पूजाविधान-व्याख्या (Pūjāvidhāna-vyākhyā) — Exposition of the Procedure of Worship

Verse 1

उपमन्युरुवाच । व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः । शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु

ဥပမန်ယူက ပြောသည်။ ရှိဝရှာස්တြ၌ ရှိဝကိုယ်တိုင်က ရှိဝာ (ပါရဝတီ) ထံ သင်ကြားဟောကြားထားသော ပူဇော်နည်းလမ်း၏ အဓိပ္ပါယ်ရှင်းလင်းချက်ကို ကျွန်ုပ် အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြမည်။

Verse 2

अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम् । विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्

အင်္ဂဖြစ်သော အတွင်းပူဇော်ခြင်းကို—မီးဟောမကိစ္စဖြင့် အဆုံးသတ်သည့်အထိ—ပြုလုပ်ပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ မပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်းဖြစ်စေ၊ ထို့နောက် ပြင်ပယာဂပူဇော်ခြင်းကိုလည်း စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 3

तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च । ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः

ထိုနေရာ၌ လိုအပ်သော ပူဇော်ပစ္စည်းများကို စိတ်ဖြင့် စီမံကာ သန့်စင်ပြီး၊ ထို့နောက် ဒေဝ ဝိနာယကကို ဓ్యာနပြု၍ စည်းကမ်းအတိုင်း ထိုဘုရားကို ပူဇော်ရမည်။

Verse 4

दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा । आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः

ညာဘက်နှင့် ဘယ်ဘက်တွင် ပညာရှိသော साधक သည် စိတ်ဖြင့် နန္ဒီဣశ (နန္ဒီရှ) —ဂုဏ်သတင်းကြီးမြတ်သူကို သေချာစွာ ပူဇော်ရမည်။ ထိုသို့ အတွင်းစိတ်၌ ကောင်းစွာ ဂုဏ်ပြုပြီးနောက် ပူဇော်ရန် အာသနကို သင့်တော်စွာ စီစဉ်ရမည်။

Verse 5

आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम् । पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्

ပူဇော်အာရాధနာနှင့် ဆက်စပ်သော စည်းကမ်းများဖြင့် ပြည့်စုံပြီး၊ စင်္ဟယောဂအာသနာ စသည့် ယောဂထိုင်ခုံများကို သုံးစွဲရမည်၊ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသော ပဒ္မအာသနာကို ထိုင်ရမည်။ ထိုသည်မှာ တတ္တဝသုံးပါး (ပတိ၊ ပသု၊ ပာရှ) ကို နားလည်မှုဖြင့် ထောက်ခံထားရသည်။

Verse 6

तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्

ထိုအပေါ်၌ အမ္ဘာ (ဉမာ) နှင့်အတူရှိသော သခင်ရှီဝကို ဓ്യာနပြုရမည်—စိတ်အားလုံးကို ဆွဲဆောင်သော အရှင်။ မင်္ဂလာလက္ခဏာ အစုံအလင် ပြည့်စုံ၍ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံး၏ အလှတရားဖြင့် တောက်ပတင့်တယ်သည်။

Verse 7

सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्

အထူးကောင်းမြတ်မှု အားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံ၍ အလှဆင်အာဘရဏာ အစုံအလင်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ မျက်နှာ၊ လက်နှင့် ခြေတို့မှာ နီမြန်း၍၊ မျက်နှာတော်သည် ကုန္ဒပန်းနှင့် လမင်းကဲ့သို့ အပြုံးတောက်ပနေသည်။

Verse 8

शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम् । चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्

သန့်ရှင်းသော သလင်းကျောက်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ပွင့်လန်းသော ကြာပန်းကဲ့သို့ သုံးမျက်စိရှိသည်။ လက်လေးဖက်၊ ကိုယ်အင်္ဂါမြတ်နိုးဖွယ်၊ လှပသော လဆန်းစိတ်ကို ဆောင်ထားသော သခင်ရှီဝ၏ မင်္ဂလာရှိသော သဂုဏရုပ်ကို စိတ်တွင် တရားသဘောဖြင့် သမ္မာသတိထား၍ ဆင်ခြင်ရမည်။

Verse 9

वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम् । भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्

