
Saramākhyāna: Indrasya Bhrāṣṭarājyāt Punarlābhaḥ
Mythic-Etiology and Ritual Legitimation
ပৃথဝီသည် ဝရာဟာထံ သံသယတစ်ရပ်ကို မေးမြန်းသည်—ဒုရဝါသ၏ ကျိန်စာကြောင့် အိန္ဒြာသည် လူလောကအတွင်း နေရသည့်နောက် အိန္ဒြာနှင့် ဒေဝတားတို့က မည်သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့သနည်း၊ ထို့ပြင် ဝိဒျုတ်နှင့် သုဝိဒျုတ်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍသည် မည်သို့နည်းဟု ဖြစ်သည်။ ဝရာဟာက ရှင်းပြသည်မှာ ဒုရ္ဇယအား ရှုံးနိမ့်သော အိန္ဒြာသည် မဟာမိတ်ဒေဝတားများနှင့် အခြားသတ္တဝါများနှင့်အတူ ဗာရာဏသီအနီး ဘာရတဒေသ၌ ခိုလှုံခဲ့သည်။ ဗృဟස්ပတိ၏ အမိန့်အရ ဒေဝတားတို့သည် ဂိုမေဓ-ယဇ్ఞကို ပြင်ဆင်ကာ စာရမာ၏ ကာကွယ်မှုအောက်တွင် နွားများကို မြက်စားစေသည်။ အဆုရာတို့က နွားများကို ခိုးယူပြီး နို့ဖြင့် စာရမာကို လှည့်ဖြားကာ လွှတ်ပေးသည်; အိန္ဒြာသည် နို့စီးကြောင်း၏ လမ်းကြောင်းအမှတ်အသားဖြင့် အမှန်တရားကို သိကာ နွားများကို ပြန်လည်ရယူပြီး ယဇ్ఞများစွာ ပြုလုပ်ကာ အင်အားပြန်ရ၍ အဆုရာတို့ကို အနိုင်ယူသည်။ အဆုံးတွင် ဖလရှရုတိအဖြစ် ဤအာখ্যာန်ကို ရွတ်ဖတ်ခြင်းသည် ယဇ्ञတူ ပုဏ္ဏကျိုးနှင့် ရာဇာဓိပတိ ပြန်လည်ရရှိခြင်းကို ပေးကြောင်း ဆိုသည်။
Verse 1
धरण्युवाच । तदा दुर्वाससा शप्तो देवराजः शतक्रतुः । वसिष्यसि त्वं मर्त्येषु सुप्रतीकसुतेन तु ॥ १६.१ ॥
ဓရဏီက ပြောသည်– “ထိုအခါ ဒေဝရာဇ စတကရတု (အိန္ဒြ) သည် ဒုရဝါသက ကျိန်စာချခဲ့သည်– ‘သင်သည် စုပရတီက၏ သားကြောင့် မရဏလူသားတို့အကြား နေထိုင်ရလိမ့်မည်’ ဟု။”
Verse 2
उत्सादितो दिवो मूढेत्येवमुक्तस्तु भूधर । इन्द्रो मर्त्यमुपागम्य सर्वदेवसमन्वितः ॥ १६.२ ॥
“မိုးကောင်းကင်မှ ချလိုက်ပြီ၊ မိုက်မဲသူ!” ဟု ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော်၊ ဘူဓရ (တောင်) [ထိုစကားကို ကြား/ခံ] ရသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒြသည် ဒေဝတော်အားလုံးနှင့်အတူ လူ့လောကသို့ ဆင်းလာ하였다။
Verse 3
किं चकार च तस्मिंस्तु दुर्जये च निपातिते । परमेण्ठिना भगवता तेन योगविदुत्तमौ ॥ १६.३ ॥
ထိုအခါ မအနိုင်ယူလွယ်သောသူကို ထိုနေရာ၌ လဲကျစေပြီးနောက်၊ ယောဂပညာအထွတ်အထိပ်ကို သိမြင်သော ဘဂဝန် ပရမေဋ္ဌင်သည် အမှန်တကယ် ဘာကို ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း။
Verse 4
स्वर्गे विद्युत्सुविद्युच्च तौ च किं चक्रतुस् तदा । एतन् मे संशयं देव कथयस्व प्रसादतः ॥ १६.४ ॥
ကောင်းကင်ဘုံ၌လည်းကောင်း၊ လျှပ်စီးနှင့် တောက်ပသော အလင်းရောင်များအကြား၌လည်းကောင်း၊ ထိုအခါ ထိုနှစ်ဦးသည် အမှန်တကယ် ဘာကို ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း။ အို ဒေဝါ၊ သင်၏ကရုဏာဖြင့် ငါ၏သံသယကို ရှင်းပြပါ။
Verse 5
