पशुपाशपतिज्ञान-प्राप्तिः (Acquisition of Paśupati–Pāśa Knowledge)

Verse 1

सूत उवाच । तत्र पूर्वं महाभागा नैमिषारण्यवासिनः । प्रणिपत्य यथान्यायं पप्रच्छुः पवनं प्रभुम्

သုတက ပြော၏။ ထို့နောက် နိုင်မိဿာရဏ္ယ၌ နေထိုင်သော ကံကောင်းမြတ်သော ရှင်ရသေ့တို့သည် အရင်ဦးစွာ ထုံးတမ်းအတိုင်း ဦးချကန်တော့ပြီးနောက် အရှင်ပဝန (ဝါယု) အထွဋ်အမြတ်သခင်ကို မေးမြန်းကြ၏။

Verse 2

नैमिषीया ऊचुः । भवान् कथमनुप्राप्तो ज्ञानमीश्वरगोचरम् । कथं च शिवभावस्ते ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

နိမိသာရဏ္ယာ၏ ရှင်ရသီတို့က မေးလျှောက်ကြသည်။ «အရှင်သည် အရှင်တော်ကိုယ်တိုင်အထိ ရောက်နိုင်သော ဉာဏ်ကို မည်သို့ ရရှိခဲ့ပါသနည်း။ ထို့ပြင် မမြင်နိုင်သော အရင်းအမြစ်မှ မွေးဖွားသော ဗြဟ္မာဖြစ်သော်လည်း အရှင်၌ သီဝသဘာဝ မည်သို့ ပေါ်ထွန်းလာပါသနည်း။»

Verse 3

वायुरुवाच । एकोनविंशतिः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः । तस्मिन्कल्पे चतुर्वक्त्रस्स्रष्टुकामो ऽतपत्तपः

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်။ «ဆယ့်ကိုးမြောက် ကပ္ပကို ‘ရှွေတ-လိုဟိတ’ ဟု သိမှတ်ကြလော့။ ထိုကပ္ပ၌ မျက်နှာလေးပါးရှိသူ (ဗြဟ္မာ) သတ္တဝါလောကကို ဖန်ဆင်းလိုသဖြင့် တပဿ (အာဓိဋ္ဌာန်တရား) ကို ကျင့်ဆောင်하였다။»

Verse 4

तपसा तेन तीव्रेण तुष्टस्तस्य पिता स्वयम् । दिव्यं कौमारमास्थाय रूपं रूपवतां वरः

ထိုပြင်းထန်သော တပဿကြောင့် သူ၏ ဖခင်တော်ကိုယ်တိုင် ပီတိဖြစ်တော်မူ၏။ ရုပ်ရှိသူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အရှင်သည် တောက်ပသော လူငယ်ရုပ်သဏ္ဌာန် (ကౌမာရ) ကို ခံယူကာ သူ့ရှေ့၌ ထင်ရှားပေါ်ထွန်းတော်မူ၏။

Verse 5

श्वेतो नाम मुनिर्भूत्वा दिव्यां वाचमुदीरयन् । दर्शनं प्रददौ तस्मै देवदेवो महेश्वरः

သွေးတ (Śveta) ဟူသော မုနိအဖြစ်ကို ခံယူ၍ ဒေဝီဝါစ (divya vāc) ကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားသဖြင့်၊ ဒေဝဒေဝ မဟေရှွရ မဟာဒေဝသည် သူ့အား ကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့ခြင်း (darśana) ကို ပေးတော်မူ၏။

Verse 6

तं दृष्ट्वा पितरं ब्रह्मा ब्रह्मणो ऽधिपतिं पतिम् । प्रणम्य परमज्ञानं गायत्र्या सह लब्धवान्

အဖဘုရား—ဗြဟ္မာတောင်မှ အရှင်အုပ်စိုးတော်မူသော သီဝ (Śiva) ကို မြင်သော်၊ ဗြဟ္မာသည် ဂုဏ်ပြု၍ ဦးညွတ်ပူဇော်ကာ ထိုကြောင့် ဂါယတ်ရီ (mantra) နှင့်အတူ အမြင့်ဆုံး ဉာဏ်ပညာကို ရရှိ하였다။

Verse 7

ततस्स लब्धविज्ञानो विश्वकर्मा चतुर्मुखः । असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

ထို့နောက် ဗဟုသုတအမှန်ကို ရရှိပြီးသော မျက်နှာလေးပါးရှိသော ဘြဟ္မာ—ဝိශ්ဝကರ್ಮာ—သည် အရာရှိသတ္တဝါအားလုံးကို၊ မရွေ့မလျားသောအရာများနှင့် ရွေ့လျားသောအရာများကိုပါ ဖန်ဆင်း하였다။

Verse 8

यतश्श्रुत्वामृतं लब्धं ब्रह्मणा परमेश्वरात् । ततस्तद्वदनादेव मया लब्धं तपोबलात्

ဗြဟ္မာသည် ပရမေရှ్వర (ရှီဝ) ထံမှ ကြားနာခြင်းဖြင့် မသေမမြေ့သော ဉာဏ်အမృతကို ရရှိ하였다။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာ၏ ပါးစပ်မှပင် ငါလည်း တပဿာ၏ အင်အားကြောင့် ထိုအမృతတူညီကို ရရှိ하였다။

Verse 9

मुनय ऊचुः । किं तज्ज्ञानं त्वया लब्धं तथ्यात्तथ्यंतरं शुभम् । यत्र कृत्वा परां निष्ठां पुरुषस्सुखमृच्छति

မုနိတို့က ဆိုကြသည်— «သင်ရရှိထားသော မင်္ဂလာရှိသည့် ဉာဏ်သည် အဘယ်နည်း။ အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီ၍ လောကီအချက်အလက်ထက် ကျော်လွန်သော ထိုဉာဏ်ဖြင့်၊ ရှီဝ၌ အမြင့်ဆုံး တည်ကြည်မှု (နိဋ္ဌာ) ကို တည်ဆောက်လျှင် လူသည် စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရောက်နိုင်သနည်း?»