သူသည် ဟရ (Śiva) ကို မြင်၏—လက်တော်တို့သည် ကောင်းချီးပေး၍ ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖယ်ရှားပေးသည်; သမင်နှင့် ပုဆိန်ကို ဆောင်ထားသည်; မြွေကို လည်ပင်းပန်းကုံးနှင့် လက်ကောက်အဖြစ် ဝတ်ဆင်သည်; လှပသော လည်ချောင်းတွင် နက်ပြာရောင် အမှတ်တံဆိပ်ရှိသည်—ပသုကို ကာကွယ်၍ မင်္ဂလာမုက္ခကို ပေးသနားသော ကရုဏာရှင် ပတိ၊ သခင်ရှီဝဖြစ်သည်။

Verse 10

सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम् । ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्

သူသည် အနှိုင်းမဲ့သော ထိုဘုရားကို—အနုဂ (အဖော်အပါ) နှင့် တန်ခိုးတော်၏ ပရိဝါရတို့နှင့်တကွ—စိတ်ဖြင့် သမားတော်မူရမည်။ ထို့နောက် ထိုဘုရား၏ ဘယ်ဘက်၌ မဟေရှ္ဝရီကို စဉ်းစားသမားတော်မူရမည်။

Verse 11

प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् । पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्

သူမ၏ မျက်လုံးတို့သည် အပြည့်အဝ ပွင့်လန်းသော အပြာရောင် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ ရှည်လျားကျယ်ဝန်း၏။ မျက်နှာသည် လပြည့်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ဆံပင်သည် အမည်းရောင်ဖြစ်ကာ လှပစွာ ကွေးကောက်နေ၏။

Verse 12

नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् । अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्

သူမသည် အပြာရောင် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ လဝက်ကို မကွတ်အဖြစ် ဆင်ယင်ထားသည်။ သူမ၏ ရင်သားသည် အလွန်ပြည့်ဝ—ဝိုင်းဝန်း မြင့်မား ထူထဲ နူးညံ့တောက်ပြောင်၍ ခိုင်မာကာ မင်္ဂလာအလှဖြင့် ထွန်းလင်းနေ၏။

Verse 13

तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम् । सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्

ထိုအခါ သခင်မြတ်သည် သူမကို မြင်တော်မူ၏—ခါးသေး၍ တင်ကျယ်—အဝါရောင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အလှဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကာ အလှဆင်ပစ္စည်း အစုံအလင်ဖြင့် ပြည့်စုံ၍ နဖူးပေါ် တီလကာတောက်ပလျက်ရှိ၏။

Verse 14

विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् । सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्

သူမ၏ ဆံပင်အစုကို အရောင်စုံပန်းအစုအဝေးများဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထား၏။ အင်္ဂါရပ်အားလုံး သဟဇာတညီညာ၍ မျက်နှာကို အနည်းငယ်ချ၍ ရှက်သိမ်မွေ့စွာ ငုံ့နေ၏။

Verse 15

हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे । दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने

သူမသည် မဟာပလ္လင်ကြီးပေါ်၌ ထိုင်နေ၍ တောက်ပလင်းလက်ကာ ညာလက်၌ ရွှေလောတပ်ပန်းကို ကိုင်ဆောင်၏။ အခြားလက်သည် တုတ်တံကဲ့သို့ တည်ငြိမ်စွာ ချထား၍ ကိုယ်ဟန်အနေအထား သမာဓိပြည့်စုံနေ၏။

Verse 16

पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम् । एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे

ဤသို့ သမาธိပြုရာတွင် ပာရှ (pāśa) ချည်နှောင်မှုကို တကယ်တမ်း ဖြတ်တောက်ပေးသော၊ စတ်-စစ်-အာနန္ဒ (Sat-Cit-Ānanda) သဘောတရားဖြစ်သော ဒေဝီကို သတိပြုစိတ်ကူးရမည်။ ထို့အတူ ဒေဝနှင့် ဒေဝီကိုလည်း မင်္ဂလာကောင်းသော အာသနကောင်းပေါ်၌ ထိုင်လျက် စိတ်ထဲတွင် တရားသဘောဖြင့် ဓ്യာနပြုရမည်။

Verse 17

सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् । अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः

အလုံးစုံသော ပူဇော်ဝတ်ပြုမှုများ ပါဝင်သကဲ့သို့သော ဘက္တိဖြင့် အတွင်းစိတ်၏ သဒ္ဓါပန်းများဖြင့် ပူဇော်အမြတ်တင်ရမည်။ သို့မဟုတ် ဤသို့ စိတ်ကူးတည်ဆောက်ပြီးနောက် အလုံးစုံပြန့်နှံ့သော အရှင်ကို မိမိနှစ်သက်ရာ မည်သည့်ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြင့်မဆို ပူဇော်နိုင်သည်။

Verse 18

शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम् । षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा

«ရှိုင်ဝီ» ဟုခေါ်စေကာ «စဒါရှီဝ» ဟုနာမတော်တင်စေကာ၊ အမြင့်မြတ်သော «မာဟေශ්ဝရီ» ကိုပူဇော်စေကာ၊ «နှစ်ဆယ့်ခြောက်» (တတ္တဝ) ဟုလည်းခေါ်စေကာ၊ သို့မဟုတ် «သရီကဏ္ဌ» ဟုတောင်ခေါ်စေကာ—ဤသန့်ရှင်းသောနာမတော်များအားလုံးသည် မဟာသခင်တစ်ပါးတည်းကိုသာညွှန်းဆိုသည်။

Verse 19

मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा । अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्

ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်၌ သတ်မှတ်ထားသည့်နည်းအတိုင်း မန္တရ-နျာသ (mantra-nyāsa) နှင့် ဆက်စပ်သောဝိဓိများကို ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ကရုဏာအတွက် ခံယူသော်လည်း ပေါ်ထင်သောအရာနှင့် မပေါ်ထင်သောအရာတို့ထက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်တော်မူသော သီဝကို—ဤမူရတိ (mūrti) ထဲ၌ပင် ရုပ်တော်နှင့်တကွ တည်ရှိတော်မူသည်ဟု စိတ်တည်၍ ဆင်ခြင်ရမည်။

Verse 20

ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया । समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्

အရင်ဆုံး သတိစူးစိုက်၍ တရားထိုင်ပြီးနောက်၊ သတ်မှတ်ထားသော ပြင်ပအစဉ်အတိုင်း စိတ်ဖြင့်ပင် ပူဇော်မှုကို ပြီးစီးစေသင့်သည်။ ထို့နောက် သမစ် (မီးထိုးတုတ်)၊ အာဇျ (ဂီ) စသည်တို့ဖြင့် နာဘိ၌ ဟောမကိုလည်း အတွင်း၌ စိတ်ကူးတည်ဆောက်ကာ၊ အတွင်းမီးထဲသို့ ပူဇော်၍ သီဝအား ဘက္တိဖြင့် ဆက်ကပ်ရမည်။

Verse 21

भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम् । इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे

မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြား၌ သီဝကို သန့်ရှင်းသော မီးအိမ်မီးတောက်ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်ကူး၍ ဓ్యာနပြုရမည်။ ဤသို့ သုဘယောဂ—ဓ്യာနအာရုံစူးစိုက်မှုဖြစ်သော ယောဂ၌ အင်္ဂတစ်ခု (နေရာတစ်ခု) ကို အားထား၍လည်းကောင်း၊ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တိုက်ရိုက်ဓ്യာနဖြင့်လည်းကောင်း ကျင့်နိုင်သည်။

Verse 22

अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः । अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्

မီးပူဇော်ကర్మ (အဂ္နိကာရျ) ကို အဆုံးသတ်ရာ၌ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် နေရာတိုင်းတွင် တူညီသည်။ ထို့နောက် စိတ်တည်ငြိမ်စွာ အာရုံစိုက်သည့် ချင့်ချိန်မှုဖြင့် ပြည့်စုံသော ပူဇော်အစီအစဉ်အားလုံးကို ပြီးစီးပြီးလျှင် အာရాధနာကర్మကို သင့်တော်စွာ အဆုံးသတ်ရမည်။

Verse 23

लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा

လိင်္ဂ၌ သခင်တော်ကို ပူဇော်ရမည်။ သို့မဟုတ် သန့်စင်ထားသော စတဏ္ဍိလ (ပူဇော်ပလ္လင်) ပေါ်တွင်လည်းကောင်း၊ သန့်ရှင်းသော မီး (အနလ) အတွင်း၌လည်းကောင်း ပူဇော်နိုင်သည်။