Adhyaya 130: Expiation and Dietary Discipline Concerning the Consumption of Royal Food (rājānna)
Rājānna-bhojane Prāyaścitta-vidhiḥ
Ritual-Manual / Ethical-Discourse
အဓ್ಯಾಯ ၁၃၀ သည် သင်ကြားရေးဆန်သော ဆွေးနွေးပုံစံဖြစ်သည်။ ပೃထဝီ (ဝဆုန္ဓရာ) သည် ဒīkṣā အကြောင်း ယခင်က ပြောကြားချက်ကို ကြားပြီးနောက် ဝရာဟ/နာရာယဏ ထံသို့ အပြစ်များ (aparādha) ကို ကျူးလွန်သူများ မည်သို့ သန့်စင်နိုင်သည်ကို မေးမြန်းကာ အထူးသဖြင့် ရာဇာန်န (မင်းက ပေးသော အစားအစာ) စားသုံးခြင်း၏ ဒోష (doṣa) ကို ရှင်းလင်းစေလိုသည်။ ဝရာဟက လောဘ သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ရာဇာန်န စားသုံးသော ဘက္တများပင် ပြင်းထန်သော အကျိုးဆက်ကို ခံရပြီး နရက၌ ကြာရှည်စွာ ဒုက္ခခံရမည်ဟု သတိပေးသည်။ ပೃထဝီ တုန်လှုပ်၍ အခြေခံသဘောတရားအရ အကြောင်းရင်းကို မေးရာ ဝရာဟက သုဘ-ဘဂဝတများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရာဇာန်န ကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ကြောင်း၊ မင်းရေးရာ လုပ်ငန်းများမှာ ရာဇသ/တာမသ သဘော သို့မဟုတ် သီလပိုင်းအရ မသန့်ရှင်းနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ သို့သော် အခြေအနေလိုက် ခွင့်ပြုချက်တစ်ရပ်လည်း ပေးသည်—ဘဂဝတများက ဝိෂ္ဏု၏ ပရတိဋ္ဌာ-ပူဇာ ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ တရားသဖြင့် ပေးကမ်းသော ဒါန၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အစားအစာကို ပြင်ဆင်/ပြီးစီးစေပါက စားသူကို မညစ်ညမ်းစေဟု ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရာဇာန်န စားသုံးပြီးသူများအတွက် ပရာယශ්ချိတ္တ—ချန်ဒြာယဏ တစ်ကြိမ်၊ ပြင်းထန်သော တပ္တကೃચ્છရ တစ်ကြိမ်၊ နှင့် စာန်တပန တစ်ကြိမ်—ကို သတ်မှတ်ကာ အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်ကို လိုလားသူများအတွက် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကို အကောင်းဆုံး စည်းကမ်းဟု ထပ်မံ အလေးပေးသည်။
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 130
Verse 1
अथ राजान्नभोगे प्रायश्चित्तम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं दीक्षां ततः श्रुत्वा नारायणमुखान्मही ॥ विशुद्धमानसा देवी नारायणमथाब्रवीत् ॥
ထို့နောက် မင်းစားအစာကို သုံးဆောင်ခြင်းနှင့် ဆိုင်သော ပရာယရှ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေ) ဖြစ်၏။ စူတက မိန့်ဆိုသည်– နာရာယဏ၏ မျက်နှာမှ ဒိက္ခာကို ထိုသို့ ကြားနာပြီးနောက် စိတ်သန့်ရှင်းသော မြေမယ်တော် (မဟီဒေဝီ) သည် နာရာယဏအား ထပ်မံ လျှောက်ထားလေ၏။
Verse 2
धरण्युवाच ॥ अहो ते दीक्षामाहात्म्यं यस्य वै व्युष्टिरुत्तमा ॥ श्रुत्वाहं तु महाभाग जातास्मि विमला विभो ॥
ဓရဏီက ဆိုသည်– ‘အို၊ သင်၏ ဒိက္ခာ၏ မဟာတန်ခိုးတော်—အဲဒီကြောင့် မင်္ဂလာ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး အရုဏ်တက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုကို ကြားသိပြီးနောက်၊ အို မဟာဘဂါ၊ ကျွန်မသည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လာပါပြီ၊ အို အင်အားကြီးသော အရှင်’
Verse 3
अहो देवस्य माहात्म्यं लोकनाथस्य तत्त्वतः ॥ येन सा कारिता दीक्षा चातुर्वर्ण्यसुखावहा ॥
