
Dantakāṣṭha-carvaṇa-prāyaścitta
Ritual-Manual
ဤအဓ್ಯಾಯတွင် ဝရာဟာနှင့် ပෘထဝီတို့အကြား ရိုးရာပူဇော်ရေးဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုနှင့် နေ့စဉ်အကျင့်အကြံ၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များကို သင်ကြားသည့် ဆွေးနွေးခန်းဖြစ်သည်။ ဝရာဟာက ဒန္တကာဋ္ဌ (သွားတိုက်တံအဖြစ် သုံးသော သစ်တံ) ကို ကိုက်ဝါးပြီးနောက် မိမိထံသို့ ချဉ်းကပ်လာသူသည် ယခင်က စုဆောင်းထားသော အပြစ်ဒုစရိုက်များကို မောဃဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုလုပ်ရပ်ကို အလွန်အစွမ်းထက်သော သန့်စင်မှုဟု ဆိုသည်။ ဓမ္မကို အခြေခံသည့် ပෘထဝီက “အပြစ်တစ်ခု သို့မဟုတ် လုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းက ပုံမှန်အားဖြင့် ကြီးမားသော ဒုက္ခဖြစ်စေတတ်သော အတိတ်ကမ္မများကို ဘယ်လို ဖျက်နိုင်သနည်း” ဟု မေးမြန်းသည်။ ဝရာဟာက ကိုယ်ခန္ဓာအညစ်အကြေးကို အခြေခံ၍ ပါးစပ်တွင် ချွဲ၊ သည်းရည်၊ သွေး၊ ပြည်နှင့် နံ့ဆိုးတို့ ပြည့်နေကြောင်း ဖော်ပြပြီး ဒန္တကာဋ္ဌ ကိုက်ဝါးခြင်းသည် ထိုအညစ်အကြေး၏ “မျိုးစေ့” ကို ဖျက်ဆီးကြောင်း၊ သို့သော် သင့်လျော်သော အကျင့်မရှိလျှင် ဘာဂဝတပုံစံ သန့်ရှင်းမှုကိုလည်း ချိုးဖောက်ရာရောက်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ထို့နောက် ပෘထဝီက ဒန္တကာဋ္ဌ မလုပ်ဘဲ ပူဇော်ရေးများ ပြုလုပ်ပြီးသူများအတွက် ပြုပြင်ရေး ပရాయశ్చित्त ကို တောင်းဆိုသည်။ ဝရာဟာက အဖွင့်မိုးကောင်းကင်အောက်/မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း (အာကာသ-ရှယန) ကို ၂ ရက် သို့ ၅ ရက် ပြုလုပ်ကာ ဒန္တကာဋ္ဌ ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် သတ်မှတ်ပြီး ထိုနည်းဖြင့် အပြစ်ပယ်ရှားကြောင်း နိဂုံးချုပ်သည်။
Verse 1
अथ दन्तकाष्ठाचर्वणप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दन्तकाष्ठमचरवित्वा यो हि मामुपसर्पति ॥ पूर्वकालकृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति
ယခု သွားသစ်တံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) ကို ကိုက်စားခြင်းနှင့် ဆိုင်သော ပရာယရှ္စိတ္တ။ သီရိ ဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– “သွားသစ်တံကို မကိုက်စားဘဲ ငါ့ထံ ချဉ်းကပ်လာသူသည် ထိုတစ်ခုပဲသော အကျင့်ကြောင့် ယခင်ကာလက ပြုခဲ့သော ကမ္မသည် ပျက်စီးသွားသည်။”
Verse 2
नारायणवचः श्रुत्वा पृथिवी धर्मसंश्रितः ॥ विष्णुभक्तसुखार्थाय हृषीकेशमुवाच ह
နာရာယဏ၏ ဝစနကို ကြားသိပြီးနောက် ဓမ္မ၌ အခြေခံသော ပෘထဝီသည် ဗိဿဏုဘက္တများ၏ ချမ်းသာကောင်းကျိုးအတွက် ဟೃષီကေရှအား ပြောကြား하였다။
Verse 3
धरण्युवाच ॥ सर्वकालकृतं कर्म क्लेशेन महताऽनघ ॥ कथमेकापराधेन सर्वमेव प्रणश्यति ॥
ပृथဝီက ပြောသည်– “အပြစ်ကင်းသူရေ၊ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အလွန်ပင်ပန်းခက်ခဲ၍ စုဆောင်းထားသော ကမ္မသည် အပြစ်တစ်ခါတည်းကြောင့် မည်သို့ အကုန်လုံး ပျက်စီးနိုင်သနည်း?”
