योगप्रकारनिर्णयः (Classification and Definition of Yoga)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञाने क्रियायां चर्यायां सारमुद्धृत्य संग्रहात् । उक्तं भगवता सर्वं श्रुतं श्रुतिसमं मया

သီရိကృష్ణက မိန့်တော်မူသည်။ ဉာဏ်ပညာ၊ သန့်ရှင်းသော ကရိယာများနှင့် စည်းကမ်းပြည့်ဝသော အကျင့်ကျင့်မှုတို့၏ အနှစ်သာရကို ခွဲထုတ်၍ အကျဉ်းချုပ်အဖြစ် စုစည်းထားပြီး၊ ဘဂဝန်က မိန့်ကြားသမျှကို—သြတိ (ဝေဒ) နှင့် တန်းတူအာဏာရှိသော သင်ကြားချက်များကို—ကျွန်ုပ် ကြားနာခဲ့သည်။

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि योगं परमदुर्लभम् । साधिकारं च सांगं च सविधिं सप्रयोजनम्

ယခုအခါ အလွန်ရှားပါးစွာ ရရှိနိုင်သော ယောဂ (Yoga) အကြောင်းကို နားထောင်လိုပါသည်။ ထိုယောဂ၏ အရည်အချင်းလိုအပ်ချက်များ၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၊ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းနှင့် အမှန်တကယ် ရည်ရွယ်ချက်တို့နှင့်အတူ ပြောကြားပါ။

Verse 3

यद्यस्ति मरणं पूर्वं योगाद्यनुपमर्दतः । सद्यः साधयितुं शक्यं येन स्यान्नात्महा नरः

ယောဂနှင့် ဆက်စပ်သော လေ့ကျင့်မှုများ ပျက်ကွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အနှောင့်အယှက်ကြောင့် အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးမှု နီးကပ်လာပါက၊ ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်နိုင်သော နည်းလမ်းတစ်ရပ် ရှိ၏။ ထိုနည်းလမ်းကြောင့် လူသည် အတ္တကို သတ်သူ (ātma-hā) မဖြစ်ဘဲ၊ ကိုယ်ကိုယ်တိုင် ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဝိညာဉ်ရေး ပျက်စီးခြင်းမှ လွတ်ကင်း၏။

Verse 4

तच्च तत्कारणं चैव तत्कालकरणानि च । तद्भेदतारतम्यं च वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

ထိုအရာနှင့် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းကိုလည်းကောင်း၊ ထိုအချိန်၌ လုပ်ဆောင်နေသော ကိရိယာများနှင့် အချက်အလက်အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ခွဲခြားမှုအမျိုးမျိုးအတွင်း အဆင့်လိုက် ကွာခြားချက်များကိုလည်းကောင်း—အမှန်တရားအတိုင်း ရှင်းလင်းပြောကြားပေးသင့်ပါသည်။

Verse 5

उपमन्युरुवाच । स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण सर्वप्रश्नार्थवेदिना । ततः क्रमेण तत्सर्वं वक्ष्ये शृणु समाहितः

ဥပမန်ယူက မိန့်တော်မူ၏— «အို ကృష్ణ၊ မေးမြန်းခြင်းသည် မှန်ကန်လှ၏၊ မေးခွန်းတိုင်း၏ အဓိပ္ပါယ်အမှန်ကို သိမြင်သူဖြစ်သကဲ့သို့။ ထို့ကြောင့် အရာအားလုံးကို အစဉ်လိုက် ရှင်းပြမည်၊ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ နားထောင်လော့»။

Verse 6

निरुद्धवृत्त्यंतरस्यं शिवे चित्तस्य निश्चला । या वृत्तिः स समासेन योगः स खलु पञ्चधा

အတွင်းလှုပ်ရှားမှုများကို တားဆီးထားသော စိတ်သည် သီဝ၌ မလှုပ်မယှက် တည်ငြိမ်လာသောအခါ၊ ထိုစိတ်အခြေအနေကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် “ယောဂ” ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ အမှန်တကယ် ငါးမျိုးရှိသည်။

Verse 7

मंत्रयोगःस्पर्शयोगो भावयोगस्तथापरः । अभावयोगस्सर्वेभ्यो महायोगः परो मतः

မန္တရယောဂ၊ ထိတွေ့မှုအခြေပြု ယောဂ (စပရှယောဂ) နှင့် အတွင်းစိတ်အာရုံပြု ယောဂ (ဘာဝယောဂ) တို့ကိုလည်း သင်ကြား၏။ သို့ရာတွင် အားလုံးထက်လွန်သော ယောဂ—အဘ္ဟာဝယောဂ—ကို အမြင့်ဆုံး မဟာယောဂ ဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 8

मंत्राभ्यासवशेनैव मंत्रवाच्यार्थगोचरः । अव्याक्षेपा मनोवृत्तिर्मंत्रयोग उदाहृतः

မန္တရကို ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်သည့် အာနုဘော်ကြောင့်သာ စိတ်သည် မန္တရ၏ အဓိပ္ပါယ်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်လာသည်။ စိတ်လှုပ်ရှားမှု မပျံ့နှံ့ မလွဲချော်ဘဲ တည်ငြိမ်နေခြင်းကို «မန္တရ-ယောဂ» ဟု ကြေညာသည်။

Verse 9

प्राणायाममुखा सैव स्पर्शे योगोभिधीयते । स मंत्रस्पर्शनिर्मुक्तो भावयोगः प्रकीर्तितः

