Kālajñāna (Knowledge of Time) and Mṛtyu-cihna (Signs of Death): Śiva’s Instruction to Umā

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ त्वत्सकाशान्मया मुने । स्त्रीस्वभावः श्रुतः प्रीत्या कालज्ञानं वदस्व मे

ဗျာသက မိန့်သည်။ “အရာအားလုံးကို သိမြင်သော သနတ်ကုမာရ အို မုနိ၊ သင်ထံမှ မိန်းမတို့၏ သဘာဝကို ကျွန်ုပ် ပျော်ရွှင်စွာ ကြားနာပြီးပြီ။ ယခု ကာလ (kāla) အကြောင်း ဉာဏ်ပညာကို ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားပေးပါ။”

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । इदमेव पुराऽपृच्छत्पार्वती परमेश्वरम् । श्रुत्वा नानाकथां दिव्यां प्रसन्ना सुप्रणम्य तम्

သနတ်ကုမာရက မိန့်တော်မူသည်။ ရှေးကာလတုန်းက ဤအကြောင်းအရာကိုပင် ပါဝတီသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အရှင် ပရမేశ్వరကို မေးမြန်းခဲ့၏။ များစွာသော ဒိဗ္ဗကထာများကို ကြားနာပြီးနောက် သူမသည် ပျော်ရွှင်ကာ အလွန်လေးစားစွာ ဦးချကန်တော့၍ (ထို့နောက် မေးမြန်းလေ၏)။

Verse 3

पार्वत्युवाच । भगवंस्त्वत्प्रसादेन ज्ञातं मे सकलं मतम् । यथार्चनं तु ते देव यैर्मंत्रैश्च यथाविधि

ပါရဝတီက ဆို၏— «အို မင်္ဂလာရှိသော အရှင်၊ သင်၏ ကရုဏာကြောင့် အဆုံးအစုံသော သင်ခန်းစာကို ကျွန်မ သိမြင်နားလည်ခဲ့ပါပြီ။ ယခုအခါ အို ဒေဝ၊ သင်၏ ပူဇော်ဝတ်ပြုခြင်းကို မည်သို့ ဆောင်ရွက်ရမည်နည်း—မည်သည့် မန္တရများဖြင့်၊ မည်သို့သော သတ်မှတ်နည်းလမ်းအတိုင်းနည်း»။

Verse 4

अद्यापि संशयस्त्वेकः कालचक्रं प्रति प्रभो । मृत्युचिह्नं यथा देव किं प्रमाणं यथायुषः

အရှင်ဘုရား၊ ယခုတိုင်အောင် ကာလ၏ လှည့်ဝန်း (ကာလစက်) အကြောင်း သံသယတစ်ခု ကျန်နေပါသည်။ သေခြင်း၏ လက္ခဏာများ ရှိသကဲ့သို့၊ လူ၏ ကံသတ်မှတ် အသက်တာကာလကို သိနိုင်ရန် အတိုင်းအတာ သို့မဟုတ် သေချာသော အမှတ်အသားသည် အဘယ်နည်း?

Verse 5

तथा कथय मे नाथ यद्यहं तव वल्लभा । इति पृष्टस्तया देव्या प्रत्युवाच महेश्वरः

“ထို့ကြောင့် အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်မကို ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်လျှင် ပြောပြပါ” ဟု ဒေဝီက မေးမြန်းသော် မဟေရှ్వరသည် ပြန်လည်ဖြေကြားတော်မူ၏။

Verse 6

ईश्वर उवाच । सत्यं ते कथयिष्यामि शास्त्रं सर्वोत्तमं प्रिये । येन शास्त्रेण देवेशि नरैः कालः प्रबुध्यते

ဣရှ္ဝရက မိန့်တော်မူ၏—“ချစ်သူရေ၊ အမှန်တရားကို ငါပြောမည်၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး သာသနာတော်ကိုပင်။ ဒေဝီရေ၊ ဤသင်ကြားချက်ကြောင့် လူတို့သည် ကာလ (Kāla) ၏ အမှန်ကို နိုးကြားသိမြင်ကာ ဝိညာဉ်ရေး သတိပညာ ထက်မြက်လာကြသည်။”

Verse 7

अहः पक्षं तथा मासमृतुं चायनवत्सरौ । स्थूलसूक्ष्मगतैश्चिह्नैर्बहिरंतर्गतैस्तथा

“ကာလကို နေ့၊ လဝက် (ပက္ခ)၊ လ၊ ရာသီ၊ အယန (နေ၏ လမ်းကြောင်း) နှင့် နှစ် ဟူ၍ သိကြသည်။ ထို့ပြင် အပြင်ဘက်နှင့် အတွင်းဘက်တွင် လှုပ်ရှားနေသော ကြမ်းသော၊ နူးညံ့သော လက္ခဏာများဖြင့်လည်း သိမြင်နိုင်သည်။”

