
Kokāmukha-māhātmya
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography) with Ethical-Discourse and Karmic Soteriology
ဝရာဟဘုရားသည် ပෘထဝီ (ဝသုန္ဓရာ) ထံသို့ “ကိုကာမုခ-မာဟာတ္မယ” ကို လျှို့ဝှက်အုပ်သင်္ကာအဖြစ် မိတ်ဆက်တော်မူသည်။ အဟിംသာ၊ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှု၊ စိတ်ကျေနပ်တင်းတိမ်မှု၊ မိဘကိုရိုသေလေးစားမှုနှင့် တိသီအချို့ (အဋ္ဌမီ၊ စတုရ္ဒသီ) တွင် လိင်ဆက်ဆံမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ကြောင့် တိရျဂျျိုးနိ (မနုဿမဟုတ်သော မွေးဖွားမှု) များတွင်ပင် မုတ်ခ္ခ (လွတ်မြောက်မှု) လမ်းကြောင်း ပွင့်လင်းနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ပෘထဝီက အခြားနာမည်ကြီး တီရ္ထများထက် ကိုကာမုခကို အဘယ်ကြောင့် ပိုမိုချီးမွမ်းသနည်းဟု မေးမြန်းရာ၊ ဝရာဟဘုရားက ဤနေရာသည် ဝိုင်ရှ္ဏဝ သဘောဓာတ်ထင်ရှားသော တီရ္ထဖြစ်ကြောင်း ခွဲခြားပြပြီး ကမ္မပြောင်းလဲမှု ဇာတ်လမ်းကို ပြောသည်။ ကိုကာမုခအနီးတွင် သတ်ခံရသော ငါးတစ်ကောင်နှင့် “စီလ္လီ” ငှက်တစ်ကောင်သည် နောက်ဘဝတွင် မင်းမျိုးမင်းနွယ်အဖြစ် ပြန်လည်မွေးဖွားကာ အတိတ်ဘဝကို မှတ်မိလာပြီး တီရ္ထယာတရာ သွားရောက်ကာ သတ်မှတ်ထားသော ဒါနနှင့် ရိတုအခမ်းအနားများကို ဆောင်ရွက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရှွေတဒွီပကို ရောက်ရှိကြသည်။ အခန်းအဆုံးတွင် ဤသင်ခန်းစာကို ထိန်းချုပ်၍သာ ဆက်လက်ပို့ချရန် စည်းကမ်းများကို ထားရှိပြီး စီလသိက္ခာနှင့် မြေကြီးကို အခြေခံသော ကရုဏာတရားက လူမှုညီညွတ်မှုနှင့် သတ္တဝါများအပေါ် ထိခိုက်မှုလျော့နည်းစေကြောင်း အလေးပေးထားသည်။
Verse 1
अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्
ယခု ကိုကာမုခ မဟာတ္မိယ ကို စတင်ဆိုပါသည်။ ဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– ‘အို ဝသုန္ဓရာ၊ လျှို့ဝှက်များအနက် အမြင့်ဆုံး လျှို့ဝှက်ကို နားထောင်လော့; ထိုအရာကြောင့် တိရစ္ဆာန်ယိုးနီ၌ မွေးဖွားသူတို့ပင် ကိလ္ဗိသ (အပြစ်မလင်) မှ လွတ်မြောက်ကြသည်’။
Verse 2
अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति
အဋ္ဌမီနှင့် စတုရ္ဒသီ တိထီများတွင် မေထုန်မပြုသူ၊ ထို့ပြင် သူတစ်ပါး၏ အစာကို စားပြီးနောက် ပေးသူကိုဖြစ်စေ အစာကိုဖြစ်စေ မထီမဲ့မြင် မပြုသူ။
Verse 3
बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः
ကလေးဘဝ၌လည်း လူငယ်ဘဝ၌လည်း အမြဲတမ်း ငါ့ကို အနုဝြတအဖြစ် လိုက်နာသူ၊ ရရှိသမျှအရာဖြင့် ကျေနပ်တတ်သူ၊ မိဘကို ပူဇော်ဂုဏ်ပြုသူ။
Verse 4
आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः
အလုပ်ပင်ပန်းမှုသာဖြင့် မနေထိုင်သူ၊ မျှတစွာ ခွဲဝေတတ်၍ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသူ၊ တာဝန်ကိစ္စများတွင် ပေးကမ်းသူလည်း ဖြစ်၍ သင့်တင့်စွာ ခံစားသူလည်း ဖြစ်သူ၊ ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်၍ အမြဲတမ်း ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်သူ။
Verse 5
विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः
သူသည် ဝိကမ္မ၊ အဓမ္မလုပ်ရပ်များကို မပြုလုပ်သင့်; ဘြဟ္မစရိယ (သန့်ရှင်းသိက္ခာ/အပျိုသန့်) ဝတ်၌ တည်မြဲရမည်; သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာရှိ၍ စတ္တဝ (သန့်ရှင်းကြည်လင်မှု) နှင့် ပြည့်စုံရမည်။
Verse 6
मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्
ထို့ပြင် စိတ်ရည်ရွယ်ချက်၌ အလွန်အမင်း မလိုလားမက်မောမှုကင်းရမည်—အမြဲတမ်း အခြားသူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကို မတောင့်တမက်ရ; ထိုသို့သော ဉာဏ်သဘောကို ခံယူလျှင် သူသည် ငါ၏ လောကသို့ ရောက်သည်။ ဤလျှို့ဝှက်တရားသည်၊ အင်္ဂါအလှပြည့်စုံသူမ၊ နတ်တို့အတွက်ပင် ရောက်ရန်ခက်ခဲ၏။
Verse 7
तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन
အပြစ်ကင်းသော အင်္ဂါအလှရှိသူမ၊ အပြစ်မရှိသူမ၊ ငါပြောနေသော အကြောင်းကို နားထောင်လော့—တစ်ခါတစ်ရံ ဂರ್ಭမှမွေးသော (ဇရာယုဇ), ဥမှမွေးသော (အဏ္ဍဇ), မြေ/စိုထိုင်းမှ ပေါက်ဖွားသော (ဥဒ္ဘိဇ), နှင့် ချွေးမှမွေးသော (စွေဒဇ) သတ္တဝါအမျိုးအစားများအကြောင်း။
Verse 8
ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु
ထို့နောက် အရှေ့မြောက်ဘက်၌—နှလုံးသားအတွင်း အမြဲတည်ရှိသူက—ကျန်ရှိနေသော အရိုးများကို မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ပြသ하였다။
Verse 9
एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले
ဤအရာတို့သည် ငါ၏အရိုးများဖြစ်၍ ယခင်ကိုယ်ခန္ဓာမှ ပေါ်ထွန်းလာသောအရာများတည်း။ အတိတ်ကာလ၌ ငါသည် ငါးဖြစ်ကာ ကိုကာ (Kokā) ရေပြင်၌ လှည့်လည်ခဲ့၏။
Verse 10
ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्
သတ္တဝါတို့ကို မဟာမုန်းမပြု၊ စိတ်သန့်ရှင်း၍ ကရုဏာ၌ တည်ကြသူတို့ရှိသော်လည်း၊ အို ဒေဝီ၊ ကိုကာ (Kokā) ၏ ပါးစပ်/ဝင်ပေါက်၌ ရောက်သူမည်သူမဆို အမှန်တကယ် အသက်ရှုကို စွန့်လွှတ်ရမည်…
Verse 11
मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता
စိတ်မလှုပ်ရှားမယိမ်းယိုင်သူသည် အမှန်တကယ် ငါ့အပေါ် ချစ်မြတ်နိုးခံရသော အဆင့်သို့ ရောက်၏။ ထို့နောက် ဗိဿဏု (Viṣṇu) ၏ ဝචနကို ကြားပြီး သစ္စာဝန်တည်သော မြေမိခင်—ဝရတ၌ ခိုင်မြဲသူ—(ပြန်ဆို/ဆက်လက်)။