ထိုအလေ့အကျင့်ကိုပင်—ပရာဏာယာမမှ စတင်၍—အတွင်းပိုင်း တိုက်ရိုက်ထိတွေ့သိမြင်မှု («ထိတွေ့မှု») နှင့် တွဲဖက်လာသောအခါ «ယောဂ» ဟု ခေါ်သည်။ မန္တရနှင့် ထိုကဲ့သို့သော ပြင်ပထိတွေ့မှုတို့အပေါ် မူတည်မှုမှ လွတ်ကင်းသွားလျှင် «ဘားဝ-ယောဂ» ဟု ကြေညာသည်၊ အတွင်းသဒ္ဓါနှင့် စိတ်ရည်သန့်၏ ယောဂ ဖြစ်သည်။

Verse 10

विलीनावयवं विश्वं रूपं संभाव्यते यतः । अभावयोगः संप्रोक्तो ऽनाभासाद्वस्तुनः सतः

ကမ္ဘာလောကသည် အစိတ်အပိုင်းများ ပျော်ဝင်သွား၍ ခွဲခြားမရသော တစ်ရုပ်တည်းအဖြစ် စိတ်ကူးနိုင်သဖြင့်၊ ဤအရာကို «အဘာဝ-ယောဂ» ဟု ဆိုကြသည်—မရှိခြင်း၏ ယောဂ၊ အမှန်တကယ် ရှိနေသော သတ္တဝါ-အမှန်တရား၏ မပေါ်ထွန်းခြင်း။ ရှိုင်ဝအမြင်အရ အမည်နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်တို့ ငြိမ်သက်သွားသောအခါ ပတိ (သီဝ) သည် အမြဲတမ်း အမှန်တရားအဖြစ် ကျန်ရစ်ပြီး၊ လောက၏ ပေါ်လွင်မှုသည် မထင်ရှားတော့။

Verse 11

शिवस्वभाव एवैकश्चिंत्यते निरुपाधिकः । यथा शैवमनोवृत्तिर्महायोग इहोच्यते

အကန့်အသတ်ဖြစ်စေသော အုပ်ပါဓိများမရှိဘဲ သီဝ၏ သဘာဝတရားတစ်ခုတည်းကိုသာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ရမည်။ ဤသို့ စိတ်ကို ရှိုင်ဝသို့ ဦးတည်ထားသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဤနေရာတွင် «မဟာ-ယောဂ» ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

Verse 12

दृष्टे तथानुश्रविके विरक्तं विषये मनः । यस्य तस्याधिकारोस्ति योगे नान्यस्य कस्यचित्

မြင်တွေ့ရသော အာရုံဝတ္ထုများနှင့် ကြားသိရုံသာဖြစ်သော အာရုံဝတ္ထုများ (ကောင်းကင်ဘုံ၏ ပျော်ရွှင်မှုဟု ကတိပေးထားသည့်အရာများကဲ့သို့) တို့မှ စိတ်က ကင်းလွတ်နေသူသာ ယောဂ၌ အရည်အချင်းရှိသည်။ အခြားမည်သူမျှ ထိုအခွင့်အရေးမရှိ။

Verse 13

विषयद्वयदोषाणां गुणानामीश्वरस्य च । दर्शनादेव सततं विरक्तं जायते मनः

အာရုံခံအရာနှစ်မျိုး၏အပြစ်အနာအဆာများနှင့် ဣශ්ဝရ (သီဝ)၏ မင်္ဂလာဂုဏ်တော်များကို စဉ်းစားမြင်တော်မူခြင်းသာဖြင့် စိတ်သည် အမြဲတမ်း ဝိရာဂ (ကင်းလွတ်ခြင်း) ဖြစ်လာကာ လောကီကပ်ငြိမှုမှ လှည့်ကွာသွားသည်။

Verse 14

अष्टांगो वा षडंगो वा सर्वयोगः समासतः । यमश्च नियमश्चैव स्वस्तिकाद्यं तथासनम्

ယောဂကို အဋ္ဌာင်္ဂ (အင်္ဂ ၈) ဟုဆိုစေ၊ သဒ္ဓင်္ဂ (အင်္ဂ ၆) ဟုဆိုစေ၊ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ယောဂတစ်ခုလုံးမှာ—ယမနှင့် နိယမ စည်းကမ်းများ၊ ထို့ပြင် စွဝஸ္တိကာသန (Svastikāsana) စသည့် အာသနများကို လေ့ကျင့်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Verse 15

प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च । समाधिरिति योगांगान्यष्टावुक्तानि सूरिभिः

ပရာဏာယာမ (အသက်ရှုထိန်းညှိခြင်း)၊ ပရတ္ယာဟာရ (အာရုံများကို ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခြင်း)၊ ဓာရဏာ (အာရုံတည်ခြင်း)၊ ဓျာန (သမาธိမတိုင်မီ တရားထိုင်ခြင်း) နှင့် သမာဓိ—ဤသို့ပင် ယောဂ၏ အင်္ဂ ၈ ပါးကို ပညာရှိတို့ ကြေညာထားသည်။

Verse 16

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारोथ धारणा । ध्यानं समाधिर्योगस्य षडंगानि समासतः