श्रीवराह उवाच । दूर्जयेन जितो धात्री देवराजः शतक्रतुः । भारते हि तदा वर्षे वाराणस्यां तु पूर्वतः । आश्रित्य संस्थितो देवैः सह यक्षमहोरगैः ॥ १६.५ ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်— «အို ဓာတရီ၊ လောကကိုထိန်းသိမ်းသူရေ။ ဒူရ္ဇယ၏ အနိုင်ယူခြင်းကြောင့် ဒေဝရာဇ အင်္ဒြာ (ရာဇာ)၊ ရာထူးတစ်ရာသော ယဇ္ဉာကို ဆောင်ရွက်သူ သတကရတုသည် ထိုအခါ ဘာရတဝရ္ෂ၌ ဝါရာဏသီ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဒေဝများ၊ ယက္ခများနှင့် မဟာနာဂများနှင့်အတူ ခိုလှုံ၍ တည်နေခဲ့သည်»။
Verse 6
विद्युत्सुविद्युच्च तदा योगमास्थाय शोभने । दीर्घतापज्वरं वायुकर्मयोगेन संशृतौ ॥ लोकपालायितं कृत्स्नं चक्रतुयोगमायया ॥ १६.६ ॥
ထိုအခါ အို တောက်ပသူရေ၊ သူတို့သည် လျှပ်စီးပေါ်လျှပ်စီးကဲ့သို့ သာယာလှပသော ယောဂအခြေအနေကို ခံယူ၍ လေ၏လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ကမ္မ၏ယောဂစည်းကမ်းကို အားကိုးကာ ရှည်လျားသော အပူဖျားနာမှုကို ဖြစ်စေ하였다။ ထို့ပြင် ယောဂမాయာဖြင့် လောကပာလတို့က ကာကွယ်ထားသကဲ့သို့ အပြည့်အစုံသော အာဏာနယ်ပယ်တစ်ခုလုံးကို ဖြစ်စေ하였다။
Verse 7
तं दुर्जयं मृतं श्रुत्वा समुद्रान्तःस्थितं तदा । आनीय चतुरङ्गं तु देवान् प्रति विजग्मतुः ॥ १६.७ ॥
ထိုအခါ ပင်လယ်အတွင်းပိုင်း၌ တည်ရှိနေစဉ် မအနိုင်ယူလွယ်သော ဒူရ္ဇယ သေဆုံးသွားကြောင်း ကြားသိပြီးနောက်၊ သူတို့သည် စစ်တပ်လေးမျိုး (စတုရင်္ဂ) ကို ခေါ်ဆောင်ကာ ဒေဝများထံသို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 8
आगत्य तौ तदा दैत्यौ महत्सैन्येन पर्वतम् । हिमवन्तं समाश्रित्य संस्थितौ तु बभूवतुः ॥ १६.८ ॥
ထိုအခါ ဒೈတျနှစ်ပါးသည် စစ်တပ်ကြီးနှင့်အတူ ရောက်လာပြီး ဟိမဝန္တ (ဟိမလယ) တောင်ကို အားကိုးကာ ထိုနေရာ၌ တပ်စွဲနေထိုင်ကြ၏။
Verse 9
देवा अपि महत्सैन्यं संहत्य कृतदंष्ट्रिताः । मन्त्रयाञ्चक्रुरव्यग्रा ऐन्द्रं पदमभीप्सवः ॥ १६.९ ॥
နတ်တို့လည်း စစ်တပ်ကြီးကို စုစည်းကာ သွားစွယ်ထုတ်သကဲ့သို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာ၍ မလှုပ်မရှား အာရုံမပျက်ဘဲ အိန္ဒြာ၏ အာဏာတော် (အုပ်စိုးမှု) ကို ရယူလိုသဖြင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြ၏။
Verse 10
अब्रवीत्तत्र देवानां गुरुराङ्गिरसो मुनिः । गोमेधेन यजघ्वं वै प्रथमेण तदन्तरम् ॥ १६.१० ॥
ထိုနေရာ၌ နတ်တို့၏ ဂုရုဖြစ်သော အင်္ဂိရသ မုနိက ပြောကြားသည်— “အမှန်တကယ် ဂိုမေဓ ယဇ္ဈကို ပထမအခမ်းအနားဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြလော့၊ ထို့နောက် အစဉ်လိုက် ဆက်လက်ပြုလုပ်ကြလော့။”
Verse 11
यष्टव्यं क्रतुभिः सर्वैर् एकस्थितिर् अथामराः । उपदेशो मया दत्तः क्रियतां शीघ्रम् एष वै ॥ १६.११ ॥
“သတ်မှတ်ထားသော ယဇ္ဈကရတု အားလုံးကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ ထို့နောက် အမရတို့よ တစ်နေရာတည်း၌ စည်းလုံးတည်နေကြလော့။ ငါပေးသော အမိန့်တော်ရှိပြီးပြီ—ဤအရာကို မြန်မြန် ဆောင်ရွက်ကြလော့။”
