
Ādisarga-prakriyā, Nava-sarga-vibhāgaḥ, Rudrasargaḥ, ca Veda-sāvitrī-ākhyāna-prastāvaḥ
Cosmology–Genealogy (Sarga/Pratisarga) with Didactic Discourse on Knowledge Transmission
ဤအধ্যာယတွင် ပဋ္ဌဝီ၏ မေးခွန်းကို ဗရာဟာက သင်ကြားရေးဆန်စွာ ဖြေကြား၍ ပုရာဏ၏ စံလက္ခဏာ ၅ ပါး—စရ္ဂ (sarga)၊ ပရတိစရ္ဂ (pratisarga)၊ ဝံသ (vaṃśa)၊ မန်ဝန္တရ (manvantara)၊ ဝံသာနုစရိတ (vaṃśānucarita)—ကို သတ်မှတ်ရှင်းလင်းသည်။ ထို့နောက် အာဒိစရ္ဂကို ဖော်ပြ၍ ဗုဒ္ဓိနှင့် ဂုဏ (guṇa) များ ပေါ်ထွန်းခြင်း၊ တတ္တဝါများ ခွဲခြားဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာဠာဏ္ဍ (cosmic egg)၊ နှင့် ရေ (နာရား/nārāḥ) မှ ‘နာရာယဏ’ အမည်၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဆိုသည်။ ဘြဟ္မာ၏ ဖန်ဆင်းမှုအစဉ်တွင် ဘြဟ္မာ၏ ဒေါသမှ ရုဒ္ဒရ ပေါ်ထွန်းခြင်းနှင့် ဖန်ဆင်းမှုကို ကိုးမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း (ပရာကృత/ဝೈကృత အပြန်အလှန်ခွဲခြားမှုပါ) ကို တင်ပြကာ ရှိ (ṛṣi) များ၊ ပရာဇာပတိများနှင့် ဒက္ခ-ဝံသ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဖန်ဆင်းမှု မည်သို့ တိုးချဲ့သနည်းဟု ပဋ္ဌဝီက ထပ်မေးသော် ဗရာဟာသည် ယုဂ (yuga) စနစ်သို့ ကူးပြောင်းပြီး ဥပမာဇာတ်လမ်းအဖြစ် သွေးတဒွီပတွင် နာရဒနှင့် စာဝိတြီ တွေ့ဆုံမှုကို မိတ်ဆက်သည်။ စာဝိတြီက ဝေဒကို ကိုယ်ထည်ရှိသော ဒေဝသဘောတရားများဟု ရှင်းပြ၍ ပျောက်ဆုံးသွားသော ဉာဏ်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ကာ ကမ္ဘာ့စည်းကမ်းနှင့် မြေကြီး၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ကာကွယ်ခြင်းကို ချိတ်ဆက်ပြသည်။
Verse 1
सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ॥ २.१ ॥
စူတက ပြောသည်။ ထို့နောက် ဘက္တိကြောင့် ပျော်ရွှင်တော်မူသော ဟရိသည် မိမိ၏ ကိုယ်တော်တည်းဟူသော မြေကြီးနှင့် ပတ်သက်သော မာယာကို ထင်ရှားစေ၍ ထိုအင်အားတည်းဖြင့် ဝရာဟရုပ်တော်အဖြစ် ထင်ရှားစွာ တည်ရှိတော်မူ하였다။
Verse 2
जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ॥ २.२ ॥
သူက ပြောသည်။ “အို ခါးလှသော မိန်းမရေ၊ သင်၏ ဤမေးခွန်းသည် အလွန်ရှားပါးလှ၏။ ပုရာဏ၏ အကြောင်းအရာကို သာသနာကျမ်းများအားလုံးနှင့် ကိုက်ညီအောင် ငါရှင်းပြမည်” ဟု။
Verse 3
पुराणानां हि सर्वेषामयं साधारणः स्मृतः । श्लोकं धराणि निश्चित्य निःशेषं त्वं पुनः श्रृणु ॥ २.३ ॥
ပုရာဏအားလုံးအနက် ဤအရာကို အထွေထွေသဘောတရားဟု မှတ်မိထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် အို မြေမိခင်၊ ဤရှ్లోက၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သေချာသတ်မှတ်ပြီးနောက်၊ အကုန်အစင် မကျန်အောင် ထပ်မံနားထောင်လော့။
Verse 4
श्रीवराह उवाच । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २.४ ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– “စရ္ဂ (ဖန်ဆင်းခြင်း)၊ ပရတိစရ္ဂ (ပြန်လည်ဖန်ဆင်းခြင်း)၊ ဝံသ (မျိုးရိုး)၊ မနွန္တရ (မနုခေတ်စက်ဝန်းများ) နှင့် ဝံသာနုစရိတ (မျိုးရိုးနောက်လိုက်သော အတ္ထုပ္ပတ္တိများ) — ပုရာဏသည် ဤငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်”။
Verse 5
आदिसर्गमहं तावत् कथयामि वरानने । यस्मादारभ्य देवानां राज्ञां चरितमेव च । ज्ञायते चतुरंशश्च परमात्मा सनातनः ॥ २.५ ॥
“အို မျက်နှာလှသူ၊ ယခု ငါသည် အာဒိစရ္ဂ (အစဉ်အလာဖန်ဆင်းခြင်း) ကို ပြောကြားမည်။ ထိုအစမှ စ၍ နတ်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် မင်းတို့၏ ဇာတ်ကြောင်းတို့ကို နားလည်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထာဝရ ပရမాత್ಮာကို လေးမျိုးသော အင်္ဂါရပ်ဖြင့် သိမြင်နိုင်သည်”။
Verse 6
आदावहं व्योम महत् ततोऽणुं—रेकैव मत्तः प्रबभूव बुद्धिः । त्रिधा तु सा सत्त्व-रजस्-तमोभिः पृथक्पृथक्तत्त्व-रूपैरुपेता ॥ २.६ ॥
“အစဉ်အလာ၌ ငါသည် ဗျောမ (အာကာသအကျယ်) ဖြစ်၏။ ထို့နောက် မဟတ် (မဟတ္တတ္တဝ)၊ ထို့နောက် အဏု (အဏုတတ္တဝ) ဖြစ်လာ၏။ ငါတစ်ဦးတည်းမှပင် ဘုဒ္ဓိ (ဉာဏ်/အတွေးအခေါ်) တစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သို့သော် ထိုဘုဒ္ဓိသည် စတ္တဝ၊ ရဇသ၊ တမသ တို့ဖြင့် သုံးမျိုးဖြစ်၍ တတ္တဝပုံစံများကို သီးခြားသီးခြား ခံယူထားသည်”။
Verse 7
तस्मिंस्त्रिकेऽहं तमसो महान् स सदोच्यते सर्वविदां प्रधानः । उतस्मादपि क्षेत्रविदूर्जितोऽभूद् बभूव बुद्धिस्तु ततो बभूव ॥ २.७ ॥
“ထိုသုံးပါးအတွင်း၌ ငါသည် တမသ (အမှောင်) မှ ပေါ်ထွန်းသော မဟာန် ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ သတ္ (အမှန်တရား) ဟုလည်း ခေါ်ကြကာ သိသူတို့အနက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုမှ ထပ်မံ၍ အင်အားပြည့်ဝသော က్షေတ্ৰဝိတ် (ကွင်း/ခန္ဓာကို သိသူ) ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထို့နောက် ဘုဒ္ဓိလည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်”။
Verse 8
तस्मात्तु तेभ्यः श्रवणादिहेतवस् ततोऽक्षमाला जगतो व्यवस्थिताः । भूतैर्गतैरेव च पिण्डमूर्तिर् मया भद्रे विहिता त्वात्मनैव ॥ २.८ ॥