အာသန (ထိုင်ပုံ)၊ ပရာဏသံရောဓ (အသက်ရှု/ပရာဏကို ထိန်းချုပ်ခြင်း)၊ ပရတ္ယာဟာရ (အာရုံဆုတ်ခွာခြင်း)၊ ဓာရဏာ (အာရုံတည်ခြင်း)၊ ဓျာန (သမားတော်မူသော တရားထိုင်ခြင်း) နှင့် သမာဓိ—ဤတို့သည် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ယောဂ၏ အင်္ဂ ၆ ပါး ဖြစ်သည်။

Verse 17

पृथग्लक्षणमेतेषां शिवशास्त्रे समीरितम् । शिवागमेषु चान्येषु विशेषात्कामिकादिषु

ဤအရာတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာများကို သီဝရှာස්တြတွင် ထင်ရှားစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် အခြားသော သီဝအာဂမများတွင်လည်း—အထူးသဖြင့် ကာမိကာ စသည့် ကျမ်းများတွင်—ပိုမိုထူးခြားစွာ ဖော်ပြထားသည်။

Verse 18

यम इत्युच्यते सद्भिः पञ्चावयवयोगतः । शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपः प्रणिधिरेव च

သဒ္ဓါရှိသူတို့က ‘ယမ’ ဟူသည် အင်္ဂါငါးပါးဖြင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သောကျ (သန့်ရှင်းမှု)၊ တုဿတိ (ကျေနပ်မှု)၊ တပသ (တပဿာ)၊ ဇပ (မန္တရပ်ပြန်ဆိုခြင်း) နှင့် သခင်ရှီဝအား အလုံးစုံအပ်နှံသော ပရဏိဓာန တို့ဖြစ်သည်။

Verse 19

इति पञ्चप्रभेदस्स्यान्नियमः स्वांशभेदतः । स्वस्तिकं पद्ममध्येंदुं वीरं योगं प्रसाधितम्

ထို့ကြောင့် ‘နိယမ’ ဟူသော စည်းကမ်းကျင့်စဉ်သည် မိမိအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကွဲပြားမှုအလိုက် အမျိုးအစားငါးမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့မှာ စွဝစတိက၊ ပဒ္မမဓျေန္ဒု (ကြာပန်းအလယ်ရှိ လ)၊ ဝီရ၊ နှင့် ကောင်းစွာပြည့်စုံအောင် ပြုလုပ်ထားသော ယောဂကျင့်စဉ် တို့ဖြစ်သည်။

Verse 20

पर्यंकं च यथेष्टं च प्रोक्तमासनमष्टधा । प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनम्

အာသန (ထိုင်ခုံ/ကိုယ်ဟန်) များကို အမျိုးအစားရှစ်မျိုးဟု ဖော်ပြထားသည်—‘ပရျင်က’ အာသနနှင့် ‘ယထေဋ္ဌ’ (စိတ်ကြိုက်) အာသနတို့ကဲ့သို့။ ပရာဏသည် မိမိကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း မွေးဖွားသော အသက်လေဖြစ်ပြီး၊ ထိုပရာဏကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်တားဆီးခြင်းကို ပရာဏာယာမ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 21

तद्रोचकं पूरकं च कुंभकं च त्रिधोच्यते । नासिकापुटमंगुल्या पीड्यैकमपरेण तु

အသက်ရှုလေ့ကျင့်မှုသည် သုံးမျိုးဟု ကြေညာထားသည်—ရေचक (ထုတ်ရှုခြင်း)၊ ပူရက (ဝင်ရှုခြင်း) နှင့် ကုಂಭက (ထိန်းထားခြင်း)။ လက်ချောင်းဖြင့် နှာခေါင်းပေါက်တစ်ဖက်ကို ဖိပိတ်၍ အခြားတစ်ဖက်ဖြင့် အသက်ကို သင့်တော်သလို ထိန်းညှိရမည်။

Verse 22

औदरं रेचयेद्वायुं तथायं रेचकः स्मृतः । बाह्येन मरुता देहं दृतिवत्परिपूरयेत्

ဝမ်းဗိုက်မှ လေကို ထုတ်လွှတ်ရမည်—ဤသည်ကို «ရေစက» (ထုတ်ရှူ) ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့နောက် ပြင်ပလေဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို မီးဖိုဖောင်းကဲ့သို့ ပြည့်ဝအောင် ဖြည့်ရမည်။

Verse 23

नासापुटेनापरेण पूरणात्पूरकं मतम् । न मुंचति न गृह्णाति वायुमंतर्बहिः स्थितम्

အခြားနှာခေါင်းပေါက်မှ ဖြည့်သွင်းခြင်းကို «ပူရက» (ရှူသွင်း) ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ယောဂီသည် လေကို အတင်းမလွှတ် မအတင်းမဆွဲဘဲ၊ အတွင်းနှင့် အပြင်၌ တည်ငြိမ်စွာ ရှိနေအောင် ပရာဏဝါယုကို ထိန်းညှိထားသည်။

Verse 24

संपूर्णं कुंभवत्तिष्ठेदचलः स तु कुंभक । रेचकाद्यं त्रयमिदं न द्रुतं न विलंबितम्

အိုးတစ်လုံးကဲ့သို့ ပြည့်ဝစွာ တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်မယှက် နေရခြင်းသည် ကုမ္ဘက (အသက်ရှူထိန်း) ဖြစ်သည်။ ရေစကမှ စသော သုံးပါး—ရေစက၊ ပူရက၊ ကုမ္ဘက—ကို အလွန်မြန်လည်း မဟုတ်၊ အလွန်နှေးလည်း မဟုတ်အောင် လေ့ကျင့်ရမည်။

