
Mathurātīrtha-praśaṃsā
Ancient-Geography
ဤအধ্যာယတွင် သင်ကြားရေးဆန်သော ဆွေးနွေးပုံစံဖြင့် ပृथဝီ (မြေမိခင်) သည် ဝရာဟာ၏ မဟာတန်ခိုးကို ကြားသိပြီး လိုဟာရ္ဂလကို ကျော်လွန်သော အလွန်ရှားပါး၍ အမြင့်မြတ်ဆုံး တီရ္ထအကြောင်း သင်ကြားပေးရန် တောင်းဆိုသည်။ ဝရာဟာက မထုရာ၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ဂုဏ်သတင်းကို ထုတ်ဖော်ကာ ပုရှ္ကရ၊ နိုင်မိရှ၊ ဝါရာဏသီ၊ ပရယာဂ စသည့် အဓိက ဘုရားဖူးဌာနများနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ မထုရာတွင် နေ့စဉ်ပြုသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ၏ အကျိုးသည် အဆများစွာ တိုးပွားကြောင်း အလေးပေးဆိုသည်။ ထို့နောက် မထုရာ-မဏ္ဍလအတွင်းရှိ အမည်ပေးထားသော တီရ္ထများကို အစဉ်လိုက်ဖော်ပြပြီး ရေချိုးသန့်စင်ခြင်း၊ ရှရာဒ္ဓ၊ ဒါနနှင့် ထိုနေရာတွင် သေဆုံးခြင်းဖြင့် မောက္ခရနိုင်ခြင်းတို့ကို ချီးမွမ်းသည်။ ကာရ္တ္တိက၊ သင်္ကြန်တိ၊ နေကြတ်/လကြတ် စသည့် ရာသီနှင့် နက္ခတ်အချိန်အမှတ်အသားများလည်း ပါဝင်သည်။ တင်္ဒုက ဆံပင်ညှပ်သမားနှင့် ဘလီ-သူရိယတို့၏ ဥပမာများက ကမ္မ-အကျိုး၏ သဘောတရားကို ပြသပြီး ယမုနာမြစ်နှင့် မြေပြင်တောတောင်ကို သတိရမှု၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဘိုးဘွားဆက်စပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အကျင့်သီလဆိုင်ရာ အခြေခံအင်ဖရာစတရက်ချာအဖြစ် မြင်စေသည်။
Verse 1
अथ मथुरातीर्थ प्रशंसा ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा देवस्य माहात्म्यं लोहर्गलनिवासिनः ॥ त्रैलोक्यनाथाधिपतेर्विस्मयं परमं गता ॥
သုတက ပြောသည်။ လောဟာရ္ဂလ၌ နေထိုင်တော်မူသော ဘုရား၏ မဟာတန်ခိုးကို ကြားသိပြီးနောက် သုံးလောက၏ အရှင်အဓိပတိ ဘုရားတော်အပေါ် အမြင့်ဆုံး အံ့ဩခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်သွားကြသည်။
Verse 2
धरन्युवाच ॥ पद्मपत्र विशालाक्ष लोकनाथ जगत्पते ॥ त्वत्प्रसादाच्च देवेश श्रुतं शास्त्रं महौजसम् ॥
မြေမိခင်က ပြောသည်။ ကြာရွက်ကဲ့သို့ ကျယ်ဝန်းသော မျက်စိတော်ရှိသူ၊ လောကနာထ၊ ဇဂတ်ပတေ၊ ဒေဝေရှာ—သင်၏ ကရုဏာကြောင့် အာနုဘော်ကြီးမားသော သာස්တရ၏ သင်ကြားချက်ကို ငါ ကြားသိခဲ့ရသည်။
Verse 3
तव शिष्या च दासी च त्वामहं शरणङ्गता ॥ जगद्धाता जगज्ज्योतिर्जगत्प्रभुरतन्द्रितः ॥
ငါသည် သင်၏ တပည့်လည်း ဖြစ်၍ အစေခံလည်း ဖြစ်သည်။ သင်ထံသို့ အားကိုးခိုလှုံရန် လာရောက်ခဲ့သည်။ သင်သည် လောကကို ထောက်တည်သူ၊ လောက၏ အလင်းရောင်၊ မပျင်းမနာ စောင့်ကြည့်တော်မူသော လောကအရှင် ဖြစ်တော်မူ၏။
Verse 4
तव सम्भावनाद्देव जातास्मि कनकोज्ज्वला ॥ अलङ्कृता च शस्ता च सर्वशास्त्रेण मानद ॥
အရှင်ဘုရား၊ သင်၏ ဂုဏ်ပြုစောင့်ရှောက်မှုကြောင့် ငါသည် ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပလာခဲ့သည်။ ဂုဏ်ပေးတော်မူသူ၊ သာස්တရအပေါင်း၏ သင်ကြားချက်များကြောင့် ငါသည် အလှဆင်ခံရ၍ သင့်တော်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Verse 5
जगद्धातुर्जगच्छास्त्रकृते न हि परिश्रमः ॥ त्वय्यायत्तं जगत्सर्वं यच्च किंचित्प्रवर्त्तते ॥
လောကကို ထောက်တည်တော်မူသော အရှင်အတွက် လောကအတွက် သာස්တရကို စီရင်ရေးသားခြင်းသည် ပင်ပန်းမှု မရှိပါ။ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးသည် သင်ပေါ် မူတည်နေပြီး လှုပ်ရှားလုပ်ဆောင်သမျှ အရာအားလုံးလည်း သင်ပေါ် အားထားနေသည်။
Verse 6
इति कृत्वा च मे देव त्वाह्लादो हृदि वर्त्तते ॥ लोहर्गलात् परं श्रेष्ठं गुह्यं परमदुर्लभम् ॥
