
အဓ್ಯಾಯ ၂ တွင် စူတာက ကလ္ပစက်ဝန်းတစ်ခါတစ်ရံ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဖန်ဆင်းမှုအစပြုချိန်ကို နိဒါန်းပေးသည်။ “ṣaṭkulīya” ဟုခေါ်သော မုနိများ (မျိုးရိုးခြောက်မျိုး) သည် “param” (အမြင့်ဆုံး) သည် မည်သည်နည်းဟု ရှည်လျားစွာ အငြင်းပွားကြပြီး တစ်ဦးချင်းစီက မတူညီသော အရာကို အမြင့်ဆုံးဟု ဆိုကြသော်လည်း အဆုံးသတ်မရ၊ အမြင့်ဆုံးတရားသည် durnirūpya (သတ်မှတ်ဖော်ပြရန်ခက်ခဲ) ဟု ဆိုထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းရန် မုနိများသည် မပျက်မယွင်းသော ဥပဒေတည်ထောင်သူ ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာထံ မေရုတောင်သို့ သွားရောက်ကြသည်။ အခန်းတွင် မေရုတောင်ထိပ်၏ မင်္ဂလာသဘော၊ ဒေဝ၊ ဒာနဝ၊ စိဒ္ဓ၊ စာရဏ၊ ယက္ခ၊ ဂန္ဓဗ္ဗတို့ နေထိုင်မှု၊ ရတနာအလှဆင်မှု၊ တောအုပ်၊ ဂူများ၊ ရေတံခွန်များကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြသည်။ ထို့အပြင် “Brahmavana” ဟုခေါ်သော တောကြီး၊ သန့်ရှင်းမွှေးကြိုင်သော ရေကန်များ၊ ပန်းပွင့်သစ်ပင်များနှင့် ခိုင်ခံ့သော ကာရံတံတိုင်းရှိ တောက်ပသော မြို့ကြီးကိုလည်း ဖော်ပြကာ၊ အမြင့်ဆုံးတရားကို သိလိုခြင်းသည် သန့်ရှင်းရာနေရာတွင် ကောစမစ်အာဏာရှိသူထံ ချဉ်းကပ်ရမည်ဟု အလေးပေးထားသည်။
Verse 1
सूत उवाच । पुरा कालेन महता कल्पेतीते पुनःपुनः । अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्ठिकर्मणि
စူတက ပြော၏—ရှေးကာလ၌ အချိန်အလွန်ကြာမြင့်စွာ ကုန်လွန်ပြီး ကပ္ပများသည် ထပ်ခါထပ်ခါ အဆုံးသတ်သွားရာမှ၊ ဤကပ္ပသစ် ရောက်ရှိလာ၍ စೃಷ್ಟိကမ္မ (ဖန်ဆင်းခြင်း) စတင်လှုပ်ရှားသည့်အခါ…
Verse 2
प्रतिष्ठितायां वार्तायां प्रबुद्धासु प्रजासु च । मुनीनां षट्कुलीयानां ब्रुवतामितरेतरम्
ဟောပြောချက်ကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ပြီးနောက် စုဝေးလာသော လူထုသည် စိတ်ဉာဏ်နိုးကြားကာ အာရုံစိုက်နားထောင်လျက်ရှိသဖြင့် မုနိ ခြောက်မျိုးဝంశတို့သည် အချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုကြလေသည်။
Verse 3
इदं परमिदं नेति विवादस्सुमहानभूत् । परस्य दुर्निरूपत्वान्न जातस्तत्र निश्चयः
ထို့နောက် “ဤအရာသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး” ဟုဆိုသူများနှင့် “မဟုတ်” ဟုဆိုသူများကြား အလွန်ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သို့ရာတွင် အမြင့်မြတ်သော ပတိ (အရှင်) သည် သတ်မှတ်ဖော်ပြရန် ခက်ခဲသဖြင့် ထိုနေရာ၌ အဆုံးအဖြတ် မရခဲ့ပေ။
Verse 4
ते ऽभिजग्मुर्विधातारं द्रष्टुं ब्रह्माणमव्ययम् । यत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा स्तूयमानस्सुरासुरैः