Verse 12
धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव
ဓရဏီက ဆို၏— “အို မာဓဝ (Mādhava)၊ ငါသည် သင်၏ တပည့်လည်းဖြစ်၊ သင်၏ ကျွန်မလည်းဖြစ်၊ သင်၌ ဘက္တိရှိသော ဘက္တားလည်းဖြစ်၏။”
Verse 13
एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्
ထို့ကြောင့် သင်၌ရှိသော ဘက္တိကြောင့်၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး လျှို့ဝှက်အရာကို ငါ့အား မိန့်ကြားသင့်၏—စက္ကရ (Cakra)၊ ဝါရာဏသီ (Vārāṇasī)၊ အဋ္ဌဟာသ (Aṭṭahāsa) နှင့် နိုင်မိဿ (Naimiṣa) အကြောင်း။
Verse 14
भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्
ဘဒ္ဒရကဏ္ဏ-ဟရဒ (Bhadrakarṇa-hrada) ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ အဘယ်ကြောင့် ကိုကာ (Kokā) ကို ချီးမွမ်းသနည်း။ ထို့ပြင် နဂရ (Nagara)၊ ဒွိရဏ္ဍ (Dviraṇḍa)၊ မုကုဋ (Mukuṭa) နှင့် မဏ္ဍလေရှွရ (Maṇḍaleśvara) ကိုလည်း ချီးမွမ်းသနည်း…
Verse 15
केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्
ကေဒါရ (Kedāra) ကိုလည်း စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ အဘယ်ကြောင့် ကိုကာ (Kokā) ကို ချီးမွမ်းသနည်း။ ဒေဝဒါရုဝန (Devadāruvana) ကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ ထို့အတူ အာနုဘော်ကြီးသော ဇာလေရှွရ (Jāleśvara) ကိုလည်း (စွန့်လွှတ်၍)…
Verse 16
दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा
အင်အားကြီးမားသော ဒုရ္ဂါ (သို့) ဒုရ္ဂါ-တီရ္ထ (Durgā-tīrtha) ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ အမှန်တကယ် ကိုကာ (Kokā) ကို အဘယ်ကြောင့် ချီးမွမ်းသနည်း။ ထို့နောက် ဂိုကဏ္ဏ (Gokarṇa) ကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ ထို့အတူ သုဒ္ဓဇာလ္မေရှွရ (Śuddhajālmeśvara) ကိုလည်း (စွန့်လွှတ်၍)…
Verse 17
एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः
ဧကလိင်္ဂ (Ekaliṅga) ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ ထို့နောက်လည်း ကိုကာ (Kokā) ကို အဘယ်ကြောင့် ချီးမွမ်းသနည်း။ ဤသို့ ဘက္တိဖြင့် မေးမြန်းခံရသော် မဟာပရဘု မာဓဝ (Mādhava) သည် (ဖြေကြားရန်) ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 18
वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे
ဝရာဟ (Varāha) ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြင့်ရှိသော ဘုရားသခင်သည် ဝသုန္ဓရာ (Vasundharā) ကို ပြန်လည်ဖြေကြားလေ၏။ သရီဝရာဟ မိန့်တော်မူသည်– “ဤသို့ပင် ဖြစ်၏၊ မဟာကံကောင်းသူရေ; သင်၊ ကြောက်ရွံ့သူရေ၊ ငါ့အား ပြောသောစကားသည် ထိုသို့ပင်”။
Verse 19
कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः
ကောကာ (Kokā) သည် ထူးခြားမြင့်မြတ်လာစေသော လျှို့ဝှက်ချက်ကို သင့်အား ငါပြောမည်။ ဤတို့သည် သင်က ရွတ်ဆိုဖော်ပြခဲ့သော ရုဒြ (Rudra) နှင့် ဆက်နွယ်သည့် သန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರများ ဖြစ်သည်။
Verse 20
एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने
ဤတို့အနက် အချို့သည် ပာရှုပတ (Pāśupata) ဖြစ်ကြပြီး၊ ကောကာ (Kokā) သည် အမှန်တကယ် ဘာဂဝတ (Bhāgavata) ပရമ്പရာနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထိုနေရာ၌ ငါသည် အခြားသော မဟာအခန်းအနားကို သင့်အား ပြောမည်၊ အလှမျက်နှာရှင်။
Verse 21
तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः
ထိုနေရာ၌ ရေအနည်းငယ်သာရှိသော ရေကန်တစ်ခုတွင် ငါးတစ်ကောင် နေထိုင်နေ၏။ ထိုငါးကို မြင်သဖြင့် မုဆိုးသည် ချိတ် (hook) ဖြင့် အလျင်အမြန် ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။ သို့သော် အင်အားကြီးသော ငါးသည် သူ၏လက်မှ ချက်ချင်း လွတ်ထွက်သွား၏။ ထို့နောက် ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းသော ရှျေန (hawk) သည် ၎င်းကို လုယူရန် ဆုံးဖြတ်ကာ နီးကပ်လာ၏။
Verse 22
निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्
ရှျေနသည် ဆင်းချ၍ ၎င်းကို ဖမ်းဆုပ်ကာ အလျင်အမြန် အပေါ်သို့ ပျံတက်သွား၏။ သို့သော် ထပ်မံသယ်ဆောင်ရန် မစွမ်းနိုင်သဖြင့် ငါးသည် ကောကာ (Kokā) ၏ ဝင်ပေါက်၌ ကျသွား၏။
Verse 23
तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः
ထိုသန့်ရှင်းသော က్షેત્ર၏ အာနုභာဝကြောင့် သူသည် မင်းသားတစ်ပါး၊ အာဏာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာ၏—ရုပ်ရည်လှပ၊ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်ဝ၊ သန့်စင်၍ မြင့်မြတ်သော မျိုးရိုးနှင့် သင့်တော်သော အရွယ်ကို ပိုင်ဆိုင်၏။
Verse 24
अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै
အချိန်ကြာလာသဖြင့် မုဆိုး၏ ဇနီးသည် အသားအနည်းငယ်ကို ယူဆောင်ကာ လမ်းလျှောက်သွား၍ ထိုနေရာတည်းသို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 25
एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे
အသားကို လောဘကြီးသော ငှက်တစ်ကောင်သည် သူမလက်ထဲမှ အသားကို လိုလားတပ်မက်၍ အကြိမ်ကြိမ် လာရောက်ကာ အလျင်အမြန် ဆွဲယူရန် စတင်하였다။
Verse 26
मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्
မုဆိုးသည် ငှက်သည် အသားကို အင်အားသုံး၍ ဆွဲယူလိုကြောင်း မြင်သဖြင့် မြားတစ်စင်းတည်းဖြင့် ထိုးခတ်ကာ ချက်ချင်း မြေပြင်သို့ ကျသွားစေ하였다။