ဤသို့ပြု၍ ပြောပြီးနောက်၊ အို ဘုရားသခင်၊ ကိုယ်တော်နှင့်ပတ်သက်သော ပီတိသည် ကျွန်ုပ်၏နှလုံး၌ တည်နေ၏။ လောဟာရ္ဂလ ထက်လွန်၍ ပိုမိုမြတ်သော အရာတစ်ခုရှိသည်—လျှို့ဝှက်၍ အလွန်ရခက်သော အရာဖြစ်၏။
Verse 7
तीर्थं तद्वद कल्याणं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ यदस्ति दुर्लभं तीर्थं तत्त्वं कथय मे प्रभो ॥
ထိုကဲ့သို့ ကောင်းမြတ်မင်္ဂလာရှိသော တီရ္ထကို ပြောကြားပါ—တီရ္ထတို့အနက် အမြတ်ဆုံးအမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။ ရခက်ခဲစွာ ရနိုင်သော တီရ္ထ မည်သည်ရှိသနည်း၊ အို ပရဘု၊ ၎င်း၏ သစ္စာတရားကို ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပါ။
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ न विद्यते च पाताले नान्तरिक्षे न मानुषे ॥ समानं मथुराया हि प्रियं मम वसुन्धरे ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်—ပာတာလာ၌လည်း မရှိ၊ အန္တရိက္ခ၌လည်း မရှိ၊ လူ့လောက၌လည်း မရှိ—မထူရာနှင့် တူညီသော အရာမရှိ။ အို မြေကြီးရေ၊ မထူရာသည် ငါ့အတွက် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရာ ဖြစ်၏။
Verse 9
सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रियं च वसुधा तदा ॥ प्रणम्य शिरसा देवी वराहं पुनरब्रवीत् ॥
စူတ မိန့်သည်—သူ၏ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ် စကားကို ကြားသော် မြေမိခင်သည် ထိုအခါ ဝမ်းမြောက်လေ၏။ ဒေဝီသည် ခေါင်းငုံ့ကာ ဝရာဟာအား ထပ်မံ ပြောကြားလေ၏။
Verse 10
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन वसुधे कथ्यमानं मयानघे ॥ मथुरेति च विख्यातं तस्मान्नास्ति परं मम ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်—အို ဝသုဓာ၊ အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ငါပြောကြားမည့်အရာကို အပြည့်အစုံ နားထောင်လော့။ ‘မထူရာ’ ဟု ထင်ရှားသော အရပ်—၎င်းထက် ငါ့အတွက် ပိုမြင့်သော အရာ မရှိ။
Verse 11
सा रम्या च सुशस्ता च जन्मभूमिस्तथा मम ॥ शृणु देवि यथा स्तौमि मथुरां पापहारिणीम्
ထိုနေရာသည် လှပ၍ အလွန်ချီးမွမ်းခံရသောနေရာ—အမှန်တကယ် ငါ၏ မွေးမြူရာမြေ ဖြစ်၏။ အို ဒေဝီ၊ နားထောင်ပါ၊ အပြစ်ပယ်ရှားသော မထုရာကို ငါ မည်သို့ စတုတ္ထုမည်နည်း။
Verse 12
तत्र वासी नरो याति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः ॥ महामाघ्यां प्रयागे तु यत्फलं लभते नरः
ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သူသည် မောက္ခကို ရရှိမည်—ဤအကြောင်း၌ သံသယမရှိ။ ထို့ပြင် မဟာမာဃ အခါ၌ ပရယာဂတွင် လူတစ်ဦး ရရှိသော အကျိုးဖလ မည်သည့်အရာမဆို—
Verse 13
तत्फलं लभते देवि मथुरायां दिने दिने ॥ पूर्णे वर्षसहस्रं तु वाराणस्यां तु यत्फलम्
ထိုတူညီသော အကျိုးဖလကို အို ဒေဝီ၊ မထုရာတွင် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ရရှိနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဝါရာဏသီတွင် အနှစ်တစ်ထောင် ပြည့်စုံပြီးမှသာ ရသော အကျိုးဖလကို—
Verse 14
तत्फलं लभते देवि मथुरायां क्षणेन हि ॥ कार्त्तिक्यां चैव यत्पुण्यं पुष्करे तु वसुन्धरे
ထိုတူညီသော အကျိုးဖလကို အို ဒေဝီ၊ မထုရာတွင် ခဏတစ်ခဏအတွင်းပင် ရရှိနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အို မြေမိခင်၊ ကာရ္တ္တိက လတွင် ပုရှ္ကရ၌ ရရှိသော ပုဏ္ဏယ မည်သည့်အရာမဆို—
Verse 15
तत्फलं लभते देवि मथुरायां जितेन्द्रियः ॥ मथुरां तु परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम्