Verse 8

तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि । लोकानामुपकारार्थं वैराग्यार्थमुमेऽधुना

ယခု ငါသည် ထိုအမှန်တရားကို သင့်အား ကြေညာမည်၊ အလှတရားရှိသူမ၊ တတ္တဝဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ နားထောင်လော့။ အို ဥမာ၊ ယခု ငါပြောသည်မှာ လောကတို့၏ အကျိုးအတွက်နှင့် ဝိုင်ရာဂျျ (vairāgya) အလိုမက်မောခြင်း ပေါ်ထွန်းစေရန် ဖြစ်၏။

Verse 9

अकस्मात्पांडुरं देहमूर्द्ध्वरागं समंततः । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

ချစ်သူရေ၊ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ရုတ်တရက် ဖြူဖျော့လာပြီး မသဘာဝအရောင်ပြောင်းမှုက အပေါ်သို့တက်ကာ ပတ်လည်သို့ပြန့်နှံ့လာလျှင် မရဏသည် နီးကပ်လာပြီဟု သိရမည်—ခြောက်လအတွင်း။

Verse 10

मुखं कर्णौ तथा चक्षुर्जिह्वास्तम्भो यदा भवेत् । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

ချစ်သူရေ၊ မျက်နှာ၊ နား၊ မျက်စိနှင့် လျှာတို့တွင် တင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပျောက်ကွယ်ခြင်း ဖြစ်လာလျှင် မရဏသည် နီးကပ်လာပြီဟု သိရမည်—ခြောက်လအတွင်း။

Verse 11

रौरवानुगतं भद्र ध्वनिं नाकर्णयेद्द्रुतम् । षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्ज्ञातव्यः कालवेदिभिः

မင်္ဂလာရှိသူရေ၊ လူတစ်ယောက်က ရုတ်တရက် ရောရဝကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံနှင့် တွဲဖက်သော အသံကို ကြားလျှင် ကာလ၏ လက္ခဏာများကို သိသူတို့သည် မရဏသည် ခြောက်လအတွင်း ဖြစ်မည်ဟု သိရမည်။

Verse 12

रविसोमाग्निसंयोगाद्यदोद्योतं न पश्यति । कृष्णं सर्वं समस्तं च षण्मासं जीवितं तथा

နေ၊ လ၊ မီးတို့၏ မင်္ဂလာမရှိသော ပေါင်းစည်းမှုကြောင့် မျှော်လင့်သင့်သည့် အလင်းရောင်ကို မမြင်ရလျှင် အရာအားလုံးသည် အပြည့်အဝ အမှောင်ထဲသို့ ကျရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် အသက်တမ်းသည်လည်း ခြောက်လသာ ကျန်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 13

वामहस्तो यदा देवि सप्ताहं स्पंदते प्रिये । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

ချစ်မြတ်နိုးရသော ဒေဝီ၊ လူတစ်ယောက်၏ ဘယ်လက်သည် တစ်ပတ်လုံး ဆက်တိုက်တုန်ခါနေသော်၊ ချစ်သူရေ—သူ၏ အသက်တာသည် တစ်လသာ ကျန်တော့မည်၊ သံသယမရှိ။

Verse 14

उन्मीलयति गात्राणि तालुकं शुष्यते यदा । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

သူ၏ ကိုယ်အင်္ဂါများသည် ဒုက္ခကြောင့် တင်းကျပ်ကာ ဖွင့်ထွက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး ပါးစပ်အပေါ်ခေါင် (တားလုက) ခြောက်သွားသောအခါ၊ သူ၏ အသက်တာသည် တစ်လသာ ကျန်မည်—သံသယမရှိ။

Verse 15

नासा तु स्रवते यस्य त्रिदोषे पक्षजीवितम् । वक्त्रं कंठं च शुष्येत षण्मासांते गतायुषः

လူတစ်ယောက်၏ နှာခေါင်းမှ တရိဒိုးရှ (သုံးဒိုးရှ) မညီမျှမှုကြောင့် ရည်ယိုလာလျှင်၊ ကျန်ရှိသည့် အသက်တာသည် တစ်ပတ်နှစ်ပတ် (ပက္ခ) သာဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်း ခြောက်သွားလျှင်၊ ခြောက်လအတွင်း အသက်ကုန်ဆုံးမည်ဟု နားလည်ရသည်။