ထို့နောက် သူတို့သည် စီမံခန့်ခွဲသူဖြစ်သော မပျက်မယွင်း ဘြဟ္မာကို တွေ့မြင်ရန် သွားကြသည်။ ထိုနေရာတွင် ဘဂဝန် ဘြဟ္မာသည် ထိုင်နေပြီး ဒေဝနှင့် အသူရတို့ နှစ်ဖက်လုံးက ချီးမွမ်းသီဆိုလျက်ရှိသည်။
Verse 5
मेरुशृंगे शुभे रम्ये देवदानवसंकुले । सिद्धचारणसंवादे यक्षगंधर्वसेविते
မင်္ဂလာရှိ၍ လှပရမဏီသော မေရုတောင်ထိပ်ပေါ်တွင်—ဒေဝနှင့် ဒါနဝတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်—စိဒ္ဓနှင့် စာရဏတို့ ဆွေးနွေးပြောဆိုရာ၊ ယက္ခနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗတို့ လာရောက် ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်ရာ ဖြစ်လေသည်။
Verse 6
विहंगसंघसंघुष्टे मणिविद्रुमभूषिते । निकुंजकंदरदरीगृहानिर्झरशोभिते
ထိုနေရာသည် ငှက်အုပ်စုများ၏ အော်ဟစ်သံဖြင့် တုန်လှုပ်မြည်ဟည်းနေပြီး မဏိရတနာနှင့် ပုလဲကျောက် (ကော်ရယ်) တို့ဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ထို့ပြင် တောအုပ်ငယ်များ၊ ဂူများ၊ တောင်ကြားအက်ကွဲများ၊ သီးသန့်အိမ်ငယ်များနှင့် တောက်ပသော ရေတံခွန်များကြောင့် ပိုမိုလှပလေသည်။
Verse 7
तत्र ब्रह्मवनं नाम नानामृगसमाकुलम् । दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
ထိုနေရာ၌ «ဗြဟ္မဝန» ဟုခေါ်သော တောအုပ်တစ်ခုရှိ၍ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် အမျိုးမျိုးဖြင့် စည်ကားနေသည်။ အကျယ် ယောဇနာ ဆယ်၊ အလျား ယောဇနာ တစ်ရာ ရှိသည်။
Verse 8
सुरसामलपानीयपूर्णरम्यसरोवरम् । मत्तभ्रमरसंछन्नरम्यपुष्पितपादपम्
ထိုနေရာ၌ ကြည်လင်၍ မွှေးကြိုင်သော ရေဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် လှပသော ရေကန်တစ်ကန်ရှိသည်။ အနီးအနားတွင် ပန်းပွင့်လန်းဆန်းသော သစ်ပင်လှလှများ ရှိ၍ ပျားများ မူးယစ်ကာ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
Verse 9
तरुणादित्यसंकाशं तत्र चारु महत्पुरम् । दुर्धर्षबलदृप्तानां दैत्यदानवरक्षसाम्
ထိုနေရာ၌ နေထွက်စဉ် လူငယ်နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်သော မြို့ကြီးလှပတစ်မြို့ ရှိ၏—မအနိုင်ယူနိုင်သည့် အင်အားကြီးမားမှုကြောင့် မာန်တက်မူးယစ်နေသော ဒိုင်တျ၊ ဒာနဝ၊ ရာက္ခသတို့၏ မြို့ဖြစ်၏။
Verse 10
तप्तजांबूनदमयं प्रांशुप्राकारतोरणम् । निर्व्यूहवलभीकूटप्रतोलीशतमंडितम्
ထိုမြို့သည် အပူတောက်လောင်သော ဂျာမ္ဘူနဒ ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ မြင့်မားသော မြို့ရိုးနှင့် တံခါးတိုင်များ ရှိ၏; ထွက်ပေါ်နေသော လှေကားရံ၊ အမိုးထိပ်မြင့်များနှင့် ခမ်းနားသော တံခါးပေါက် ရာချီဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။
Verse 11
महार्हमणिचित्राभिर्लेलिहानमिवांबरम् । महाभवनकोटीभिरनेकाभिरलंकृतम्