Verse 12
एवमुक्तास्तदा देवाः गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ॥ १६.१२ ॥
ထိုသို့ မိန့်ကြားခြင်းကို ကြားပြီးနောက် နတ်တို့သည် နွားများနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များကို သင့်လျော်စွာ စီမံပြင်ဆင်ကာ၊ လှုပ်ရှားသွားလာရန်နှင့် ကာကွယ်ရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို လွှတ်ပေးပြီး စရမာ (Saramā) ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ကြ၏။
Verse 13
ताश्च गावो देवशून्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ॥ १६.१३ ॥
နတ်ဘုရားတို့၏ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ ကျန်ရစ်သော နွားများကို မြေကြီးကိုထမ်းဆောင်သော တောင်ပေါ်တွင် စောင့်ရှောက်ထားကြ၏။ ထို့နောက် နွားများသည် လှည့်လည်သွားလာရင်း အဆုရတို့ရှိရာ အရပ်သို့ သွားကြ၏။
Verse 14
ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रं ऊचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चर्यन्ते रक्षमानया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ॥ १६.१४ ॥
ထိုနွားများသည် သူမကိုမြင်လျှင် မိသားစုယဇ်ပုရောဟိတ် သုက္ကရာအား ပြောကြသည်– “ဗြဟ္မဏ၊ တိရစ္ဆာန်အကျိုးအတွက် နတ်နွားများသည် သူမ၏ကာကွယ်မှုအောက်တွင် လှည့်လည်နေကြ၏။ နတ်မရှိသော စရမာ၌ ယခု ဘာလုပ်သင့်သနည်း ဆိုပါ။”
Verse 15
एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ॥ १६.१५ ॥
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် သုက္ကရာသည် အဆုရတို့အား ပြန်လည်ဆိုသည်– “ဤနွားများကို အမြန်ယူဆောင်ကြလော့၊ အဆုရတို့၊ မနှောင့်နှေးကြနှင့်။”
Verse 16
एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गां यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ॥ १६.१६ ॥
ထိုသို့ အမိန့်ရသဖြင့် ဒိုင်တျာတို့သည် အခွင့်အရေးကြုံသလို နွားများကို ခိုးယူသွားကြ၏။ နွားများကို ယူဆောင်သွားပြီးနောက် စရမာသည် သူတို့သွားရာလမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေရန် အာရုံစိုက်လေ၏။
Verse 17
अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ॥ १६.१७ ॥
သူမသည် မြေကြီးကိုထမ်းဆောင်သော တောင်ပေါ်တွင် ဒိတိ၏သားများက နွားများကို ခေါ်ဆောင်သွားနေသည်ကို မြင်၏။ ဒိုင်တျာတို့ကလည်း လမ်းကြောင်းကို ထူးထူးခြားခြား သိမြင်ထားသော ခွေးမတစ်ကောင်ကို သတိပြုမိကြ၏။
Verse 18
दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ॥ १६.१८ ॥
သူမကိုမြင်ပြီးနောက် သင်သည် သာယာညှိနှိုင်းသည့်စကားနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့သောစကားဖြင့် ပြော하였다—«ဤနွားများကို နို့ညှစ်ပြီးလျှင်၊ ကံကောင်းသော စာရမာ၊ နို့ကို ယူပါ»။
Verse 19
पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद्ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यानायकाः ॥ १६.१९ ॥
«ဒီလိုပဲ သောက်ပါ» ဟု ပြောဆိုခံရသဖြင့် သူတို့သည် ချက်ချင်းပင် ထိုအရာကို ပေး하였다။ ထို့နောက် နို့သောက်ရန် ပေးပြီးသော် ဒೈတျာခေါင်းဆောင်များသည် သူမအတွက် ထိုသို့ ပြုလုပ်하였다။
Verse 20
मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमाः विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ॥ १६.२० ॥
«အေးမြသောမိန်းကလေး၊ ဤနွားများကို နတ်ဘုရင်ထံ မတင်ပြပါနှင့်» ဟု ပြောပြီးနောက် ဒೈတျာတို့သည် ထိုခွေးမကို တောထဲတွင် လွှတ်လိုက်ကြသည်။
Verse 21
तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ॥ १६.२१ ॥
သူတို့လွှတ်လိုက်သဖြင့် သူမသည် တုန်လှုပ်ကာ လျင်မြန်စွာ နတ်များထံ သွား하였다။ စာရမာသည် နတ်ဘုရင် အင်ဒြာ—သုရတို့အနက် အမြတ်ဆုံး—အား နမස්ကာရ ပြု하였다။
Verse 22
तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशून्या महाबलाः ॥ १६.२२ ॥
ထို့နောက် ဒေဝေန္ဒြာ (အင်ဒြာ) က ခန့်အပ်ထားသော မာရုတ်နတ်များက ပြော하였다—«ကာကွယ်ရန်အတွက် လျှို့ဝှက်စွာ သွားကြလော့၊ ယခု နတ်မရှိသော နေရာသို့၊ အင်အားကြီးသူတို့»။
Verse 23
इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्चक्रुर्धराधरे ॥ १६.२३ ॥
ထိုသို့ သူ၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် မိန့်ကြားသဖြင့် သူတို့သည် လျင်မြန်စွာ ထွက်ခွာသွားကြ၏။ ထို့နောက် ရောက်ရှိလာသောအခါလည်း မြေကိုထမ်းသော တောင်ပေါ်ရှိ နတ်မင်းကြီးထံ ဦးချကန်တော့ကြ၏။
Verse 24
तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ॥ १६.२४ ॥
နတ်မင်းကြီး (အိန္ဒြာ) သည် သူမကို မေးလျက်—“ဆရာမာ၊ နွားများ ဘယ်သို့ သွားသနည်း” ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ မေးမြန်းခံရသော ဆရာမာက “မသိပါ” ဟု ပြန်လည်ဖြေကြား၏။
Verse 25
तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ॥ १६.२५ ॥
ထို့နောက် အိန္ဒြာသည် ဒေါသထန်လျက် မရုတ်တို့ကို မိန့်ကြား၏—“ယဇ္ဉာအတွက် ပြင်ဆင်ထားသော နွားများ ဘယ်မှာနည်း။ ဤကိစ္စ မည်သို့ ဖြစ်ပွားသနည်း၊ အို ရွှုနီ” ဟု ဆို၏။
Verse 26
एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ॥ १६.२६ ॥
မြေကိုထမ်းသော တောင်ပေါ်၌ ဒေဝိန္ဒြာ (အိန္ဒြာ) မေးမြန်းသဖြင့် မရုတ်တို့သည် စိတ်မရှုပ်မယှက် ဖြစ်လာကာ ဆရာမာ ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုလုပ်ရပ်ကို အကျဉ်းချုပ် ပြန်လည်ပြောကြားလေ၏။
Verse 27
तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ॥ १६.२७ ॥
ထို့နောက် အိန္ဒြာသည် ထ၍ ခြေဖြင့် မိန်းခွေး (ရွှုနီ) ကို ကန်လေ၏။ နတ်မင်းကြီး ပာကရှာသနသည် ကြီးမားသော ဒေါသကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရ၏။
Verse 28