ထို့ကြောင့် ထိုတတ္တဝများမှ နားထောင်ခြင်းနှင့် အခြားအင်္ဂါအာရုံတို့၏ အကြောင်းရင်းများ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့မှ ကမ္ဘာလောက၏ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းမှုကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည်။ ထို့ပြင် ဓာတ်များ လှုပ်ရှားသွားလာသကဲ့သို့ ပေါင်းစည်းရုပ်ကာယကို ငါသည် အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ သင်၏ ကိုယ်ပိုင်အတ္တဖြင့်ပင် စီမံထား၏။
Verse 9
शून्यं त्वासीत् तत्र शब्दस्तु खं च तस्माद् वायुस् तत एवाऽनु तेजः । तस्माद् आपस् तत एवाऽनु देवि मया सृष्टा भवती भूतधात्री ॥ २.९ ॥
အဲဒီနေရာ၌ ဗလာတိတ်ဆိတ်မှုရှိ၏; ထိုအတွင်း၌ အသံနှင့် အာကာသ (လွတ်လပ်အာကာသ) ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုမှ လေ ပေါ်လာပြီး ထို့နောက် မီး ဖြစ်၏။ ထိုမှ ရေ ဖြစ်လာပြီး ထို့နောက် အို ဒေဝီ၊ သတ္တဝါတို့ကို ထမ်းဆောင်ထိန်းသိမ်းသူမဖြစ်သော သင်ကို ငါ ဖန်ဆင်း၏။
Verse 10
योगे पृथिव्या जलवत् ततोऽपि सबुद्बुदं कललं त्वण्डमेव । तस्मिन् प्रवृत्ते द्विगतेऽहमासीदापोमयश्चात्मनात्मानमादौ ॥ २.१० ॥
မြေသည် ယောဂသမာဓိ၌ တည်နေစဉ် ရေကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏; ထို့နောက် ပူဖောင်းများပါသော စေးကပ်အစု—အမှန်တကယ် အဏ္ဍ (ကမ္ဘာဥ) ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုကမ္ဘာဥသည် ဖွံ့ဖြိုးစတင်၍ နှစ်ပိုင်းဖြစ်လာသောအခါ၊ အစဦး၌ ငါသည် ရေသဘောဖြင့် တည်ရှိကာ ကိုယ်ပိုင်အတ္တဖြင့် ကိုယ်ကို ကိုယ်တည်ထောင်ခဲ့၏။
Verse 11
सृष्ट्वा नारास्ता अथो तत्र चाहं येन स्यान्मे नाम नारायणेतिः । कल्पे कल्पे तत्र संयामि भूयः सुप्तस्य मे नाभिजः स्याद्यथाद्यः ॥ २.११ ॥
ရေများ (နာရား) ကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ငါသည် ထိုနေရာ၌ တည်နေ၍ ငါ့နာမည်ကို «နာရာယဏ» ဟု ဖြစ်စေ၏။ ကလ္ပတိုင်းတွင် ငါသည် ဖန်ဆင်းမှုကို ထိုနေရာသို့ ပြန်လည်စုဆောင်း/သိမ်းဆည်း၏; ထို့ပြင် အစဦးကဲ့သို့ ယောဂနိဒ္ဒရာ၌ ငါအိပ်နေစဉ် ငါ့နာဗီမှ ပဒ္မဇ (ပန်းကြာမွေး) ဘြဟ္မာ ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 12
एवंभूतस्य मे देवि नाभिपद्मे चतुर्मुखः । उत्तस्थौ स मया प्रोक्तः प्रजाः सृज महामते ॥ २.१२ ॥
အို ဒေဝီ၊ ငါသည် ထိုသဘောအခြေအနေ၌ ရှိနေစဉ် ငါ့နာဗီပဒ္မပေါ်၌ မျက်နှာလေးဖက်ရှိသူ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထို့နောက် ငါက သူ့အား ပြော၏—“အို စိတ်ကြီးမြတ်သူ၊ သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းလော့။”
Verse 13
एवमुक्त्वा तिरोभावं गतोऽहं सोऽपि चिन्तयन् । आस्ते यावज्जगद्धात्री नाध्यगच्छत किञ्चन ॥ २.१३ ॥
ဤသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက် ငါသည် မျက်မြင်မှ ပျောက်ကွယ်သွား၏။ သူလည်း စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု၌ နစ်မြုပ်ကာ ထိုနေရာ၌ နေ၏။ ကမ္ဘာကို ထောက်ပံ့သူ «Jagaddhātrī» တည်ရှိနေသမျှ သူသည် မည်သည့်ဆုံးဖြတ်ချက်မျှ မရောက်နိုင်ခဲ့။
Verse 14
तावत् तस्य महारोषो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। सम्भूय तेन बालः स्यादङ्के रोषात्मसम्भवः॥ २.१४ ॥
ထို့နောက် မမြင်နိုင်သော မူလဇာတိရှိသည့် ဗြဟ္မာ၏ မဟာဒေါသသည် ပုံသဏ္ဌာန်ယူလာ၏။ ထိုဒေါသမှပင် ကလေးတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာကာ ဗြဟ္မာ၏ ပေါင်ပေါ်၌ ထိုင်နေပြီး ဒေါသ၏ အနှစ်သာရမှ မွေးဖွားလာ၏။
Verse 15
यो रुदन् वारितस्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । ब्रवीति नाम मे देहि तस्य रुद्रेति सो ददौ ॥ २.१५ ॥
သူငိုနေစဉ် မမြင်နိုင်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ဗြဟ္မာက သူ့ကို တားဆီး၏။ သူက “ကျွန်ုပ်အမည်တစ်ခု ပေးပါ” ဟု ဆို၏။ ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မာသည် သူ့အား “ရုဒြ” ဟူသော အမည်ကို ပေးတော်မူ၏။
Verse 16
सोऽपि तेन सृजस्वेति प्रोक्तो लोकमिमं शुभे । अशक्तः सोऽथ सलिले ममज्ज तपसे धृतः ॥ २.१६ ॥
အို မင်္ဂလာရှိသူရေ၊ သူလည်း “ဤလောကကို ဖန်ဆင်းလော့” ဟု ထိုသူက မိန့်ကြားခြင်းခံရ၏။ သို့သော် မစွမ်းနိုင်သဖြင့် သူသည် ရေထဲသို့ ခုန်ဆင်းကာ တပသ (အာစီတပ) ကို दृঢ়စွာ ထိန်းသိမ်း၍ နစ်မြုပ်နေ၏။
Verse 17
तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनरन्यं प्रजापतिम् । ब्रह्मा ससर्ज भूतेषु दक्षिणाङ्गुष्ठतो वरम् ॥ वामे चैव तथाङ्गुष्ठे तस्य पत्नीमथासृजत् ॥ २.१७ ॥
ထိုရေထဲ၌ (လောက) နစ်မြုပ်နေစဉ် ဗြဟ္မာသည် သတ္တဝါတို့အတွင်း၌ အခြားသော ပ္ရဇာပတိတစ်ပါးကို ထပ်မံ ဖန်ဆင်း၏။ သူသည် ညာလက်မမှ အထူးမြတ်သူကို ထုတ်ပေါ်စေပြီး၊ ထို့အတူ ဘယ်လက်မမှ သူ၏ ဇနီးကိုလည်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 18
स तस्यां जनयामास मनुं स्वायम्भुवं प्रभुः । तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा पुरा ॥ २.१८ ॥
