
ဤအခန်းသည် သာသနာတော်စာတမ်းကို ဆက်လက်ပို့ဆောင်ရန် တရားဝင် “အစပြုဘောင်” ဖြစ်သည်။ စူတာ၏ မိန့်ခွန်းကို ကြားပြီးနောက် အထွတ်အမြတ် ရှင်ရသီများက ဝေဒန္တ၏ အနှစ်သာရ (vedāntasāra) နှင့် အဓိပ္ပါယ်တစ်လုံးတည်းကို စုစည်းထားသော အထူးပူရာဏတစ်ပုဒ်ကို တောင်းဆိုကြသည်။ စူတာသည် ဝမ်းမြောက်၍ သင်္ကရာ (Śaṅkara) ကို သတိရကာ ဝေဒ၏ အနှစ်သာရမှ ပေါက်ဖွားသော (vedasāraja) ရှိုင်ဝပူရာဏကို နားထောင်ရန် ရသီအားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ကြောင်းသည် ကမ္ဘာဖန်ဆင်းအစအခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲကာ ယခင်ကာလနှင့် ယခုကလ္ပတွင် ဖန်ဆင်းအစ၌ မျိုးရိုးခြောက်သင်းမှ ရသီများက “ဤသည်က အမြင့်ဆုံး၊ အခြားမဟုတ်” ဟု အဆုံးစွန် အရေးကြီးမှုအပေါ် အငြင်းပွားကြသည်။ အခြေခံသဘောတရားများ၏ အဆင့်လိုက်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် သူတို့သည် မပျက်မယွင်း ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာထံ လက်အုပ်ချီ၍ နှိမ့်ချစွာ ချဉ်းကပ်ကာ ကမ္ဘာကို ထောက်တည်သူ၊ “အကြောင်းရင်းတို့၏ အကြောင်းရင်း” ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အခန်းသည် (၁) အာဏာဆက်စပ်မှု (၂) ရှိုင်ဝပူရာဏဟောပြောမှု၏ ဝေဒန္တအခြေခံ (၃) အငြင်းပွားမှုနှင့် ကောစ्मिकအာဏာထံ အယူခံခြင်းဖြင့် သာသနာရေး ဆုံးဖြတ်ခြင်းကို စတင်တည်ဆောက်ပေးသည်။
Verse 1
व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य वचः सौतं प्रोचुस्ते परमर्षयः । वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाद्भुतम्
ဗျာသက ပြောသည်။ စူတ၏စကားကို ထိုသို့ကြားပြီးနောက် အမြင့်မြတ်သော ရှင်မုနိတို့က သူ့အား မိန့်ကြားကြသည်။ «ဝေဒန္တ၏ အနှစ်သာရ အကုန်လုံးဖြစ်သော အံ့ဩဖွယ် ပုရာဏကို ကျွန်ုပ်တို့အား ရွတ်ဖတ်ကြားပေးပါ» ဟု။
Verse 2
इति श्रुत्वा मुनीनां स वचनं सुप्रहर्षितः । संस्मरञ्छंकरं सूतः प्रोवाच मुनिसत्तमान्
မုနိတို့၏စကားကို ထိုသို့ကြားပြီးနောက် သူသည် အလွန်ပျော်ရွှင်လှသည်။ ရှင်ကရ (သီဝ) ကို သတိရကာ စူတသည် မုနိတို့အထွတ်အမြတ်များအား ပြောကြား하였다။
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे । तृतीयोऽध्यायः
ဤသို့ဖြင့် «သီရှီဝ မဟာပုရာဏ» ၏ «ဝိဒ္ယေရှွရ သံဟိတာ» အတွင်းရှိ «သာဓျသာဓန ခဏ္ဍ» တွင် တတိယအခန်း ပြီးဆုံး၏။
Verse 4
यत्र गीतं त्रिकं प्रीत्या भक्तिज्ञानविरागकम्
ချစ်မြတ်နိုးသော ပီတိဖြင့် သီဆိုချီးမွမ်းရာ၌ ဘက္တိ၊ ဉာဏ်အမှန်၊ နှင့် ဝီရာဂျ (မကပ်ငြိမှု) ဟူသော သုံးပါးသော သင်ခန်းစာကို သီကုံးထားသည့် နေရာဖြစ်၏။
Verse 5