Verse 10

वयुरुवाच । पशुपाशपतिज्ञानं यल्लब्धं तु मया पुरा । तत्र निष्ठा परा कार्या पुरुषेण सुखार्थिना

ဝါယုက ပြောသည်— «ငါသည် ယခင်ကပင် ပသု (ချည်နှောင်ခံရသော ဝိညာဉ်), ပါရှ (ချည်နှောင်မှု), နှင့် ပတိ (အရှင်) တို့၏ ဉာဏ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ စစ်မှန်သော ကောင်းကျိုးကို လိုလားသူသည် ထိုဉာဏ်၌ အမြင့်ဆုံး မလှုပ်မယှက်သော နိဋ္ဌာနှင့် ဘက္တိကို တည်စေသင့်သည်»။

Verse 11

अज्ञानप्रभवं दुःखं ज्ञानेनैव निवर्तते । ज्ञानं वस्तुपरिच्छेदो वस्तु च द्विविधं स्मृतम्

ဒုက္ခသည် အဗိဇ္ဇာမှ ပေါက်ဖွားပြီး၊ စစ်မှန်သော ဉာဏ်ဖြင့်သာ ပျောက်ကင်းသည်။ ဉာဏ်ဟူသည် အရာဝတ္ထု၏ သဘောတရားကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ အရာဝတ္ထုသည် ဤသင်ခန်းစာ၌ နှစ်မျိုးရှိသည်ဟု မှတ်ယူထားသည်။

Verse 12

अजडं च जडं चैव नियंतृ च तयोरपि । पशुः पाशः पतिश्चेति कथ्यते तत्त्रयं क्रमात्

အသိရှိသော အတ္တ (မအဇဋ)၊ အဇဋသဘောတရား၊ နှစ်ပါးလုံးကို ထိန်းချုပ်သော အရှင်—ဤသုံးပါးကို အစဉ်လိုက် ပသု (ချည်နှောင်ခံဝိညာဉ်)၊ ပါရှ (ချည်နှောင်မှု)၊ ပတိ (အရှင်) ဟု သင်ကြားထားသည်။

Verse 13

अक्षरं च क्षरं चैव क्षराक्षरपरं तथा । तदेतत्त्रितयं भूम्ना कथ्यते तत्त्ववेदिभिः

မဖျက်မပျက်သော အက္ခရာနှင့် ဖျက်လွယ်သော က္ခရာ၊ ထို့ပြင် အက္ခရာနှင့် က္ခရာ နှစ်ပါးလုံးကို ကျော်လွန်သော အမြင့်တရား—ဤသုံးပါးကို တတ္တဝေဒိတို့က အကျယ်အဝန်းဖြင့် ကြေညာကြသည်။

Verse 14

अक्षरं पशुरित्युक्तः क्षरं पाश उदाहृतः । क्षराक्षरपरं यत्तत्पतिरित्यभिधीयते

အက္ခရာကို ပသု (Paśu) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ က္ခရာကို ပာရှ (Pāśa) ဟု ကြေညာကြသည်။ က္ခရာနှင့် အက္ခရာ နှစ်ပါးလုံးကို ကျော်လွန်သော အမြင့်တရားကို ပတိ (Pati) — အရှင် သီဝ (Śiva) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 15

मुनय ऊचुः । किं तदक्षरमित्युक्तं किं च क्षरमुदाहृतम् । तयोश्च परमं किं वा तदेतद्ब्रूहि मारुत

မုနိတို့က ဆိုကြသည်—“အက္ခရာဟု ကြေညာသောအရာသည် အဘယ်နည်း၊ က္ခရာဟု ခေါ်သောအရာသည် အဘယ်နည်း။ ထိုနှစ်ပါးကို ကျော်လွန်သော အမြင့်ဆုံးသည် အဘယ်နည်း။ အို မာရုတ၊ ဤအရာကို ပြတ်သားစွာ ပြောပြပါ။”

Verse 16

वायुरुवाच । प्रकृतिः क्षरमित्युक्तं पुरुषो ऽक्षर उच्यते । ताविमौ प्रेरयत्यन्यस्स परा परमेश्वरः

ဝါယုက ပြောသည်—“ပရကృతိသည် က္ခရာဟု ကြေညာကြပြီး၊ ပုရုෂသည် အက္ခရာဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုနှစ်ပါးကို လှုံ့ဆော်၍ အုပ်စိုးသော အခြားတစ်ပါးရှိ၏—ထိုသူသည် အမြင့်ဆုံး ပရမေရှွရ (Parameśvara) ဖြစ်တော်မူသည်။”

Verse 17

मुनय ऊचुः । कैषा प्रकृतिरित्युक्ता क एष पुरुषो मतः । अनयोः केन सम्बन्धः कोयं प्रेरक ईश्वरः