ထို့နောက် အရှင်သည် သူမအတွင်း၌ စွာယမ္ဘုဝ မနုကို မွေးဖွားစေ하였다။ ထိုသူမှတစ်ဆင့် ရှေးကာလတွင် ဗြဟ္မာသည် သတ္တဝါတို့၏ ပေါက်ဖွားမှုကို စတင်စေ하였다။
Verse 19
धरण्युवाच । विस्तरेण ममाचक्ष्व आदिसर्गं सुरेश्वर । ब्रह्मा नारायणाख्योऽयं कल्पादौ चाभवद् यथा ॥ २.१९ ॥
ဓရဏီ (မြေမိခင်) က ပြောသည်— “အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ အာဒိသೃષ્ટိကို အသေးစိတ် ပြောပြပါ။ ကလ္ပအစတွင် ဤဗြဟ္မာသည် နာရာယဏဟု မည်သို့ ခေါ်ဝေါ်လာသနည်း”။
Verse 20
श्रीभगवानुवाच । ससर्ज सर्वभूतानि यथा नारायणात्मकः । कथ्यमानं मया देवि तदशेषं क्षिते शृणु ॥ २.२० ॥
မြတ်စွာသော ဘုရားက မိန့်တော်မူသည်— “နာရာယဏ၏ အတ္တသဘောကို အခြေခံ၍ သတ္တဝါအပေါင်းတို့ကို ဖန်ဆင်း하였다။ အို ဒေဝီ၊ အို က్షိတိ (မြေမိခင်)၊ ငါရှင်းပြမည့်အရာကို အပြည့်အစုံ နားထောင်လော့”။
Verse 21
गतकल्पावसाने तु निशि सुप्तोत्थितः शुभे । सत्त्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥ २.२१ ॥
ကလ္ပဟောင်း၏ အဆုံးတွင်၊ အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ ဗြဟ္မာသည် ညအတွင်း အိပ်စက်ရာမှ နိုးထလာပြီး စတ္တဝဂုဏ် အလွန်ထင်ရှားသဖြင့် လောကကို အလွတ် (ဗလာ) ဟု မြင်하였다။
Verse 22
नारायणः परोऽचिन्त्यः पराणामपि पूर्वजः । ब्रह्मस्वरूपी भगवाननादिः सर्वसम्भवः ॥ २.२२ ॥
နာရာယဏသည် အမြင့်ဆုံး၍ စိတ်ဖြင့် မမှီနိုင်သူ၊ မြင့်မြတ်သူတို့၏ပင် အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ပုဗ္ဗဇ ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မသဘောတရားကို ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော မြတ်စွာသော ဘုရားသည် အနာဒိ၊ အရာအားလုံး ပေါက်ဖွားရာ အရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။
Verse 23
इदं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥ २.२३ ॥
ဤနေရာ၌လည်း နာရာယဏသို့ ရည်ညွှန်း၍ ဤရှ్లోကကို ကိုးကားကြသည်။ «ဗြဟ္မသဘာဝရှိသော ဘုရား၊ လောက၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် ပျက်သိမ်းခြင်း၏ အရင်းအမြစ်» ဟူ၍။
Verse 24
आपो नाराः इति प्रोक्ताः आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ २.२४ ॥
«ရေတို့ကို ‘နာရာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ အမှန်တကယ် ရေတို့သည် နရ၏ သားသမီးဟု ဆိုကြ၏။ အရင်က ထိုရေတို့သည် သူ၏ အယန (နေရာ/အိမ်ရာ) ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ထို့ကြောင့် သူကို နာရာယဏ ဟု မှတ်မိကြသည်»။
Verse 25
सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः ॥ २.२५ ॥
သူသည် ဖန်ဆင်းခြင်းကို စဉ်းစားတော်မူစဉ်—အရင်က ကလ္ပအစများတွင် ဖြစ်သကဲ့သို့—သေချာသိမြင်မှု မပေါ်မီ၌ တမစ်အခြေပြုသော အမှောင်သဘောတရားသည် သူ့ထံ၌ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 26
तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः । अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ २.२६ ॥
တမစ် (အမှောင်), မိုဟ (မောဟ), မဟာမိုဟ (အလွန်မောဟ), တာမစ်ရ (tāmisra) ဟုခေါ်သော အန္ဓသ (andhasa) အခြေအနေတို့—ဤအဝိဒ္ယာ၏ အဆစ်ငါးပါးပုံစံသည် မဟာအတ္မာထံမှ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 27
पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् । बहिरन्तोऽप्रकाशश्च संवृतात्मा नगात्मकोः । स मुख्यसर्गो विज्ञेयः सर्गविद्भिर्विचक्षणैः ॥ २.२७ ॥
ဖန်ဆင်းမှုသည် ငါးမျိုးဖြင့် တည်ရှိသည်—စဉ်းစားသော်လည်း သိမြင်မှု မထင်ရှားသေးသူကဲ့သို့; အပြင်အတွင်း နှစ်ဖက်လုံး မလင်းလက်; ကိုယ်သဘောကို ဖုံးကွယ်ထား၍; အင်နတ်တရား (အလှုပ်မရှိမှု) သဘောရှိသည်။ ဤသည်ကို ဖန်ဆင်းမှုကို သိကျွမ်းသော ပညာရှိတို့က အဓိကဖန်ဆင်းမှုဟု သိမှတ်ရမည်။
Verse 28
पुनरन्यदभूत् तस्य ध्यायतः सर्गमुत्तमम्। तिर्यक्स्रोतस्तु वै यस्मात् तिर्यक्स्रोतस्तु वै स्मृतः॥ २.२८ ॥
ထို့နောက် သူသည် အထွတ်အမြတ်သော ဖန်ဆင်းခြင်းကို စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်နေစဉ် အခြားအမျိုးအစားတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ၎င်း၏ စရောတတ် (srotas) သည် အလျားလိုက် စီးဆင်းသောကြောင့် «တိရျက်-စရောတတ်» (tiryak-srotas) ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 29
पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणस्तु ते। तमप्यसाधकं मत्वा तिर्यक्स्रोतं चतुर्मुखः॥ २.२९ ॥
တိရစ္ဆာန်တို့မှ စ၍ ထင်ရှားသော အမျိုးအစားများသည် လမ်းလွဲကို လိုက်သောသူများပင် ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခြေအနေကိုလည်း အောင်မြင်မှုသို့ မပို့ဆောင်နိုင်ဟု ယူဆ၍ မျက်နှာလေးပါးရှိသော ဘြဟ္မာသည် ၎င်းကို «တိရျက်-စရောတတ်» (tiryak-srotas) ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်하였다။
Verse 30
ऊर्ध्वस्रोतस्त्रिधा यस्तु सात्त्विको धर्मवर्तनः । ततोऽर्ध्वचारीणो देवाः सर्वगर्भसमुद्भवाः ॥ २.३० ॥