Verse 25

तद्यतः क्रमयोगेन त्वभ्यसेद्योगसाधकः । रेचकादिषु योभ्यासो नाडीशोधनपूर्वकः

ထို့ကြောင့် ယောဂသાધကသည် အစဉ်လိုက် အဆင့်ဆင့်ဖြင့် မှန်ကန်သော အစီအစဉ်အတိုင်း လေ့ကျင့်ရမည်။ ရေစက စသည့် အသက်ရှူနည်းများကို နာဍီ (လျှို့ဝှက်လမ်းကြောင်းများ) သန့်စင်ခြင်းကို အရင်ပြုလုပ်ပြီးမှသာ ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 26

स्वेच्छोत्क्रमणपर्यंतः प्रोक्तो योगानुशासने । कन्यकादिक्रमवशात्प्राणायामनिरोधनम्

ယောဂအနုသাসနာ၌ (ယောဂီ၏ အာဏာ) သည် ကိုယ်ခန္ဓာမှ စိတ်ကြိုက် ထွက်ခွာနိုင်သည့် အဆင့်အထိ ရောက်နိုင်ကြောင်း သင်ကြားထားသည်။ «ကန်ယက» စသည့် အဆင့်လိုက် အစီအစဉ်အတိုင်း ပရာဏာယာမဖြင့် အသက်ဓာတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 27

तच्चतुर्धोपदिष्टं स्यान्मात्रागुणविभागतः । कन्यकस्तु चतुर्धा स्यात्स च द्वादशमात्रकः

ထိုမန္တရသံ/ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မာထရာ (အတိုင်းအတာ) နှင့် ဂုဏ (အရည်အသွေး) ခွဲခြားမှုအရ လေးမျိုးဟု သင်ကြားထားသည်။ ထို့အတူ “ကညာက” လည်း လေးမျိုးဖြစ်ပြီး မာထရာ ၁၂ ပါဝင်သည်။

Verse 28

मध्यमस्तु द्विरुद्धातश्चतुर्विंशतिमात्रकः । उत्तमस्तु त्रिरुद्धातः षड्विंशन्मात्रकः परः

“အလယ်အလတ်” ပုံစံသည် အခြေခံမာထရာကို နှစ်ဆတိုး၍ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မာထရာ ၂၄ ပါဝင်သည်။ “အမြင့်မြတ်ဆုံး” ပုံစံသည် ထိုမာထရာကို သုံးဆတိုး၍ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပိုမိုမြင့်သောအဆင့်ဖြစ်၍ မာထရာ ၂၆ ပါဝင်သည်။

Verse 29

स्वेदकंपादिजनकः प्राणायामस्तदुत्तरः । आनंदोद्भवरोमांचनेत्राश्रूणां विमोचनम्

ထို့နောက် ပရာဏာယာမ (အသက်ရှုထိန်းညှိခြင်း) ရှိလာပြီး ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတုန်ခါခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့နောက် အာနန္ဒ (ပီတိ) မှ ပေါက်ဖွားသော အမွှေးထောင်ထခြင်းနှင့် မျက်ရည်ယိုခြင်းတို့ လွတ်မြောက်လာသည်။

Verse 30

जल्पभ्रमणमूर्छाद्यं जायते योगिनः परम् । जानुं प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलंबितम्

ယောဂီအတွက် အမြင့်မြတ်သောအခြေအနေ ပေါ်ထွန်းလာသည်—အလဟသစကားပြောခြင်း၊ မငြိမ်မသက်လှည့်လည်ခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း စသည့်အရာတို့ ရပ်စဲသွားခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုသည်။ ဒူးကို ညာဘက်သို့ လှည့်ထား၍ (မှန်ကန်သော အာသန) အလေ့အကျင့်ကို မမြန်လွန်း မနှေးလွန်း ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 31

अंगुलीस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रेति प्रकीर्तिता । मात्राक्रमेण विज्ञेयाश्चोद्वातक्रमयोगतः

လက်ချောင်းများကို ဖျတ်ခနဲ တီးခတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထိုသည်ကို ‘မာထရာ’ (အချိန်ယူနစ်) ဟု ကြေညာထားသည်။ မာထရာများ၏ အစဉ်ကိုလည်း ထိန်းညှိထားသော အသက်ရှုလှုပ်ရှားမှုနည်းလမ်း (codvāta-krama) နှင့် ကိုက်ညီအောင် အစဉ်လိုက် သိမြင်ရမည်။

Verse 32

नाडीविशुद्धिपूर्वं तु प्राणायामं समाचरेत् । अगर्भश्च सगर्भश्च प्राणायामो द्विधा स्मृतः

နာဍီများ (သိမ်မွေ့လမ်းကြောင်းများ) ကို အရင်သန့်စင်ပြီးနောက် ပရာဏာယာမကို ကျင့်သင့်သည်။ ပရာဏာယာမသည် အစဉ်အလာအရ အမျိုးနှစ်မျိုးရှိသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်— အဂರ್ಭ (မန္တရ “မျိုးစေ့” မပါ) နှင့် စဂರ್ಭ (မန္တရ “မျိုးစေ့” ပါ)။

Verse 33

जपं ध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वयात् । अगर्भाद्गर्भसंयुक्तः प्राणायामःशताधिकः