Verse 27
आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी
အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမရေ၊ ကောင်းကင်မှ ကျသွားပြီးနောက် ကိုကာ၌ ငါ၏ အနီးအနားတွင်၊ လှပသော စန္ဒြပူရမြို့၌ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော မင်းသမီးအဖြစ် မွေးဖွားလာ하였다။
Verse 28
सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति
ထိုမိန်းကလေးသည် ယောဝန၊ အလှအပနှင့် ဂုဏ်သတ္တိတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကာ ကြီးပြင်းလာ하였다။ အနုပညာ ၆၄ မျိုး၌ ကျွမ်းကျင်သော်လည်း ယောက်ျားတို့ကို မနှစ်သက်၍ ရွံရှာ하였다။
Verse 29
रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति
သူသည် ရုပ်ရည်လှပ၍ သီလဂုဏ်ပြည့်စုံကာ သတ္တိရှိသူဖြစ်ပြီး စစ်ရေးနှင့် ဓမ္မကာရ្យ၏ ရည်မှန်းချက်များကို ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ထားသည်; နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အပြည့်အဝ ယောကျာ်းကောင်းဖြစ်သော်လည်း မိန်းမသည် “မဟုတ်” ဟုဆိုကာ ရွံရှာ၍ နောက်ဆုတ်သွား하였다။
Verse 30
अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः
ထို့နောက် အချိန်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက်၊ သကာခေတ်၏အခြေအနေအတွင်း၊ ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်ဝနေသောအလယ်၌၊ အလယ်အရွယ်တွင် ရပ်တည်နေသော သူတို့နှစ်ဦးအကြား ဆက်ဆံရေးတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ하였다။
Verse 31
तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा
ထို့ကြောင့် သူတို့နှစ်ဦးသည် အပြန်အလှန် နီးကပ်လာပြီးနောက်၊ အစဉ်အလာအတိုင်း တဖြည်းဖြည်း သင့်လျော်သကဲ့သို့ ပြုမူခဲ့ကြသည်—ပညာရှိတို့ ပြောကြားသကဲ့သို့—စည်းကမ်းအရ အတည်ပြုထားသော ရိတုအလုပ်ဖြင့်။
Verse 32
स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः
သူသည် ထိုသို့ပင် အမြဲတမ်း သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ကောင်းမြတ်မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမလည်း သူနှင့်အတူ သဟဇာတဖြစ်ခဲ့သည်; အပြန်အလှန် ပျော်မြူးရင်း သူတို့နှစ်ဦးသည် မဟူရတစ်ခဏတောင် မခွဲခွာခဲ့ကြ။
Verse 33
गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्
ဤသို့ဖြင့် အချိန်ကာလသည် အလွန်ကြာမြင့်စွာ ကုန်လွန်သွားပြီး၊ အပြစ်မရှိသော မိန်းမသည် တန်းတူသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် မိတ်သဟာယဖြင့် ထိုခေါင်းဆောင်နှင့် ဆက်လက်ချိတ်ဆက်နေ하였다။
Verse 34
राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी
ဤနေရာ၌လည်း သကာတို့အတွင်း နန္ဒဝဍ္ဍန ဟူသော မင်းသားတစ်ပါးရှိ၏။ နေ့လယ်အချိန်တွင် သူ၌ ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ ပြင်းထန်စွာ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 35
ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना
အို သုဘေ၊ ထိုနေရာ၌ ရောဂါများကို ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်တို့သည် ဆေးဝါးပေါင်းစပ်၍ ကုထုံးများ ပြုလုပ်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ထိုနည်းဖြင့်ပင် ဝေဒနာ မပျောက်ကင်းသေး။
Verse 36
ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः
ရောဂါသည် မပျောက်ကင်းဘဲ ရှိနေ၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာလည်း အဆုံးသတ်သည့်ကာလ မရောက်လာခဲ့။ ဗိဿဏု၏ မာယာကြောင့် မောဟလွှမ်းမိုးသဖြင့် သူသည် မိမိကိုယ်ကိုပင် မသိမြင်နိုင်ခဲ့။
Verse 37
भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः
သူမသည် ဝန်ဆောင်၍ ယဉ်ကျေးနိမ့်ချကာ အထူးသဖြင့် မိတ်သဟာယကြောင့်လည်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကာမဘောဂ၌ စွဲလမ်းနေသော နှစ်ဦးအတွက် အချိန်အတော်ကြာ လွန်သွား၏။
Verse 38
पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः
သို့သော် သတ်မှတ်ထားသော အချိန် ပြည့်စုံသွားသောအခါ—နှစ်ဦးစလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြားကာလအတွင်း—သူ၏ ဖုံးကွယ်နေသည့်ကာလ ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုသည် နောက်တစ်ဆင့်ဖြစ်လာမည့်အရာ၏ အစပျိုးပုဒ် ဖြစ်၏။
Verse 39
ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥
ထို့နောက် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအပြစ်ကင်းသော မိန်းမသည် မိမိခင်ပွန်းအား “ချစ်သူရေ၊ ဒီဟာဘာလဲ။ သင့်ခေါင်းမှာ နာကျင်မှု ပေါ်လာသလို ထင်ရတယ်” ဟု ဆို၏။
Verse 40
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥
“ကျွန်မက တကယ်ပဲ သင့်ရဲ့ချစ်သူဖြစ်တယ်ဆိုရင် ဒီအကြောင်းကို အမှန်တရားအတိုင်း ပြောပြပါ။ ရောဂါကုဆရာဝန်များစွာရှိပြီး အမျိုးမျိုးသော သာස්တရများကို ကျွမ်းကျင်ကြတယ်”
Verse 41
कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥
“သူတို့က သင့်အတွက် ကုသမှုတွေ လုပ်ပေးကြပေမယ့် နာကျင်မှုက မပျောက်ဘူး” ဟု ချစ်သူမက ပြောသဖြင့် သူသည် ချစ်သူမအား ထပ်မံ ပြောကြား၏။
Verse 42
इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥
သူက “ကောင်းမြတ်သူမရေ၊ လူဖြစ်ခြင်းကို ရရှိလာတာဟာ ရောဂါအမျိုးမျိုးနဲ့ တွဲဖက်နေပြီး၊ သုခနဲ့ ဒုက္ခလည်း တွဲဖက်နေတယ်ဆိုတာ မေ့သွားပြီလား” ဟု ဆို၏။
Verse 43
संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥
“သံသရာပင်လယ်ကို တက်ရောက်ပြီးသူက မေးခွန်းတွေကို အလွန်အကျွံ မမေးသင့်ဘူး” ဟု သူက ပြောသဖြင့် မျက်နှာလှသော မိန်းကလေးငယ်သည် ကြားလိုစိတ်ပြင်းပြကာ ဆက်လက် နားထောင်နေ၏။
Verse 44
ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥
ထို့နောက် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ထိုဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ပျော်နေစဉ်၊ ရက်များစွာ ကုန်လွန်ပြီးနောက် မိန်းမသည် မိမိချစ်သူကို ထပ်မံ မေးမြန်း하였다။
Verse 45
कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥
“အရင်က ကျွန်မ မေးခဲ့သော အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကိုပင် ရှင်းပြပါ။ အရှင်နာထာ၊ အဘယ်ကြောင့် ကျွန်မကို မပြောပါသနည်း? သင်၏စကားတွင် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု ပါဝင်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။”
Verse 46
गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥
“ဒီမှာ လျှို့ဝှက်ထားရမည့် အရာတစ်ခု ရှိသလား? အဘယ်ကြောင့် ကျွန်မရှေ့မှာ ဖုံးကွယ်ထားသနည်း? ကျွန်မက သင်၏ချစ်သူမ ဖြစ်လျှင် သင်သည် မဖြစ်မနေ ပြောရမည်။”
Verse 47
इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥
ဤသို့ အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုမေးမြန်းခံရသဖြင့်၊ ထိုမင်း—ရှကာတို့၏ အධిపတိ—သည် မိမိချစ်သူမကို ချစ်ခင်သနားကြင်နာစွာ ပြောကြား၍ စကားမပြောမီ လေးစားမှုကို ဦးစွာ ထား하였다။
Verse 48
मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥
“အပြစ်ကင်းသောအပြုံးရှိသူမ၊ ငါ၏မိခင်နှင့်ဖခင်ထံ သွား၍ သူတို့၏ကျေနပ်မှုကို ရယူပါ။ ဂုဏ်ပြုထိုက်သော ထိုနှစ်ဦးကို—ငါကို ဗိုက်အတွင်း၌ ထမ်းဆောင်ထားသူများကို—လေးစားဂုဏ်ပြု၍ (ဤသို့ ပြုလုပ်ပါ)။”
Verse 49
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥
သူတို့၏အမိန့်ကို အဓိကထား၍ သင့်တော်သလို ရိုသေလေးစားပြီးနောက်၊ ကျွန်ုပ်သည် ကိုကာမုခ သို့ သွားကာ သံသယမရှိဘဲ ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားမည်။
Verse 50
स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥
ကျွန်ုပ်၏ အရင်ဘဝအကြောင်းအရာကို သင်အား ပြောပြမည်—ထိုအရာသည် နတ်တို့အတွက်တောင် ရခဲသောအရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌၊ အပြစ်ကင်းသူရေ၊ အကြောင်းအရာအားလုံးကို သင်အား ပြောကြားမည်။
Verse 51
ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥
ထို့နောက် အပြစ်ကင်းသည့် ကိုယ်အင်္ဂါရှိသော မိန်းမသည် ယောက္ခမနှင့် ယောက္ခထီး၏ ရှေ့သို့ သွား၍ သူတို့၏ ခြေကို ကိုင်ကာ ထို့နောက် ဤစကားများကို ပြော하였다။
Verse 52
किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥
ကျွန်ုပ်သည် အနည်းငယ်သော တောင်းဆိုချက်တစ်ရပ်ကို တင်ပြလိုပါသည်—သင်တို့နှစ်ဦး ကြားနာပေးပါ။ သင်တို့၏ အမိန့်ကို အဓိကထား၍ ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးအား သင်တို့နှစ်ဦး၏ ခွင့်ပြုချက် ပေးတော်မူပါ။
Verse 53
पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥
ကျွန်ုပ်တို့သည် ကုသိုလ်ပြည့်ဝသော ကိုကာမုခ ဟုခေါ်သော သန့်ရှင်းရာဌာနသို့ သွားလိုပါသည်—ထိုနေရာသို့၊ အလေးအမြတ်ပြုရသော အကြီးအကဲတို့။ ကိစ္စ၏ အရေးကြီးမှုကြောင့် မည်သို့မျှ မတားဆီးပါနှင့်။
Verse 54
अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥
ယနေ့တိုင်အောင် ကျွန်ုပ်သည် သင်တို့နှစ်ဦးထံမှ မည်သည့်အရာကိုမျှ မည်သည့်အခါမျှ မတောင်းခံခဲ့ပါ; ထို့ကြောင့် ယခု ကျွန်ုပ်တို့ သင်တို့ရှေ့၌ ရပ်နေစဉ် ဤတောင်းဆိုချက်ကို ကရုဏာဖြင့် ချီးမြှင့်ပေးပါ။
Verse 55
शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥
သင်တို့၏ ဤသားသည် ခေါင်းကို ထိုးဖောက်သကဲ့သို့သော နာကျင်မှုဖြင့် အမြဲတမ်း ဒုက္ခရောက်နေသည်; မွန်းတည့်ချိန်တွင် သေသကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး—အမှန်တကယ် ကုသ၍မရသော အခြေအနေဖြစ်သည်။
Verse 56
सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥
သာမန်အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ သက်သာမှုများအားလုံးကို စွန့်လွှတ်ပြီး သူသည် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်ခံနေရသည်; ကိုကာမုခ မရှိလျှင် ဤဒုက္ခသည် မဆုံးနိုင်။
Verse 57
दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥
ထိုဆွေးနွေးစဉ်းစားမှုသည် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးအား အရာရာတွင် နှစ်သက်စေ하였다; ထို့နောက် မင်္ဂလာသတို့သမီး၏ စကားကို ကြားပြီး ရှကာတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော မင်းကြီးက (ပြန်လည်ဆိုသည်)။
Verse 58
करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥
မင်းကြီးသည် မင်္ဂလာသတို့သမီး၏ လက်ကို ကိုယ်တိုင်ကိုင်ယူ၍ သားကို မေးဆိုသည်—“သားရေ၊ ကိုကာမုခ သို့ သွားရာအတွက် မင်းက ဘာအစီအစဉ်ကို စဉ်းစားထားသနည်း?”