ထိုတူညီသော အကျိုးဖလကို အို ဒေဝီ၊ မထုရာတွင် အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူထားသူက ရရှိသည်။ သို့သော် မထုရာကို စွန့်ခွာ၍ အခြားနေရာ၌ စွဲလမ်းမှုကို ပြုသူသည်—
Verse 16
मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ यः शृणोति वरारोहे माथुरं मम मण्डलम्
ငါ၏ မာယာကြောင့် မိုဟ်မိသော မိုက်မဲသူသည် သံသရာ၌ လှည့်လည်နေ၏။ သို့သော် အို ခါးလှသောသူမ၊ ငါ၏ မထုရာ-မဏ္ဍလ အကြောင်းကို နားထောင်သူမည်သူမဆို—
Verse 17
अन्येनोच्चारितं शश्वत्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रं सरांसि च
အခြားသူက အမြဲတမ်း ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း ထိုသူလည်း အပြစ်ကံများမှ လွတ်မြောက်၏။ မြေပြင်ပေါ်ရှိ တီရ္ထများအားလုံးနှင့် သမုဒ္ဒရာတိုင်အောင်ရှိသော ရေကန်များလည်း—
Verse 18
मथुरायां प्रयान्त्यत्र सुप्ते चैव जनार्दने ॥ मथुरामण्डलं प्राप्य श्राद्धं कृत्वा यथाविधि
ဇနာရ္ဒန သက်သာစွာ အနားယူနေချိန်တွင်ပင် သူတို့သည် ဤနေရာ မထုရာသို့ လာရောက်ကြ၏။ မထုရာ-မဏ္ဍလသို့ ရောက်ပြီးနောက် စည်းကမ်းအတိုင်း ရှရဒ္ဓ ပြုလုပ်ကာ—
Verse 19
तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ कुब्जाम्रके सौकरवे मथुरायां विशेषतः
သူတို့လည်း အမြင့်ဆုံး စိဒ္ဓိကို ရရှိကြ၏—ငါ၏ ကရုဏာတော်ကြောင့်၊ သံသယမရှိ။ အထူးသဖြင့် မထုရာ၌ ကုဗ္ဇာမ္ရက နှင့် စောကရဝ နေရာတို့တွင်—
Verse 20
विना सांख्येन योगेन मत्प्रसादान्न संशयः ॥ मथुरायां महापुर्यां ये वसन्ति शुचिव्रताः
စಾಂಖ್ಯ နှင့် ယောဂ မရှိသော်လည်း ငါ၏ ကရုဏာတော်ကြောင့်—သံသယမရှိ။ မထုရာ မဟာပူရီ၌ သန့်ရှင်းသော ဝတ္တရား (ဗြတ) ကို ထိန်းသိမ်းကာ နေထိုင်သူတို့—
Verse 21
बलिभिक्षाप्रदातारो देवास्ते नरविग्रहाः ॥ भविष्यामि वरारोहे द्वापरे युगसंस्थिते
ပူဇော်ဘလိနှင့် ဒါန (ဘိက္ခာ) ပေးသူတို့ဖြစ်သော ဒေဝတားတို့သည် လူ့ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာမည်။ အို တင်ပါးလှသူ၊ ဒွာပရယုဂ တည်မြဲသည့်အခါ ငါလည်း အဝတားအဖြစ် ပေါ်ထွန်းမည်။
Verse 22
ययातिभूपवंशाच्च क्षत्रियः कुलवर्द्धनः ॥ भविष्यामि वरारोहे मथुरायां न संशयः
ထို့ပြင် မင်းယယာတိ၏ မျိုးရိုးမှ ကုလကိုတိုးပွားစေသော ခတ္တရိယအဖြစ်—အို တင်ပါးလှသူ—မသုရာမြို့၌ မသံသယဘဲ မွေးဖွား/ပေါ်ထွန်းမည်။
Verse 23
मूर्तिं चतुर्विधां कृत्वा स्थास्यामि ऋषिभिः स्तुतः ॥ वत्सराणां शतं तत्र युद्धेषु कृतनिश्चयः
ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို လေးမျိုးဖန်တီးပြီးနောက် ငါသည် ထိုနေရာ၌ နေထိုင်မည်၊ ရှိသီတို့က ချီးမွမ်းကြမည်။ ထိုနေရာ၌ နှစ်တစ်ရာတိုင် စစ်ပွဲများတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်မည်။
Verse 24
एका चन्दनसङ्काशा द्वितीया कनकप्रभा ॥ अशोकसदृशा चान्या अन्या चोत्पलसन्निभा
ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ပါးသည် စန္ဒနကဲ့သို့; ဒုတိယသည် ရွှေရောင်တောက်ပသကဲ့သို့။ တစ်ပါးသည် အရှိုကပန်း/အပင်နှင့် ဆင်တူ၍၊ တစ်ပါးသည် အပြာရောင် ကြာပန်း (ဥတ္ပလ) ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 25
तत्र गुह्यानि नामानि भविष्यन्ति मम प्रिये ॥ पुण्यानि च पवित्राणि संसारच्छेदनानि च
ထိုနေရာ၌ အို ချစ်သူ၊ ငါ၏ နာမတော်တို့သည် လျှို့ဝှက်နာမတော်များ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ထိုနာမတော်တို့သည် ကုသိုလ်ပြုစေ၍ သန့်စင်စေကာ၊ သံသရာ (လောကဝဋ္ဋ) ကို ဖြတ်တောက်ပေးသူလည်း ဖြစ်သည်။
Verse 26