Verse 4
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरी तत्त्वेन कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ येन चैका पराधेन पूर्वकर्म प्रणश्यति ॥
သီရိဝရာဟာက မိန့်သည်– “နားထောင်လော့၊ အလှတရားရှိသူ၊ အပြစ်ကင်းသူမိန်းမရေ။ တတ္တဝအရ ငါပြောမည်– အပြစ်တစ်ခါတည်းကြောင့် ယခင်ကမ္မ မည်သို့ ပျက်စီးသနည်း”
Verse 5
मनुष्यः किल्बिषी भद्रे कफपित्तसमन्वितः ॥ पूयशोणितसम्पूर्णं दुर्गन्धि मुखमस्य तत् ॥
“အေးမြသနားဖွယ် မိန်းမရေ၊ လူသည် အပြစ်အနာအဆာဖြင့် မလွတ်ကင်း၊ ချွဲနှင့် သည်းရည်တို့ပါဝင်သည်။ သူ၏ပါးစပ်သည် ပြည်နှင့် သွေးဖြင့် ပြည့်နှက်၍ နံစော်သည်။”
Verse 6
तत्सर्वबीजं नश्येत दन्तकाष्ठस्य भक्षणात् ॥ शुद्धिर्भागवती चैव आचारेण विवर्जिता ॥
“သွားတံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) ကို ကိုက်စားခြင်းကြောင့် အခြေခံ ‘မျိုးစေ့’ အားလုံး ပျက်စီးသွားသည်။ ထို့ပြင် အကျင့်အကြံ (အာချာရ) မရှိလျှင် ဘာဂဝတီသန့်ရှင်းမှု—ဘက္တိ၏ ပဝित्रမှု—လည်း ဖယ်ရှားခံရသည်။”
Verse 7
धरण्युवाच ॥ दन्तकाष्ठमखादित्वा यः कर्माणि करोति ते ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि येन धर्मो न नश्यति ॥
ပृथဝီက ပြောသည်– “သွားတံကို မကိုက်စားဘဲ ထိုကမ္မများကို ပြုလုပ်သူအတွက် ဓမ္မ မပျက်စီးစေရန် အဘယ်သို့သော ပရာယရှ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေ) ရှိသည်ကို ကျွန်မအား ပြောပြပါ။”
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि हीदं ते यथा शुध्यन्ति मानवाः ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– “အို မဟာဘဂ္ဂါ မိန်းမမြတ်၊ သင် မေးမြန်းသကဲ့သို့ အမှန်တကယ်ပင် ဖြစ်၏။ လူသားတို့ မည်သို့ သန့်စင်လာကြသည်ကို သင့်အား ရှင်းလင်းပြမည်။”
Verse 9
आकाशशयनं कृत्वा दिनानि द्वे च पञ्च च ॥ अभुक्तदन्तकाष्ठाश्च एवं शुध्यन्ति मानवाः ॥
“ကောင်းကင်အောက်တွင် အိပ်ခြင်းကို နှစ်ရက် သို့မဟုတ် ငါးရက် ပြုလုပ်၍၊ သွားတိုက်တံအဖြစ်သုံးသော သစ်တံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) ကို မသုံး/မစားဘဲ နေပါက—ဤသို့ လူသားတို့ သန့်စင်လာကြသည်။”
Verse 10
कुतस्तस्यापराधोऽस्ति एवमेव न संशयः ॥
“သူ၏အမှု၌ ပြစ်မှု ဘယ်ကနေ ဖြစ်နိုင်မည်နည်း? အတိအကျ ထိုသို့ပင်—သံသယ မရှိပါ။”
Verse 11
एवं ते कथितं भद्रे दन्तकाष्ठस्य भक्षणम् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
“အို ဘဒ္ဒရေ မိန်းမကောင်း၊ ဒန္တကာဋ္ဌ (သွားတိုက်သစ်တံ) ကို သုံး/စားခြင်းအကြောင်းကို သင့်အား ဤသို့ ပြောပြီးပြီ။ ဤနည်းလမ်းအတိုင်း ပရာယශ්ချိတ္တ (အပြစ်ဖြေ) ကို ကျင့်သုံးသူမည်သူမဆို…”
The chapter frames everyday bodily discipline (especially oral cleanliness and regulated conduct) as ethically consequential: the text instructs that correct practice surrounding dantakāṣṭha and prescribed expiation for lapses functions to restore ritual and moral order, presented through a debate on how a single act can affect accumulated karma.
No lunar phases (tithi), months, or seasonal markers are specified. The only timing given is duration: the prāyaścitta is to be undertaken for either two days or five days (dināni dve ca pañca ca), along with ākāśa-śayana and abstention related to dantakāṣṭha.
Environmental stewardship is implicit rather than explicit: Pṛthivī’s role as the questioning Earth foregrounds a terrestrial-ethical lens in which personal conduct (ācāra) is treated as part of maintaining dharma. The dialogue suggests that disciplined daily practices and corrective penances contribute to social-ritual stability, which the text often associates with the well-being of the Earth as a moral-ecological order.
No royal lineages, sages, or administrative figures are named in this passage. The only figures explicitly present are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as dharma-oriented interlocutor).