Verse 16

स्थूलजिह्वा भवेद्यस्य द्विजाः क्लिद्यंति भामिनि । षण्मासाज्जायते मृत्युश्चिह्नैस्तैरुपलक्षयेत्

အလှပျိုမ၊ လူတစ်ယောက်၏ လျှာသည် ထူလာပြီး ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ ပညာရှိ) တို့သည် အားနည်း၍ မလန်းဆန်းသကဲ့သို့ ထင်ရလျှင်၊ ခြောက်လအတွင်း သေခြင်းရောက်လာမည်။ ဤလက္ခဏာများဖြင့် သိမှတ်ရမည်။

Verse 17

अंबुतैलघृतस्थं तु दर्पणे वरवर्णिनि । न पश्यति यदात्मानं विकृतं पलमेव च

အို အရောင်လှသော မိဖုရားရေ၊ မှန်ပေါ်တွင် ရေ၊ ဆီ သို့မဟုတ် ဂျီ(ghṛta) တင်နေသော် မိမိ၏ အရိပ်ပုံကို မရှင်းလင်းစွာ မမြင်ရ၊ ပုံပျက်၍ ခဏတာသာ ထင်ဟပ်မြင်ရသည်။

Verse 18

षण्मासायुस्स विज्ञेयः कालचक्रं विजानता । अन्यच्च शृणु देवेशि येन मृत्युर्विबुद्ध्यते

ကာလ၏ စက်ဝိုင်းကို သိမြင်သူသည် (ဤနေရာ၌ ဆိုသော) အသက်ကာလသည် ခြောက်လ ဖြစ်ကြောင်း သိထားရမည်။ ထို့ပြင် နားထောင်လော့၊ အို ဒေဝေရှီ၊ သေခြင်း၏ အမှန်တရားကို ထင်ရှားစွာ သိမြင်စေသော အရာကိုလည်း။

Verse 19

शिरोहीनां यदा छायां स्वकीयामुपलक्षयेत् । अथवा छायया हीनं मासमेकं न जीवति

မိမိ၏အရိပ်ကို ခေါင်းမရှိသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်းကောင်း၊ အရိပ်မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုသူသည် တစ်လတောင် မရှင်နိုင်ဟု ဆို၏။

Verse 20

आंगिकानि मयोक्तानि मृत्युचिह्नानि पार्वति । बाह्यस्थानि ब्रुवे भद्रे चिह्नानि शृणु सांप्रतम्

အို ပါရဝတီ၊ သေခြင်းကို ကြိုတင်ညွှန်ပြသော ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ငါပြောပြီးပြီ။ ယခု အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ အပြင်ဘက် လက္ခဏာများကို ငါဆိုမည်—ယခု ဤအမှတ်အသားများကို နားထောင်လော့။

Verse 21

रश्मिहीनं यदा देवि भवेत्सोमार्कमण्डलम् । दृश्यते पाटलाकारं मासार्दे्धेन विपद्यते

အို ဒေဝီ၊ လ သို့မဟုတ် နေ၏ ဝိုင်းက ရောင်ခြည်မရှိဘဲ အနီဖျော့ရောင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် မြင်ရသော်၊ ထိုသည် အမင်္ဂလာလက္ခဏာဖြစ်၍ လဝက်အတွင်း ဘေးဒုက္ခကျရောက်မည်။

Verse 22

अरुंधती महायानमिंदुलक्षणवर्जितम् । अदृष्टतारको योऽसौ मासमेकं स जीवति

အရုန္ဓတီဟု ခေါ်သော ကောင်းကင်၏ ကြီးမားသည့် နိမိတ်ကို မြင်သူသည်၊ လ၏ လက္ခဏာများကင်းပြီး ကြယ်များမမြင်ရသော ထိုနိမိတ်ကို မြင်လျှင်၊ ထိုသူသည် နောက်ထပ် တစ်လသာ အသက်ရှင်မည်ဟု ဆို၏။

Verse 23

दृष्टे ग्रहे च दिङ्मोहः षण्मासाज्जायते ध्रुवम् । उतथ्यं न ध्रुवं पश्येद्यदि वा रविमण्डलम्

မကောင်းသောနိမိတ်ဖြင့် ဂြိုဟ်တစ်လုံးကို မြင်ရလျှင်၊ ခြောက်လတိုင်တိုင် အရပ်မျက်နှာများ ပျက်ကွက်၍ မောဟဖြစ်သည်ဟု သေချာ၏။ ထိုအခါ မြောက်ကြယ် (Pole Star) ကို မကြည့်ရ၊ နေရောင်ဝိုင်းကိုလည်း မစိုက်ကြည့်ရ။