यत्राहं पातयिष्यामि द्वात्रिंशत्तु वसुन्धरे ॥ दैत्यान्घोरान्महाभागे कंसादीन् धर्मदूषकान्
ထိုအရပ်၌ ငါသည်—အို မြေမိခင်—ကြောက်မက်ဖွယ် ဒိုင်တျာ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးကို၊ အို ကံကောင်းသူမ၊ ကံသ အစရှိသော ဓမ္မကိုဖျက်ဆီးသူတို့ကို ချေမှုန်းမည်။
Verse 27
यमुना यत्र सुवहा नित्यं सन्निहिता ध्रुवम् ॥ वैवस्वतसुता रम्या यमुना यत्र विश्रुता
ယမုနာမြစ်သည် ကောင်းမွန်စွာ စီးဆင်း၍ နိစ္စတမ်း အမှန်တကယ် နီးကပ်တည်ရှိသော အရပ်; ဝိုင်ဝသ္ဝတ (ယမ) ၏ လှပသော သမီး ယမုနာဟု ထင်ရှားသော အရပ်။
Verse 28
यमुना विश्रुता देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्र तीर्थानि गुह्यानि भविष्यन्ति ममानघे
အို ဒေဝီ၊ ယမုနာသည် ထင်ရှားလျက်ရှိသဖြင့် ဤနေရာ၌ စဉ်းစားဆင်ခြင်ရန် မလို။ ထိုနေရာ၌ အို အပြစ်ကင်းသူမ၊ လျှို့ဝှက်သော တီရ္ထများသည် ငါနှင့် ဆက်နွယ်လာမည်။
Verse 29
येषु स्नाने नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः
အို ဒေဝီ၊ ထိုတီရ္ထများတွင် ရေချိုးသန့်စင်လျှင် လူသည် ငါ၏ လောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရမည်။ ထို့နောက် ဤနေရာ၌ ငါ၏ ကర్మ/ဝိဓိများ၌ အာရုံစိုက်သူက အသက်ရှုကို စွန့်လွှတ်လျှင် ထိုအဆင့်ကို ရောက်မည်။
Verse 30
न जायते स मर्त्येषु जायते च चतुर्भुजः ॥ अविमुक्ते नरः स्नातो मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयम्
သူသည် လူ့လောက၌ ထပ်မံမမွေးဖွားတော့; ထိုနေရာ၌ လက်လေးဖက်ရှိသော ဘုရားသခင်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်။ အဝိမုတ္တ၌ ရေချိုးသူသည် သံသယမရှိ မောက္ခကို ရရှိမည်။
Verse 31
तथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ विश्रान्तिसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
ဤနေရာ၌ အသက်ရှုသက် (ပရာဏ) ကို စွန့်လွှတ်သူသည် ငါ၏ လောကသို့ ရောက်၏။ ဤသည်မှာ သုံးလောကလုံးတွင် ကျော်ကြားသော “ဝိශ්ရန္တိ” ဟူသော တီရ္ထ ဖြစ်၏။
Verse 32
यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ सर्वतीर्थेषु यत्स्नानं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ သန့်စင်ရေချိုး (စ్నာန) ပြုသူသည် ငါ၏ လောကသို့ ရောက်၏။ တီရ္ထ အားလုံး၌ ပြုသော စ్నာနနှင့် တီရ္ထ အားလုံး၌ ရသော အကျိုး—
Verse 33
तत्फलं लभते देवि दृष्ट्वा देवं गतश्रमः ॥ न च यज्ञैर्न तपसा न ध्यानैर्न च संयमैः ॥
အို ဒေဝီ၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ပျောက်ကင်းပြီး ဒေဝတাকে ဖူးမြင်သူသည် ထိုအကျိုးကို ရ၏။ ထိုအကျိုးသည် ယဇ్ఞဖြင့်မဟုတ်၊ တပဿာဖြင့်မဟုတ်၊ ဓျာနဖြင့်မဟုတ်၊ သံယမဖြင့်မဟုတ်—
Verse 34
तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥
“ဝိශ්ရန္တိ” ဟူသောနေရာ၌ စ্নာနပြုသူကဲ့သို့ပင် စ্নာနပြုသူသည် ထိုအကျိုးကို ရ၏။ ထို့ပြင် အို မြေကြီး၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ပျောက်ကင်းပြီး သုံးကာလ (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်) ကို မြင်သူသည်…
Verse 35
कृत्वा प्रदक्षिणे द्वे तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ अस्ति चान्यत्परं गुह्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
ပရဒက္ခိဏာ နှစ်ကြိမ် ပြုလုပ်ပြီးနောက် သူသည် ဗိဿဏုလောကသို့ သွား၏။ ထို့ပြင် အမြင့်ဆုံးသော လျှို့ဝှက်တရားတစ်ရပ်ရှိသေးသည်—သံသရာတစ်လျှောက်လုံးမှ မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ဖြစ်၏။