Verse 59
हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्
ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားစစ်၊ ယာဉ်ပို့ဆောင်ရေးတို့နှင့် အပ္စရာကဲ့သို့သော မိန်းမများ—ဤအရာအားလုံးသည် နိုင်ငံ၏ အင်္ဂါခုနစ်ပါးနှင့်တကွ၊ ဘဏ္ဍာတိုက်၊ သိုလှောင်ရုံတို့အပါအဝင် ပြည့်စုံစွာ တပ်ဆင်ထားသည်။
Verse 60
शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम
ခိုလှုံရာ၊ ငွေကြေးနှင့် နိုင်ငံတော်—အရာအားလုံးသည် သင်ပေါ်တွင်ပင် တည်မြဲနေသည်။ သားတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ မိတ်ဆွေမဟာမိတ်များနှင့် မြတ်သော စင်္ဟာသနကိုလည်း လက်ခံပါ။
Verse 61
त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि
သင်ပေါ်တွင်ပင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အသက်ရှင်မှုတည်မြဲပြီး၊ ထို့နောက် ဆက်လက်မည့် မျိုးဆက်လည်း ထိုနည်းတူပင်။ ထို့ကြောင့် အဖ၏ မိန့်တော်ကို ကြားပြီးနောက် ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော မင်းသား…
Verse 62
पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा
အဖ၏ ခြေတော်ကို ကိုင်လျက် ညှိနှိုင်းသဘောထားဖြင့် ပြောသည်—“နိုင်ငံတော်၊ ဘဏ္ဍာတိုက်၊ ယာဉ်များ သို့မဟုတ် စစ်အင်အား—ဤအရာတို့ဖြင့် မလိုအပ်ပါ၊ လုံလောက်ပါပြီ။”
Verse 63
गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः
ကျွန်ုပ်သည် ထိုနေရာသို့ အမြန်သွားလိုသည်—မဟာ ကိုကာမုခ သို့။ အဖေ၊ ကျွန်ုပ် အသက်ရှင်နေသေးပါက ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာနှင့် တွဲလျက်ပင်…
Verse 64
तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့် ဘဏ္ဍာတိုက်တို့သည် အမှန်တကယ် ငါ့၏အဖြစ် ဖြစ်မည်—သံသယမရှိ။ ထိုနေရာသို့ ကိုယ်တိုင်သွားလျှင် ငါ၏နာကျင်မှုသည် ပျောက်ကင်းမည်။
Verse 65
पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते
သား၏စကားကို ကောင်းစွာသဘောပေါက်စဉ်းစားပြီးနောက်၊ ရှကာတို့၏အධిపတိ မင်းကြီးသည် ခွင့်ပြု၍ ဆို၏—“သားရေ၊ ကိုကာသို့ သွားလော့; သင့်အား နမස්ကာရ ဖြစ်စေ”။
Verse 66
अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्
ထို့နောက် အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် သူသည် ဤကိုကာမုခသို့ ရောက်လာ၏။ ထိုနေရာသို့ သွားရောက်ပြီးနောက် ခါးသွယ်လှပသော မိန်းမသည် မိမိခင်ပွန်းအား ပြော၏—“အရင်က ငါမေးခဲ့သည့်အရာနှင့် သင်က ‘ငါရှင်းပြမည်’ ဟု ငါ့အား ပြောခဲ့သည့်အရာ၊ ထို့ပြင် ကိုကာမုခ၌ သင်ပြောခဲ့သည့်အရာကို ယခု ငါ့အား ပြောပြပါ”။
Verse 67
निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे
ချစ်သူမ၏စကားကို ကြားသော် ယশသဝင် မင်းသားသည် ပြုံးရယ်ကာ ပြော၏။ ထို့နောက် ကြောက်ရွံ့နေသော သူမကို ဖက်လှုပ်၍ “အို ဝသုန္ဓရာ” ဟု ခေါ်ဆို၏။
Verse 68
रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते
ဤညသည် စတင်လာပြီ; သက်သာစွာ အိပ်စက်ပါစေ။ မနက်ဖြန် သင့်စိတ်ထဲ၌ ရှိသမျှကို ငါ အကုန်ပြောပြမည်။
Verse 69
व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि
ကျွန်ုပ်သည် ရေတွင်းနေသတ္တဝါဖြစ်၍ မုဆိုးက ငါးချိတ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူ၏လက်မှ လွတ်ကျပြီး အားပြင်းစွာ ထိုနေရာ၌ မြေပေါ်သို့ ကျသွားခဲ့သည်။
Verse 70
प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्
ညကုန်၍ မိုးလင်းချိန်တွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် ရေချိုးပြီး လင်နင်အဝတ်အစားဖြင့် တင့်တယ်စွာ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ခေါင်းငုံ့၍ ဗိဿဏုကို ပူဇော်နမස්ကာရပြုပြီးနောက် ချစ်သူမ၏လက်ကို ကိုင်ယူ하였다။
Verse 71
श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै
အို မလှပသူမ၊ အသားကို လောဘကြီးသော ငှက်ကြီး၏ လက်သည်းများက ကျွန်ုပ်ကို ထိုးဖောက်ခဲ့သည်။ ကောင်းကင်လမ်းကြောင်းဖြင့် သယ်ဆောင်သွားပြီးနောက် အမှန်တကယ် ဤနေရာ၌ ကျသွားခဲ့သည်။
Verse 72
एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः
အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမ၊ သင်မေးခဲ့သမျှကို အရင်ကတည်းက ကျွန်ုပ် ပြောပြပြီးပြီ။ သွားပါ မလှပသူမ—သင့်အတွက် ကောင်းကျိုးရှိပါစေ—သင့်စိတ်နှလုံး လိုလားရာသို့။
Verse 73
ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्
ထို့နောက် ကိုယ်အင်္ဂါအပြစ်ကင်းစင်၍ မျက်နှာသည် အနီရောင် ကြာပန်းကဲ့သို့ မင်္ဂလာရှိသော သူမသည် ကရုဏာပြည့်သော အသံဖြင့် ခင်ပွန်းအား ထပ်မံ ပြောဆို하였다။
Verse 74
एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင်၊ အရှင်ကောင်းမြတ်သူ၊ ငါသည် ယခင်က ငါ့၏လျှို့ဝှက်ချက်ကို မပြောခဲ့ပါ။ ထို့ပြင် ငါသည် အတိတ်က မည်သို့သော မိန်းမဖြစ်ခဲ့သနည်း—ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့။
Verse 75
स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने
သူသည် မိမိချစ်သူ၏အနီး၌ အသားအထုပ်များကို ကိုယ်တိုင်ချထားပြီး၊ ဆာလောင်လျက် အသားချက်ရန် စိတ်ထားကာ မီးဖိုသစ်တုံးယူရန် ထွက်သွား하였다။
Verse 76
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती
ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သော ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းသည့် ချီလ္လီငှက်သည် သစ်ပင်ပေါ်တွင် ထိုင်ကာ အစာကို ရှာဖွေနေ하였다။
Verse 77
अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः
ထို့နောက် တောတွင်းနေ သတ္တဝါများကို များစွာ သတ်ဖြတ်သော မုဆိုးတစ်ဦးသည် အသားအထုပ်များကို စုဆောင်း၍ ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရာတွင် သူ/သူမနှင့် တွေ့ဆုံ하였다။