क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ॥ १६.२८ ॥
“နို့ကို သင်သောက်ပြီးပြီ၊ အမိုက်မားသူရေ၊ နွားတို့ကိုလည်း အသူရတို့က လုယူသွားကြပြီ” ဟုဆိုပြီးနောက်၊ အို ဓရာ(မြေမိခင်)၊ စာရမာကို သူ၏ခြေဖြင့် ကန်ထိုးနှိပ်စက်하였다။
Verse 29
तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्रुवे । स्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ॥ १६.२९ ॥
အိန္ဒြ၏ခြေထောက်ထိုးနှက်မှုကြောင့် နို့သည် သူမ၏ပါးစပ်မှ စီးထွက်လာ၏။ ထိုစီးဆင်းသောနို့ကြောင့် ထိုခွေးမသည် ထိုနေရာ၌ နွားဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက် အို ဓရာ(မြေမိခင်)၊ ဒေဝိန္ဒြသည် စစ်တပ်နှင့်အတူ ထိုနေရာသို့ သွားလေ၏။
Verse 30
गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ताः गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्याः बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ॥ १६.३० ॥
ထိုနေရာသို့ရောက်သော် ဒေဝိန္ဒြသည် ဒိုင်တျယတို့က လုယူမောင်းနှင်လာသော နွားတို့ကို မြင်၏။ အလွန်အားကြီးသော ဒိုင်တျယတို့သည် အင်အားဖြင့် ထိန်းကာကွယ်ထားကြ၏။ သို့ရာတွင် စစ်တပ်က သူတို့ကို သတ်လိုက်သဖြင့် ချက်ချင်း နွားတို့ကို စွန့်ပစ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာများကို ထိုနေရာ၌ ချန်ထားကြ၏။
Verse 31
सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृितः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ॥ १६.३१ ॥
ထို့နောက် ဝမ်းမြောက်လွန်စွာသော အမတ်အကြီးအကဲများနှင့် အတော်အပါးတို့က ဝိုင်းရံလျက် နတ်တို့၏အရှင် အိန္ဒြသည် ရှိ၏။ ထိုအရာတို့ကို ပြန်လည်ရရှိသဖြင့် မဟာအိန္ဒြသည် အမြင့်ဆုံးသော ပီတိဖြင့် ပြည့်ဝလေ၏။
Verse 32
चकार यज्ञान् विविधान् सहस्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृद्धेन्द्रस्य तद् बलम् ॥ १६.३२ ॥
ထိုအရှင်သည် အမျိုးမျိုးသော ယဇ్ఞများကို တစ်ထောင်တိုင်အောင် ပြုလုပ်လေ၏။ ထိုယဇ్ఞများ ဆောင်ရွက်နေစဉ် အိန္ဒြ၏ အင်အားသည် ထိုကြောင့် တိုးပွားလာ၏။
Verse 33
वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ॥ १६.३३ ॥
တန်ခိုးတိုးမြှင့်လာသော အိန္ဒြာသည် ဒေဝတပ်ကို မိန့်ကြား၍— «စူရတို့သည် ဒိုင်တျာတို့ကို သတ်ရန် အလုပ်အတွက် အမြန်လက်နက်တပ်ဆင်ကြစေ» ဟု ဆို၏။
Verse 34
एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ॥ १६.३४ ॥
ထိုသို့ မိန့်ကြားခံရသဖြင့် ဒေဝတို့သည် ချက်ချင်း လက်နက်တပ်ဆင်ကာ ပြင်ဆင်ပြီး၊ ဝါသဝ (အိန္ဒြာ) နှင့်အတူ အဆုရတို့ကို ပျက်သုဉ်းစေရန် ထွက်ခွာကြ၏။
Verse 35
गत्वा तु युयुधुस् तूर्णं विजिग्युस् त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ॥ १६.३५ ॥