Verse 24

रात्रौ धनुर्यदापश्येन्मध्याह्ने चोल्कपातनम् । वेष्ट्यते गृध्रकाकैश्च षण्मासायुर्न संशयः

ညအချိန်တွင် သက်တံကို မြင်ရခြင်း၊ နေ့လယ်တွင် မီးလုံးကျ (meteor) ကို မြင်ရခြင်း၊ ထို့ပြင် ဂျစ်ဒရ (vulture) နှင့် ကာကာ (crow) များက ဝိုင်းရံနေခြင်းတို့ ဖြစ်လျှင်၊ အသက်တမ်းသည် ခြောက်လသာ ကျန်သည်—သံသယမရှိ။

Verse 25

ऋषयस्स्वर्गपंथाश्च दृश्यंते नैव चाम्बरे । षण्मासायुर्विजनीयात्पुरुषैः कालवेदिभिः

ကောင်းကင်၌ ရှင်ရသေ့တို့ကိုလည်း မမြင်ရ၊ ကောင်းကင်လမ်း (သုခဘုံသို့သွားရာလမ်း) ကိုလည်း မမြင်ရ။ ထို့ကြောင့် ကာလကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူတို့သည် အသက်တမ်းသည် ခြောက်လသာ ဖြစ်ကြောင်း သိထားရမည်။

Verse 26

अकस्माद्राहुणा ग्रस्तं सूर्यं वा सोममेव च । दिक्चक्रं भ्रांतवत्पश्येत्षण्मासान्म्रियते स्फुटम्

ရဟုက ရုတ်တရက် ဖမ်းစားသကဲ့သို့ နေ သို့မဟုတ် လ ကို မြင်ရပြီး၊ အရပ်စက်ဝိုင်းသည် လှည့်ပတ်၍ မောဟသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရလျှင်၊ ထိုသူသည် ခြောက်လအတွင်း သေဆုံးသည်ဟု ထင်ရှား၏။

Verse 27

नीलाभिर्मक्षिकाभिश्च ह्यकस्माद्वेष्ट्यते पुमान् । मासमेकं हि तस्यायुर्ज्ञातव्यं परमार्थतः

ယောက်ျားတစ်ဦးကို အပြာရောင် ပျားမကွေးများက ရုတ်တရက် ဝိုင်းပတ်လျှင်၊ အမှန်တရားအရ သိထားရမည်မှာ သူ၏ ကျန်ရှိသက်တမ်းသည် တစ်လသာ ဖြစ်သည်။

Verse 28

गृध्रः काकः कपोतश्च शिरश्चाक्रम्य तिष्ठति । शीघ्रं तु म्रियते जंतुर्मासैकेन न संशयः

ဂရိဓ္ဓ (လင်းတ)၊ ကာက (ကျီး) သို့မဟုတ် ကပိုးတ (ခို) တို့က ခေါင်းပေါ်ကို တက်နင်း၍ ရပ်နေပါက၊ ထိုသူသည် မြန်မြန် သေဆုံးမည်၊ တစ်လအတွင်း မသံသယရှိ။

Verse 29

एवं चारिष्टभेदस्तु बाह्यस्थः समुदाहृतः । मानुषाणां हितार्थाय संक्षेपेण वदाम्यहम्

ဤသို့ အပြင်ဘက်၌ ပေါ်ထွန်းသော အမင်္ဂလာနိမိတ် (အရိဋ္ဌ) မျိုးခွဲခြားချက်များကို ဆိုပြီးပြီ။ လူသားတို့၏ အကျိုးအတွက် ငါသည် အကျဉ်းချုပ်၍ ရှင်းပြမည်။

Verse 30

हस्तयोरुभयोर्देवि यथा कालं विजानते । वामदक्षिणयोर्मध्ये प्रत्यक्षं चेत्युदाहृतम्

ဒေဝီမယ်တော်၊ လက်နှစ်ဖက်ကို ကြည့်၍ အချိန်ကို သိနိုင်သကဲ့သို့၊ ဘယ်နှင့်ညာ အကြား၌ ထင်ရှားစွာ မြင်ရသော အရာကိုပင် “တိုက်ရိုက်သိမြင်သောအရာ” ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 31

एवं पक्षौ स्थितौ द्वौ तु समासात्सुरसुंदरि । शुचिर्भूत्वा स्मरन्देवं सुस्नातस्संयतेन्द्रियः