Verse 36
यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ प्रयागं नाम तीर्थं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ သန့်ရှင်းစွာ ရေချိုးသူ မည်သူမဆို ငါ၏ လောကသို့ ရောက်ရှိမည်။ ထိုသည် “ပရယာဂ (Prayāga)” ဟူသော တီရ္ထဖြစ်၍ နတ်တို့အတွက်ပင် ရခက်သော အရာတည်း။
Verse 37
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ तथा कनखलं नाम तीर्थं गुह्यं परं मम ॥
ယခု ဤနေရာ၌ အသက်ရှု (ပရာဏ) ကို စွန့်လွှတ်သူသည် ငါ၏ လောကသို့ သွားရောက်မည်။ ထို့အတူ “ကနခလ (Kanakhala)” ဟူသော တီရ္ထရှိ၍ ငါ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် လျှို့ဝှက်သော သန့်ရှင်းရာဌာနတည်း။
Verse 38
स्नानमात्रेण तत्रापि नाकपृष्ठे स मोदते ॥ अस्ति क्षेत्रं परं गुह्यं तिन्दुकं नाम नामतः ॥
ထိုနေရာ၌ ရေချိုးခြင်းသာဖြင့်ပင် သူသည် ကောင်းကင် (နာက) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်၌ ပျော်ရွှင်မည်။ ထို့ပြင် “တိန္ဒုက (Tinduka)” ဟူသော အမည်ရှိသည့် အမြင့်မြတ်၍ လျှို့ဝှက်သော က్షೇತ್ರ တစ်ခုလည်း ရှိသည်။
Verse 39
तस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသူသည် ငါ၏ လောက၌ ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရမည်။ ဤတီရ္ထ၌ ရှေးကာလတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြောင်းတစ်ရပ်ရှိသည်—အို မြေမိခင်၊ ထိုအကြောင်းကို နားထောင်လော့။
Verse 40
पाञ्चालविषये देवि काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ धनधान्यसमायुक्तं ब्रह्मदत्तेन पालितम् ॥
အို ဒေဝီ၊ ပာဉ္စာလ နိုင်ငံအတွင်း “ကာမ္ပိလျ (Kāmpilya)” ဟူသော အထူးမြတ်သော မြို့တော်တစ်မြို့ ရှိခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် ငွေကြေးနှင့် စပါးသီးနှံတို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၍ “ဗြဟ္မဒတ္တ (Brahmadatta)” က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
Verse 41
तस्मिंस्तु वसते देवि तिन्दुको नाम नापितः॥ तस्मिंस्तु वसतस्तस्य नापितस्य पुरोत्तमे॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်စဉ် တိန္ဒုက ဟူသော ဆံပင်ညှပ်သမားတစ်ဦးသည် ထိုမြို့မြတ်၌ နေထိုင်လျက်ရှိ၏၊ ထိုဆံပင်ညှပ်သမားလည်း ထိုနေရာ၌ပင် တည်နေခဲ့၏။
Verse 42
कालेन महता तस्य कुटुम्बं च क्षयं गतम्॥ क्षीणे कुटुम्बे तु तदा सुभृशं दुःखपीडितः॥
ကာလရှည်ကြာသွားသဖြင့် သူ၏ မိသားစုအိမ်ထောင်လည်း ပျက်စီးသွား၏။ မိသားစုလျော့နည်းသွားသောအခါ သူသည် ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် အလွန်ပင် ပင်ပန်းနာကျင်ခဲ့၏။
Verse 43
सर्वसङ्गं परित्यज्य सोऽगच्छन्मथुरां तदा॥ ब्राह्मणावसथे सोऽपि वसमानो वसुन्धरे॥
အပေါင်းအသင်းနှင့် တွယ်တာမှုအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ သူသည် ထိုအခါ မထုရာသို့ သွား၏။ အို မြေမိခင်၊ သူလည်း ထိုနေရာ၌ ဗြာဟ္မဏတို့၏ အဝါသနှင့် ဆက်နွယ်သော တည်းခိုရာ၌ နေထိုင်ခဲ့၏။
Verse 44
तस्य कर्मशतं कृत्वा स्नात्वैव यमुनां नदीम्॥ नित्यं स यमुनां स्नाति चिरकालं दृढव्रतः॥
သူသည် ကုသိုလ်ကမ္မနှင့် ဝတ္တရားဆောင်ရွက်မှု တစ်ရာကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ယမုနာမြစ်၌ ရေချိုးသန့်စင်ခဲ့၏။ သစ္စာဝတ္တမူ ခိုင်မာသူဖြစ်၍ ကာလရှည်ကြာ နေ့စဉ် ယမုနာ၌ ရေချိုးလေ့ရှိခဲ့၏။
Verse 45
ततः कालेन महता पञ्चत्वं समुपागतः॥ स च तीर्थप्रभावेण जातोऽसौ ब्राह्मणोत्तमः॥