ရဟန္တမုနိတို့က မေးလျှောက်ကြသည်။ «ပရကృతိ (Prakṛti) ဟု ခေါ်သောအရာသည် အဘယ်နည်း။ ပုရုရှ (Puruṣa) ဟု သတ်မှတ်သောသူသည် မည်သူနည်း။ ဤနှစ်ပါး၏ ဆက်နွယ်မှုကို အဘယ်အရာက တည်ထောင်သနည်း။ လှုံ့ဆော်ညွှန်ကြားသော အီရှဝရ (Īśvara) သည် မည်သူနည်း။»

Verse 18

वायुरुवाच । माया प्रकृतिरुद्दिष्टा पुरुषो मायया वृतः । संबन्धो मूलकर्मभ्यां शिवः प्रेरक ईश्वरः

ဝါယုက ပြောသည်။ «မာယာသည် ပရကృతိဟု ကြေညာထား၏။ ပုရုရှ (ဇီဝအတ္တ) သည် မာယာဖြင့် ဖုံးကွယ်ခံရ၏။ ချည်နှောင်မှုသည် မူလကမ္မ (mūla-karmas) ကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ရှိဝ (Śiva) သည် အတွင်းမှ လှုံ့ဆော်မောင်းနှင်သော အီရှဝရ (Īśvara) ဖြစ်တော်မူ၏။»

Verse 19

मुनय ऊचुः । केयं माया समा ख्याता किंरूपो मायया वृतः । मूलं कीदृक्कुतो वास्य किं शिवत्वं कुतश्शिवः

မုနိတို့က မေးလျှောက်ကြသည်။ «ဤမာယာဟု ခေါ်ဆိုကြသည့်အရာသည် အဘယ်နည်း။ ၎င်း၏ သဘောသဏ္ဌာန်သည် မည်သို့နည်း၊ မာယာဖြင့် ဖုံးကွယ်ခံရသူသည် မည်သူနည်း။ ၎င်း၏ မူလသည် အဘယ်နည်း၊ မည်သို့သော အမျိုးအစားဖြစ်၍ ဘယ်မှ ပေါ်ပေါက်သနည်း။ ထို့ပြင် ‘ရှိဝတ്വ’ (śivatva) ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရှိဝကို ဘယ်မှ သိမြင်အောင် ရောက်နိုင်သနည်း။»

Verse 20

वायुरुवाच । माया माहेश्वरी शक्तिश्चिद्रूपो मायया वृतः । मलश्चिच्छादको नैजो विशुद्धिश्शिवता स्वतः

ဝါယုက ပြောသည်။ «မာယာသည် မဟေရှဝရီ သက္တိ (Māheśvarī śakti)၊ အရှင်၏ အင်အားတော် ဖြစ်၏။ အတ္တသည် ချစ်ဒ်ရူပ (chid-rūpa)၊ သန့်ရှင်းသော အသိဉာဏ်သဘော ဖြစ်သော်လည်း မာယာဖြင့် ဖုံးကွယ်ခံရ၏။ မလ (mala) ဟူသည် အသိဉာဏ်ကို ဖုံးအုပ်သော မွေးရာပါ အညစ်အကြေးဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် သန့်စင်မှုသည် သဘာဝအတိုင်း ရှိဝတ (Śivatā)၊ ရှိဝဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။»

Verse 21

मुनय ऊचुः । आवृणोति कथं माया व्यापिनं केन हेतुना । किमर्थं चावृतिः पुंसः केन वा विनिवर्तते

မုနိတို့က မေးလျှောက်ကြသည်။ «မာယာသည် အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော သစ္စာတရားကို မည်သို့ ဖုံးကွယ်သနည်း၊ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ လူတစ်ဦးအတွက် ဤဖုံးကွယ်မှုသည် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သနည်း။ ထိုအဖုံးအကာကို မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် ဖယ်ရှားနိုင်သနည်း။»

Verse 22

वायुरुवाच । आवृतिर्व्यपिनो ऽपि स्याद्व्यापि यस्मात्कलाद्यपि । हेतुः कर्मैव भोगार्थं निवर्तेत मलक्षयात्

ဝါယုက ပြောသည်။ အလုံးစုံပျံ့နှံ့သူအတွက်တောင် ကန့်သတ်ဖုံးကွယ်မှု ရှိနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ကလာ စသည်တို့မှ စတင်သော ဖုံးအုပ်သတ္တိသည်လည်း ပျံ့နှံ့နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘောဂ (အတွေ့အကြုံ) အတွက် ကမ္မပင် အကြောင်းရင်းဖြစ်လာပြီး၊ မလ (အညစ်အကြေး) လျော့နည်းသော် ကမ္မသည် ချည်နှောင်မှုမှ ရပ်တန့်သည်။

Verse 23

मुनय ऊचुः । कलादि कथ्यते किं तत्कर्म वा किमुदाहृतम् । तत्किमादि किमन्तं वा किं फलं वा किमाश्रयम्

မုနိတို့က မေးကြသည်။ «ကလာ စသည်ဟု ဆိုသောအရာသည် အဘယ်နည်း။ ၎င်းသည် ကမ္မလား၊ သို့မဟုတ် အဘယ်အရာဟု ကြေညာထားသနည်း။ ၎င်း၏ အစသည် အဘယ်နည်း၊ အဆုံးသည် အဘယ်နည်း။ အကျိုးफलသည် အဘယ်နည်း၊ မည်သည့် အခြေခံအပေါ်တွင် တည်နေသနည်း»

