शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms
ဥပမန်ယူက ကృష్ణအား သင်ကြားသည်မှာ မဟေရှ/ရှီဝသည် ပရမာတ္မန်အဖြစ် လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့ပါဝင်သော စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးကို မိမိ၏ မူရတိများဖြင့် ပြည့်နှံ့ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု ဆိုသည်။ စကြဝဠာသည် ရှီဝ၏ အဋ္ဌမူရတိအတွင်း တည်ရှိပြီး ကြိုးပေါ်တွင် ပုလဲများစီထားသကဲ့သို့ ဟောပြောသည်။ ထို့နောက် ပဉ္စဗြဟ္မ တနုများ—ဣရှာန၊ တတ္ပုရုရှ၊ အဃောရ၊ ဝာမဒေဝ၊ သဒျောဇာတ—ကို အရာအားလုံးကို လုံးဝမကျန်အောင် ပြည့်နှံ့စေသော ပုံသဏ္ဍာန်များအဖြစ် အလေးထားဖော်ပြသည်။ တစ်ပါးစီသည် အဓိဋ္ဌာတೃအဖြစ် အတ္တဗေဒနှင့် သိမြင်မှုကဏ္ဍများကို အုပ်စိုးသည်—ဣရှာနသည် က్షေတ্ৰဇ్ఞ/ဘောက္တೃ၊ တတ္ပုရုရှသည် အဗျက္တနှင့် ဂုဏအခြေပြု ခံစားရာများ၊ အဃောရသည် ဗုဒ္ဓိတတ္တဝနှင့် ဓမ္မစသည်တို့၊ ဝာမဒေဝသည် အဟံကာရ၊ သဒျောဇာတသည် မနသကို အုပ်စိုးသည်။ ထို့ပြင် အာရုံခံအင်္ဂါ၊ လုပ်ဆောင်အင်္ဂါ၊ အာရုံအရာဝတ္ထုနှင့် ဓာတ်များကိုလည်း ဆက်စပ်ဖော်ပြသည် (śrotra–vāk–śabda–vyoman; tvak–pāṇi–sparśa–vāyu; cakṣus–caraṇa–rūpa–agni; rasanā–pāyu–rasa–āpas; ghrāṇa–upastha–gandha–bhū)။ နိဂုံးတွင် ဤမူရတိများ၏ ကီရ్తိနှင့် ပူဇော်ထိုက်မှုကို အတည်ပြုပြီး śreyas အကျိုးကောင်း၏ တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းရင်းဟု ချီးမွမ်းသည်။
Shlokas
Verse 1
तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् । तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव । शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः
ဤလောကသည် နတ်တို့၏နတ်တော်ဖြစ်သော ထိုဘုရား၏ အရှစ်မျိုးသော မూర్తိများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးသည် သူ့အတွင်း၌ တည်နေ၍ တစ်ချောင်းတည်းသော ကြိုးပေါ်တွင် မဏိအစုများ ချည်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သူသည် Śarva၊ Bhava၊ Rudra၊ Ugra၊ Bhīma နှင့် Paśupati—ချည်နှောင်ခံသတ္တဝါတို့၏ အရှင် ဖြစ်သည်။
Verse 3
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः । मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम् । अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः । तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते
ဗြဟ္မာ၊ ဗိဿနု၊ ရုဒ္ဒရ၊ မဟေရှာန နှင့် စဒါရှီဝ—ဤတို့သည် သူ၏ ထင်ရှားသော မూర్తိများဟု သိမှတ်ရမည်၊ ထိုမూర్తိများဖြင့် ဤစကြဝဠာတစ်ခုလုံး ပြန့်နှံ့လျက်ရှိ၏။ ထို့ပြင် «ပဉ္စဗြဟ္မ» ဟု ခေါ်သော အခြားတနုငါးပါးလည်း ရှိပြီး၊ ထိုတနုများဖြင့် ဤနေရာ၌ မပြန့်နှံ့မရှိသော အရာတစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိ။
Verse 5
ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च । ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः । ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति
ဣရှာန၊ ပုရုရှ၊ အဃိုရ၊ ဝာမ၊ စဒ္ယောဇာတ—ဤတို့သည် သခင်ဘုရား၏ ဗြဟ္မသဘော မူရတိငါးပါးဟု ကျော်ကြား၏။ ထိုအနက် ဣရှာနဟု ခေါ်သော မူရတိသည် ပထမနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်၍၊ ပရကృతိအတွင်း တိုက်ရိုက်ခံစားသူဖြစ်သော က్షೇತ್ರज्ञ (ကေတ္တရဇ္ဉ) သတိရှိသိမြင်သူကို အုပ်စိုးတည်တံ့စေ၏။