ထို့နောက် ကာလရှည်ကြာပြီးမှ သူသည် မရဏသို့ ရောက်ရှိခဲ့၏။ ထိုတီရ္ထ၏ အာနုဘော်ကြောင့် သူသည် ဗြာဟ္မဏအထက်မြတ်အဖြစ် ပြန်လည်မွေးဖွားလာ၏။
Verse 46
तत्तीर्थस्य प्रभावेण जाता मुक्तिः सुदुर्लभा॥ ततः परं सूर्यतीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्॥
ထိုတီရ္ထ၏ အာနုဘော်ကြောင့် ရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသော မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အပြစ်အားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသည်ဟု ဆိုသော စူရျတီရ္ထ ရှိသည်။
Verse 47
विरोचनेन बलिना सूर्यस्त्वाराधितः पुरा॥ भ्रष्टराज्येन हि तथा धनकामेन सुन्दरि॥
ရှေးကာလတွင် ဝိရောချန၏ သား ဘလိ သည် စူရျဒေဝကို အာရాధနာပြုခဲ့သည်။ အို လှပသူမ၊ နိုင်ငံတော်ဆုံးရှုံးပြီး ငွေကြေးကို လိုလားသဖြင့် ထိုပူဇာကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Verse 48
ऊर्ध्वबाहुर्निराहारस्तताप परमं तपः॥ साग्रं संवत्सरं देवि ततः काममवाप्तवान्॥
လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ထား၍ အစာမစားဘဲ အလွန်မြင့်မားသော တပသ (တပဿ) ကို ကျင့်ခဲ့သည်။ အို ဒေဝီ၊ တစ်နှစ်ပြည့်အောင်; ထို့နောက် မိမိလိုချင်သော အရာကို ရရှိ하였다။
Verse 49
तस्य प्रसन्नो भगवान् द्युमणिः प्रत्यभाषत॥ किं कारणं बले ब्रूहि तपस्यसि महत्तपः॥
သူ့အပေါ် သဘောတော်ကျ၍ ဘဂဝန် ဒျုမဏိ (နေမင်း) က မိန့်ကြားသည်— “အို ဘလိ၊ ပြောပါ; အဘယ်ကြောင့် ဤမျှကြီးမားသော တပသကို ကျင့်သနည်း?”
Verse 50
बलिरुवाच॥ भ्रष्टराज्योऽस्मि देवेश पाताले निवसाम्यहम्॥ वित्तेनापि विहीनस्य कुटुम्बभरणं कृतः॥
ဘလိက ပြောသည်— “အို ဒေဝတို့၏ အရှင်၊ ကျွန်ုပ်သည် နိုင်ငံတော်မှ လွတ်ကျသွားပြီး ပာတာလတွင် နေထိုင်ပါသည်။ ငွေကြေးမရှိသော်လည်း မိသားစုကို ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်ရပါသည်။”
Verse 51
मुकुटात्तस्य वै सूर्यॊ ददौ चिन्तामणिं ततः ॥ चिन्तामणिं समासाद्य पातालमगमद्बलिः ॥
သူ၏မကွတ်မှနေ၍ နေမင်း (Sūrya) သည် အလိုဆန္ဒပြည့်စုံစေသော မဏိ “Cintāmaṇi” ကို အမှန်တကယ် ပေးအပ်하였다။ Cintāmaṇi ကို ရရှိပြီးနောက် ဘလီသည် ပာတාලသို့ ဆင်းသက်သွား하였다။
Verse 52
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ထိုတီရ္ထ၌ ရေချိုးသူသည် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။ ထို့ပြင် ထိုနေရာ၌ပင် အသက်ရှူကို စွန့်လွှတ်ပါက ငါ၏ လောကသို့ ရောက်သွားသည်။
Verse 53
आदित्याहनि संक्रान्तौ ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ तस्मिन्स्नातो नरो देवि राजसूयफलं लभेत् ॥
တနင်္ဂနွေနေ့၊ သင်္ကြန်တိ (saṃkrānti) အချိန်နှင့် လ/နေ ဂြိုဟ်ကွယ်ချိန်တို့တွင်—ဟေ ဒေဝီ—ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသူသည် ရာဇသုယ ယဇ్ఞ၏ အကျိုးဖလကို ရရှိသည်။
Verse 54
ध्रुवेण यत्र सन्तप्तं स्वेच्छया परमं तपः ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण ध्रुवलोके महीयते ॥
ဓြုဝသည် မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် အမြင့်ဆုံး တပဿာကို ကျင့်ခဲ့သော နေရာ၌၊ အမှန်တကယ် ရေချိုးခြင်းသာဖြင့်ပင် ဓြုဝလောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရသည်။
Verse 55
पितॄंस्तारयते सर्वं पितृपक्षे विशेषतः ॥ दक्षिणे ध्रुवतीर्थस्य तीर्थराजं प्रकीर्तितम् ॥
ဤတီရ္ထသည် ပိတೃတို့အားလုံးကို ကယ်တင်ပေးပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပိတೃပက္ခ (Pitṛpakṣa) ကာလတွင် ထူးကဲသည်။ ဓြုဝတီရ္ထ၏ တောင်ဘက်၌ “တီရ္ထရာဇ” ဟု ကြေညာထားသော တီရ္ထရှိသည်။