Verse 24

कस्य भोगेन किं भोग्यं किं वा तद्भोगसाधनम् । मलक्षयस्य को हेतुः कीदृक्क्षीणमलः पुमान्

ဘယ်သူ၏ အတွေ့အကြုံဖြင့် ဘောဂ ဖြစ်ပေါ်သနည်း။ အဘယ်အရာသည် အမှန်တကယ် ခံစားရသော အရာဖြစ်သနည်း၊ ထိုခံစားမှုကို ပြီးမြောက်စေသော နည်းလမ်းသည် အဘယ်နည်း။ မလ (အညစ်) ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းရင်းသည် အဘယ်နည်း၊ မလကုန်ခမ်းသွားသော ပုရုရှသည် မည်သို့သောသူ ဖြစ်သနည်း။

Verse 25

वायुरुवाच । कला विद्या च रागश्च कालो नियतिरेव च । कलादयस्समाख्याता यो भोक्ता पुरुषो भवेत्

ဝါယုက ပြောသည်။ «ကလာ (ကန့်သတ်သော လုပ်ဆောင်နိုင်မှု)၊ ဝိဒ္ယာ (ကန့်သတ်သော သိမြင်မှု)၊ ရာဂ (တွယ်တာမှု)၊ ကာလ (အချိန်) နှင့် နိယတိ (မဖြစ်မနေသော ကန့်သတ်ချက်) — ဤတို့ကို စုပေါင်း၍ ‘ကလာ စသည်’ ဟု ခေါ်သည်။ ထိုတို့ကို ခံစားသုံးစွဲသူ (ဘောက္တာ) သည် ပုရုရှ (တစ်ဦးချင်း အတ္တ) ဖြစ်သည်»။

Verse 26

पुण्यपापात्मकं कर्म सुखदुःखफलं तु यत् । अनादिमलभोगान्तमज्ञानात्मसमाश्रयम्

ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်သဘောရှိ၍ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဆင်းရဲမှုကို အကျိုးဖြစ်စေသော ကမ္မသည် အစမရှိသော အညစ်အကြေးမှ စ၍ အတွေ့အကြုံခံစားခြင်း၌ အဆုံးသတ်ကာ အဝိဇ္ဇာပုံစံဖြင့် အတ္တကို အခြေခံထားသဖြင့်—ဤကမ္မသည် ဇီဝကို ချည်နှောင်၏။

Verse 27

भोगः कर्मविनाशाय भोगमव्यक्तमुच्यते । बाह्यांतःकरणद्वारं शरीरं भोगसाधनम्

ဘောဂ (အတွေ့အကြုံ) သည် ကမ္မကို ပျက်လျော့စေခြင်းအတွက် ဖြစ်၏; ထို့ကြောင့် ဘောဂကို ‘အဗျက္တ’ (အမြစ်၌ နူးညံ့လျှို့ဝှက်) ဟု ခေါ်ကြ၏။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပြင်ပအာရုံနှင့် အတွင်းကရဏ (စိတ်) သို့ ဝင်ထွက်ရာ တံခါးဖြစ်၍ ဘောဂကို ခံစားရာ အထောက်အကူ ဖြစ်၏။

Verse 28

भावातिशयलब्धेन प्रसादेन मलक्षयः । क्षीणे चात्ममले तस्मिन् पुमाञ्च्छिवसमो भवेत्

ဘဝါ (ဘက်တိ) အလွန်မြင့်မားလာခြင်းမှ ရရှိသော ပရသာဒ (ကရုဏာတော်) ကြောင့် မလ (အညစ်အကြေး) သည် လျော့ပါးပျက်စီး၏။ ထိုအတွင်းမလ ပျက်သွားသောအခါ ကိုယ်ဝင်သတ္တဝါသည် သီဝနှင့် သဘာဝတူ (သန့်ရှင်းလွတ်လပ်) ဖြစ်လာသော်လည်း အရှင်အာဏာ၌ မတူညီသေး။

Verse 29

मुनय ऊचुः । कलादिपञ्चतत्त्वानां किं कर्म पृथगुच्यते । भोक्तेति पुरुषश्चेति येनात्मा व्यपदिश्यते

မုနိတို့က ပြောကြ၏ — «ကလာ (Kalā) မှ စသော တတ္တဝါ ငါးပါးအတွက် သီးခြားကာရ္မ (လုပ်ငန်း) ဟူသည် အဘယ်နည်း? ထို့ပြင် အတ္တမကို ‘ဘောက္တ’ (ခံစားသူ) နှင့် ‘ပုရုရှ’ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းသည် မည်သို့သော အကြောင်းကြောင့်နည်း?»

Verse 30

किमात्मकं तदव्यक्तं केनाकारेण भुज्यते । किं तस्य शरणं भुक्तौ शरीरं च किमुच्यते

«ထို အဗျက္တ (မပေါ်လွင်သောအရာ) သည် သဘာဝအဘယ်နည်း? မည်သို့သော အကာရ (ပုံသဏ္ဌာန်) ဖြင့် ခံစားရသနည်း? ခံစားနေစဉ်၌ ၎င်း၏ ခိုလှုံရာသည် အဘယ်နည်း? ထို့ပြင် ‘ကိုယ်ခန္ဓာ’ ဟု အဘယ်ကို ခေါ်သနည်း?»