वेदांतवेद्यं सद्वस्तु विशेषेण प्रवर्णितम्
ဝေဒန္တဖြင့် သိမြင်နိုင်သော အမှန်တရားတည်းဟူသော သတ္တဝတ္ထုကို ဤနေရာ၌ ထူးခြားစွာ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဖော်ပြထားသည်။
Verse 6
सूत उवाच । शृण्वंतु ऋषयः सर्वे पुराणं वेदसारजम् । पुरा कालेन महता कल्पेऽतीते पुनःपुनः
စူတက ပြောသည်—“ရိရှီတို့အားလုံး ဗေဒ၏ အနှစ်သာရမှ ပေါက်ဖွားလာသော ဤပုရာဏကို နားထောင်ကြပါစေ။ အလွန်ရှေးကာလ၌—အချိန်ကာလကြီးမားစွာ ကုန်လွန်ပြီးနောက်—အတိတ်က ကလ္ပတစ်ခုသည် အကြိမ်ကြိမ် အဆုံးသတ်သွားသောအခါ (ဤသန့်ရှင်းသော အကြောင်းအရာကို ထပ်မံကြေညာခဲ့သည်)”။
Verse 7
अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्टिकर्मणि । मुनीनां षट्कुलीनानां ब्रुवतामितरेतरम्
ဤကလ္ပသည် ယခုရောက်ရှိလာ၍ စကြဝဠာဖန်ဆင်းရေး လုပ်ငန်းစတင်ချိန်တွင် မျိုးရိုးခြောက်စုမှ မုနိတို့သည် အချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုနေကြသည်။
Verse 8
इदं परमिदं नेति विवादः सुमहानभूत् । तेऽभिजग्मुर्विधातारं ब्रह्माणं प्रष्टुमव्ययम्
သူတို့အကြား၌ “ဤသည် အမြင့်ဆုံး” ဟု တစ်ဖက်က ဆို၍ အခြားဖက်က “မဟုတ်၊ ဤသည် မဟုတ်” ဟု ပြန်ဆိုသဖြင့် အလွန်ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွား하였다။ ထို့ကြောင့် မပျက်မယွင်းသော ဖန်ဆင်းရှင် ဗြဟ္မာကို မေးမြန်းရန် သူတို့ ချဉ်းကပ်သွားကြသည်။
Verse 9
वाग्भिर्विनयगर्भाभिः सर्वे प्रांजलयोऽब्रुवन् । त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम्
ထို့နောက် သူတို့အားလုံး လက်အုပ်ချီ၍ နှိမ့်ချသော စကားများဖြင့် ပြောကြသည်—“သင်သည် အမှန်တကယ် စကြဝဠာတစ်လောကလုံးကို ထိန်းသိမ်းသူ၊ အကြောင်းရင်းအားလုံး၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါသည်။”
Verse 10
कः पुमान्सर्वतत्त्वेभ्यः पुराणः परतः परः । ब्रह्मोवाच । यतो वाचो निवर्तंते अप्राप्य मनसा सह
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်— «တတ္တဝါအားလုံးထက် ပိုမိုရှေးဟောင်း၍ အလွန်အလွန်ထက်မြတ်သော ထိုပုရုရှသည် မည်သူနည်း။ စကားလုံးတို့သည် စိတ်နှင့်အတူ ထိုအရှင်ထံ မရောက်နိုင်သဖြင့် ပြန်လှည့်သွားကြသည်»
Verse 11
यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रे द्रं पूर्वकम् । सहभूतेंद्रि यैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते
ထိုအရှင်တစ်ပါးတည်းမှပင် ဤပေါ်ထွန်းလာသော စကြဝဠာအစီအစဉ်တစ်ခုလုံးသည် ပထမဦးစွာ ပေါက်ဖွားလာသည်—ဗြဟ္မာ၊ ဗိဿနု၊ ရုဒြ၊ အိန္ဒြတို့မှ စ၍ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် အင်္ဒြိယအားလုံးနှင့်အတူ။