ကောင်းကင်သည် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော မဏိရတနာများဖြင့် ပန်းချီဆွဲထားသကဲ့သို့ လှုပ်ရှားတောက်ပကာ ကခုန်နေသလို ထင်ရ၏; မရေတွက်နိုင်သော မဟာအိမ်တော်ကြီးများ အစုအဝေးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။
Verse 12
तस्मिन्निवसति ब्रह्मा सभ्यैः सार्धं प्रजापतिः । तत्र गत्वा महात्मानं साक्षाल्लोकपितामहम्
ထိုနေရာ၌ ပရဇာပတိ ဘြဟ္မာသည် အစုအဝေးဖြစ်သော အကြီးအကဲများနှင့်အတူ နေထိုင်၏။ ထိုသို့သွားရောက်ကာ မဟာအတ္မာ—လောကပိတామဟ၊ လောကတို့၏ အဘိုးကြီးကို မျက်မှောက်တော်၌ ချဉ်းကပ်လေ၏။
Verse 13
दद्दशुर्मुनयो देवा देवर्षिगणसेवितम् । शुद्धचामीकरप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्
မုနိများနှင့် ဒေဝတို့သည် ဒေဝရ္ဩိအစုအဝေးတို့က ဝန်းရံဆောင်ရွက်နေသော ထိုဒေဝီယသဘောရှိသော အရှိန်အဝါကို မြင်တွေ့ကြ၏။ သန့်ရှင်းသော ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပ၍ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာ အစုံအလင်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။
Verse 14
प्रसन्नवदनं सौम्यं पद्मपत्रायतेक्षणम् । दिव्यकांतिसमायुक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्
အပြုံးနူးညံ့၍ မင်္ဂလာသဘောရှိသော မျက်နှာတော်၊ ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်စိတော်၊ ဒေဝတောက်ပမှုဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ကောင်းကင်မွှေးရနံ့များဖြင့် လိမ်းအုပ်ထားတော်မူ၏။
Verse 15
दिव्यशुक्लांबरधरं दिव्यमालाविभूषितम् । सुरासुरेन्द्रयोगींद्रवंद्यमानपदांबुजम्
တောက်ပသော အဖြူရောင်ဝတ်စုံတော်ကို ဆင်မြန်း၍ ဒေဝမလာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားတော်မူ၏။ ဒေဝအရှင်များ၊ အသူရအရှင်များနှင့် ယောဂီအမြတ်တို့က ပုဏ္ဏားစွာ ဦးညွှတ်ကာ ပူဇော်သည့် ကြာပန်းခြေတော်၏ သခင်တော်ဖြစ်၏။
Verse 16
सर्वलक्षणयुक्तांग्या लब्धचामरहस्तया । भ्राजमानं सरस्वत्या प्रभयेव दिवाकरम्
မင်္ဂလာလက္ခဏာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံသော သရസ്വတီသည် လက်ထဲ၌ ယက်အမြီးပန်ကာ (ချာမရ) ကို ကိုင်ဆောင်ရပြီး နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်ပစွာ လင်းလက်တော်မူ၏။
Verse 17
तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे प्रसन्नवदनेक्षणाः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टुवुस्सुरपुंगवम्
သူကို မြင်သောအခါ မုနိအားလုံးသည် မျက်နှာပျော်ရွှင်၍ မျက်စိတောက်ပကာ လက်အုပ်ချီ၍ ခေါင်းပေါ်တင်ကာ ဂုဏ်ပြုလျက် ဒေဝတို့အနက် အထူးမြတ်သူကို ချီးမွမ်းကြ၏။
Verse 18