‘အို၊ လောကနာထ သော ဘုရား၏ အမှန်တကယ် မဟာတန်ခိုးတော်—ထိုဘုရားကပင် ဒိက္ခာကို စတင်တည်ထောင်၍ ဝဏ္ဏ ၄ မျိုးအတွက် ချမ်းသာကောင်းကျိုးကို ဆောင်ကြဉ်းစေသည်’
Verse 4
एकं मे परमं गुह्यं यदीश हृदि वर्त्तते ॥ भव भक्तसुखार्थाय तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि ॥
‘အို အရှင်ဣဿ၊ ကျွန်မ၏ နှလုံးတွင် အလွန်လျှို့ဝှက်သော အကြောင်းတစ်ရပ် ရှိနေပါသည်။ ဘက္တတို့၏ ချမ်းသာအကျိုးအတွက် ထိုအကြောင်း၏ အမှန်တရားကို မိန့်ကြားပေးပါ’
Verse 5
देव पूर्वापराधास्ते द्वात्रिंशदपि कीर्तिताः ॥ एवं कृत्वापराधानि मनुजा ह्यल्पचेतसः ॥
‘အို ဘုရား၊ ယခင်က ပြစ်မှုများကို—စုစုပေါင်း သုံးဆယ့်နှစ်ပါး—ဖော်ပြပြီးပြီ။ ထိုသို့ ပြစ်မှုများကို ကျူးလွန်ပြီးနောက် ဉာဏ်နည်းသော လူသားတို့သည် (အပြစ်အနာဂတ်သို့ ကျရောက်ကြသည်)…’
Verse 6
कर्मणा केन शुद्ध्यन्ति अपराधस्य कारिणः ॥ तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन मम प्रीत्या च माधव ॥
‘ပြစ်မှုကို ကျူးလွန်သူတို့သည် မည်သည့် ကမ္မဖြင့် သန့်စင်နိုင်သနည်း? အို မာဓဝ၊ အမှန်တရားအတိုင်း ကျွန်မအား ပြောပြပါ; ကျွန်မအပေါ် မေတ္တာကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါစေ’
Verse 7
तद्वै भूम्याः वचः श्रुत्वा हृषीकेशो महामनाः ॥ दिव्यं ध्यानं समादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
မြေမိခင်၏စကားကို ကြားသိပြီးနောက် မဟာစိတ်ရှိသော ဟೃಷီကေရှသည် ဒိဗ္ဗသမาธိ၌ ဝင်ရောက်ကာ ဝಸುန္ဓရာအား ပြန်လည်မိန့်ကြား하였다။
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ शुद्धा भागवता भूत्वा मम कर्मपरायणाः ॥ ये तु भुञ्जन्ति राजान्नं लोभेन च भयेन वा ॥
သီရိဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– “သန့်ရှင်းသော ဘာဂဝတ ဖြစ်လာ၍ ငါ၏ သတ်မှတ်ထားသော ကర్మလမ်း၌ တည်ကြည်နေသော်လည်း လောဘကြောင့် သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ‘ရာဇာန္န’ ကို စားသုံးသူတို့—”
Verse 9
आपद्गता हि भुञ्जन्ति राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ दशवर्षसहस्राणि पच्यन्ते नरके नराः ॥
“အို ဝಸುန္ဓရာ၊ အကျပ်အတည်းကျရောက်၍ ‘ရာဇာန္န’ ကို စားသုံးသူတို့သည် နရက၌ တစ်သောင်းနှစ်တိုင် ‘ချက်ပြုတ်ခံရသကဲ့သို့’ ဒုက္ခခံရသည်ဟု ဆိုကြ၏။”
Verse 10
ततो दीनमना भूत्वा सा मही संशितव्रता ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वलोकसुखावहम् ॥
ထို့နောက် သစ္စာဝတ်ပြုမှု၌ တည်ကြည်သော မြေမိခင်သည် စိတ်ညှိုးနွမ်းလာ၍ လောကအားလုံး၏ ချမ်းသာအကျိုးကို ဆောင်သော ချိုမြိန်သည့်စကားကို ပြော하였다။
Verse 11
धरण्युवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव हृदये हि व्यवस्थितम् ॥ को नु दोषोऽस्ति राज्ञां हि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥
ဓရဏီက မေးလျှောက်သည်– “အို ဒေဝ၊ ငါ၏နှလုံး၌ အမှန်တရားအဖြစ် တည်ရှိနေသောအရာကို နားထောင်ပါ; မင်းတို့၏ အပြစ်အနာအဆာသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုအရာကို သင်သည် ငါ့အား ရှင်းပြသင့်ပါသည်။”
Verse 12
ततो भूम्याः वचः श्रुत्वा सर्वधर्मविदां वरः ॥ प्राह नारायणो वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥
ထို့နောက် မြေမိခင်၏စကားကို ကြားသိပြီးနောက်၊ ဓမ္မအားလုံးကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး နာရာယဏသည် ဓမ္မကို မျှော်လင့်သော ဝသုန္ဓရာအား ပြန်လည်မိန့်ကြား하였다။