Verse 56
तस्मिन् स्नाते नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ तद्दक्षिणे महादेवि ऋषितीर्थं परं मम ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ သန့်စင်ရေချိုးသောသူသည် ငါ၏ လောကသို့ ရောက်၏။ ထို၏ တောင်ဘက်တွင် အို မဟာဒေဝီ၊ ငါ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး ရှိ-တီရ္ထ (Ṛṣi-tīrtha) ရှိ၏။
Verse 57
तत्र स्नातो नरो देवि ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသောသူသည် ရှိများ၏ လောကသို့ ရောက်၏။ ထို့ပြင် ထိုနေရာ၌ အသက်ရှု (ပရာဏ) ကို စွန့်လွှတ်ပါက ငါ၏ လောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရ၏။
Verse 58
दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥
ရှိ-တီရ္ထ၏ တောင်ဘက်တွင် ငါ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး မောက္ခ-တီရ္ထ ရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ အမှန်တကယ် ရေချိုးခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိ၏။
Verse 59
तत्र वै कोटितीर्थं हि देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन मम लोके महीयते ॥
ထိုနေရာ၌ ကောဋိ-တီရ္ထ ရှိပြီး၊ ဒေဝတားတို့အတွက်တောင် ရရှိရန်ခက်ခဲ၏။ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးခြင်းနှင့် ဒါနပြုခြင်းဖြင့် ငါ၏ လောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရ၏။
Verse 60
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ तारिताः पितरस्तेन तथैव प्रपितामहाः ॥
ကောဋိ-တီရ္ထ၌ လူသည် ရေချိုးပြီး ပိတೃ-ဒေဝတားများကို ပူဇော်အလှူများဖြင့် စိတ်ကျေနပ်စေကာ၊ ထိုကောင်းမှုကြောင့် မိမိ၏ ဖခင်ဘိုးဘွားများကို ကယ်တင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ပရပိတామဟ (ဘိုးဘွားအထက်ဘိုး) များကိုလည်း ထိုနည်းတူ ကယ်တင်၏။
Verse 61
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ तत्रैव वायुतीर्थं तु पितॄणामपि दुर्लभम् ॥
ကိုဋိတီရ္ထ၌ သန့်စင်ရေချိုးသူသည် ဘြဟ္မာလောက၌ ဂုဏ်ပြုခံရ၏။ ထိုနေရာတည်းမှာပင် ဝါယုတီရ္ထ ရှိပြီး၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) များအတွက်တောင် ရရှိရန်ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 62
पिण्डदानात्तु तत्रैव पितृलोके स गच्छति ॥ गया पिण्डप्रदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ तत्फलं लभते देवि ज्येष्ठे दानान्न संशयः ॥
ထိုနေရာတည်းမှာပင် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) ဒါနပြုလျှင် သူသည် ပိတೃလောကသို့ သွားရ၏။ ဂယာ၌ ပိဏ္ဍ ပူဇော်ခြင်းဖြင့် လူသည် ရသည့် အကျိုးဖလကို၊ အို ဒေဝီ၊ ဂျေဋ္ဌ မာသ၌ ဒါနပြုခြင်းဖြင့်လည်း ထိုအကျိုးဖလတူတူ ရရှိသည်—သံသယမရှိ။
Verse 63
द्वादशैतानि तीर्थानि देवानां दुर्लभानि च ॥ स्नानं दानं जपं होमं सहस्रगुणितं भवेत् ॥
ဤ တီရ္ထ ၁၂ ခုသည် ဒေဝတားများအတွက်တောင် ရောက်ရှိရန်ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုနေရာ၌ ပြုသော ရေချိုးသန့်စင်ခြင်း၊ ဒါန၊ ဇပ (japa) နှင့် ဟောမ (homa) တို့သည် အကျိုးဖလ တစ်ထောင်ဆ တိုးပွားလာသည်။
Verse 64
पृथिव्युवाच ॥ पुष्करं नैमिषं चैव पुरीं वाराणसीं तथा ॥ एतान् हित्वा महाभाग मथुरां किं प्रशंसति ॥
ပृथဝီက ပြောသည်—“ပုෂ్కရ၊ နိုင်မိષ နှင့် ဝါရာဏသီ မြို့တော်တို့ကိုပါ ထားခဲ့ပြီး၊ အို မဟာဘဂ၊ မထုရာကို အဘယ်ကြောင့် ချီးမွမ်းကြသနည်း?”