သူတို့သည် ထွက်ခွာကာ အလျင်အမြန် တိုက်ခိုက်၍ အဆုရတပ်ကို အနိုင်ယူကြ၏။ ဒေဝတို့၏ အနိုင်ရမှုကြောင့် အဆုရတို့သည် ရှုံးနိမ့်ကာ သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ကျန်ရစ်သူများသည် ကြောက်လန့်၍ စိတ်မတည်မငြိမ်ဖြစ်ကာ သမုဒ္ဒရာရေထဲသို့ ခုန်ဆင်းဝင်မြုပ်ကြ၏၊ မြေတောင် (ဓရာဓရ) ပေါ်၌ပင်။
Verse 36
देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ॥ १६.३६ ॥
အို ဓရာ (မြေကြီး) ရေ၊ ဒေဝရာဇာလည်း လောကပာလတို့နှင့်အတူ တြိဒိဝ (ကောင်းကင်ဘုံ) သို့ တက်ရောက်ကာ ယခင်ကဲ့သို့ပင် ခံစားပျော်မွေ့၏။ ထိုဒေဝသည် ဒေဝတို့၏ အရှင်မင်းဖြစ်၍ အုပ်စိုးသူအဖြစ် တည်ရှိ၏။
Verse 37
य एनं शृणुयान्नित्यं सारमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १६.३७ ॥
ဤ အထူးမြတ်သော အနှစ်သာရ အကြောင်းအရာကို နေ့စဉ် နားထောင်သူ မည်သူမဆို လူသားသည် «ဂိုမေဓ» ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးဖလ (ကုသိုလ်) ကို ရရှိ၏။
Verse 38
भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रिणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ॥ १६.३८ ॥
နိုင်ငံပျက်သွားသော မင်းတစ်ပါးသည် ဤသဒ္ဓမ္မဝచနကို စိတ်တည်ငြိမ်၍ အာရုံစိုက်နားထောင်လျှင် ထိုသူသည် ဒေဝအင်ဒြာကဲ့သို့ ကောင်းကင်ဘုံကို ရသကဲ့သို့ မိမိ၏ အာဏာနှင့် နိုင်ငံကို ပြန်လည်ရရှိမည်။
The narrative models restoration through regulated action: losses caused by moral-ritual disruption (Durvāsas’ curse and Indra’s displacement) are addressed via disciplined counsel (Bṛhaspati), protection of communal resources (cows), and ritual performance (gomedha-yajña) that rebuilds collective strength and order.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, or seasonal timing is stated in this chapter. The sequence is event-driven (curse → exile → ritual preparation → recovery → battle → restoration) rather than calendrically prescribed.
Environmental stewardship appears indirectly through the protection and recovery of cattle as vital terrestrial resources. The conflict is framed as disruption of managed grazing and guardianship (Saramā), followed by restoration of order through protective strategy and regulated ritual activity, implying that safeguarding Earth-based resources supports cosmic and social stability.
The chapter references Durvāsas (as the source of the curse), Aṅgiras/Bṛhaspati (guru of the gods providing ritual instruction), Śukra (purohita of the Asuras), Indra (Śatakratu, Pākaśāsana), the Maruts, and the Asura groups (Daityas). It also mentions Vidyut and Suvidyut as yogic agents within the narrative framework.