Verse 13
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन गुह्यमेतदनिन्दिते ॥ राजान्नं तु न भोक्तव्यं शुभैर्भागवतैः सदा ॥
သီရိဝရာဟ မိန့်တော်မူသည်– “နားထောင်လော့၊ အလှတရားရှိသူ၊ အပြစ်ကင်းသူ၊ ဤလျှို့ဝှက်သော တတ္တဝကို အမှန်အတိုင်း။ ‘ရာဇာန္န’ ဟူသော မင်း၏အစာကို သုခသီလရှိသော ဘာဂဝတတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ မစားသင့်။”
Verse 14
यद्यप्येष समत्वेन राजा लोके प्रवर्तते ॥ राजसं तामसं वापि कुर्वन्कर्म सुदारुणम् ॥
“မင်းသည် လောက၌ မျှတသကဲ့သို့ ပြုမူနေသော်လည်း၊ ရာဇသိက သို့မဟုတ် တာမသိက ဖြစ်သော ကြမ်းတမ်းသည့် ကမ္မကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။”
Verse 15
अपि वा गर्हितं तेन राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ धर्मसन्धानार्थाय न तु मे रोचते भुवि ॥
“သို့မဟုတ် ဝသုန္ဓရာရေ၊ သူ့ကြောင့် ‘ရာဇာန္န’ သည် အပြစ်တင်ရမည့်အရာ ဖြစ်လာသည်။ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက်ထိန်းသိမ်း၍ လူမှုစည်းကမ်းတည်မြဲစေရန်အတွက်ပင်၊ မြေပေါ်တွင် ငါ့အတွက် မနှစ်သက်ဖွယ် မဟုတ်။”
Verse 16
ततो यद्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा राज्ञां तु भोज्यं वै शुद्धैर्भागवतैर्नरैः ॥
“ထို့ကြောင့် ဝသုန္ဓရာရေ၊ ငါပြောမည့်အရာကို နားထောင်လော့—မင်းထံမှ ပေးအပ်သော အစာကို သန့်စင်ပြီးသော ဘာဂဝတ လူတို့က မည်သို့နည်းဖြင့် အမှန်တကယ် စားသုံးနိုင်သည်ကို။”
Verse 17
स्थापयित्वा तु मां देवि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धनधान्यसमृद्धानि दत्त्वा भागवतैरपि
အို ဒေဝီ၊ ဝိဓိက သတ်မှတ်ထားသည့် မှန်ကန်သော ကర్మပူဇာနည်းလမ်းအတိုင်း ငါ့ကို ပရတိဋ္ဌာပနာဖြင့် တည်ထောင်ပြီး၊ ထို့ပြင် ဘဂဝန်၏ ဘက္တများမှတစ်ဆင့် ငွေကြေးနှင့် စပါးသီးနှံ ပေါများသော ဒါနကိုလည်း ပေးလှူကာ…
Verse 18
सिद्धं भागवतैश्चान्नं मम प्रापणशेषकम् ॥ भुञ्जानस्तु वरारोहे न स पापेन लिप्यते
ဘဂဝန်၏ ဘက္တများက ပြင်ဆင်သော အစာ—ငါ့ထံ ပူဇာတင်ပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော ပရသာဒ—ကို စားသုံးသူသည်၊ အို လှပသော တင်ပါးရှိသူမ၊ ပာပဖြင့် မလိမ်းမကျန် မဖြစ်ပေ။
Verse 19
धरण्युवाच ॥ राजान्नं तु नरो भुक्त्वा शुद्धो भागवतः शुचिः ॥ कर्मणा केन शुद्ध्येत तन्मे ब्रूहि जनार्दन
ဓရဏီက ပြောသည်– “လူတစ်ယောက်က ရာဇာ၏ အစာကို စားပြီးနောက်၊ သူသည် သန့်ရှင်းသော ဘာဂဝတ ဘက္တဖြစ်၍ ကိုယ်တိုင်လည်း သုချိဖြစ်သော်လည်း၊ မည်သည့် ကర్మဖြင့် သန့်စင်နိုင်မည်နည်း။ အို ဇနာရဒန၊ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်မအား ပြောပါ။”
Verse 20
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं भीरु भाषसे ॥ तरन्ति पुरुषा येन राजान्नस्योपभुञ्जकाः
သီရိ ဝရာဟာက မိန့်သည်– “အို ဒေဝီ၊ သင် ကြောက်ရွံ့၍ မေးမြန်းသည့် အကြောင်းကို သစ္စာတရားအတိုင်း ငါ့စကားကို နားထောင်လော့။ ဤနည်းလမ်းဖြင့် ရာဇာ၏ အစာကို စားသုံးသူတို့သည် ထိုအပြစ်အနာအဆာကို ကျော်လွန်နိုင်ကြသည်။”
Verse 21
एकं चान्द्रायणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं च पुष्कलम् ॥ कुर्यात्सान्तपनं चैव शीघ्रं मुच्यन्ति किल्बिषात्