Verse 78
प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः
သူသည် မီးယူရန် ထွက်ခွာသည့်အခါ၊ ငါသည် ချက်ချင်း လျင်မြန်စွာ ပျံတက်ခဲ့ပြီး၊ အသားတုံးကို ငါ၏ ခိုင်မာ၍ ဗဇ္ရကဲ့သို့ တင်းမာသော လက်သည်းများဖြင့် ထိုးဖောက်하였다။
Verse 79
न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥
အသား၏အလေးချိန်ကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသဖြင့် ထိုသူကို ဖျက်ဆီးရန် ငါမတတ်နိုင်ခဲ့။ ဝေးဝေးသို့ သွားမရသဖြင့် အနီးအနား၌ပင် နေထိုင်နေခဲ့သည်။
Verse 80
भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥
ထို့နောက် အသားကို စားပြီးသောအခါ မုဆိုးသည် စိတ်ပျော်ရွှင်လျက်ရှိ၏။ ထိုသူသည် အသားတုံးတစ်တုံးကို မြင်၍ အနီးအနားတွင် လှည့်လည်ကာ အမဲလိုက်လေ၏။
Verse 81
विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥
အဲဒီနေရာမှာ ငါ စားနေစဉ် သူက မြားဖြင့် ငါကို ထိုးနှက်၍ လဲကျစေ하였다။ ထို့နောက် ငါ မူးဝေကာ လှည့်လည်ပြီး မလှုပ်မရှားဖြစ်သွား၍ အသက်လည်း ကွယ်လွန်သွားသည်။
Verse 82
पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥
အို မင်္ဂလာရှိသူရေ၊ ငါသည် အကူအညီမဲ့စွာ ကာလ၏ မလွယ်ကူသော ယန္တရားထဲသို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဤသန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರ၏ အာနုභာဝကြောင့် မလိုလားသော်လည်း ငါသည် မင်းသမီးတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Verse 83
जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥
ငါသည် မွေးဖွားလာပြီး နင်၏ ချစ်သူလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ အရင်ဘဝကို သတိရလျက်။ ထို့ပြင် ဤအရိုးများကို ကြည့်ပါ—အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကျန်ရစ်သော အကျန်အကြွင်းများပင် ဖြစ်သည်။
Verse 84
गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥
အို ငါ့အသက်၏အရှင်၊ အနီး၌ရှိသောအရာတို့သည် ပုပ်ပျက်သွားပြီး အနည်းငယ်သာ ကျန်ရစ်သည်။ ထိုသို့ ခင်ပွန်းအား ပြသပြီးနောက် နောက်တစ်ဖန် ပြောလေ၏။
Verse 85
आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥
အို ကောင်းမြတ်သူ၊ ငါသည် သင့်ကို ‘ကိုကာမုခ’ ဟုခေါ်သော နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဤသန့်ရှင်းသော က္ෂೇತ್ರ၏ အာနုභာဝကြောင့် တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့ ကျရောက်ခဲ့သူပင်…
Verse 86
उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥
…အလွန်ကောင်းမြတ်သော မျိုးရိုး၌ မွေးဖွားကာ လူ့ဘဝကို ရရှိလေသည်။ အို ယရှိုဓန၊ ဗိဿဏုက ဟောကြားထားသော ဓမ္မကို သင် မည်သို့မည်ပုံ ကြေညာမည်နည်း—
Verse 87
तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥
—ထိုဓမ္မကိုပင် ငါကျင့်သုံးမည်၊ ဗိဿဏုလောက၌ ချမ်းသာပေးသောအရာဖြစ်၏။ ထို့နောက် သူမ၏စကားကို ကြားသော် မင်းကြီးသည် အတိတ်ဘဝအမှတ်ရမှုကို ပြန်လည်ရရှိလေ၏။
Verse 88
विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥
အလွန်အံ့ဩသွား၍ “သာဓု၊ သာဓု” ဟုဆိုကာ ဂုဏ်ပြုလေ၏။ ထို့ပြင် ထိုသန့်ရှင်းသော က္ෂೇತ್ರ၌ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော မည်သည့်ကံကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ကို စဉ်းစားလေ၏။
Verse 89
तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥
ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဒေဝီသည် ပတိဝရတဓမ္မကို တည်မြဲစွာခံယူ၍ ထိုဝရတကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်ဆောင်하였다။ အခြားသူတို့လည်း ကြားပြီးနောက် မိမိတို့နှစ်သက်ချစ်ခင်သည့်အရာကို ပူဇော်လှူဒါန်း하였다။
Verse 90
ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥
သူတို့သည် အလွန်ပီတိဖြင့် သင့်လျော်သောလက်ခံသူများထံ သင့်တော်သလို လှူဒါန်း하였다။ အို ဝသုန္ဓရာ၊ ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် အဲဒီနေရာသို့ ရောက်လာသော အခြားသူတို့လည်း ထိုကိစ္စကို ပြီးမြောက်ပြီးနောက် ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 91
ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥
ဝရတများ၌ ထိန်းသိမ်းစည်းကမ်းရှိ၍ ဗိෂ္ဏုဘက္တိကြောင့် မိမိတို့၏ပိုင်ဆိုင်မှုကို ဘြာဟ္မဏများထံ လှူဒါန်း하였다။ အို လှပသောတင်ပါးရှိသူမ၊ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ပြီးနောက် သူတို့သည် ငါ၏ ကမ္မစီမံချက်အတိုင်း စီစဉ်သတ်မှတ်ခံရ하였다။
Verse 92
तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥
ထိုသန့်ရှင်းသောကေတ္တရ၏ အာနုභာဝကြောင့် သူတို့သည် ရွှေတဒွီပ (Śvetadvīpa) သို့ ရောက်ရှိ하였다။ ထိုနည်းတူပင် ထိုမင်းသားလည်း ငါ၏ ကမ္မစီမံချက်အတိုင်း သတ်မှတ်ခံရ하였다။
Verse 93
मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥
လူသားအဖြစ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် သူသည် ရွှေတဒွီပ (Śvetadvīpa) သို့ ရောက်ရှိ하였다။ ထိုနေရာရှိ လူအားလုံးသည် အတ္တမန်က အတ္တမန်ကို ကိုယ်တိုင်မြင်သိခြင်း (အတ္တဒർശန) ကြောင့် ထိုသို့ဖြစ်နေ하였다။
Verse 94
शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥
သူတို့သည် အဖြူရောင်ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်၍ တိဗ္ဗအလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် အလှပြင်ထားကြသည်။ တောက်ပရောင်လင်း၍ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားကာ အားလုံးလည်း မင်္ဂလာသဏ္ဌានရှိကြသည်။
Verse 95