သို့ရာတွင် သုံးမျိုးခွဲထားသော «အပေါ်သို့စီးသော စရောတတ်» (ūrdhva-srotas) ဟူသည် စာတ္တဝိက သဘောရှိ၍ ဓမ္မအတိုင်း လှုပ်ရှားသွားလာသည်။ ထိုမှ အပေါ်သို့ သွားလာသော ဒေဝတားတို့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မျိုးစုံသော ဂರ್ಭမှ (မွေးဖွားပုံအမျိုးမျိုးမှ) ထွက်ပေါ်လာကြသည်။
Verse 31
ते सुखप्रीतिवहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः । तस्मिन् सर्गेऽभवत् प्रीतिर्निष्पद्यन्ते प्रजास्तदा ॥ २.३० ॥
သူတို့သည် သက်သာချမ်းသာမှုနှင့် စိတ်ပျော်ရွှင်ကျေနပ်မှု အလွန်များပြား၍ အပြင်ဘက်နှင့် အတွင်းဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် အတားအဆီးမရှိကြ။ ထိုဖန်ဆင်းခြင်းအဆင့်၌ ပီတိ (delight) ပေါ်ပေါက်လာပြီး ထိုအခါ သတ္တဝါများ ပေါ်ထွန်းလာကြသည်။
Verse 32
तदा सृष्ट्वाऽन्यसर्गं तु तदा दध्यौ प्रजापतिः । असाधकांस्तु तान् मत्वा मुख्यसर्गादिसंभवान् ॥ २.३१ ॥
ထို့နောက် ပရဇာပတိသည် အခြားသော ဒုတိယဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖန်တီးပြီး စဉ်းစားဆင်ခြင်하였다။ အဓိကဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ၎င်း၏အစပိုင်းများမှ ပေါ်လာသော ထိုသတ္တဝါတို့ကို ရည်ရွယ်သည့် အကျိုးအတွက် မသင့်တော်၊ မထိရောက်ဟု ယူဆကာ ထပ်မံ စဉ်းစားလေ၏။
Verse 33
ततः स चिन्तयामास अर्वाक्स्रोतस्तु स प्रभुः । अर्वाक्स्रोतसि चोत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः ॥ २.३२ ॥
ထို့နောက် ထိုအရှင်သည် «အရဝာက္စရောတသ» ဟူသော အောက်သို့စီးဆင်းသော အခြေအနေကို စဉ်းစားတော်မူ၏။ အရဝာက္စရောတသ အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာသော လူသားတို့ကို စာဓက (အကျင့်ကျင့်သူ၊ ကြိုးပမ်းသူ) ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 34
ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः । तस्मात् तु दुःखः बहुला भूयोभूयश्च कारिणः ॥ २.३३ ॥
ထိုအခြေအနေများသည် အလင်းရောင်များသော်လည်း အမှောင်နှင့် ရောနှောကာ ရဇသ (rajas) က အလွန်ထင်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ခကို အလွန်များစွာ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
Verse 35
इत्येते कथिताः सर्गाः षडेते सुभगे तव । प्रथमो महतः सर्गस्तन्मात्राणि द्वितीयकः ॥ २.३४ ॥
ဤသို့ဖြင့် အလှပသောသူမ၊ သင့်အား စရ္ဂ (sarga) ခြောက်ပါးကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ ပထမစရ္ဂမှာ မဟတ် (Mahat) မှ စတင်သော စရ္ဂဖြစ်၍ ဒုတိယမှာ တန်မာတြ (tanmātras) အနုသိမ်ဒြပ်များ၏ စရ္ဂ ဖြစ်သည်။
Verse 36
वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ २.३५ ॥
တတိယ စရ္ဂကို ဝိုင်ကာရိက (vaikārika) ဟု ခေါ်ကြပြီး အိုင်န္ဒြိယက (aindriyaka) ဟူသော အာရုံအင်္ဂါအခြေပြု စရ္ဂဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ပရကృత (prākṛta) အစဉ်အလာ စရ္ဂသည် ပုဒ္ဓိ (buddhi) ကို အရှေ့ခံသဘောတရားအဖြစ်ထား၍ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 37
मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तैऱ्यक्स्रोतः स उच्यते ॥ २.३६ ॥
စတုတ္ထ စရ္ဂကို မုခ္ယစရ္ဂ (အဓိက စရ္ဂ) ဟု ဆိုကြပြီး အမှန်တကယ် အတည်တံ့သော သတ္တဝါများ (စိုက်ပျိုးပင်နှင့် မရွေ့လျားသော အသက်ရှိပုံစံများ) ကို «မုခ္ယ» ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ပြင် အလျားလိုက် စီးဆင်းသည်ဟု ဖော်ပြထားသော ဖန်ဆင်းခြင်း၏ စရောတကို «တိုင်ရျက်စရောတ» (tairyaksrota) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 38
तथोर्ध्वस्रोतसां श्रेष्ठः सप्तमः स तु मानवः । अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः ॥ २.३७ ॥
ထို့ကြောင့် အထက်သို့စီးဆင်းသော သတ္တဝါများအနက် ခုနစ်မြောက်—အထူးကောင်းမြတ်ဆုံးသည် လူဖြစ်၏။ အဋ္ဌမမြောက် စೃષ્ટိမှာ «အနုဂ္ရဟ» (ကရုဏာပေးသော/အကျိုးပြုသော) စೃಷ್ಟိဖြစ်၍ စာတ္တဝိကနှင့် တာမသ နှစ်မျိုးလက္ခဏာပါဝင်သည်။
Verse 39
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः ॥ २.३८ ॥
ဤငါးမျိုးသော စೃಷ್ಟိတို့ကို «ဝೈကෘတ» (ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်သော) စೃಷ್ಟိများဟု မှတ်ယူကြပြီး၊ သုံးမျိုးကို «ပရာကෘတ» (မူလ/ပဋိသန္ဓိ) စೃಷ್ಟိများဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ပြင် ပရာကෘတနှင့် ဝైကෘတတို့ (ပေါင်းစည်း၍) နှင့် «ကೌမာရ» စೃಷ್ಟိကို ကိုးမြောက်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 40
इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः । प्राकृताः वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः ॥ इत्येते कथिताः सर्गाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २.३९ ॥
ဤသို့ဖြင့် ပရဇာပတိ၏ စೃಷ್ಟိ ကိုးမျိုးကို ရှင်းလင်းဖော်ပြပြီးပြီ—ပရာကෘတနှင့် ဝైကෘတ နှစ်မျိုးစလုံးသည် လောက၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းများဖြစ်၏။ ဤသို့ စೃಷ್ಟိတို့ကို ပြောကြားပြီးပြီ; နောက်ထပ် ဘာကို ကြားလိုသနည်း?