Verse 31

वायुरुवाच । दिक्क्रियाव्यंजका विद्या कालो रागः प्रवर्तकः । कालो ऽवच्छेदकस्तत्र नियतिस्तु नियामिका

ဝါယုက ပြောသည်။ «ဝိဒ္ယာ (ကန့်သတ်ထားသော သိမြင်မှု) သည် အရပ်ဒిశများနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကို ထင်ရှားစေသော အရာဖြစ်၏။ ကာလ (အချိန်) သည် ရာဂ (တွယ်တာမှု) အဖြစ် လှုံ့ဆော်မောင်းနှင်သော အင်အားဖြစ်၏။ ထိုနေရာ၌ ကာလသည် ကန့်သတ်သူအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပြီး နိယတိ (ကမ္ဘာလောက စည်းကမ်း) သည် ထိန်းညှိသူဖြစ်၏။»

Verse 32

अव्यक्तं कारणं यत्तत्त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् । प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिंतकाः

မထင်ရှားသော အကြောင်းရင်းမူလတရားသည် သုံးဂုဏ်ပါဝင်၍ လောက၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် ပျောက်ကွယ်ခြင်း၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ တတ္တဝါကို စူးစမ်းသူတို့က ထိုအရာကို «ပဓာန» ဟူ၍လည်း၊ «ပရကృతိ» ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ၏။

Verse 33

कलातस्तदभिव्यक्तमनभिव्यक्तलक्षणम् । सुखदुःखविमोहात्मा भुज्यते गुणवांस्त्रिधा

(အရှင်၏) ကလာ—ကန့်သတ်ထားသော ထင်ရှားမှု—မှ ထင်ရှားလာသောအရာ ပေါ်ပေါက်သော်လည်း မထင်ရှားသဘောလက္ခဏာကို ဆက်လက်ဆောင်ထား၏။ ဂုဏ်တို့ပါဝင်သော ကိုယ်ခံသတ္တဝါသည် သုံးမျိုးဖြင့် ခံစားရသည်—ချမ်းသာ၊ ဒုက္ခ၊ မောဟ။

Verse 34

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । प्रकृतौ सूक्ष्मरूपेण तिले तैलमिव स्थिताः

သတ္တဝ၊ ရဇ၊ တမ ဟူသော ဂုဏ်တို့သည် ပရကృతိမှ မွေးဖွားလာကြသည်။ ထိုဂုဏ်တို့သည် ပရကృతိအတွင်း၌ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ရုပ်သဘောဖြင့် နှမ်းစေ့အတွင်းရှိ ဆီကဲ့သို့ တည်ရှိနေ၏။

Verse 35

सुखं च सुखहेतुश्च समासात्सात्त्विकं स्मृतम् । राजसं तद्विपर्यासात्स्तंभमोहौ तु तामसौ

ချမ်းသာခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် သတ္တဝိကဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှ ရာဇသ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထုံထိုင်းတင်းကျပ်မှုနှင့် မောဟာ (မ भ्रम) တို့မူ တာမသ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 36

सात्त्विक्यूर्ध्वगतिः प्रोक्ता तामसी स्यादधोगतिः । मध्यमा तु गतिर्या सा राजसी परिपठ्यते

အထက်သို့ တက်သည့် လမ်းကြောင်းကို သတ္တဝိကဟု ကြေညာထားသည်။ အောက်သို့ ဆင်းသည့် လမ်းကြောင်းကို တာမသိကဟု ဆိုကြသည်။ အလယ်အလတ် လမ်းကြောင်းကိုမူ ရာဇသိကဟု ရွတ်ဆိုကြသည်။

Verse 37

तन्मात्रापञ्चकं चैव भूतपञ्चकमेव च । ज्ञानेंद्रियाणि पञ्चैक्यं पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च

တန်မာထရ ၅ ပါးနှင့် ဘူတ ၅ ပါးရှိ၏။ ထို့အပြင် ဉာဏဣန္ဒြိယ ၅ ပါးနှင့် ကర్మဣန္ဒြိယ ၅ ပါးလည်းရှိ၏—ဤအရာတို့သည် ပာရှ (pāśa) ဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော ကိုယ်ရှိသတ္တဝါ၏ အတွေ့အကြုံကွင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုအပေါ်၌ ပတိ (Pati) ဖြစ်သော ရှီဝသည် အမြင့်ဆုံးသော အရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။

Verse 38

प्रधानबुद्ध्यहंकारमनांसि च चतुष्टयम् । समासादेवमव्यक्तं सविकारमुदाहृतम्

ပရဓာန (မူလသဘာဝ), ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်), အဟံကာရ (အတ္တသဘော), နှင့် မနစ် (စိတ်) — ဤလေးပါးကို အကျဉ်းချုပ်၍ ပေါင်းစည်းလျှင်၊ ပြောင်းလဲမှုများပါဝင်သော အဝျက်တ (Avyakta) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 39

तत्कारणदशापन्नमव्यक्तमिति कथ्यते । व्यक्तं कार्यदशापन्नं शरीरादिघटादिवत्

အကြောင်းဖြစ်သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသည့်အရာကို «အဗျက္တ» (မထင်ရှား) ဟု ခေါ်သည်။ အကျိုးဖြစ်သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသည့်အရာကို «ဗျက္တ» (ထင်ရှား) ဟု ခေါ်သည်—ကိုယ်ခန္ဓာ၊ အိုးကန်နှင့် အလားတူအရာများကဲ့သို့။