स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥
အဲဒီနေရာက မိန်းမများလည်း တိဗ္ဗသဘောရှိ၍ တိဗ္ဗအလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကြသည်။ တေဇောဖြင့် တောက်ပကာ သန့်ရှင်းသော စတ္တဝ (စိတ်ကြည်လင်မှု) ဖြင့် ထင်ရှားကြသည်။
Verse 96
मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥
ငါ့အပေါ် သန့်ရှင်း၍ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဘာဝသို့ တက်ရောက်ပြီးနောက် သူတို့သည် သစ္စာ၏ တောက်ပမှုဖြင့် ထင်ရှားကြသည်။ ဟေ ဒေဝီ၊ ဤသည်ကို သင်အား ပြောကြားပြီးပြီ—မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ကိုကာမုခ အကြောင်းတရား။
Verse 97
यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥
အဲဒီနေရာတွင် ဆန္ဒရှိသူများ စုဝေးလာကြပြီး—ငါးနှင့် ချီလ္လီ စသည့် ပူဇော်ပစ္စည်းများပါရှိသည်။ အချို့က စန္ဒြာယဏ (Cāndrāyaṇa) ဝတ်ကို ကျင့်ကြပြီး အချို့ကတော့ ရေတစ်မျိုးတည်းကိုသာ အာဟာရအဖြစ် မှီခိုကြသည်။
Verse 98
ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥
ထို့ပြင် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) သည် ဗိဿဏုမယ ဖြစ်သော ဓမ္မမျိုးစုံကို လိုက်နာကျင့်သုံးသင့်သည်။ ဟေ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော မိန်းမရေ၊ လင်မယားနှစ်ဦးက အစေ့အနှံများစွာနှင့် အကောင်းဆုံး ရတနာများ စသည့် ဒါနကို ပေးလှူကြပြီး၊ ထို့နောက် (အကြောင်းအရာ) ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 99
कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥
ငါက ချမှတ်ထားသော ကర్మပူဇာများကို ဆောင်ရွက်ကြသဖြင့်၊ အချိန်တန်လျှင် “ပဉ္စတ္ဝ” ဟူသော အခြေအနေ—သေခြင်းနှင့် ဓာတ်ငါးပါးသို့ လျောကွယ်လျက် လီနသွားခြင်း—ကို ရောက်ရှိကြသည်။ ထို့နောက် သန့်ရှင်းသော နေရာ၏ အာနုဘော်နှင့် ငါ၏ အမိန့်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် (သူတို့၏ လမ်းစဉ်သည် ဆက်လက်တိုးတက်သွားသည်)။
Verse 100
मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥
ထို့ပြင် အမှန်တကယ် ငါ၏ ကရုဏာကြောင့် သူသည် ရှွေတဒွီပသို့ ရောက်ရှိ하였다။ ထိုသို့ ထိုမင်းသားသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံလျက် လူ့အခြေအနေကို ခံစားပြီးနောက် ‘အကိုင်းအခက်များ အပေါ်သို့’ မျက်နှာမူသကဲ့သို့ အထက်သို့ တက်လှမ်းသွားသည်။ ထို၏ အပါအဝင် အစေခံသည် ငါ၏ အမိန့်တော်၌ တည်မြဲလျက် လူ့အခြေအနေကို စွန့်ပြီး ငါ၏ လောကသို့ ရောက်လာကာ—အတ္တနှင့် အနတ္တကို မြင်သိသော ဉာဏ်ကြောင့် အရပ်ရပ်၌ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။
Verse 101
याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥
ထိုနေရာ၌ ရှိသော မိန်းမတို့သည် အားလုံးပင် ကြာပန်းရနံ့ကဲ့သို့ မွှေးကြိုင်၍ မာယာ၏ အာနုဘော်ကြောင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော ဗုဒ္ဓိဉာဏ်နှင့်တကွ လွတ်မြောက်ကြပြီး၊ အားလုံးပင် ချစ်မြတ်နိုးဖွယ် ကောင်းကျိုးအခြေအနေအတွင်း၌ လွှမ်းခြုံထားခံရကြသည်။
Verse 102
प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥
ငါ၏ ကရုဏာကြောင့်၊ ခါးတင်လှပသူမ၊ သူတို့သည် ရှွေတဒွီပသို့ ရောက်ရှိကြသည်။ ဤသွန်သင်ချက်သည် ဓမ္မဖြစ်၍၊ ကီရတိ (ဂုဏ်သတင်း) ဖြစ်၍၊ သက္တိ (အင်အား) ဖြစ်၍၊ မဟာယသ (ကြီးမြတ်သော ဂုဏ်ရည်) ဖြစ်၏။
Verse 103
कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥
ကర్మများအနက် ဤသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကర్మဖြစ်၏။ တပဿာများအနက် ဤသည် အကြီးမြတ်ဆုံး တပဿာဖြစ်၏။ အာখ্যာန်များအနက် ဤသည် အထွတ်အထိပ် အာখ্যာန်ဖြစ်၏။ ပြီးမြောက်အောင်မြင်သော ကෘတိများအနက် ဤသည် အကောင်းဆုံး ကෘတိ (အမြတ်ဆုံး စိဒ္ဓိ) ဖြစ်၏။
Verse 104
धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥
ဓမ္မတို့အနက် ဤသည်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဓမ္မဖြစ်၍ သင်၏အကျိုးအတွက် ငါက ကြေညာပြောကြားခဲ့သည်။ ဒေါသထွက်လွယ်သူ၊ မိုက်မဲသူနှင့် အပြစ်တင်ပြောဆိုသူတို့အား မပေးသင့်။
Verse 105
अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥
အဘက္တမရှိသူ၊ ယုံကြည်မှုမရှိသူနှင့် လှည့်စားသူတို့အား မပေးသင့်။ အမြဲတမ်း သာမန်မဟုတ်သော ဒိက္ခာခံပြီးသူ၊ မှန်ကန်စွာ အားကိုးရာသို့ ဝင်ရောက်ထားသူအားသာ ပေးသင့်သည်။
Verse 106
सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥
သူလည်း စိတ်ဝိညာဉ်သန့်စင်၍ ကိုယ်ဝန်မှ မွေးဖွားခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိဘဝမှ ဖြစ်ပေါ်သော ကြောက်ရွံ့မှုတို့မှ လွတ်မြောက်မည်။ အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ အင်အားကြီးသော မဟာအခန်းအနားကို ငါသည် သင့်အား ဤသို့ ပြောကြားပြီးပြီ။
Verse 107
य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥
ဤသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း သွား၍ ကြီးမြတ်သော ကိုကာမုခသို့ ရောက်သူတို့သည်လည်း အမြင့်ဆုံးသော စိဒ္ဓိကို ရရှိကြသည်၊ ယခင်က ချီလ္လီနှင့် မတ္စျာ ငါးတို့ ရရှိခဲ့သကဲ့သို့။
Verse 108
वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥
ဝသုန္ဓရာ (မြေကြီး) သည် ဝရာဟာရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော ဘုရားသခင်အား ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 109
तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च
သူတို့အားလုံးသည် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ထားသော ရိတုအခမ်းအနားအတိုင်း သက်ဆိုင်ရာ ကర్మများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ထိုနေရာ၌ ထိုလင်မယားသည် ဒွိဇ (ဝေဒပညာရှင်) များထံသို့ ဥစ္စာ၊ အစာနှင့် ရတနာတို့ကို ဒါနပြုကြသည်။