Verse 12
एष देवो महादेवः सर्वज्ञो जगदीश्वरः । अयं तु परया भक्त्या दृश्यते नाऽन्यथा क्वचित्
ဤဒေဝသည် မဟာဒေဝဖြစ်တော်မူ၏—အရာအားလုံးကို သိမြင်တော်မူသော၊ စကြဝဠာ၏ အရှင်။ ထိုအရှင်ကို အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဘက္တိဖြင့်သာ မြင်တွေ့နိုင်ပြီး အခြားနည်းဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်နိုင်။
Verse 13
रुद्रो हरिर्हरश्चैव तथान्ये च सुरेश्वराः । भक्त्या परमया तस्य नित्यं दर्शनकांक्षिणः
ရုဒ္ဒရ၊ ဟရီ (ဗိဿနု)၊ ဟရ နှင့် အခြားသော ဒေဝတို့၏ အရှင်များသည် ထိုသခင်ထံသို့ အမြင့်ဆုံးသော ဘက္တိဖြင့် နေ့စဉ်တမ်း သူ၏ ဒർശနကို မြင်လိုစိတ်ဖြင့် တောင့်တကြ၏။
Verse 14
बहुनात्र किमुक्तेन शिवे भक्त्या विमुच्यते । प्रसादाद्देवताभक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः । यथेहांकुरतो बीजं बीजतो वा यथांकुरः
ဒီမှာ အများကြီး ပြောရန် ဘာလိုသေးသနည်း။ ရှိဝထံ ဘက္တိဖြင့် လူသည် လွတ်မြောက်၏။ (ရှိဝ၏) ပရသာဒမှ ဒေဝတားပေါ် ဘက္တိ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထိုပရသာဒသည်လည်း ဘက္တိမှပင် မွေးဖွားလာသည်—ဒီမှာ ပင်ပေါက်မှ မျိုးစေ့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့၊ မျိုးစေ့မှလည်း ပင်ပေါက် ပြန်ဖြစ်လာသကဲ့သို့။
Verse 15
तस्मादीशप्रसादार्थं यूयं गत्वा भुवं द्विजाः । दीर्घसत्रं समाकृध्वं यूयं वर्षसहस्रकम्
ထို့ကြောင့်၊ အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့၊ သင်တို့သည် မြေပြင်သို့ သွားကြလော့။ သခင်၏ ပရသာဒကို ရရှိရန်အတွက် ရှည်လျားသော စတရ (ဒီဃ-စတရ) ယဇ္ဈကို စတင်၍ နှစ်တစ်ထောင်တိုင်အောင် ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ကြလော့။
Verse 16
अमुष्यैवाध्वरेशस्य शिवस्यैव प्रसादतः । वेदोक्तविद्यासारं तु ज्ञायते साध्यसाधनं
ယဇ္ဉ၏အရှင် သီဝဘုရား၏ ထိုပင်ကရုဏာတော်ကြောင့်၊ ဝေဒတွင်ဆိုသော ဗိဒ္ဓာ၏ အနှစ်သာရကို သိမြင်လာသည်—ရောက်ရမည့် အမြင့်ဆုံးအရာနှင့် ထိုသို့ရောက်ရန် နည်းလမ်းတို့ကို။
Verse 17
मुनय ऊचुः । अथ किं परमं साध्यं किंवा तत्साधनं परम् । साधकः कीदृशस्तत्र तदिदं ब्रूहि तत्त्वतः
မုနိတို့က ဆိုကြသည်—“ယခု အမြင့်ဆုံး ရောက်ရမည့် ပန်းတိုင်သည် အဘယ်နည်း။ ထိုကို ရောက်ရန် အမြင့်ဆုံး နည်းလမ်းသည် အဘယ်နည်း။ ထိုလမ်း၌ သင့်တော်သော साधक (သဒ္ဓက) သည် မည်သို့သောသူနည်း။ အမှန်တရားအတိုင်း တိတိကျကျ ပြောကြားပါ။”
Verse 18
ब्रह्मोवाच । साध्यं शिवपदप्राप्तिः साधनं तस्य सेवनम् । साधकस्तत्प्रसादाद्योऽनित्यादिफलनिःस्पृहः