ဤသို့ပင်၊ နတ်တို့အလှတရားဖြစ်သော မယ်တော်၊ နှစ်ဖက်လ (ပက္ခ) တို့သည် အချိန်တန်၍ ကုန်လွန်သွားသောအခါ၊ သူသည် သန့်ရှင်းလာ၍ ကောင်းစွာ ရေချိုးကာ အင်္ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်ပြီး၊ သခင်ဘုရား (ရှီဝ) ကို သတိရလျက် ထိုဘုရား၌ စိတ်တည်မြဲနေ၏။

Verse 32

हस्तौ प्रक्षाल्य दुग्धेनालक्तकेन विमर्दयेत् । गंधैः पुष्पैः करौ कृत्वा मृगयेच्च शुभाशुभम्

လက်နှစ်ဖက်ကို နို့ဖြင့် ဆေးကြောပြီးနောက် လက်ကို လက်ခတ်ရောင် (lac-dye) ဖြင့် ပွတ်လိမ်းရမည်။ ထို့နောက် အနံ့သာနှင့် ပန်းများဖြင့် လက်ကို အလှဆင်ကာ မင်္ဂလာနှင့် အမင်္ဂလာ အလက္ခဏာတို့ကို စိစစ်ကြည့်ရှုရမည်။

Verse 33

कनिष्ठामादितः कृत्वा यावदंगुष्ठकं प्रिये । पर्वत्रयक्रमेणैव हस्तयोरुभयोरपि

အချစ်တော်ရေ၊ လက်ချောင်းသေးမှ စ၍ လက်မအထိ သွားကာ အဆစ်သုံးဆင့်အစဉ်အတိုင်း ရေတွက်ရမည်၊ လက်နှစ်ဖက်လုံးတွင်လည်း ထိုနည်းတူ ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 34

प्रतिपदादिविन्यस्य तिथिं प्रतिपदादितः । संपुटाकारहस्तौ तु पूर्वदिङ्मुखसंस्थितः

ပထမတိထိဖြစ်သော ပရတိပဒါမှ စ၍ လတိထိကို သေချာသတ်မှတ်ကာ ပရတိပဒါမှပင် စတင်ရမည်။ လက်နှစ်ဖက်ကို «သမ္ပုဋ» (ခွက်ပုံစံ ပေါင်းစည်း) မုဒြာဖြင့် ထား၍ အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေရမည်။

Verse 35

स्मरेन्नवात्मकं मंत्रं यावदष्टोत्तरं शतम् । निरीक्षयेत्ततो हस्तौ प्रतिपर्वणि यत्नतः

ကိုးအက္ခရာမန်တရကို စိတ်ထဲတွင် ၁၀၈ ကြိမ်တိုင်အောင် သတိဖြင့် ဂုဏ်ပြု၍ ဂျပရမည်။ ထို့နောက် လက်နှစ်ဖက်ကို အဆစ်တစ်ဆစ်ချင်း စေ့စေ့စပ်စပ် ဂရုတစိုက် ကြည့်ရှုရမည်။

Verse 36

तस्मिन्पर्वणि सा रेखा दृश्यते भृंगसन्निभा । तत्तिथौ हि मृतिर्ज्ञेया कृष्णे शुक्ले तथा प्रिये

အဆစ်အဲဒီနေရာတွင် ပျားမည်းကဲ့သို့ မြင်ရသော မျဉ်းတစ်ကြောင်း ပေါ်လာသည်။ အချစ်တော်ရေ၊ ထိုတိထိနေ့၌ပင် သေခြင်း၏ အညွှန်းဟု သိရမည်—ကృష్ణပက္ခ (မှောင်ဖက်) ဖြစ်စေ၊ သုက္လပက္ခ (လင်းဖက်) ဖြစ်စေ။

Verse 37

अधुना नादजं वक्ष्ये संक्षेपात्काललक्षणम् । गमागमं विदित्वा तु कर्म कुर्याञ्छृणु प्रिये

ယခု နာဒ (အတွင်းသံ) မှ ပေါ်ထွန်းလာသော ကာလ၏ လက္ခဏာများကို အကျဉ်းချုပ် ပြောမည်။ ၎င်း၏ လာခြင်းသွားခြင်း (လှုပ်ရှားမှုနှင့် စက်ဝိုင်း) ကို သိပြီးနောက် မိမိ၏ ကర్మနှင့် ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်ရမည်—နားထောင်ပါ အချစ်တော်ရေ။