Verse 110
तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः
သူတို့လည်း—ငါ၏ ဘက္တားများ၊ စည်းကမ်းတွင် တည်ကြည်သူများ—သတ်မှတ်ထားသော ကర్మများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သို့သော် အချိန်ကြာမြင့်စွာ သူတို့လည်း ဒီမှာဟိုမှာ လှည့်လည်သွားလာနေကြသည်။
Verse 111
पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः
ဤ (သင်ခန်းစာ) ကို သာස්တရ၌ ကျွမ်းကျင်သော ပဏ္ဍိတထံသို့ ပေးအပ်သင့်သည်။ စိတ်တည်ငြိမ်၍ သတိပြုကာ သေခါနီးအချိန်၌ပင် ဤအမိန့်တော်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သူသည် ချီးမွမ်းထိုက်သည်။
Verse 112
कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले
အလှတရားရှိသူမ၊ ဤအဖြစ်အပျက်သည် ကိုကာမုခ၌—ငါ၏ သန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರအတွင်း—ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အသားကို အစာအဖြစ်စားသောက်သော လောဘကြီးသည့် မုဆိုးတစ်ဦးသည် ကိုကာဒေသအတွင်း လှည့်လည်နေ하였다။
Verse 113
रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति
သူသည် ရုပ်ရည်လှပ၍ သီလဂုဏ်ရှိကာ သတ္တိပြင်းသူဖြစ်ပြီး မိမိလုပ်ငန်း၏ ရည်မှန်းချက်၌ တည်ကြည်နေ하였다။ ထို့ပြင် သဘောနူးညံ့၍ မြတ်သော ယောကျာ်းတစ်ဦးကို လေးစားကာ မည်သူ့ကိုမျှ မထီမဲ့မြင်မပြုခဲ့။
Verse 114
अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्
ကာလ၏ လှည့်ပတ်မှု ဆက်လက်တိုးတက်လာသဖြင့် သူတို့၏ အကြောင်းအရာသည် လောကပေါ်တွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်လာ하였다။ အပြန်အလှန် မေတ္တာဖြင့် ချည်နှောင်ထားသဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို မစွန့်ပစ်ခဲ့ကြ။
Verse 115
मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः
လူသားဖြစ်နေသော အခြေအနေကို ခဏထား၍ အရင်ဘဝ၏ ဇာတိနှင့် မွေးဖွားမှုကို သတိရပါ။ ထို့နောက် မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမရေ၊ အရင်ဘဝအကြောင်းကို ကြားလိုသည့် စိတ်ဝင်စားမှု ပေါ်လာသည်။
Verse 116
कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्
တစ်ခါတစ်ရံ သင့်အား အလွန်မြင့်မြတ်၍ အလွန်ကြီးမားသော လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ရပ်ကို ယခင်က ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။ ငါသည် ဗိဿဏု၏ အမြင့်ဆုံး အဘောဒ်သို့ အလျင်အမြန် သွားလိုသည်။
Verse 117
वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्
ကုန်သည်များ၊ မြို့သူမြို့သားများနှင့် ဝိုင်ရှျယများလည်း—အဆင့်မြင့် မိန်းမများနှင့်အတူ—ကိုကာမုခ လမ်းပေါ်တွင် ရပ်တည်နေသော မင်းသားကို လိုက်လံသွားကြသည်။
Verse 118
तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना
သူ၏ ထိုးနှက်မှုကြောင့် ငါ၏ ခေါင်း၌ နာကျင်မှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤအရာကို ငါတစ်ဦးတည်းသာ သိသည်; ငါမရှိလျှင် အခြားမည်သူမျှ မသိ။
Verse 119
तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥
ထိုအခါ သူသည် အဲဒီနေရာ၌ ငါကို အသားတုံးတစ်တုံးကို စားနေသည်ကို မြင်၍၊ ထို့နောက် လေးကို မြှောက်ကာ မြားနှင့်အတူ ကြိုးကို ဆွဲတင်하였다။
The chapter foregrounds a discipline of restraint and compassion: it commends ahiṃsā (non-harming), dayā toward all beings, contentment, parental reverence, avoidance of exploitative conduct (including taking others’ food), and regulated sexuality on specified lunar days. These norms are presented as socially stabilizing and as reducing harm within the terrestrial community of life, while also serving a soteriological aim (release from karmic bondage), extending even to beings born in non-human forms.
The explicit markers are lunar tithis: aṣṭamī (8th lunar day) and caturdaśī (14th lunar day), on which the text recommends abstaining from maithuna (sexual intercourse). The narrative also includes time cues such as “madhyāhne” (midday) for the onset of head pain and “prabhātāyām” (at dawn) for ritual preparation, but it does not specify a named season (ṛtu).
By placing Pṛthivī as Varāha’s interlocutor and repeatedly stressing bhūta-dayā and ahiṃsā, the chapter frames moral conduct as a way to minimize harm to living beings sharing Earth’s habitats. The Kokāmukha narrative uses animal lives (fish, cillī) to argue that compassionate restraint and place-based ethical ritualization can reduce violence and its karmic consequences, implicitly modeling an Earth-centered ethic where human behavior is accountable to the wider ecology of sentient life.
The narrative references a “rājaputra” (prince) and “Śaka” political identity (Śakādhipati, ‘lord of the Śakas’) as cultural-administrative figures, alongside social roles such as lubdhaka/mṛgavyādha (hunter) and brāhmaṇas as recipients of dāna. No named dynastic genealogy is supplied, but the text situates the story within recognizable royal and frontier-polity categories (Śaka) and ritual economies centered on brāhmaṇa patronage.