ဗြဟ္မာက ပြောသည်– «ရောက်ရှိရမည့် ရည်မှန်းချက်မှာ ရှိဝ၏ အဆင့် (Śivapada) ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအတွက် နည်းလမ်းမှာ ထိုအရှင်ကို သဒ္ဓါဖြင့် ဝန်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်သော সাধကသည် ထိုအရှင်၏ ကရုဏာကြောင့် ယာယီသီးဖွားမှုများနှင့် အနိမ့်သီးဖွားမှုများကို မလိုလားမတောင့်တတော့ပေ»။
Verse 19
कर्म कृत्वा तु वेदोक्तं तदर्पितमहाफलम् । परमेशपदप्राप्तः सालोक्यादिक्रमात्ततः
ဝေဒက ညွှန်ကြားထားသော ကర్మများကို ဆောင်ရွက်ပြီး ထိုအလုပ်၏ မဟာသီးဖွားကို ပရမေရှ္ဝရ (ရှင်ရှိဝ) ထံ အပ်နှံပူဇော်လျှင်၊ အမြင့်ဆုံးအရှင်၏ အဆင့်ကို ရရှိကာ ထို့နောက် sālokya စသည့် မုက္ခလွတ်မြောက်မှု အဆင့်များသို့ အစဉ်လိုက် ရောက်ရှိသွားသည်။
Verse 20
तत्तद्भक्त्यनुसारेण सर्वेषां परमं फलम् । तत्साधनं बहुविधं साक्षादीशेन बोधितम्
တစ်ဦးချင်း၏ ဘက္တိအတိုင်းအတာနှင့် ကိုက်ညီသလို အမြင့်ဆုံးသော फलသည် အားလုံးထံသို့ ရောက်လာသည်။ ထို फलကို ရရှိစေသော နည်းလမ်းများမှာ မျိုးစုံရှိပြီး၊ အီရှ (ရှင်ရှိဝ) ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက် သင်ကြားပေးထားသည်။
Verse 21
संक्षिप्य तत्र वः सारं साधनं प्रब्रवीम्यहम् । श्रोत्रेण श्रवणं तस्य वचसा कीर्तनं तथा
ယခု အကျဉ်းချုပ်၍ သင်တို့အတွက် အနှစ်သာရသော সাধနာကို ငါပြောမည်။ နားဖြင့် ထိုမဟာဒေဝကို နာကြားခြင်း၊ နှုတ်ဖြင့် ကီရ္တနာဖြင့် ချီးမွမ်းခြင်း ဖြစ်၏။
Verse 22
मनसा मननं तस्य महासाधनमुच्यते । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च मन्तव्यश्च महेश्वरः
စိတ်ဖြင့် ထိုမဟာဒေဝကို မနနာ—အတွေးအမြင်ဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း—သည် မဟာ साधနာ ဟု ဆိုကြသည်။ မဟေရှ్వరကို နာကြားရမည်၊ ကီရ္တနာဖြင့် ချီးမွမ်းရမည်၊ ဆင်ခြင်ရမည်။
Verse 23
इति श्रुतिप्रमाणं नः साधनेनाऽमुना परम् । साध्यं व्रजत सर्वार्थसाधनैकपरायणाः
ဤသို့ဆိုလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် သြုတိ (Śruti) ၏ အာဏာသည် သက်သေဖြစ်၏။ ဤစိတ်ဝိညာဉ်ရေးရာ နည်းလမ်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်သို့ သွားကြလော့—အရာအားလုံးကို ပြီးမြောက်စေသော အကျင့်တစ်ခုတည်းကိုသာ အပြည့်အဝ အားထားမြဲမြံကြလော့။
Verse 24
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्ट्वा तत्र लोकः प्रवर्तते । अप्रत्यक्षं हि सर्वत्र ज्ञात्वा श्रोत्रेण चेष्टते