Verse 40

यथा घटादिकं कार्यं मृदादेर्नातिभिद्यते । शरीरादि तथा व्यक्तमव्यक्तान्नातिभिद्यते

အိုးကန်ကဲ့သို့ အကျိုးအရာသည် မိဿာနှင့် အခြားပစ္စည်းအကြောင်းရင်းတို့မှ တကယ်တမ်း ခွဲခြားမရသကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာမှစ၍ ထင်ရှားသောအရာ (ဗျက္တ) သည်လည်း မထင်ရှားသောအရာ (အဗျက္တ) မှ တကယ်တမ်း မခွဲခြားနိုင်။

Verse 41

तस्मादव्यक्तमेवैक्यकारणं करणानि च । शरीरं च तदाधारं तद्भोग्यं चापि नेतरत्

ထို့ကြောင့် အဗျက္တ (မထင်ရှား) တစ်ပါးတည်းသာ ညီညွတ်မှု၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ အာရုံအင်္ဂါများ၊ ထိုအရာတို့ကို ထောက်ခံသော ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အတွေ့အကြုံခံစားရာ အရာဝတ္ထုများပင်လျှင် ထိုအရာပေါ် မူတည်နေကြသည်—ထိုအရာမှလွဲ၍ အခြားမရှိ။

Verse 42

मुनय ऊचुः । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेकस्य कस्यचित् । आत्मशब्दाभिधेयस्य वस्तुतो ऽपि कुतः स्थितिः

မုနိတို့က ဆိုကြသည်— «ဉာဏ်၊ အာရုံအင်္ဂါများနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတို့မှ တကယ်တမ်း ခွဲခြားသီးခြားသော အရာတစ်ခု ရှိသည်ဆိုလျှင် ‘အာတ်မန်’ ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အရာ၏ တကယ့်တည်ရှိမှုအတွက် မည်သို့သော အခြေခံအမှန် ရှိနိုင်မည်နည်း?»

Verse 43

वायुरुवाच । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेको विभोर्ध्रुवम् । अस्त्येव कश्चिदात्मेति हेतुस्तत्र सुदुर्गमः

ဝါယုက ပြောသည်— «အရှင်၏ ဉာဏ်၊ အာရုံအင်္ဂါများနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတို့မှ အပြတ်အသတ် ခွဲခြားတည်ရှိမှုသည် အမှန်တကယ် မပြောင်းလဲသော အရာဖြစ်၏။ သို့သော် ‘အတွင်းအာတ်မန် တကယ်ရှိသည်’ ဟု သေချာသိမြင်စေသော အကြောင်းပြချက်သည် အလွန်ပင် နက်နဲ၍ ဖမ်းမမိခက်သည်»။

Verse 44

बुद्धीन्द्रियशरीराणां नात्मता सद्भिरिष्यते । स्मृतेरनियतज्ञानादयावद्देहवेदनात्

ပညာရှိတို့သည် ဉာဏ်၊ အာရုံခံအင်္ဂါများနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို အတ္တမဟုတ်ဟု မခံယူကြ။ အကြောင်းမှာ မှတ်ဉာဏ်စသည်တို့၏ သိမြင်မှုသည် မတည်မြဲ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအတွေ့အကြုံလည်း ကိုယ်ကို ခံစားသိမြင်သမျှအထိသာ ကန့်သတ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 45

अतः स्मर्तानुभूतानामशेषज्ञेयगोचरः । अन्तर्यामीति वेदेषु वेदांतेषु च गीयते

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင်သတိရ၍ တိုက်ရိုက်သိမြင်သူတို့အတွက်၊ ထိုသခင်သည် သိနိုင်သမျှအရာအားလုံး၏ နယ်ပယ်ဖြစ်လာကာ အတွင်းသက်သေ (အန္တర్యာမင်) အဖြစ် အတွင်း၌ စိမ့်ဝင်တည်ရှိတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဝေဒများနှင့် ဝေဒန္တများတွင်လည်း «အန္တర్యာမင်» ဟူ၍ ချီးမွမ်းသီဆိုကြသည်။

Verse 46

सर्वं तत्र स सर्वत्र व्याप्य तिष्ठति शाश्वतः । तथापि क्वापि केनापि व्यक्तमेष न दृश्यते

ထိုနေရာ၌ပင် ထိုသခင်သည် အရာအားလုံးအဖြစ်ရှိတော်မူ၍ နိစ္စတည်ကာ နေရာတိုင်း၌ အရာအားလုံးကို စိမ့်ဝင်လျက် ရပ်တည်တော်မူသည်။ သို့ရာတွင် မည်သူမျှ မည်သည့်နေရာ၌မဆို အပြင်ပန်းထင်ရှားသော ရုပ်သဏ္ဌာန်အဖြစ် ထင်ရှားမြင်တွေ့မရကြ။

Verse 47

नैवायं चक्षुषा ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि । मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मावसीयते १

ထို အမြင့်ဆုံး မဟာအတ္တ (အရှင်) ကို မျက်စိဖြင့် မဖမ်းယူနိုင်၊ အခြား အင်္ဒြိယများဖြင့်လည်း မရနိုင်။ အတွင်းသင်္ကာရနှင့် ဘက္တိဖြင့် တောက်ပလာသော စိတ်ဖြင့်သာ သူ့ကို အတည်ပြုသိမြင်နိုင်သည်။