Verse 41
धरण्युवाच । नवधा सृष्टिरुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कथं सा ववृधे देव एतन्मे कथयाच्युत ॥ २.४० ॥
ဓရာဏီ (မြေမိခင်) က ပြော၏— «မမြင်နိုင်သော မူလမှ မွေးဖွားသော ဘြဟ္မာထံမှ ကိုးမျိုးသော စೃષ્ટိ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထိုစೃષ્ટိသည် မည်သို့ ကြီးထွား၍ ပြန့်ပွားသနည်း၊ အို ဘုရားသခင်။ ဤအကြောင်းကို အို အချျုတ၊ ကျွန်မအား ပြောပြပါ»။
Verse 42
श्रीवराह उवाच । प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा रुद्राद्यास्तु तपोधनाः । सनकादयस्ततः सृष्टा मरीच्यादय एव च ॥ २.४१ ॥
သီရိ ဝရာဟ က ပြော၏— «ပထမဦးစွာ ဘြဟ္မာက ရုဒြာတို့အစရှိသော တပဓန (တပစ်အင်အားကြွယ်ဝ) များကို ဖန်ဆင်း၏။ ထို့နောက် စနကတို့နှင့် အခြားသူတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ ထိုနည်းတူ မရီချိတို့နှင့် အခြားသူတို့ကိုလည်း ဖန်ဆင်း၏»။
Verse 43
मरीचिरत्रिश्च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च महातेजाः प्रचेता भृगुरेव च । नारदो दशमश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः ॥ २.४२ ॥
မရီချိနှင့် အတြိ၊ ထို့အတူ အင်္ဂိရတ်၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ထို့ပြင် တေဇာကြီးသော ပုလස්တျ၊ ပရချေတ၊ ဘೃဂုလည်းရှိ၏။ ဒသမအဖြစ် နာရဒ မုနိ၊ ထို့နောက် တပဿာကြီးသော ဝသိဋ္ဌလည်းရှိ၏။
Verse 44
सनकादयो निवृत्त्याख्ये तेन धर्मे प्रयोजिताः । प्रवृत्त्याख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम् ॥ २.४३ ॥
သနကတို့နှင့် အခြားသူတို့ကို သူက “နိဝတ္တိ” ဟုခေါ်သော ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသည့် ဓမ္မ၌ ခန့်အပ်စေ하였다။ မရီချိတို့ မုနိများကို “ပရဝတ္တိ” ဟုခေါ်သော လောကရေးလုပ်ဆောင်မှု ဓမ္မ၌ ခန့်အပ်စေပြီး၊ နာရဒ မုနိတစ်ပါးတည်းကိုသာ ချန်လှပ်하였다။
Verse 45
योऽसौ प्रजापतिस्त्वाद्यो दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः । तस्यादौ तत्र वंशेन जगदेतच्चराचरम् ॥ २.४४ ॥
အရင်ဦးဆုံး ပရဇာပတိသည် ညာလက်မမှ မွေးဖွားလာသူဖြစ်၏။ အစဦး၌ သူနှင့် ထိုမျိုးဆက်တန်းအားဖြင့် လှုပ်ရှားသတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသတ္တဝါတို့ပါဝင်သော ဤလောကတစ်ခုလုံး ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 46
देवाश्च दानवाश्चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः । सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः ॥ २.४५ ॥
ဒေဝတို့နှင့် ဒာနဝတို့၊ ထို့ပြင် ဂန္ဓဗ္ဗ၊ နာဂ၊ ငှက်တို့အားလုံးသည် ဒက္ရှ၏ သမီးများမှ မွေးဖွားလာကြပြီး၊ အလွန်ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသူများဟု ဆိုကြ၏။
Verse 47
योऽसौ रुद्रेति विख्यातः पुत्रः क्रोधसमुद्भवः । भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेष्ठिनः ॥ २.४६ ॥
“ရုဒြ” ဟု ကျော်ကြားသော ထိုသားသည် အမျက်မှ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ အမြင့်ဆုံး ပရမေဋ္ဌင်၏ နဖူးပေါ်၌ မျက်ခုံးချုပ်၍ ဖြစ်သော အကြောင်းကြားမှ ထွက်ပေါ်လာ하였다။
Verse 48
अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिभयङ्करः । विभजात्मानमित्युक्तो ब्रह्मणाऽन्तर्दधे पुनः ॥ २.४७ ॥
မိန်းမတစ်ဝက်၊ ယောက်ျားတစ်ဝက် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ၍ ကြမ်းတမ်းကာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသူ—ဗြဟ္မာက «ကိုယ်ကိုယ်တိုင် ခွဲခြားလော့» ဟုမိန့်တော်မူသဖြင့် ထိုသူသည် ထပ်မံ၍ မျက်စိမြင်ရာမှ ပျောက်ကွယ်သွား၏။
Verse 49
तथोक्तोऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं चकार सः । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । ततस्त्वेकादश ख्याता रुद्रा ब्रह्मसमुद्भवाः ॥ २.४८ ॥
ထိုသို့မိန့်တော်မူခြင်းခံရသဖြင့် သူသည် မိန်းမသဘောနှင့် ယောက်ျားသဘောဟူ၍ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ကို နှစ်ပိုင်းပြု၏။ ထို့နောက် ယောက်ျားသဘောကို ဆယ်ပိုင်းခွဲ၍ တစ်ပိုင်းလည်း ထား၏။ ထိုမှ ဗြဟ္မာမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ရုဒ္ဒရ ဆယ့်တစ်ပါးဟု ထင်ရှားလာ၏။
Verse 50
अयमुद्देशतः प्रोक्तो रुद्रसर्गो मयाऽनघे । इदानीं युगमाहात्म्यं कथयामि समासतः ॥ २.४९ ॥
အပြစ်ကင်းသူမ၊ ရုဒ္ဒရဖန်ဆင်းခြင်းကို ငါသည် အကျဉ်းချုပ်သာ ပြောပြီးပြီ။ ယခုမူ ယုဂ(ကမ္ဘာခေတ်)တို့၏ မဟာတန်ခိုးကို အကျဉ်းချုပ်၍ ပြောမည်။
Verse 51
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्चेति चतुर्युगम् । एतस्मिन्ये महासत्त्वा राजानो भूरिदक्षिणाः । देवासुराश्च यं चक्रुर्धर्मं कर्म च तच्छृणु ॥ २.५० ॥