ဂျပ (မန္တရရွတ်ဖတ်ခြင်း) နှင့် ဓျာန (သမาธိအာရုံစိုက်ခြင်း) ကို အတွင်းထောက်ခံမှုမရှိဘဲ ပြုလုပ်လျှင် “အဂರ್ಭ” (မျိုးစေ့မဲ့) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုထောက်ခံသဘောတရားနှင့် ပေါင်းစည်းလျှင် “စဂರ್ಭ” (မျိုးစေ့ပါ) ဖြစ်လာသည်။ မျိုးစေ့မဲ့အခြေအနေနှိုင်းယှဉ်လျှင် “မျိုးစေ့” နှင့်အတူ ပြုသော ပရာဏာယာမသည် တစ်ရာကျော်အထိ ပိုမိုမြင့်မြတ်သည်။

Verse 34

तस्मात्सगर्भं कुर्वन्ति योगिनः प्राणसंयमम् । प्राणस्य विजयादेव जीयंते देह १ आयवः

ထို့ကြောင့် ယောဂီတို့သည် ထောက်ခံမှုနှင့်တကွ (စဂರ್ಭ) ပရာဏကို ထိန်းချုပ်သည့် ကျင့်စဉ်ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ အမှန်တကယ်ပင် အသက်ရှုသက် (ပရာဏ) ကို အနိုင်ယူခြင်းသာဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ထိန်းသိမ်းကာ ကာကွယ်ထားနိုင်သည်။

Verse 35

प्राणो ऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च । नागः कूर्मश्च कृकलो देवदत्तो धनंजयः

ပရာဏ၊ အပာန၊ စမာန၊ ဥဒါန၊ ဗျာန—ထို့ပြင် နာဂ၊ ကူရ္မ၊ ကೃကလ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ ဓနဉ္ဇယ—ဤတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါအတွင်း လည်ပတ်နေသော အသက်လေများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို သိမြင်သော ယောဂီသည် အသက်အားကို တည်ငြိမ်စေ၍ အတွင်းသို့ ပြန်လှည့်ကာ အသက်လေ အားလုံးကို လွန်ကဲ၍ အုပ်စိုးသော ပတိ—သီဝဘုရားထံ ဆက်ကပ်ညွှန်တင်သည်။

Verse 36

प्रयाणं कुरुते यस्मात्तस्मात्प्राणो ऽभिधीयते । अवाङ्नयत्यपानाख्यो यदाहारादि भुज्यते

အသက်ဓာတ်သည် «ရှေ့သို့ ထွက်သွားခြင်း» ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ထို့ကြောင့် ပရာဏ (prāṇa) ဟု ခေါ်သည်။ အပာဏ (apāna) ဟု ခေါ်သောအရာသည် အောက်သို့ ဆွဲချ၍ အစားအစာ စသည့်အရာများကို လက်ခံကာ ချေဖျက်စေသည်။

Verse 37

व्यानो व्यानशयत्यंगान्यशेषाणि विवर्धयन् । उद्वेजयति मर्माणीत्युदानो वायुरीरितः

ဗျာန (Vyāna) ဟုခေါ်သော အသက်လေသည် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို မကျန်မလပ် ဖြန့်ကျက်၍ ထိန်းညှိကာ အားပေးခိုင်မာစေသည်။ မာမ (marmas) ဟုခေါ်သော အသက်ချက်များကို လှုံ့ဆော်နိုးကြားစေသော အသက်လေကို ဥဒါန (Udāna) ဟု ကြေညာသည်။

Verse 38

समं नयति सर्वांगं समानस्तेन गीयते । उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने स्थितः

ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံးကို ညီမျှတည်ငြိမ်စေသော အသက်လေကို ထို့ကြောင့် စမာန (Samāna) ဟုခေါ်သည်။ အော်ဂါရ (belching) တွင် လုပ်ဆောင်သော အသက်လေကို နာဂ (Nāga) ဟုသိကြပြီး၊ မျက်စိဖွင့်ခြင်း၌ တည်နေသော အသက်လေကို ကူර්မ (Kūrma) ဟုဆိုသည်။

Verse 39

कृकलः क्षवथौ ज्ञेयो देवदत्तो विजृंभणे । न जहाति मृतं चापि सर्वव्यापी धनंजयः

ကရိကလ (Kṛkala) ဟုခေါ်သော အသက်လေသည် ချောင်းဆိုး/နှာချေ (sneezing) တွင် လုပ်ဆောင်သည်ဟု သိမှတ်ရမည်။ ဒေဝဒတ္တ (Devadatta) သည် ဟားယားခြင်း (yawning) တွင် လုပ်ဆောင်သည်။ အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော ဓနဉ္ဇယ (Dhanañjaya) သည် သေဆုံးပြီးသော ကိုယ်ခန္ဓာမှပင် မထွက်ခွာ။

Verse 40

क्रमेणाभ्यस्यमानोयं प्राणायामप्रमाणवान् । निर्दहत्यखिलं दोषं कर्तुर्देहं च रक्षति

ဤစည်းကမ်းတကျသော ပရာဏာယာမ (prāṇāyāma) ကို အဆင့်ဆင့် တဖြည်းဖြည်းနှင့် မပြတ်မလပ် လေ့ကျင့်ပါက အညစ်အကြေးအပြစ်ဒोष အားလုံးကို လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးပြီး လေ့ကျင့်သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကိုလည်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်။