ချန်ဒြာယဏ (Cāndrāyaṇa) ဝတ္တတစ်ကြိမ်ကို ဆောင်ရွက်ပြီး၊ တပ్తကೃच्छရ (Taptakṛcchra) ကို ပြည့်စုံစွာ ကျင့်သုံးကာ၊ ထို့ပြင် စာန္တပန (Sāntapana) ပရాయရှ္စိတ္တကိုလည်း ပြုလုပ်ရမည်။ ထိုသို့လျှင် သူတို့သည် ကိလ္ဗိသ—အပြစ်ကျူးလွန်မှုမှ လျင်မြန်စွာ လွတ်မြောက်ကြသည်။
Verse 22
न तस्य चापराधोऽस्ति वसुधे वै वचो मम ॥ एवमेव न भोक्तव्यं राजान्नं वै कदाचन ॥ ममात्र पूजाकामेन यदीच्छेत्परमां गतिम्
အို ဝသုဓာ၊ ထိုသူ၌ အပြစ်မရှိ—ဤသည်မှာ ငါ၏ ဝစနဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤနေရာ၌ ငါ့ကို ပူဇော်လို၍ အမြင့်ဆုံးသော ဂတိကို ရှာဖွေသူသည် မင်း၏ အစာကို မည်သည့်အခါမျှ မစားသင့်။
Verse 23
भगवद्वचनं श्रुत्वा कम्पिता च वसुन्धरा ॥ दिनानि सप्त दश च भयं तीव्रमजायत
ဘုရား၏ ဝစနကို ကြားသိပြီးနောက် ဝသုန္ဓရာသည် တုန်လှုပ်သွား၏။ ထို့နောက် ဆယ့်ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်သော ကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်ပေါက်လာ하였다။
Verse 24
एवं विष्णुवचः श्रुत्वा धरणी संशितव्रता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वरानना
ဤသို့ ဗိဿဏု၏ ဝစနကို ကြားသိပြီးနောက် သစ္စာဝတ်၌ တည်ကြည်သော ဓရဏီသည် ဝရာဟာရုပ်ကို ခံယူထားသော ဒေဝကို မျက်နှာလှပသူအဖြစ် ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍ ပြော하였다။
Frequently Asked Questions
The text frames rājānna as ethically risky because royal conduct may involve rājasa or tāmasa motivations and potentially blameworthy actions; therefore, devotees (bhāgavatas) are instructed to avoid such food. If consumption occurs, the chapter emphasizes purification through defined prāyaścittas and allows a conditional exception when the food is ritually aligned—prepared by bhāgavatas with Viṣṇu properly installed/worshipped and supported by righteous giving—so that the eater is not stained by pāpa.
The chapter does not specify seasons or calendrical festivals, but it explicitly names a lunar-based expiation, cāndrāyaṇa, whose discipline is traditionally structured around the waxing and waning of the moon. No tithi, māsa, or ṛtu markers are directly stated in the provided verses.
Although it does not discuss ecology explicitly, the terrestrial-ethical framing is carried by Pṛthivī/Vasundharā as the questioning voice concerned with dharma and the consequences of human conduct. The chapter links social consumption patterns (state-linked food, coercion, greed, fear) to moral pollution and purification, presenting restraint and ritual accountability as mechanisms for maintaining orderly life on earth (bhūmi-dharma) rather than destabilizing it through ethically compromised sustenance.
No specific dynasties, royal lineages, or named sages are cited in this adhyāya beyond the narrative speakers (Sūta as narrator; Varāha/Nārāyaṇa; Pṛthivī/Vasundharā). The term rājā is used generically to denote kingship as an institution rather than a particular historical ruler.