“ကృత၊ တ్రေတာ၊ ဒွာပရ၊ ကလိ ဟူ၍ ယုဂလေးပါးသည် စတုရ်ယုဂ ဖြစ်၏။ ဤဝဒ်တွင် စိတ်ကြီးမြတ်သော မင်းများ၊ ဒက္ခိဏာ(လှူဒါန်း) များစွာပေးသူများ ရှိခဲ့၏။ ထို့ပြင် ဒေဝနှင့် အသူရတို့က တည်ထောင်ခဲ့သော ဓမ္မနှင့် ကမ္မ(ယဇ်ပူဇော်ရေး) ကို နားထောင်လော့။”
Verse 52
आसीत् प्रथमकल्पे तु मनुः स्वायम्भुवः पुरा । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे अतिमानुषचेष्टितम् । प्रियव्रतोत्तानपादनामानं धर्मवत्सलम् ॥ २.५१ ॥
“ပထမကလ္ပ၌ ရှေးကာလတွင် စွာယမ္ဘုဝ မနု ရှိခဲ့၏။ ထိုသူ၌ လူသာမန်ထက် ကျော်လွန်သော လုပ်ရပ်များဖြင့် ထင်ရှားသည့် သားနှစ်ယောက် မွေးဖွားလာ၏—ပရိယဝရတ နှင့် ဥတ္တာနပာဒ ဟူသော အမည်ရှိ၍ ဓမ္မကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့ ဖြစ်၏။”
Verse 53
तत्र प्रियव्रतो राजा महायज्वा तपोबलः । स चेष्ट्वा विविधैर्यज्ञैर्विपुलैर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.५२ ॥
ထိုအရပ်၌ ပရိယဝရတ မင်းသည် တပဿာအင်အားကြီး၍ ယဇ္ဉာကြီးများကို ကျော်ကြားစွာ ဆောင်ရွက်သူဖြစ်၏။ ယဇ္ဉာမျိုးစုံကို အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ကာ ပုရောဟိတ်တို့အား ဒက္ခိဏာအလှူများစွာ ပေးလှူ하였다။
Verse 54
सप्तद्वीपेषु संस्थाप्य भरतादीन् सुतान् निजान् । स्वयँ विशालां वरदां गत्वा तेपे महत् तपः ॥ २.५३ ॥
ဒွီပ ခုနစ်ခုတွင် ဘာရတ အစရှိသော မိမိ၏သားတို့ကို တည်ထောင်စီမံထားပြီးနောက်၊ မင်းသည် ကိုယ်တိုင်ပင် အပေးအကူပြုသော ဗိသာလာသို့ သွားကာ မဟာတပဿာကို ကျင့်ဆောင်하였다။
Verse 55
तस्मिन् स्थितस्य तपसि राज्ञो वै चक्रवर्त्तिनः । उपेयाद् नारदस्तत्र दिदृक्षुर्धर्मचारिणम् ॥ २.५४ ॥
စကြဝတီမင်းကြီးသည် တပဿာ၌ တည်ကြည်နေစဉ်၊ ဓမ္မကို လိုက်နာကျင့်သုံးသူကို တွေ့မြင်လို၍ နာရဒ မုနိသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 56
स दृष्ट्वा नारदं व्योम्नि ज्वलद्भास्करतेजसम् । अभ्युत्थानेन राजेन्द्र उत्तस्थौ हर्षितस्तदा ॥ २.५५ ॥
ကောင်းကင်၌ နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော နာရဒကို မြင်သောအခါ၊ မင်းတို့အထွဋ်အမြတ်သော ရာဇင်္ဒြာသည် ထိုခဏချင်းပင် ရိုသေလေးစားစွာ ထ၍ ကြည်နူးဝမ်းမြောက်하였다။
Verse 57
तस्यासनं च पाद्यं च सम्यक् तस्य निवेद्य वै । स्वागतातिभिरालापैः परस्परमवोचताम् । कथान्ते नारदं राजा पप्रच्छ ब्रह्मवादिनम् ॥ २.५६ ॥
ထိုသူအား ထိုင်ခုံနှင့် ခြေသုတ်ရေ (ပါဒျ) ကို သင့်လျော်စွာ ဆက်ကပ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် လှိုက်လှဲသော ကြိုဆိုစကားများဖြင့် ဆွေးနွေးကြသည်။ စကားဝိုင်းအဆုံးတွင် မင်းသည် ဗြဟ္မဝါဒင်ဖြစ်သော နာရဒကို မေးမြန်း하였다။
Verse 58
प्रियव्रत उवाच । भगवन् किञ्चिदाश्चर्यमेतस्मिन् कृतसंज्ञिते । युगे दृष्टं श्रुतं वापि तन्मे कथय नारद ॥ २.५७ ॥
ပရိယဗြတက ပြော၏— «အရှင်ဘုရား၊ ကృత (သတ္တယုဂ) ဟု ခေါ်သော ဤယုဂ၌ အံ့ဩဖွယ်ရာ တစ်စုံတစ်ရာကို မြင်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ကြားခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ အို နာရဒာ၊ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ»။
Verse 59
नारद उवाच । आश्चर्यमेकं दृष्टं मे तच्छृणुष्व प्रियव्रत । ह्यस्तनेऽहनि राजेन्द्र श्वेताख्यं गतवानहम् । द्वीपं तत्र सरो दृष्टं फुल्लपङ्कजमालिनम् ॥ २.५८ ॥
နာရဒာက ပြော၏— «အံ့ဩဖွယ်ရာ တစ်ခုကို ငါမြင်ခဲ့သည်၊ ပရိယဗြတ၊ နားထောင်လော့။ မနေ့က၊ အို မင်းတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသော ရာဇိန္ဒြ၊ ငါသည် ရှွေတဟု ခေါ်သော ကျွန်းသို့ သွားခဲ့၏။ ထိုနေရာ၌ ပန်းကြာပွင့်များ အပြည့်အဝ ပွင့်လန်း၍ မာလာကဲ့သို့ အလှဆင်ထားသော ရေကန်တစ်ကန်ကို ငါမြင်ခဲ့၏»။
Verse 60
सरसस्तस्य तीरे तु कुमारिं पृथुलोचनाम् । दृष्ट्वाहं विस्मयापन्नस्तां कन्यामायतॆक्षणाम् ॥ २.५९ ॥
ထို့နောက် ထိုရေကန်၏ ကမ်းနား၌ မျက်လုံးကျယ်ဝန်းသော ကညာတစ်ဦးကို မြင်လျှင်—မင်္ဂလာမဆောင်သေးသော မိန်းကလေး၊ မျက်ဝန်းရှည်လျားသော—ငါသည် အံ့ဩခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်သွား၏။
Verse 61
पृच्छितवानस्मि राजेन्द्र तदा मधुरभाषिणीम् । का असि भद्रे कथं वा असि किं वा कार्यमिह त्वया । कर्तव्यं चारुसर्वाङ्गि तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥ २.६० ॥
အို ရာဇိန္ဒြ၊ ထိုအခါ ငါသည် စကားချိုမြိန်သော မိန်းမကို မေးမြန်းခဲ့၏— «အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ သင်သည် မည်သူနည်း။ သင်၏ အခြေအနေ မည်သို့နည်း။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ သင်ပြုလုပ်ရမည့် တာဝန်သည် အဘယ်နည်း။ အင်္ဂါရပ်လှပသော အလှရှင်မ၊ ထိုကိစ္စကို ငါ့အား ပြောပြပါ»။