မျက်စိဖြင့် တိုက်ရိုက်မြင်နိုင်သော အရာကို မြင်လျှင် လူတို့သည် ထိုအရာ၌ လှုပ်ရှားလုပ်ဆောင်ကြသည်။ သို့သော် နေရာတိုင်းတွင် မမြင်နိုင်သော အရာများအတွက်မူ နားထောင်ခြင်း (အာဏာရှိသော သင်ကြားချက်) ဖြင့် သိမြင်ပြီးနောက် ထိုအပေါ် အားကိုးကာ လုပ်ဆောင်ကြသည်။
Verse 25
तस्माच्छ्रवणमेवादौ श्रुत्वा गुरुमुखाद्बुधः । ततः संसाधयेदन्यत्कीर्तनं मननं सुधीः
ထို့ကြောင့် အစဦးတွင် ပညာရှိသော ရှာဖွေသူသည် နားထောင်ခြင်းကိုသာ အရင်ယူဆောင်ရမည်—ဂုရု၏ ပါးစပ်မှ သင်ကြားချက်ကို ကြားပြီးနောက်။ ထို့နောက် ဉာဏ်ပြည့်ဝသူသည် ကီရတန (သီချင်းဆုတောင်း/ချီးမွမ်း) နှင့် မနန (နက်ရှိုင်းစွာ စဉ်းစားခြင်း) ကို စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ရမည်။
Verse 26
क्रमान्मननपर्यंते साधनेऽस्मिन्सुसाधिते । शिवयोगो भवेत्तेन सालोक्यादिक्रमाच्छनैः
ဤသင်တန်းကို အဆင့်လိုက် အကောင်းဆုံး ပြီးမြောက်အောင် လေ့ကျင့်၍ မနန (နက်ရှိုင်းစွာ စဉ်းစားခြင်း) အဆင့်အထိ ရောက်လာသောအခါ၊ ထိုအကျင့်ကြောင့် ရှိဝယောဂ (Śiva-yoga) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက် စာလိုက്യ (sālokya—ရှီဝ၏ လောက၌ နေထိုင်ခြင်း) စသည့် အခြေအနေများကို အစဉ်လိုက် တဖြည်းဖြည်း ရရှိလာမည်။
Verse 27
सर्वांगव्याधयः पश्चात्सर्वानंदश्च लीयते । अभ्यासात्क्लेशमेतद्वै पश्चादाद्यंतमंगलम्
ထို့နောက် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံး၏ ရောဂါများ သက်သာပျောက်ကင်းလာပြီး၊ အလုံးစုံသော အာနန္ဒ (ပျော်ရွှင်မြတ်) ထဲသို့ စိမ့်ဝင်လျက် လီယတေ (ပျော်ဝင်) သွားသည်။ အမှန်တကယ် လေ့ကျင့်မှုကြောင့် အစတွင် ကလေရှ (ခက်ခဲမှု) ရှိသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် အစမှအဆုံး မင်္ဂလာဖြစ်လာသည်။
A doctrinal dispute among sages—framed as “this is supreme, not that”—is introduced as the catalyst for seeking authoritative resolution from Brahmā, signaling that the text will adjudicate ultimate reality through a cosmological-theological inquiry.
The chapter’s key “symbols” are methodological: remembering Śaṅkara before teaching signifies epistemic purification and alignment with the highest principle; calling the Purāṇa “vedasāra/vedāntasāra” encodes a claim that Purāṇic narrative is a valid carrier of Vedāntic truth when oriented to Śiva.
No distinct iconographic form of Śiva or Devī is developed in the cited portion; Śiva appears primarily as Śaṅkara invoked through smaraṇa, establishing presence and authority rather than a particular mūrti or avatāra.