချီပတိ သက္ကရ မိန့်ကြားသကဲ့သို့; ဘြဟ္မာ အမိန့်ပေးသကဲ့သို့—အုပ်စိုးရှင် စိတ္ရဂုပ္တလည်း ထိုနည်းတူ အမိန့်ပေး၏။
Verse 24
शीघ्रं त्वं भव सर्पो हि व्याघ्रस्त्वं च सरीसृपः ॥ जले ग्राहो भव त्वं हि त्वं कृमिस्त्वं सरीसृपः ॥
လျင်မြန်စွာ—သင်သည် မြွေဖြစ်လော့; သင်သည် ကျားဖြစ်လော့၊ လျှောလျှောသွားသော သတ္တဝါလည်း ဖြစ်လော့။ ရေထဲ၌ ဂြာဟ (မိကျောင်း) ဖြစ်လော့; သင်သည် ပိုးကောင်၊ သင်သည် လျှောလျှောသွားသော သတ္တဝါ ဖြစ်၏။
Verse 25
यस्मिन्यस्मिंस्तु कालेऽहं यावतश्च श्रयाम्यहम् ॥ तस्मिंस्तस्मिन्महाकालं यूयं तत्कर्तुमर्हथ ॥
အချိန်မည်သည့်အခါမဆို၊ ဤနေရာ၌ ငါက အားကိုးခိုလှုံနေသမျှကာလပတ်လုံး၊ ထိုကာလအတွင်း၌ပင် သင်တို့သည် သတ်မှတ်ထားသော မဟာကာလ၏ လမ်းစဉ်ကို သင့်တော်သလို ဆောင်ရွက်ရမည်။
The text models an impersonal, procedural ethics of karmic governance: actions are to be executed according to mandate (śāsana) and proportional timing (yathākāla, yathādṛṣṭa), without being swayed by personal circumstances such as domestic life, ascetic claims, or emotional hesitation. Authority is presented as hierarchical and rule-based, with Chitragupta acting as an executor of Dharma-rāja’s order.
No seasonal (ṛtu) or lunar (tithi) markers are specified. The chapter instead provides graded durations for imposed conditions: ekāha (one day), dvirātra (two nights), trirātra (three nights), caturātra (four nights), ṣaḍrātra (six nights), daśarātra (ten nights), pakṣa (fortnight), māsa (month), and bahu-māsa (many months), all governed by yathākāla (as appropriate to the assigned time).
Direct ecological instruction is not explicit here; however, the Varāha–Pṛthivī frame can be read as emphasizing systemic balance through regulated accountability. The chapter’s stress on measured, time-bound consequences functions as a governance analogy: social order and terrestrial stability are maintained when actions produce commensurate outcomes, preventing unchecked harm that would destabilize the human–earth continuum.
The chapter references administrative-cosmological authorities rather than human dynasties: Chitragupta, Dharma-rāja (Yama), Rudra, Śakra (Indra, described as Śacī-pati), and Brahmā. These figures are invoked to legitimate Chitragupta’s authority and to situate the instructions within a recognized hierarchy of command.