Verse 62
एवमुक्ता मया सा हि मां दृष्ट्वाऽनिमिषेक्षणा । स्मृत्वा तूष्णीं स्थिता यावत् तावन्मे ज्ञानमुत्तमम् ॥ २.६१ ॥
ငါက ထိုသို့ ပြောဆိုလျှင်၊ နားမပိတ်မဖွင့် မျက်စိမမှိတ်ဘဲ ငါ့ကို ကြည့်သော သူမသည် အကြောင်းကို သတိရပြီး တိတ်ဆိတ်စွာ ရပ်နေသမျှ အချိန်အတွင်း၊ ထိုအချိန်တလျှောက် ငါ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဉာဏ်ပညာသည် ထင်ရှားစွာ တည်ရှိနေ၏။
Verse 63
विस्मृतं सर्ववेदाश्च सर्वशास्त्राणि चैव ह । योगशास्त्राणि शिक्षाश्च वेदानां स्मृतयस्तथा ॥ २.६२ ॥
ဝေဒအားလုံးကို မေ့လျော့သွားပြီး၊ သာස්တရများလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ ယောဂသာස්တရနှင့် သဒ္ဒဗေဒဆိုင်ရာ သီက္ခာ (śikṣā) တို့လည်း၊ ဝေဒနှင့် ဆက်နွယ်သော စမృతိများလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။
Verse 64
सर्वं दृष्ट्वैव मे राजन् कुमार्यापहृतं क्षणात् । ततोऽहं विस्मयार्विष्टश्चिन्ताशोकसमन्वितः ॥ २.६३ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ အရာအားလုံးကို ကြည့်မြင်ပြီးနောက် မိန်းကလေးကို ခဏချင်းပင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့နောက် ကျွန်ုပ်သည် အံ့ဩခြင်းကြောင့် လွှမ်းမိုးကာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့နှင့် တွဲလျက် ဖြစ်နေ하였다။
Verse 65
तामेव शरणं गत्वा यावत् पश्यामि पार्थिव । तावद् दिव्यः पुमांस्तस्याः शरीरे समदृश्यत ॥ २.६४ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ သူမကိုသာ အားကိုးရာအဖြစ် ချဉ်းကပ်၍ ကြည့်နေစဉ်၊ ထိုအချိန်အတွင်း သူမ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ တောက်ပသော ယောကျ်ားတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာသည်ကို မြင်ရသည်။
Verse 66
तस्यापि पांसो हृदये त्वपरस्तस्य चोरसि । अन्यो रक्तेक्षणः श्रीमान् द्वादशादित्यसन्निभः ॥ २.६५ ॥
သူ၏ နှလုံးအတွင်း၌ပင်—ထို့ပြင် သူ၏ ရင်ဘတ်ပေါ်၌လည်း—အခြားသော ဂုဏ်ထူးမြတ်သည့် ရုပ်တစ်ရုပ် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ မျက်လုံးနီရောင်ဖြစ်၍ တောက်ပကာ အာဒိတျာ ဆယ့်နှစ်ပါးကဲ့သို့ ရောင်လင်းသည်။
Verse 67
एवं दृष्ट्वा पुमांसोऽत्र त्रयः कन्याशरीरगाः । क्षणेन तत्र कन्यैका न तान् पश्यामि सुव्रते ॥ २.६६ ॥
ဤသို့ မြင်တွေ့ပြီးနောက် ဤနေရာ၌ ယောကျ်ား သုံးဦးသည် မိန်းကလေးတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ဝင်ရောက်နေကြသည်ဟု သိမြင်ရသည်။ ထို့နောက် ခဏချင်းပင် မိန်းကလေးတစ်ဦးသာ ကျန်ရစ်နေပြီး၊ သီလကောင်းသော မိန်းမရေ၊ ထိုသုံးဦးကို မမြင်ရတော့ပါ။
Verse 68
ततः पृष्टा मया देवी सा कुमारी कथं मम । वेदाः नष्टा ममाचक्ष्व भद्रे तन्नाशकारणम् ॥ २.६७ ॥
ထို့နောက် ကျွန်ုပ်သည် ဒေဝီကို မေးလျက်— «ကညာတော်၊ သင်သည် ကျွန်ုပ်နှင့် မည်သို့ ဆက်နွယ်သနည်း။ ချစ်မြတ်နိုးရသော မင်္ဂလာရှိသူမ၊ ကျွန်ုပ်၏ ဝေဒများ ပျောက်ဆုံးသွားရခြင်း၏ အကြောင်းနှင့် ပျက်စီးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ပြောပြပါ» ဟု ဆို၏။
Verse 69
कन्योवाच । माता अहं सर्ववेदानां सावित्री नाम नामतः । मां न जानासि येन त्वं ततो वेदा हृतास्तव ॥ २.६८ ॥
ကညာက ပြောသည်— «ကျွန်မသည် ဝေဒအားလုံး၏ မိခင်ဖြစ်ပြီး အမည်အားဖြင့် ‘သာဝိထရီ’ ဟု ခေါ်သည်။ သင်က ကျွန်မကို မသိမမြင်သဖြင့် သင့်ဝေဒများကို ယူဆောင်သွားကြသည်»။
Verse 70
एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥ ६९ ॥
ထိုသို့ သူမ ပြောပြီးနောက်၊ အို မင်းကြီး—အို တပဓန (တပဿာကြွယ်ဝသူ) —အံ့ဩခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ မေးလေသည်— «ဤလူတို့သည် မည်သူနည်း။ အို လှပသူ၊ ဤအကြောင်းကို ပြောပြပါ»။
Verse 71
कन्योवाच य एष मच्छरीरस्थः सर्वाङ्गैश्चारुलोचनः । एष ऋग्वेदनामा तु देवो नारायणः स्वयम् । वह्निभूतो दहत्याशु पापान्युच्चारणादनु ॥ २.७० ॥
ကညာက ပြောသည်— «ငါ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း တည်နေသူ၊ မျက်လုံးလှ၍ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားလုံး သာယာလှပသူ—ဤဒေဝသည် ‘ဋ္ဌဂ္ဝေဒ’ ဟူသော အမည်ကို ဆောင်သော နာရာယဏ မိမိတော်တည်း။ မီးကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍ ရွတ်ဆိုခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်သော အပြစ်များကို လျင်မြန်စွာ လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးတတ်သည်»။
Verse 72
एतस्य हृदये योऽयं दृष्ट आसीत् त्वयात्मजः । स यजुर्वेदरूपेण स्थितो ब्रह्मा महाबलः ॥ २.७१ ॥