Verse 65
तृप्तिं प्रयान्ति पितरो यावत्स्थित्यग्रजन्मनः ॥ ये वसन्ति महाभागे मथुरामितरे जनाः ॥
အို မဟာဘဂ၊ အခြားလူများ မထုရာ၌ နေထိုင်ကြသည့်အခါ၊ အဂ္ရဇန္မန် (ပထမဘိုးဘွား) တည်ရှိနေသမျှကာလပတ်လုံး ပိတೃများသည် တೃप्तိ (စိတ်ကျေနပ်မှု) ရရှိကြသည်။
Verse 66
गङ्गां प्राप्य प्रयागे या वेणीति प्रथिता भुवि ॥ गङ्गाशतगुणा पुण्या माठुरे मम मण्डले ॥
ပရယာဂသို့ ရောက်သည့်အခါ မြေပြင်ပေါ်တွင် “ဝေဏီ” ဟု ကျော်ကြားသော ထိုရေစီးသည်၊ ငါ၏ မထုရာ-မဏ္ဍလအတွင်း၌ ဂင်္ဂါထက် အဆတစ်ရာ ပိုမို ပုဏ္ဏသဒ္ဓါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 67
यस्मिन् स्नातो नरो देवि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ इन्द्रलोकं समासाद्य नरोऽसौ देवि मोदते ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသူသည် အဂ္နိဋ္ဌောမ ယဇ్ఞ၏ အကျိုးဖလကို ရရှိမည်။ အင်္ဒြလောကသို့ ရောက်ပြီးနောက် အို ဒေဝီ၊ ထိုသူသည် ပျော်ရွှင်မြူးတူးလိမ့်မည်။
Verse 68
तस्मिन् वरगृहे देवि ब्राह्मणो योगिनां वरः ॥ जातिस्मरो महाप्राज्ञो विष्णुभक्तो वसुन्धरे ॥
အို ဒေဝီ၊ ထိုအထူးကောင်းမြတ်သော နေရာ၌ ယောဂီတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးရှိသည်။ သူသည် အတိတ်ဘဝများကို မှတ်မိသူ၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူ၊ နှင့် ဗိဿဏုကို သဒ္ဓါဖြင့် ကိုးကွယ်သူ ဖြစ်သည်၊ အို မြေမိခင်။
Verse 69
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम लोके महीयते ॥ ध्रुवतीर्थे तु वसुधे यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥
ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ အသက်ရှုသက်ကို စွန့်လွှတ်လျှင် သူသည် ငါ၏ လောက၌ ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရမည်။ ထို့ပြင် ဓြုဝ-တီရ္ထ၌ အို မြေမိခင်၊ ရှရဒ္ဓကို ပြုလုပ်သောသူသည်…
Verse 70
येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं श्रुत्वा कामानवाप्नुयात् ॥
၎င်းကို သတိရရုံသာဖြင့်ပင် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် တီရ္ထများ၏ မဟိမကို ကြားနာလျှင် လိုလားသည့် အလိုဆန္ဒများကို ရရှိနိုင်သည်။
The text presents sacred geography as an ethical pedagogy: disciplined conduct (jitendriya, śucivrata), remembrance, and low-impact ritual acts (snāna, dāna, śrāddha) performed within a defined landscape (Mathurā-maṇḍala) are described as intensifying moral outcomes (puṇya) and supporting liberation (mokṣa). The narrative logic ties human behavior to place-based responsibility, where rivers and tīrthas function as structured environments for self-regulation and ancestral continuity.
The chapter explicitly references Kārttikā (as a high-merit ritual season), Adityāhāni (Sunday), saṃkrānti (solar transition), and grahaṇa of Candra and Sūrya (lunar/solar eclipses) as times when bathing at specified tīrthas yields heightened results (e.g., rājasūya- or agniṣṭoma-phala analogies).
By centering Pṛthivī as the questioner and presenting Mathurā’s landscape—especially the Yamunā river system—as a network of tīrthas, the text frames terrestrial features as moral infrastructures that sustain social memory (pitṛ-tarpaṇa, śrāddha) and personal discipline. The implied stewardship theme is that the sanctity and efficacy of rites depend on maintaining the integrity of rivers, bathing sites, and groves/fields that constitute the Mathurā-maṇḍala.
The narrative references Yayāti’s royal lineage (as the future kṣatriya embodiment in Dvāpara), Kaṃsa (as a dharma-dūṣaka adversary), Bali (Virocana’s son) in relation to Sūrya worship and the cintāmaṇi episode, Dhruva as an ascetic exemplar linked to Dhruva-tīrtha, and a local social figure Tiṃduka (a nāpita) whose rebirth as a brāhmaṇa is attributed to tīrtha-prabhāva; it also mentions Brahmadatta as ruler of Kāmpilya in Pāñcāla.