Verse 38

आत्मविज्ञानं सुश्रोणि चारं ज्ञात्वा तु यत्नतः । क्षणं त्रुटिर्लवं चैव निमेषं काष्ठकालिकम्

အို တင်ပါးလှပသောသူမရေ၊ အတ္တဗိဇ္ဇာ (ကိုယ်တိုင်သိမြင်ခြင်း) ၏ မှန်ကန်သောလမ်းစဉ်ကို ကြိုးစား၍ နားလည်ပြီးနောက်၊ က္ခဏ (ခဏတစ်ခဏ), တြုဋိ (ချက်ချင်း), လဝ (တိုတောင်းသောကြားကာလ), နိမေෂ (မျက်တောင်ခတ်), နှင့် ကာဋ္ဌာ (အချိန်ယူနစ်) စသည့် အချိန်အတိုင်းအတာများကိုလည်း သိမြင်ရမည်။

Verse 39

मुहूर्तकं त्वहोरात्रं पक्षमासर्तुवत्सरम् । अब्दं युगं तथा कल्पं महाकल्पं तथैव च

(အချိန်ကို ရေတွက်ရာတွင်) မုဟူရ္တ (muhūrta), နေ့နှင့်ည, ပက္ခ (နှစ်ပတ်/လဝက်), လ, ရာသီ, နှစ်တို့ရှိ၏။ ထို့အတူ နေရောင်နှစ် (solar year), ယုဂ (yuga), ကလ္ပ (kalpa), နှင့် မဟာကလ္ပ (mahākalpa) တို့လည်း ပါဝင်သည်။

Verse 40

एवं स हरते कालः परिपाट्या सदाशिवः । वामदक्षिणमध्ये तु पथि त्रयमिदं स्मृतम्

ဤသို့ အစဉ်လိုက်စဉ်ဆက်အတိုင်း စဒါရှီဝ (Sadāśiva) သည် အချိန်ကို ရှေ့သို့ ဆွဲယူ၍ စီးဆင်းစေ၏။ ထို့ပြင် လမ်းခရီး၌ ဘယ်ဘက်၊ ညာဘက်၊ အလယ်ဘက် ဟူသော သုံးမျိုးသော လမ်းစဉ်ကို မှတ်သားထားကြသည်။

Verse 41

दिनानि पंच चारभ्य पंचविंशद्दिनावधि । वामाचारगतौ नादः प्रमाणं कथितं तव

ငါးရက်မြောက်နေ့မှ စ၍ နှစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်နေ့အထိ၊ စည်းကမ်းကျင့်စဉ်၌ ဘယ်ဘက်သို့ ဦးတည်သော လမ်းစဉ် (ဝာမာစာရ၊ vāmācāra) ဖြင့် သွားရာတွင်၊ အတွင်း၌ ပေါ်ထွန်းလာသော နာဒ (nāda) သည် တိုးတက်မှုကို တိုင်းတာသည့် ယုံကြည်ရသော လက္ခဏာဟု သင်အား ပြောကြားထားသည်။

Verse 42

भूतरंध्रदिशश्चैव ध्वजश्च वरवर्णिनि । वामचारगतौ नादः प्रमाणं कालवेदिनः

အို အရောင်လှသော မိန်းမရေ၊ သတ္တဝါ/အရာဝတ္ထုတို့အကြား အပေါက်အဟာ (gap) များက ညွှန်ပြသော အရပ်၊ အလံကို သင်္ကေတအဖြစ်ယူခြင်း၊ နှင့် ဝါမချာရ (လက်ဝဲလမ်း) ဖြင့် သွားရာတွင် ပေါ်ထွက်လာသော အသံ—ဤတို့ကို ကာလ၏ လှုပ်ရှားမှုကို သိသူတို့က မှန်ကန်သော အညွှန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

Verse 43

ऋतोर्विकारभूताश्च गुणास्तत्रैव भामिनि । प्रमाणं दक्षिणं प्रोक्तं ज्ञातव्यं प्राणवेदिभिः

အို တောက်ပသော မိန်းမရေ၊ ရာသီတို့၏ ပြောင်းလဲမှုမှ ပေါ်ထွက်လာသော ဂုဏ်သတ္တိများသည် ထိုနေရာ၌ပင် ရှိနေသည်။ ညာဘက်ကို မှန်ကန်သော စံနှုန်း (ပမာဏ) ဟု ကြေညာထားပြီး ပရာဏ (prāṇa) သိပ္ပံကို သိသူတို့က သိမြင်ရမည်။