Verse 48

न च स्त्री न पुमानेष नैव चापि नपुंसकः । नैवोर्ध्वं नापि तिर्यक्नाधस्तान्न कुतश्चन

သူသည် မိန်းမမဟုတ်၊ ယောက်ျားမဟုတ်၊ နပုংসကသဘောလည်း မဟုတ်။ အပေါ်၌မဟုတ်၊ အလယ်တန်း၌မဟုတ်၊ အောက်၌မဟုတ်—မည်သည့်ဦးတည်ရာမှမဆို တွေ့ရနိုင်သူမဟုတ်။

Verse 49

अशरीरं शरीरेषु चलेषु स्थाणुमव्ययम् । सदा पश्यति तं धीरो नरः प्रत्यवमर्शनात्

အတွင်းစိတ်သတိတရားဖြင့် တည်ကြည်သောပညာရှိသည် အမြဲတမ်း မြင်တော်မူ၏—ကိုယ်မဲ့သော သခင်ရှီဝသည် ကိုယ်ရှိသတ္တဝါတို့အတွင်း၌ တည်နေပြီး လှုပ်ရှားသမျှအတွင်း၌ မလှုပ်မရှားသော အမှန်တရား၊ မပျက်မယွင်းသော အမတဖြစ်တော်မူ၏။

Verse 50

किमत्र बहुनोक्तेन पुरुषो देहतः पृथक् । अपृथग्ये तु पश्यंति ह्यसम्यक्तेषु दर्शनम्

ဒီမှာ အများကြီးပြောရန် အဘယ်လိုအကျိုးရှိသနည်း။ ပုရုရှ (သိမြင်သောအတ္တ) သည် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် သီးခြားဖြစ်၏။ သို့သော် ခွဲခြားမမြင်နိုင်သူတို့၏ မြင်ကွင်းသည် မတည်ငြိမ် မမှန်ကန်သဖြင့် မှားယွင်းသောနားလည်မှု၌ပင် တည်နေကြ၏။

Verse 51

यच्छरीरमिदं प्रोक्तं पुरुषस्य ततः परम् । अशुद्धमवशं दुःखमध्रुवं न च विद्यते

ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ပုရုရှ၏အဖြစ်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အမှန်အားဖြင့် အတ္တမှ ကွာခြားသော အရာတစ်ခုဖြစ်၏။ ၎င်းသည် မသန့်ရှင်း၊ ချည်နှောင်မှုအောက်၌ အလိုမရှိဘဲ လှုပ်ရှားရသော၊ ဒုက္ခ၏နေရာ၊ မတည်မြဲသောအရာဖြစ်၍ တည်ငြိမ်မှုမရှိ။

Verse 52

विपदां वीजभूतेन पुरुषस्तेन संयुतः । सुखी दुःखी च मूढश्च भवति स्वेन कर्मणा

အန္တရာယ်တို့၏ မျိုးစေ့ဖြစ်လာသော အရာနှင့် ချည်နှောင်ပေါင်းစည်းထားသော ပုရုရှသည် မိမိ၏ကံကြောင့်ပင် ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မောဟဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားလာရ၏။

Verse 53

अद्भिराप्लवितं क्षेत्रं जनयत्यंकुरं यथा । आज्ञानात्प्लावितं कर्म देहं जनयते तथा

ရေဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးသော လယ်ကွင်းသည် အပင်ပေါက်ကို မွေးဖွားသကဲ့သို့၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရသော ကံသည်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာ (အသစ်တစ်ဖန်မွေးဖွားခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်စေ၏။

Verse 54

अत्यंतमसुखावासास्स्मृताश्चैकांतमृत्यवः । अनागता अतीताश्च तनवो ऽस्य सहस्रशः

သူတို့သည် အလွန်ဒုက္ခဆင်းရဲသောနေရာ၌ နေထိုင်ကြသည်ဟု မှတ်မိကြပြီး မလွဲမသွေ သေဆုံးရမည့်ကံရှိကြသည်။ သူ၏ကိုယ်ခန္ဓာများသည် အနာဂတ်နှင့် အတိတ်တို့တွင် ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိ၏။

Verse 55

आगत्यागत्य शीर्णेषु शरीरेषु शरीरिणः । अत्यंतवसतिः क्वापि न केनापि च लभ्यते

ကိုယ်ရှိသောဝိညာဉ်သည် ပျက်ယွင်းသွားသောကိုယ်ခန္ဓာများအတွင်း ထပ်ခါထပ်ခါ လာ၍ သွား၏။ မည်သူမျှ အပြည့်အဝတည်မြဲသော နေရာတစ်ခုကို မရနိုင်၊ အမြင့်မြတ်သော သခင် ရှိဝ (ပတိ) ထံ ခိုလှုံမှသာ ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်၏။

Verse 56

छादितश्च वियुक्तश्च शरीरैरेषु लक्ष्यते । चंद्रबिंबवदाकाशे तरलैरभ्रसंचयैः

ဤကိုယ်ရှိသတ္တဝါတို့တွင် အတ္တမန်ကို ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကြောင့် ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့လည်း၊ ခွဲကွာသကဲ့သို့လည်း မြင်ရသည်။ မိုးကောင်းကင်၌ လပြည့်ဝိုင်းသည် လှုပ်ရှားသော မိုးတိမ်စုများကြောင့် တစ်ခါဖုံးကွယ် တစ်ခါပေါ်လွင်သကဲ့သို့။