मुनय ऊचुः । नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सर्गस्थित्यंतहेतवे । पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मणे परमात्मने
မုနိတို့က ပြောကြသည်—သုံးမူရတိ အရှင်တော်၊ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပျက်သိမ်းခြင်းတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သင့်အား နမಸ್ಕာရ။ မူလပုရုရှ၊ ရှေးဟောင်းတော်—ဗြဟ္မန်၊ ပရမာတ္မန်ဖြစ်သော သင့်အား နမಸ್ಕာရ။
Verse 19
नमः प्रधानदेहाय प्रधानक्षोभकारिणे । त्रयोविंशतिभेदेन विकृतायाविकारिणे
ပဓာန (မူလသဘာဝ) ကိုယ်တော်ဖြစ်၍ ပဓာနကို လှုပ်နှိုးကာ ပေါ်ထွန်းစေသူ သီဝရှင်တော်အား နမောတော်ပြုပါ၏။ အပြောင်းအလဲ ၂၃ မျိုးဖြင့် ပေါ်လာသော်လည်း ကိုယ်တော်သည် မပြောင်းလဲ မပြင်ဆင်။
Verse 20
नमो ब्रह्माण्डदेहाय ब्रह्मांडोदरवर्तिने । तत्र संसिद्धकार्याय संसिद्धकरणाय च
ဘရဟ္မာဏ္ဍ (ကမ္ဘာစကြဝဠာ) ကိုယ်တော်ဖြစ်၍ စကြဝဠာ၏ အတွင်းဝမ်း၌ တည်နေသူ သီဝရှင်တော်အား နမောတော်ပြုပါ၏။ ထိုအတွင်း၌ ပြီးပြည့်စုံသော ရည်ရွယ်ချက်လည်း ဖြစ်၍ ပြီးပြည့်စုံသော ဆောင်ရွက်နည်းလည်း ဖြစ်တော်မူသူအား နမောတော်ပြုပါ၏။
Verse 21
नमोस्तु सर्वलोकाय सर्वलोकविधायिने । सर्वात्मदेहसंयोग वियोगविधिहेतवे
လောကအားလုံးကိုယ်တော်ဖြစ်၍ လောကအားလုံး၏ စည်းကမ်းအမိန့်ကို ချမှတ်သူ သီဝရှင်တော်အား နမောတော်ပြုပါ၏။ သတ္တဝါအားလုံး၏ ကိုယ်ခန္ဓာတို့နှင့် အတွင်းရှိ အတ္တမန်တို့၏ ပေါင်းစည်းခြင်း၊ ခွဲခွာခြင်းကို စီမံသတ်မှတ်သော ဓမ္မနည်းလမ်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်တော်မူသူအား နမောတော်ပြုပါ၏။
Verse 22
त्वयैव निखिलं सृष्टं संहृतं पालितं जगत् । तथापि मायया नाथ न विद्मस्त्वां पितामह
ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံးကို သင်တစ်ပါးတည်းက ဖန်ဆင်း၍ ထိန်းသိမ်း၍ ပြန်လည်သိမ်းယူတော်မူသည်။ သို့သော်လည်း အရှင်နာထာ၊ သင်၏ မာယာကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် သင်ကို အမှန်တကယ် မသိနိုင်ကြပါ၊ အို ပိတာမဟ (ဘြဟ္မာ)။
Verse 23
सूत उवाच । एवं ब्रह्मा महाभागैर्महर्षिभिरभिष्टुतः । प्राह गंभीरया वाचा मुनीन् प्रह्लादयन्निव
စူတက ပြောသည်။ ဤသို့ မဟာဘုန်းတော်ရှိသော မဟာရိရှီတို့က ချီးမွမ်းကြသဖြင့် ဘြဟ္မာသည် နက်ရှိုင်းသံတော်ဖြင့် မုနိတို့ကို ပျော်ရွှင်စေသကဲ့သို့ ပြောကြားတော်မူ၏။
Verse 24
ब्रह्मोवाच । ऋषयो हे महाभागा महासत्त्वा महौजसः । किमर्थं सहितास्सर्वे यूयमत्र समागताः
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်။ «အို ရှင်ရသေ့တို့၊ ကံကောင်းမြတ်သောသူတို့၊ စိတ်ကြီးမြတ်၍ တပဿာအာနုဘော်တောက်ပသောသူတို့—အဘယ်ကြောင့် သင်တို့အားလုံး ဤနေရာသို့ စုပေါင်းလာကြသနည်း?»