Verse 41

प्राणे तु विजिते सम्यक्तच्चिह्नान्युपलक्षयेत् । विण्मूत्रश्लेष्मणां तावदल्पभावः प्रजायते

ပရာဏ (prāṇa) ကို မှန်ကန်စွာ အနိုင်ယူထိန်းချုပ်နိုင်လျှင် ၎င်း၏ လက္ခဏာများကို သိမြင်ရမည်။ ထိုအခါ အညစ်အကြေး၊ ဆီးနှင့် ချွဲ (phlegm) ထွက်ပေါ်မှုသည် ထင်ရှားစွာ လျော့နည်းလာသည်။

Verse 42

बहुभोजनसामर्थ्यं चिरादुच्छ्वासनं तथा । लघुत्वं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम्

«အစားအစာကို များစွာစားနိုင်သော စွမ်းရည်၊ အသက်ရှူထုတ်ကို ကြာရှည်ထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ့ပါးခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း၊ အားမာန်တက်ကြွခြင်းနှင့် သာယာညီညာသော အသံ»။

Verse 43

सर्वरोगक्षयश्चैव बलं तेजः सुरूपता । धृतिर्मेधा युवत्वं च स्थिरता च प्रसन्नता

«ရောဂါအားလုံး ပျက်ကွယ်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ အားကောင်းခြင်း၊ တောက်ပရောင်ခြည်၊ ရုပ်ရည်လှပခြင်းတို့နှင့်တကွ၊ သည်းခံခိုင်မာမှု၊ ဉာဏ်ထက်မြက်မှု၊ ယုဝတရား၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် စိတ်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းပျော်ရွှင်မှုတို့လည်း ရရှိလာသည်»။

Verse 44

तपांसि पापक्षयता यज्ञदानव्रतादयः । प्राणायामस्य तस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम्

«တပဿာ၊ အပြစ်ပျက်ကွယ်ခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ လှူဒါန်းခြင်း၊ ဝရတနှင့် အခြားအရာတို့—ဤအရာများသည် ထို ပရာဏာယာမ၏ တန်ဖိုးကို ဆယ့်ခြောက်ပုံတစ်ပုံတောင် မမီနိုင်»။

Verse 45

इन्द्रियाणि प्रसक्तानि यथास्वं विषयेष्विह । आहत्य यन्निगृह्णाति स प्रत्याहार उच्यते

«ဤလောက၌ မိမိတို့၏ အာရုံအရာဝတ္ထုများသို့ သဘာဝအတိုင်း ကပ်လျက်နေသော အင်္ဒြိယများကို အားဖြင့် ပြန်လည်စုဆောင်း၍ ထိန်းချုပ်နိုင်လျှင် ထိုအရာကို ပရတ္ယာဟာရ (အာရုံပြန်ဆုတ်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်»။

Verse 46

नमःपूर्वाणींद्रियाणि स्वर्गं नरकमेव च । निगृहीतनिसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च

ရှေးဣန္ဒြိယများနှင့် ကောင်းကင်ဘုံ၊ နရကဘုံတို့အား နမောတော်တင်၏။ ထိုဣန္ဒြိယများသည် ထိန်းချုပ်ထားလျှင် ကောင်းကင်ဘုံသို့၊ လွှတ်ချလိုက်လျှင် နရကဘုံသို့ သက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 47

तस्मात्सुखार्थी मतिमाञ्ज्ञानवैराग्यमास्थितः । इंद्रियाश्वान्निगृह्याशु स्वात्मनात्मानमुद्धरेत्

ထို့ကြောင့် စစ်မှန်သော သုခကို ရှာဖွေသော ပညာရှိသည် ဉာဏ်တရားနှင့် ဝိရာဂျ (ကပ်ငြိမှုကင်းခြင်း) ကို အားကိုးရမည်။ မြင်းကဲ့သို့သော အင်ဒြိယများကို လျင်မြန်စွာ ထိန်းချုပ်ကာ အတွင်းရှိ အမြင့်အတ္တမန်၏ အင်အားဖြင့် ကိုယ်အတ္တမန်ကို မြှင့်တင်ရမည်။

Verse 48

धारणा नाम चित्तस्य स्थानबन्धस्समासतः । स्थानं च शिव एवैको नान्यद्दोषत्रयं यतः

ဓာရဏာဟူသည် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် စိတ်ကို တစ်နေရာတည်း၌ ချည်နှောင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် သီဝတော်တစ်ပါးတည်းသာ ဖြစ်ပြီး အခြားမရှိ၊ အခြားအရာအားလုံးသည် ချို့ယွင်းချက် သုံးပါး၏ အောက်၌ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 49

कालं कंचावधीकृत्य स्थाने ऽवस्थापितं मनः । न तु प्रच्यवते लक्ष्याद्धारणा स्यान्न चान्यथा

ကာလ၏ စီးဆင်းမှုကို (ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်၏ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်မှုကို) ထိန်းချုပ်၍ စိတ်ကို သင့်လျော်သော နေရာ၌ တည်မြဲစွာ ထားနိုင်ပြီး၊ ရွေးချယ်ထားသော အာရုံမှ မလွဲမချော် မချော်ထွက်သွားလျှင်—ဤအရာတစ်ခုတည်းသာ ဓာရဏာ ဖြစ်ပြီး အခြားမဟုတ်။