Verse 44

भूतसंख्या यदा प्राणान्वहंते च इडादयः । वर्षस्याभ्यंतरे तस्य जीवितं हि न संशयः

အိဒါ (iḍā) နှင့် အခြား နာဒီ (nāḍī) များမှ စီးဆင်းသော အသက်ရှူ (prāṇa) များသည် “ဘူတ-အရေအတွက်” (bhūta-saṅkhyā) က ညွှန်ပြသည့် ပမာဏအထိသာ ရောက်လျှင်၊ သံသယမရှိဘဲ သူ၏ အသက်သည် တစ်နှစ်အတွင်း အဆုံးသတ်မည် ဖြစ်သည်။

Verse 45

दशघस्रप्रवाहेण ह्यब्दमानं स जीवति । पंचदशप्रवाहेण ह्यब्दमेकं गतायुषम्

ဆက်တိုက် စီးဆင်းမှု (အချိန်၏ စီးကြောင်း) ဆယ်ခု၏ ပမာဏဖြင့် တစ်နှစ်ကို အသက်ရှင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် စီးဆင်းမှု ဆယ့်ငါးခု၏ ပမာဏဖြင့် တစ်နှစ်တည်းပင် ကုန်လွန်သွားပြီး—အသက်တာသည် လျော့နည်းသွားသည်။

Verse 46

विंशद्दिनप्रवाहेण षण्मासं लक्षयेत्तदा । पंचविंशद्दिनमितं वहते वामनाडिका

ရက် ၂၀ အတိုင်း တိုင်းတာသော စီးဆင်းမှုဖြင့် ထိုအခါ ၆ လဟု ခန့်မှန်းရမည်။ ဝါမ-နာဍိကာ (ဘယ်ဘက် ချန်နယ်) သည် ရက် ၂၅ အတိုင်း အတိုင်းအတာကို သယ်ဆောင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 47

जीवितं तु तदा तस्य त्रिमासं हि गतायुषः । षड्विंशद्दिनमानेन मासद्वयमुदाहृतम्

ထိုအခါ အသက်ကာလကုန်ခါနီးနေသူ၏ ကျန်ရှိသည့် အသက်သည် သုံးလသာဟု ဆိုကြ၏။ ထို့ပြင် တစ်လကို ၂၆ ရက်ဟု ရေတွက်လျှင် နှစ်လသာဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

Verse 48

सप्तविंशद्दिनमितं वहतेत्यतिविश्रमा । मासमेकं समाख्यातं जीवितं वामगोचरे

«နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ရက်အတိုင်းအတာမျှ ထမ်းဆောင်ပြီးနောက်၌ပင် သူမသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာ၏။ ဘယ်ဘက်လမ်းကြောင်း (ဝါမ-ဂိုစရ) တွင် အသက်ကာလကို တစ်လဟု ကြေညာထားသည်»။

Verse 49

एतत्प्रमाणं विज्ञेयं वामवायुप्रमाणतः । सव्येतरे दिनान्येव चत्वारश्चानुपूर्वशः

ဤအတိုင်းအတာကို ဘယ်ဘက်သို့ရွေ့လျားသော အသက်ရှူလေ (ဝါမ-ဝါယု) ၏ စံနှုန်းအရ နားလည်သင့်၏။ ညာဘက်နှင့် အခြားဘက် (ဘယ်ဘက်) တို့၏ ရက်အရေအတွက်မှာ အစဉ်လိုက် လေးရက်ဖြစ်သည်။

Verse 50

चतुस्स्थाने स्थिता देवि षोडशैताः प्रकीर्तिताः । तेषां प्रमाणं वक्ष्यामि साम्प्रतं हि यथार्थतः

အို ဒေဝီမယ်တော်၊ နေရာလေးပါး၌ တည်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသော ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးကို ကြေညာပြီးပြီ။ ယခုတွင် ထိုတို့၏ မှန်ကန်သော အတိုင်းအတာနှင့် စံနှုန်းကို အမှန်တကယ်အတိုင်း ငါဆိုပြမည်။

Verse 51

षड्दिनान्यादितः कृत्वा संख्यायाश्च यथाविधि । एतदंतर्गते चैव वामरंध्रे प्रकाशितम्

အစမှ စ၍ စည်းကမ်းအတိုင်း အရေအတွက်ကို လိုက်နာကာ ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် ပြုလုပ်ပြီးနောက်—ဤကျင့်စဉ်သည် အတွင်း၌ စိမ့်ဝင်တည်မြဲလာသောအခါ ဝါမ-ရန္ဓ္ရ (ဘယ်ဘက်လမ်းကြောင်း) တွင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသည်။