Verse 25
तमेवंवादिनं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मवित्तमाः । वाग्भिर्विनयगर्भाभिस्सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन्
ထိုသို့ မိန့်တော်မူသော နတ်ဘုရား ဗြဟ္မာရှေ့၌၊ ဗြဟ္မဗေဒကို အထူးသိမြင်သောသူတို့အားလုံးသည် လက်အုပ်ချီ၍ ရိုသေကန်တော့ကာ၊ နှိမ့်ချမှုအပြည့်ရှိသော စကားများဖြင့် ပြန်လည်လျှောက်တင်ကြ၏။
Verse 26
मुनय ऊचुः । भगवन्नंधकारेण महता वयमावृताः । खिन्ना विवदमानाश्च न पश्यामो ऽत्र यत्परम्
ရသေ့တို့က လျှောက်ကြသည်။ «အို ဘဂဝန်၊ ကြီးမားသော အမှောင်ထုက ကျွန်ုပ်တို့ကို ဖုံးလွှမ်းထားပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ အငြင်းပွားမှုတွင် ပိတ်မိနေကြသဖြင့်၊ ဤနေရာ၌ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အရာကို မမြင်မိနိုင်ပါ»။
Verse 27
त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् । त्वया ह्यविदितं नाथ नेह किंचन विद्यते
အရှင်သည် စကြဝဠာတစ်လောကလုံးကို ထိန်းသိမ်းပေးသူ၊ အကြောင်းရင်းအားလုံး၏ အကြောင်းရင်းတော် ဖြစ်တော်မူ၏။ အို နာထ (အရှင်)၊ ဤလောက၌ အရှင်မသိသော အရာတစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိပါ။
Verse 28
कः पुमान् सर्वसत्त्वेभ्यः पुराणः पुरुषः परः । विशुद्धः परिपूर्णश्च शाश्वतः परमेश्वरः
သတ္တဝါအားလုံးထက် ပိုမိုရှေးဟောင်းသော အထက်မြတ်ပုရုෂသည် မည်သူနည်း—အလွန်သန့်စင်၍ ပြည့်စုံကောင်းမွန်၊ အမြဲတည်တံ့သော အမြင့်ဆုံး အရှင် (ပရမేశ్వర) သည် မည်သူနည်း။
Verse 29
केनैव चित्रकृत्येन प्रथमं सृज्यते जगत् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ स्वसंदेहापनुत्तये
“ဤစကြဝဠာကို ပထမဦးဆုံး မည်သို့သော အံ့ဩဖွယ် လုပ်ရပ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းသနည်း။ အလွန်ပညာကြီးသော ရှင်ရသေ့ကြီး၊ ကျွန်ုပ်၏ သံသယကို ဖယ်ရှားရန် တတ္တဝ (tattva) အမှန်ကို ပြောပြပါ” ဟု မေးလေသည်။
Verse 30
एवं पृष्टस्तदा ब्रह्मा विस्मयस्मेरवीक्षणः । देवानां दानवानां च मुनीनामपि सन्निधौ
ဤသို့ မေးမြန်းခံရသော် ဘြဟ္မာသည် အံ့ဩသဘောနှင့် နူးညံ့သော အပြုံးပါသော မျက်နှာထားဖြင့်၊ ဒေဝတားများ၊ ဒာနဝများနှင့် မုနိများ၏ ရှေ့မှောက်၌ (ဖြေကြားရန်) ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 31
उत्थाय सुचिरं ध्यात्वा रुद्र इत्युद्धरन् गिरिम् । आनंदक्लिन्नसर्वांगः कृतांजलिरभाषत
ထပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ သမာဓိဝင်ကာ “ရုဒြ” ဟု အမည်တော်ကို ထုတ်ဆိုလျက် တောင်ကို မြှောက်တင်၏။ ကိုယ်အင်္ဂါအနှံ့ အာနန္ဒဖြင့် စိုစွတ်လျက်၊ လက်အုပ်ချီကာ ထို့နောက် ပြောဆိုလေ၏။
A group of ṣaṭkulīya sages become embroiled in a major dispute over which reality is “param” (supreme). Unable to decide, they go to Brahmā—praised by devas and asuras—at Meru, entering the sacral space of Brahmavana.
It dramatizes the epistemic limit that the ultimate cannot be conclusively fixed by rival assertions alone; the “param” is durnirūpya, prompting recourse to higher authority/revelation and a structured hierarchy of knowledge sources.
Meru’s peak and Brahmavana are foregrounded, populated by devas, asuras/dānavas, siddhas, cāraṇas, yakṣas, and gandharvas, along with lakes, jeweled ornamentation, and a radiant fortified city—marking a cosmographic prelude to doctrinal resolution.