သူ၏ နှလုံးအတွင်း သင်မြင်ခဲ့သော သားတော်သည် မဟာအင်အားရှိသော ဘြဟ္မာဖြစ်၍ ယဇုರ್ವေဒ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် တည်နေသည်။
Verse 73
तस्याप्युरसि संविष्टो य एष शुचिरुज्ज्वलः । स सामवेदनामा तु रुद्ररूपी व्यवस्थितः । एष आदित्यवत् पापान्याशु नाशयते स्मृतः ॥ २.७२ ॥
ထိုသူ၏ရင်ဘတ်ပေါ်၌ ထိုင်နေသော အရှင်သည် သန့်ရှင်းတောက်ပ၍ «သာမဝေဒ» ဟူသော နာမဖြင့် ရုဒြရূপအဖြစ် တည်ရှိ၏။ ထိုအရှင်ကို သတိရလျှင် နေမင်းကဲ့သို့ အပြစ်များကို လျင်မြန်စွာ ဖျက်ဆီးတတ်၏။
Verse 74
एते त्रयो महावेदाः ब्रह्मन् देवास्त्रयः स्मृताः । एते वर्णा अकाराद्याः सवनान्यत्र वै द्विज ॥ २.७३ ॥
အို ဘြဟ္မဏ၊ ဤတို့သည် မဟာဝေဒ သုံးပါးနှင့် နတ်သုံးပါးဟု မှတ်ယူကြ၏။ ထို့ပြင် အို ဒွိဇ၊ ဤနေရာ၌ ‘အ’ မှ စသော အသံအက္ခရာအုပ်စုများနှင့် စဝန (savana) အခမ်းအနားများလည်း ဖြစ်၏။
Verse 75
एतत्सर्वं समासेन कथितं ते द्विजोत्तम । गृहीणा वेदान् शास्त्राणि सर्वज्ञत्वं च नारद ॥ २.७४ ॥
ဤအရာအားလုံးကို အကျဉ်းချုပ်၍ သင်အား ပြောကြားပြီးပြီ၊ အို ဒွိဇတို့အနက် အမြတ်ဆုံး။ အို နာရဒ၊ ဝေဒများနှင့် သာස්တရများကိုလည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသိမြင်မှုကိုလည်းကောင်း လက်ခံယူလော့။
Verse 76
एतस्मिन् वेदसरसि स्नानं कुरु महाव्रत । क्रीते स्नानेऽन्यजन्मीयं येन स्मरसि सत्तम ॥ २.७५ ॥
«ဤ ဝေဒသာရ ရေကန်၌၊ အို မဟာဝရတကို စောင့်ထိန်းသူ၊ ရေချိုးလော့။ ရေချိုးပြီးလျှင် ထိုအကျိုးကြောင့်၊ အို သတ္တမ၊ အခြားဘဝမှ အမှတ်ရစရာများကို သင် ပြန်လည် သတိရလိမ့်မည်»။
Verse 77
एवमुक्त्वा तिरोभावं गता कन्या नराधिप । अहं तत्र कृतस्नानस् त्वां दिदृक्षुरिहागतः ॥ २.७६ ॥
ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် မိန်းကလေးသည် ပျောက်ကွယ်သွား၏၊ အို လူတို့၏ အရှင်။ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးပြီးနောက်၊ သင့်ကို တွေ့မြင်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ဤနေရာသို့ ငါ လာရောက်ခဲ့၏။
Verse 78
एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥
ဤသို့ သူမပြောပြီးနောက်၊ အို မင်းကြီး၊ တပဿာဓနဖြစ်သော တပသီသည် အံ့အားသင့်၍ မေးလေ၏— «ဤပုရုෂတို့သည် မည်သူနည်း။ အို လှပသောသူမ၊ ဤအကြောင်းကို ရှင်းပြပါ»။
The text foregrounds a cosmological pedagogy: correct knowledge of creation (sarga) and its ordered taxonomies is presented as foundational to understanding dharma and sustaining the intelligibility of the world. By casting Pṛthivī as ‘bhūta-dhātrī’ and by linking knowledge-loss/restoration (through Sāvitrī and the Vedas) to cosmic order, the chapter implicitly treats the maintenance of terrestrial balance as dependent on disciplined cognition, lineage memory, and orderly social-cosmic roles.
The chapter uses cosmological chronology rather than ritual calendrics: it references kalpa transitions (end of a prior kalpa and awakening at the start of a new cycle), and it introduces the caturyuga sequence (kṛta, tretā, dvāpara, kali). No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances are specified in the provided passage.
Environmental balance is encoded through cosmogony: Pṛthivī is explicitly described as bhūta-dhātrī (support of beings), and creation proceeds through graded differentiation (elements, guṇas, and sarga classes). The narrative’s emphasis on ordered emergence (rather than chaos) frames ‘Earth-sustenance’ as a function of correct cosmic sequencing and knowledge continuity—reinforced by the Śvetadvīpa episode where Vedic knowledge is lost and restored, symbolizing the recovery of an ordering principle that stabilizes worldly life.
The text references Svāyambhuva Manu and early royal figures Priyavrata and Uttānapāda, situating cosmogony alongside genealogy. It lists major sages/Prajāpatis (Sanaka and related Kumāras; Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, Pracetā, Bhṛgu, Nārada, Vasiṣṭha) and introduces Dakṣa as a progenitor whose daughters generate classes of beings (devas, dānavas, gandharvas, uragas, and birds). Rudra is described as arising from Brahmā’s anger and differentiated into multiple forms (eleven Rudras).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.