Verse 7
स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति । धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता
သခင်ဘုရားသည် စ္ထာဏုအဖြစ် ထင်ရှားသောအခါ၊ တတ္ပုရုရှဟု ခေါ်သော မူရတိသည် ဂုဏသုံးပါး၏ အခြေခံဖြစ်သော ခံစားရမည့် အရာတည်းဟူသော အဗျက္တ (မထင်ရှားသဘော) ကို အုပ်စိုးတည်တံ့စေ၏။ ထို့ပြင် အလွန်ပူဇော်ခံရသော အဃိုရဟု ခေါ်သော မူရတိသည် ဓမ္မမှ စ၍ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပိနာကင် (ရှီဝ) ၏ ဗုဒ္ဓိတတ္တဝကို အုပ်စိုး၏။
Verse 9
वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः । अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः । मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते
အာဂမကို သိမြင်သူတို့က မဟာဒေဝ၏ ဝာမဒေဝဟု ခေါ်သော မူရတိသည် အဟံကာရ (ငါဟုခံယူသဘော) ကို အုပ်စိုးသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထို့ပြင် ဉာဏ်ရှိသူတို့ကလည်း အလင်းရောင်မတိုင်းတာနိုင်သော သမ္ဘုသည် စဒ္ယောဇာတဟု အမည်ရ မူရတိအားဖြင့် မနသ (စိတ်) ကို အုပ်စိုးသည်ဟု ကြေညာကြ၏။
Verse 11
श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः । त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः
ပညာရှိတို့သည် ဤအရာကို သခင်ဣဿဝရ၏ အာဏာတော်အတွင်းရှိ «ဣသာ» အင်္ဂါဟု သိကြသည်။ ၎င်းသည် နားကြားခြင်း၊ စကားပြောခြင်း၊ အသံနှင့် အလုံးစုံပြန့်နှံ့သော အာကာသကို အုပ်စိုးသည်။ ထို့အတူ ပုရာဏသဒ္ဓာန်ကို ကျွမ်းကျင်သူတို့သည် «ပုရုෂ» အင်္ဂါဟု သခင်၏ အုပ်စိုးသော ရုပ်တော်ကို သိကြပြီး၊ အရေပြား၊ လက်၊ ထိတွေ့မှုနှင့် အသက်လေကို အုပ်စိုးသည်။
Verse 13
चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः । रसनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः
ပညာရှိတို့က မျက်စိနှင့် ခြေထောက်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ မြင်ရသောရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် မီးကိုလည်းကောင်း အုပ်စိုးသော အဓိဋ္ဌာတရီ ဒေဝရုပ်တော်သည် «အဃောရာ» ဟု အမည်ရသော ရုပ်တော်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် «ဝာမဒေဝီ» ဟု ခေါ်သော အရှင်မ ဒေဝီရုပ်တော်သည် လျှာနှင့် အညစ်အကြေးထုတ်အင်္ဂါကိုလည်းကောင်း၊ အရသာနှင့် ရေကိုလည်းကောင်း အုပ်စိုး၍ ထိုလုပ်ငန်းများ၌ တည်နေကြောင်း သိကြသည်။
Verse 15
घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते । मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः
သူတို့က အနံ့ခံအာရုံ၊ မျိုးပွားအင်္ဂါ၊ အနံ့သင်းနှင့် မြေဓာတ်တို့ကို အုပ်စိုးသော «သဒ္ယောဇာတာ» ဟု ခေါ်သည့် အရှင်မိခင်-ဣශ්ဝရီ၏ မూర్తိကို ကြေညာကြသည်။ အမြင့်မြတ်သော ကောင်းကျိုးကို လိုလားသူ မနုဿတို့သည် သခင်၏ မూర్తိ ငါးပါးကို အစွမ်းကုန် ကြိုးစား၍ နित्य ဘုရားပူဇော်ရမည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုမూర్తိတို့သည် စစ်မှန်သော မင်္ဂလာအပေါင်း၏ တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 17
ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः
ဣရှာန—မဟာဒေဝသည် လူသိများသော မూర్తိ ရှစ်ပါး ရှိ၏။
Verse 19
भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः । चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका । शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः
မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ၊ အာကာသ၊ က్షೇತ್ರज्ञ (ကိုယ်တွင်းသိမြင်သူ)၊ နေ၊ လ—ဤတို့ကို မဟေရှသည် «ရှရဝ» စသော မూర్తိ ရှစ်ပါးဖြင့် အုပ်စိုးတော်မူ၏။ အရာအားလုံးကို ထောက်ပံ့သော ထိုအင်အားကြောင့် လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့ပါဝင်သော စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို ထိန်းသိမ်းတော်မူ၏။ သာස්တရက သေချာစွာ ဆုံးဖြတ်သည်မှာ ဤသည်ကား «ရှာရဝီ» မూర్తိ ဖြစ်ပြီး «ရှီဝ» ဟူသော နာမတော်ဖြင့်လည်း ခေါ်ကြသည်။
Verse 21
संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका । भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः । बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा । रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी
သူမသည် စကြဝဠာတစ်လုံးလုံး၏ အသက်ပြန်လည်ပေးသော အင်အားဖြစ်၍ ရေ၏သဘာဝကို ဆောင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြစ်လာသော အမြင့်ဆုံးအတ္တ၏ ပေါ်ထွန်းစေသော သတ္တိအဖြစ် «ဘဟာဝီ» ဟု သီဆိုကြသည်။ အပြင်အတွင်း စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးကို လွှမ်းမိုး၍ မင်္ဂလာရှိကာ တေဇောအလင်းရောင်ဖြင့် ပြည့်ဝသည်။ မပျက်မယွင်းသော ရုဒြာ—ရော်ဒြီ—အဖြစ် တည်ရှိ၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသည်။
Verse 23
स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् । औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः । सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका । मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका
သူမသည် အသက်ရှုလေ (လေဓာတ်) ကို လှုပ်ရှားစေ၍ ထိန်းသိမ်းကာ၊ ထိုလှုပ်ရှားမှုတည်းဟူသော တုန်ခါမှုအဖြစ် ကိုယ်တိုင်ပင် တုန်ခါနေသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့က ဤကို ဖန်ဆင်းရှင် အုဂြ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရုပ်သဏ္ဍာန် «အော်ဂြီ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ သူမသည် အာကာသအားလုံးကို ပေးကာ အရာအားလုံးကို လွှမ်းမိုး၍ မိုးကောင်းကင်၏ သဘာဝဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာလည်း «ဘီမာ» ဟု ကျော်ကြားသော ဘီမရုပ်ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါအစုအဝေးတို့ (နှင့် ၎င်းတို့၏ ချည်နှောင်မှု) ကို ခွဲဖျက်သည်။
Verse 25
सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति
သူမသည် သက်ရှိအတ္တများအားလုံးအတွင်း အုပ်စိုးတော်မူသော အာဏာဖြစ်၍၊ သန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರ အားလုံးတွင် နေထိုင်တော်မူ၏။ သူမကို ပశုပတိ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ ပశု၏ ချည်နှောင်မှုများကို ဖြတ်တောက်ပေးသူဟု သိရမည်။ «ဒိဝာကရ» ဟူသော နာမဖြင့် စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးကို ထွန်းလင်းစေ၏။ မဟေရှဝရ၏ «ဣရှာန» ဟူသော ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ကောင်းကင်၌ ပျံ့နှံ့၍ တောက်ပလျက်ရှိ၏။
Verse 27
आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया । आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्
ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံးကို အာဟာရပေး၍ ကြီးထွားစေသော အမృతကဲ့သို့ ရောင်ခြည်ကို ဆောင်သော လမင်းသည် «မဟာဒေဝ» ဟူသော နာမတော်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သည့် မဟာဒေဝ၏ ထင်ရှားသော ရုပ်သဏ္ဌာန်တစ်ပါးဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ အမြင့်ဆုံးအတ္တဖြစ်သော ရှိဝ၏ အဋ္ဌမ ရုပ်၊ ထို၏ အတ္တတော်ပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော ရုပ်နှင့် သီးခြားကန့်သတ်သော ရုပ်တို့အရ၊ ဤစကြဝဠာတစ်လုံးလုံးသည် ရှိဝသဘောတရားဖြစ်၏။
Verse 29
वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा । शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत् । सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा । सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः
သစ်ပင်၏ အမြစ်ကို ရေချလျှင် ချောင်းခက်များ ပွင့်ပွားကြသကဲ့သို့၊ ရှိဝ၏ ပူဇော်ခြင်းကြောင့် ရှိဝ၏ ရုပ်ကာယဖြစ်သော ဤလောကတစ်လုံးလုံးလည်း ပွင့်ပွားတိုးတက်၏။ ပညာရှိတို့သည် ရှိဝအား အာရာဓနာပြုခြင်းသည် အလုံးစုံအတွက် အဘယပေးခြင်း၊ အလုံးစုံအပေါ် ကရုဏာအနုဂ्रहပေးခြင်း၊ နှင့် အကျိုးကျေးဇူးအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်ပေးခြင်းဟု သိကြ၏။
Verse 31
यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः । देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः । अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः
ဤလောက၌ ဖခင်သည် သား၊ မြေး စသည့်သူတို့အပေါ် ပြသသော ချစ်ခင်မေတ္တာကြောင့် ပျော်ရွှင်သကဲ့သို့၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမြတ်စိတ်ပြသခြင်းကြောင့် ရှင်ကရာ (Śaṅkara) လည်း ပီတိဖြစ်တော်မူ၏။ မည်သည့် ကိုယ်ရှိသတ္တဝါမဆို မတရားဖိနှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တားဆီးခြင်း ခံရလျှင်၊ ထိုအနစ်နာသည် အဋ္ဌမူရ္တိ သခင်တော်ကိုယ်တိုင်အပေါ် ပြုလုပ်သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်—သံသယမရှိ။
Verse 33
अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्
အဋ္ဌမူရ္တိတို့၏ အတ္တဖြစ်၍ စကြဝဠာကို အုပ်စိုးထောက်ပံ့တော်မူသော ရှိဝကို အလုံးစုံသော စိတ်နှလုံးဖြင့် ဘုရားပူဇော်ပါ။ ရုဒြ (Rudra) သည် အမြင့်ဆုံး အကြောင်းတရား၊ အဆုံးစွန် ပတိ (Pati) ဖြစ်တော်မူ၏။
Frequently Asked Questions
No discrete narrative event dominates; the chapter is primarily a doctrinal instruction where Upamanyu teaches Kṛṣṇa Śiva’s cosmic pervasion and the structured scheme of His mūrtis (aṣṭamūrti and pañcabrahma).
They function as presiding principles (adhiṣṭhātṛs) over key tattvas of experience—kṣetrajña/bhoktṛ, avyakta, buddhi, ahaṃkāra, and manas—showing that cognition and embodiment are grounded in Śiva’s fivefold presence.
The chapter highlights Śiva’s aṣṭamūrti and especially the pañcabrahma (Īśāna, Tatpuruṣa, Aghora, Vāmadeva, Sadyojāta), applying them to systematic correspondences with sense faculties, organs, their objects, and elements (e.g., śrotra–śabda–vyoman; cakṣus–rūpa–agni; rasanā–rasa–āpas).