Verse 50

मनसः प्रथमं स्थैर्यं धारणातः प्रजायते । तस्माद्धीरं मनः कुर्याद्धारणाभ्यासयोगतः

စိတ်၏ ပထမဆုံး တည်ငြိမ်မှုသည် ဓာရဏာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဓာရဏာကို ထပ်တလဲလဲ လေ့ကျင့်သည့် ယောဂစည်းကမ်းအားဖြင့် စိတ်ကို ခိုင်မာတည်ငြိမ်၍ အေးချမ်းစေသင့်သည်။

Verse 51

ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः । अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानं नाम तदुच्यते

«dhyai» ဟူသော သဒ္ဒါဓာတုသည် ‘စဉ်းစားတော်မူခြင်း/အာရုံပြုခြင်း’ ဟု ဆိုကြသည်။ စိတ်မလွဲမသွားဘဲ ရှီဝ (Śiva) ကို မကြာခဏ ထပ်တလဲလဲ အာရုံပြုခြင်းကို ‘ဓျာန’ (dhyāna) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 52

ध्येयावस्थितचित्तस्य सदृशः प्रत्ययश्च यः । प्रत्ययान्तरनिर्मुक्तः प्रवाहो ध्यानमुच्यते

အာရုံပြုရမည့် အရာပေါ်တွင် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ ချထားသောအခါ၊ ထိုအရာနှင့် ဆင်တူသည့် အသိဉာဏ်သည် ဆက်တိုက် စီးဆင်းလာပြီး အခြားအတွေးများ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်နေသည်။ ထိုစီးဆင်းမှုကို ‘ဓျာန’ (dhyāna) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 53

सर्वमन्यत्परित्यज्य शिव एव शिवंकरः । परो ध्येयो ऽधिदेवेशः समाप्ताथर्वणी श्रुतिः

အခြားအရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ ရှီဝတော်တစ်ပါးတည်း—ရှီဝင်္ကရ (Śivaṅkara) အမင်္ဂလာကို ပေးသနားတော်မူသူ—သည် သမုဒ္ဓိအာရုံပြုရမည့် အမြင့်ဆုံး အရှင်၊ ဒေဝတို့၏ ဒေဝအရှင် ဖြစ်ကြောင်း သိပါစေ။ ဤသို့ဖြင့် အထာဝဏီ ရှရုတိ (Atharvaṇī śruti) ပြီးဆုံး၏။

Verse 54

तथा शिवा परा ध्येया सर्वभूतगतौ शिवौ । तौ श्रुतौ स्मृतिशास्त्रेभ्यः सर्वगौ सर्वदोदितौ

ထို့အတူ အမြင့်မြတ်ဆုံး သီဝါ (Śivā) ကိုလည်း စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အာရုံပြုသင့်၏၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အတွင်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိသော သီဝ (Śiva) နှစ်ပါးကိုလည်း အာရုံပြုသင့်၏။ ထိုနှစ်ပါးသည် Śruti၊ Smṛti နှင့် Śāstra များမှ ထင်ရှားဖော်ပြထားပြီး၊ အလုံးစုံပျံ့နှံ့ကာ အလုံးစုံသော ပေးကမ်းသူဟု ကြေညာထား၏။

Verse 55

सर्वज्ञौ सततं ध्येयौ नानारूपविभेदतः । विमुक्तिः प्रत्ययः पूर्वः प्रत्ययश्चाणिमादिकम्

အလုံးစုံသိမြင်သော အရှင်နှစ်ပါးကို ရုပ်သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး၏ ကွဲပြားမှုအလိုက် အမြဲတမ်း အာရုံပြုသင့်၏။ ပထမဦးစွာ မုက္ခတိ (vimukti) သို့ ဦးတည်စေသော ယုံကြည်ချက်အတည်တကျ ပေါ်လာပြီး၊ ထို့နောက် အဏိမာ (aṇimā) စသည့် စိဒ္ဓိများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ယုံကြည်ချက် ပေါ်လာ၏။

Verse 56

इत्येतद्द्विविधं ज्ञेयं ध्यानस्यास्य प्रयोजनम् । ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनम्

ထို့ကြောင့် ဤဓျာန၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို နှစ်မျိုးရှိသည်ဟု သိရမည်။ (၁) ဓျာနပြုသူ၊ ဓျာနနှင့် ဓျာနအာရုံ—သုံးပါး; (၂) ဓျာနကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ရည်မှန်းသည့် အမြင့်ဆုံးသော အဆုံးသတ်။

Verse 57

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत योगवित् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः

ဤအခြေခံလေးပါးကို သိမြင်ပြီးနောက် ယောဂကို သိသူသည် ယောဂကျင့်စဉ်ကို အားထုတ်လေ့ကျင့်ရမည်။ မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာနှင့် ဝိရာဂျ (ကမ္မကိလေသကင်း) ပြည့်စုံ၍ သဒ္ဓါရှိကာ ခံနိုင်ရည်တည်ကြည်သူဖြစ်ရမည်။

Verse 58

निर्ममश्च सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः । जपाच्छ्रांतः पुनर्ध्यायेद्ध्यानाच्छ्रांतः पुनर्जपेत्

ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကင်း၍ အမြဲတမ်းအားထုတ်စိတ်ရှိသူကို ဤသို့ တရားထိုင်ရန် သင့်တော်သူဟု မှတ်သားကြသည်။ ဂျပ (မန္တရား) ရွတ်ဆို၍ ပင်ပန်းလျှင် ထပ်မံ သမาธိဓျာန ပြုရမည်၊ ဓျာနကြောင့် ပင်ပန်းလျှင် ထပ်မံ ဂျပကို ပြန်လည်ယူရမည်။