Verse 57

अनेकदेहभेदेन भिन्ना वृत्तिरिहात्मनः । अष्टापदपरिक्षेपे ह्यक्षमुद्रेव लक्ष्यते

ဤလောက၌ အတ္တ၏ လှုပ်ရှားမှုသည် ကိုယ်ခန္ဓာများ များစွာကွဲပြားခြင်းကြောင့် ခွဲခြားနေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အရှစ်ကွက်ဘုတ်ပေါ်တွင် ပစ်ချသည့်အခါ တစ်ခုတည်းသော အန်ကာအမှတ်သည် မျိုးစုံပုံစံဖြင့် ပေါ်ထွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 58

नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित् । पथि संगम एवायं दारैः पुत्रैश्च बंधुभिः

သူ့အတွက် အမှန်တကယ် ပိုင်ဆိုင်သူ မည်သူမျှ မရှိသကဲ့သို့၊ သူလည်း မည်သူ့အတွက်မျှ အမှန်တကယ် ပိုင်ဆိုင်သူ မဟုတ်။ ဇနီး၊ သားသမီး၊ ဆွေမျိုးတို့နှင့်ရှိခြင်းသည် လမ်းခရီးပေါ်တွင် တွေ့ဆုံခြင်းသာ—သံသရာခရီး၌ ယာယီအဖော်အဖြစ်သာ ဖြစ်သည်။

Verse 59

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः

သစ်တုံးတစ်တုံးနှင့် အခြားသစ်တုံးတစ်တုံးသည် မဟာသမုဒ္ဒရာပေါ်တွင် လှိုင်းနှင့်အတူ လွင့်မျောလာကာ တွေ့ဆုံပြီးနောက် ထပ်မံကွာခွာသွားသကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့၏ တွေ့ဆုံမှုလည်း ထိုနည်းတူပင်—ကမ္မနှင့် ချည်နှောင်မှုအောက်ရှိ ယာယီပေါင်းဆုံခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

Verse 60

स पश्यति शरीरं तच्छरीरं तन्न पश्यति । तौ पश्यति परः कश्चित्तावुभौ तं न पश्यतः

သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို မြင်သော်လည်း ထိုကိုယ်ခန္ဓာက သူ့ကို မမြင်နိုင်။ သို့ရာတွင် အထက်မြတ်သော တစ်ဦးတည်းသော အခြားအရာက သူတို့နှစ်ဦးလုံးကို မြင်၏—အဲဒီနှစ်ဦး၊ သိသူနှင့် သိခံကိုယ်ခန္ဓာတို့က ထိုအမြင့်မြတ်သော မြင်သူ (အထွတ်အထိပ်) ကို မမြင်နိုင်ကြ။

Verse 61

ब्रह्माद्याः स्थावरांतश्च पशवः परिकीर्तिताः । पशूनामेव सर्वेषां प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्

ဗြဟ္မာမှစ၍ မလှုပ်မရှားသော သတ္တဝါများအထိ အားလုံးကို «ပသု» (ချည်နှောင်ခံဝိညာဉ်) ဟု ကြေညာထားသည်။ ဤသည်မှာ ပသုအားလုံးအတွက် ဥပမာအဖြစ် ပြောထားခြင်းဖြစ်ပြီး—အမြင့်ဆုံးမှ အနိမ့်ဆုံးအထိ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါအားလုံးသည် ပတိ (သခင် ရှိဝ) ၏ လွတ်မြောက်စေသော ကရုဏာမရှိလျှင် ချည်နှောင်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြသသည်။

Verse 62

स एष बध्यते पाशैः सुखदुःखाशनः पशुः । लीलासाधनभूतो य ईश्वरस्येति सूरयः

ဤဇီဝ (jīva) သည် ပသု (paśu) အဖြစ် ပာရှ (pāśa) ချည်နှောင်မှုများဖြင့် ချည်တုပ်ခံရပြီး၊ သုခနှင့် ဒုက္ခကို အစာစားသကဲ့သို့ ခံစားရသည်။ ပညာရှိတို့က ထိုဇီဝသည် အီရှွရ (Īśvara) ၏ သာသနာတော်လီလာ (līlā) အတွက် ကိရိယာတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 63

अज्ञो जंतुरनीशो ऽयमात्मनस्सुखदुःखयोः । ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा

ဤကိုယ်ခန္ဓာရှိ သတ္တဝါသည် အဝိဇ္ဇာရှိ၍ မိမိ၏ သုခဒုက္ခကို မပိုင်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။ အီရှွရ (Īśvara) ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် သူသည် ကောင်းကင်သို့မဟုတ် အနက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ကဲ့သို့ ဆင်းရဲရာသို့ သွားရသည်။

Verse 64

सूत उवाच । इत्याकर्ण्यानिलवचो मुनयः प्रीतमानसाः । प्रोचुः प्रणम्य तं वायुं शैवागमविचक्षणम्

သုတက ပြော၏။ ဗာယု၏ စကားကို ထိုသို့ ကြားပြီးနောက် ရှင်မုနိတို့သည် စိတ်ပျော်ရွှင်၍ ဗာယုကို ဦးချ၍ ရှိုင်ဝ အာဂမများကို ကျွမ်းကျင်သူဟု သိကာ ထို့နောက် ပြောကြ၏။