
Rasadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
ဝရာဟ–ပෘထဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း ဤအဓ್ಯಾಯတွင် ဟောတೃ (ပူဇော်ပွဲအရာရှိ) က မင်းကို ရစဓေနု-ဒါန၏ နည်းလမ်းကို လမ်းညွှန်သကဲ့သို့ ဖော်ပြထားသည်။ ကြံရည် (ikṣu-rasa) ဖြည့်ထားသော အိုးကို အလယ်တည်ကာ ပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် “နွား” ပုံသဏ္ဍာန်ကို တည်ဆောက်ပြီး အချိုးညီသော နွားကလေးကိုပါ တွဲဖက်စီမံရန် ဆိုသည်။ ရွှေချို၊ ဂျီ (ghee) ဖြည့်ထားသော နို့အုံ၊ သကြားဖြင့် ပြုလုပ်သော ပါးစပ်နှင့် လျှာ၊ အသီးကဲ့သို့ သွားများ၊ ကြေးနီကျော၊ မုတိကဲ့သို့ မျက်လုံးများ စသည့် သင်္ကေတအလှဆင်များနှင့် ဦးတည်ရာအလိုက် မီးအိမ်များ၊ နှမ်းအိုး ၄ လုံး တင်ထားရမည့် စည်းကမ်းကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ ပြီးစီးလျှင် သရောတရိယ ဂৃহಸ್ಥ ဘြာဟ္မဏ (kuṭumbin) သင့်တော်သူထံ လှူဒါန်းရ며 လှူသူနှင့် လက်ခံသူတို့ အစာရှောင် (ဥပဝါသ) စောင့်ထိန်းရသည်။ အဆုံးတွင် ဖလရှရုတိအဖြစ် အပြစ်ကင်းစင်ခြင်းနှင့် သေပြီးနောက် မြင့်မြတ်သော လောကသို့ ရောက်ခြင်းကို ချီးမွမ်းကာ စနစ်တကျ ပူဇော်မှုက ဓမ္မတည်တံ့ရေးကို ထောက်ပံ့ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖော်သည်။
Verse 1
अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे
ယခု ရသဓေနုဒါန၏ မဟာတ္မိယ (အလွန်မြတ်သော အကျိုး) ကို ဆိုလိုသည်။ ဟောတೃက ပြောသည်– “ရသဓေနု၏ বিধানကို သင်အား အကျဉ်းချုပ် ပြောမည်။ လိမ်းသုတ်၍ ပြင်ဆင်ထားသော မြေပြင်ပေါ်တွင် ကృష్ణာဇိန (အနက်ရောင် သမင်အရေ) နှင့် ကုရှမြက် အခင်းအကျင်းဖြင့် (အာသန) ထား၍…”
Verse 2
रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥
အို မင်းကြီး၊ ကြံရည်ဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ဖြည့်ထားသော အိုးတစ်လုံးကို ပြင်ဆင်ရမည်။ ထို့အတိုင်း ပညာရှိသည် မာနတစ်စိတ်လေးပုံတစ်ပုံကို မီတာအဖြစ်ယူ၍ နွားကလေးတစ်ကောင်ကိုလည်း ပုံဖော်ရမည်။
Verse 3
तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥
မာနတစ်စိတ်လေးပုံတစ်ပုံဖြင့် ပညာရှိသည် နွားကလေးကို ထိုအရာ၏ဘေးတွင် ထားရမည်။ ၎င်း၏ခြေထောက်များကို ကြံတံဖြင့် ပြုလုပ်၍ ခြေခွံများကို ငွေဖြင့် တပ်ဆင်ရမည်။
Verse 4
एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।
ဤသို့ ကြံရည်ဖြင့် ‘ရည်-နွား’ ကို ပြုလုပ်ရမည်၊ ကြံဖြင့်ပြုလုပ်သော ခြေထောက်များပါဝင်စေ၍။
Verse 5
सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥
၎င်းကို ရွှေချိုင့် (ရွှေစင်) ချိုင့်အလှဆင်ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ အမြီးကို အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကာ နို့အုံများကို ဂျီ (ထောပတ်သန့်) ဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ ပန်းခင်းစောင်ဖြင့် ဖုံးအုပ်စေ၍ ပါးစပ်နှင့် လျှာကို သကြားဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 6
दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥
၎င်း၏သွားများကို သစ်သီးများဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်၊ ထို့ပြင် ကောင်းမြတ်သော ကျောပြင်ကို ကြေးနီဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ အို မင်းတို့၏အရှင်၊ ၎င်း၏ ‘အမွှေး’ ကို ပန်းများဖြင့် ပြုလုပ်၍ မျက်လုံးများကို ပုလဲဖြင့် ပုံဖော်ရမည်။
Verse 7
सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥
အမျိုးမျိုးသော ဆန်/သီးနှံ ခုနစ်မျိုးနှင့် တွဲဖက်စေ၍ လေးဘက်လုံးတွင် အလင်းရောင်ထွန်းညှိထားကာ လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာအားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံစေပြီး အနံ့သာအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် မွှေးကြိုင်စေသင့်သည်။
Verse 8
चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥
လေးဘက်လုံးတွင် နှမ်းအိုး လေးလုံးကို တည်ထားစေ၍၊ ထို့နောက် လက္ခဏာအရည်အချင်း အပြည့်အစုံရှိသော သြရောတရိယ (śrotriya) အိမ်ထောင်ရှင်ထံသို့ (ဒါန) ပေးအပ်ရမည်။
Verse 9
रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥
ကောင်းကင်ဘုံကို လိုလားသူသည် ‘ရသဓေနု’ ကို အမြဲတမ်း ဒါနပြုသင့်သည်။ ဒါနပေးသူသည် အပြစ်အားလုံးမှ ကင်းလွတ်၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ရှိသည်။
Verse 10
दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥
ဒါနပေးနေစဉ်ကို မြင်တွေ့သူတို့လည်း အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနံ့သာ၊ မီးခိုး(ဓూప)၊ ပန်းမော်လီ စသည်တို့ဖြင့် အရင်ဆုံး နွားကို ပူဇော်ကာ,
Verse 11
पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥
ထို့နောက် ပညာရှိသည် ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော မန္တရများကိုပင် အသုံးပြု၍ တောင်းပန်ဆုတောင်းရမည်။ ထို့ပြီး တောင်းပန်ခြင်းကို အရင်ပြုထားသော ဘက္တိဖြင့် ထင်ရှားသော ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) ထံသို့ နိဝေဒန/ပူဇော်တင်ပြရမည်။
Verse 12
दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥
သူသည် ရှေ့ဘက်ဘိုးဘွားဆယ်ဦးနှင့် နောက်လာမည့်သူတို့ကိုလည်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်ကို နှစ်ဆယ့်တစ်ဦးမြောက်အဖြစ်ပါဝင်စေ၍ အမြင့်ဆုံးသော သာသနာဌာနသို့ ပို့ဆောင်နိုင်သည်။ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ပြီးနောက် ပြန်မလာတော့။
Verse 13
एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥
အို မင်းကြီး၊ သင်အား ဤအလွန်ထူးမြတ်သော ‘ရသဓေနု’ ကို ရှင်းလင်းပြောကြားပြီးပြီ။ အို မဟာမင်းကြီး၊ ထိုအလှူကို ပေးလှူပါ၊ ထို့နောက် အမြင့်ဆုံးသော ဌာနကို ရရှိပါစေ။
Verse 14
य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥
ဤကို နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်သူ သို့မဟုတ် ဘက္တိဖြင့် နားထောင်သူသည် အပြစ်အကုန်မှ လွတ်ကင်းကာ ဗိဿဏုလောက၌ ဂုဏ်တင်ချီးမြှောက်ခံရသည်။
Verse 15
दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥
အလှူပေးသူနှင့် လက်ခံသူ နှစ်ဦးစလုံးသည် အစာစားချိန်တစ်ကြိမ်ကို ရှောင်ကြဉ်၍ အစာမစားဘဲ ဥပဝါသ ပြုလျှင်၊ ထိုကံ၏အကျိုးအဖြစ် ဆိုမသောက်ခြင်း၏ အကျိုးတူကို ရရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အကျိုးသည် နေရာတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သည်။
The passage frames disciplined giving (dāna) to a qualified recipient as a mechanism for moral self-regulation and social order: the text instructs constructing a ritually specified gift (rasadhenu) and offering it with reverence, presenting donation as a purificatory act (pāpa-vivarjana) that reinforces dharmic conduct.
No tithi, lunar month, nakṣatra, or seasonal marker is specified in the excerpt. The only timing-related observance stated is ekakāla-amabhojana (single-time eating/fasting) for both donor and recipient.
While it does not explicitly discuss ecology, the adhyāya implicitly links terrestrial stability (Pṛthivī’s well-being in the broader Varāha–Pṛthivī frame) to dharmic resource circulation: agricultural products (ikṣu-rasa, ghṛta, tila, phala, puṣpa, gandha) are ritualized and redistributed through regulated gifting, portraying orderly consumption and offering as a form of maintaining social-terrestrial equilibrium.
No genealogies or named historical lineages appear here. The only culturally specific roles invoked are the hotṛ (Vedic ritual priest) as narrator and a rājan (king) as addressee, with the intended recipient defined as a śrotriya kuṭumbin (learned brāhmaṇa householder).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.