Verse 59

जपध्यनाभियुक्तस्य क्षिप्रं योगः प्रसिद्ध्यति । धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणम्

ဂျပနှင့် ဓျာနကို တည်ကြည်စွာ လုပ်ဆောင်နေသူအတွက် ယောဂသည် လျင်မြန်စွာ ပြည့်စုံလာသည်။ ဓာရဏာသည် ယာမ ၁၂ ကြာမြင့်ပြီး၊ ဓျာနသည် ဓာရဏာ ၁၂ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။

Verse 60

ध्यानद्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते । समाधिर्न्नाम योगांगमन्तिमं परिकीर्तितम्

ဓျာန ၁၂ ဆင့်အထိကို “သမాధိ” ဟု သင်ကြားထားသည်။ သမాధိ—အရှင် (သီဝ) ထဲ၌ စိတ်လုံးဝ စိမ့်ဝင်ပေါင်းစည်းခြင်း—ကို ယောဂ၏ နောက်ဆုံး အင်္ဂါဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 61

समाधिना च सर्वत्र प्रज्ञालोकः प्रवर्तते । यदर्थमात्रनिर्भासं स्तिमितो दधिवत्स्थितम्

သမာဓိအားဖြင့် နိုးကြားသော ပညာအလင်းသည် နေရာတိုင်း၌ စတင်လည်ပတ်လာ၏။ ထိုအခါ စိတ်သည် ဒဓိကဲ့သို့ တည်ငြိမ်၍—အခြားပုံရိပ်များအားလုံး တိတ်ဆိတ်သွားကာ—အဓိပ္ပါယ်သက်သက်သာ ထင်လင်းတောက်ပနေ၏။

Verse 62

स्वरूपशून्यवद्भानं समाधिरभिधीयते । ध्येये मनः समावेश्य पश्येदपि च सुस्थिरम्

အသိဉာဏ်သည် ပုံသဏ္ဍာန်အလုံးစုံကင်းသကဲ့သို့ တောက်ပလာသောအခါ ထိုအခြေအနေကို သမာဓိ ဟု ခေါ်သည်။ ဓ്യာနအရာဝတ္ထု၌ စိတ်ကို အပြည့်အဝ စိုက်ထူ၍ မလှုပ်မယှက် တည်ငြိမ်စွာ မြင်ရမည်။

Verse 63

निर्वाणानलवद्योगी समाधिस्थः प्रगीयते । न शृणोति न चाघ्राति न जल्पति न पश्यति

သမာဓိ၌ တည်နေသော ယောဂီကို နိဗ္ဗာန်မီးကဲ့သို့ဟု ချီးကျူးကြသည်။ သူသည် မကြား၊ မနံ့မခံ; မပြော၊ မမြင်—အပြင်အာရုံတို့သည် အတွင်းငြိမ်သက်မှုထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားသည်။

Verse 64

न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः । नवाभिमन्यते किंचिद्बध्यते न च काष्टवत्

သူသည် ထိတွေ့မှု၏ အာရုံကို မသိတော့ဘဲ၊ စိတ်သည် အကြံအစည်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို မတည်ဆောက်တော့သည်။ မည်သည့်အရာကိုမျှ “ငါ့ဟာ” ဟု မပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ မချည်နှောင်ခံရဘဲ၊ သစ်တုံးကဲ့သို့ မအေးအတိတ် မဖြစ်သွား။

Verse 65

एवं शिवे विलीनात्मा समाधिस्थ इहोच्यते । यथा दीपो निवातस्थः स्पन्दते न कदाचन

ဤသို့ပင် အတ္တသည် သီဝ (Śiva) ထဲသို့ လုံးဝလျှောဝင်ပျော်ဝင်သွားသူကို ဤလောက၌ သမာဓိ၌ တည်သူဟု ဆိုကြသည်။ လေမရှိရာ၌ ထားသော မီးအိမ်ကဲ့သို့ သူသည် မည်သည့်အခါမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်ခါ။

Verse 66

तथा समाधिनिष्ठो ऽपि तस्मान्न विचलेत्सुधीः । एवमभ्यसतश्चारं योगिनो योगमुत्तमम्

ထို့ကြောင့် သမာဓိ၌ တည်နေသော်လည်း ပညာရှိ ယောဂီသည် ထိုအရာ—သီဝ၌ စည်းကမ်းတကျ စုပ်ယူတည်ငြိမ်ခြင်း—မှ မလှုပ်မယှက် မလွဲချော်သင့်။ ဤသို့ မပြတ်မနား လေ့ကျင့်ခြင်းဖြင့် ယောဂီသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ယောဂကို ရရှိသည်—ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်စေသော ပတိ (Pati) သခင်၌ မခွဲမခွာ တည်နေခြင်း။

Verse 67

तदन्तराया नश्यंति विघ्नाः सर्वे शनैःशनैः

ထို့နောက် ထိုသို့သော သာဓနာလမ်းစဉ်ကို တားဆီးသော အတားအဆီးများသည် တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ အနှောင့်အယှက်အားလုံးလည်း အစဉ်လိုက် လျော့ပါး၍ လုံးဝပျက်သွားသည်။