Verse 52

षड्दिनानि यदा रूढं द्विवर्षं च स जीवति । मासानष्टौ विजानीयाद्दिनान्यष्ट च तानि तु

(တွက်ချက်ထားသောကာလ) ခြောက်ရက်အထိ တက်ရောက်လာသောအခါ သူသည် နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် အသက်ရှင်သည်။ ထိုကို ရှစ်လဟု သိမှတ်လော့၊ ထိုတို့သည်လည်း ရှစ်ရက်ဟုလည်း ဖြစ်၏။

Verse 53

प्राणः सप्तदशे चैव विद्धि वर्षं न संशयः । सप्तमासान्विजानीयाद्दिनैः षड्भिर्न संशयः

သံသယမရှိဘဲ သိမှတ်ပါ—ပရာဏ (prāṇa) ဆယ့်ခုနစ်ပါးကို တစ်နှစ်ဟု နားလည်ရမည်။ ထို့အတူ သံသယမရှိဘဲ ခုနစ်လကို ခြောက်ရက်ဟု တွက်ချက်ရမည်။

Verse 54

अष्टघस्रप्रभेदेन द्विवर्षं हि स जीवति । चतुर्मासा हि विज्ञेयाश्चतुर्विंशद्दिनावधिः

«အဋ္ဌဃသ္ရ» ဟု ခေါ်သော ခွဲခြားနည်းအရ သူသည် အမှန်တကယ် နှစ်နှစ် အသက်ရှင်သည်။ ထိုမီတာအတိုင်း လေးလကို လေးလစီ အနှစ်ဆယ့်လေးရက် အကန့်အသတ်ရှိသည်ဟု သိမှတ်ပါ။

Verse 55

यदा नवदिनं प्राणा वहंत्येव त्रिमासकम् । मासद्वयं च द्वे मासे दिना द्वादश कीर्तिताः

အသက်ရှုသက် (ပရာဏ) ကို ၉ ရက်တိုင်တိုင် ထိန်းသိမ်းနိုင်လျှင် ၃ လနှင့်တူကြောင်း ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် ၂ လတိုင်တိုင် ထိန်းသိမ်းနိုင်လျှင် ၁၂ ရက်နှင့်တူကြောင်း ကြေညာကြသည်။

Verse 56

पूर्ववत्कथिता ये तु कालं तेषां तु पूर्वकम् । अवांतरदिना ये तु तेन मासेन कथ्यते

အရင်က ရှင်းပြထားသော အချိန်ခွဲခြားမှုများကို ယခင်အစီအစဉ်အတိုင်းပင် ဤနေရာတွင်လည်း ထိုနည်းတူ နားလည်ရမည်။ အလယ်ဝင် (ထပ်တိုး) ရက်များဖြင့် ရေတွက်သမျှကိုလည်း ထိုလနှင့်ပင် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြကာ တွက်ချက်ရမည်။

Verse 57

एकादश प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासा नव तथा प्रोक्ता दिनान्यष्टमितान्यपि

တစ်ဆယ့်တစ် (ယူနစ်) ၏ စီးဆင်းမှုဖြင့် သူသည် တစ်နှစ်တိုင်တိုင် အသက်ရှင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ထိုအတိုင်းအတာကို ၉ လနှင့် ၈ ရက်ဟူ၍လည်း ပြောကြသည်။

Verse 58

द्वादशेन प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासान् सप्त विजानीयात्षड्घस्रांश्चाप्युदाहरेत्

အသက်ဓာတ်စီးဆင်းမှု ဒွါဒသ (၁၂) မျိုးဖြင့် သတ္တဝါတစ်ဦးသည် တစ်နှစ် အသက်ရှင်၏။ ထို့ပြင် ၎င်းကို ခုနှစ်လဟုလည်း သိမှတ်ရမည်၊ ထို့အပြင် ရေတွက်ရာတွင် ခြောက်ထောင်ဟုလည်း ဆိုကြ၏။

Verse 59

नाडी यदा च वहति त्रयोदशदिनावधि । सम्वत्सरं भवेत्तस्य चतुर्मासाः प्रकीर्तिताः

နာဍီစီးကြောင်းသည် ဆယ့်သုံးရက်အထိ စီးဆင်းလာသောအခါ ထိုအရာအတွက် «နှစ်» ဟု ခေါ်ကြ၏။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ «လေးလ» (ချာတုർമားသျ) ကိုလည်း ထိုသို့ပင် ဆိုကြသည်။

Verse 60

चतुर्विशद्दिनं शेषं जीवितं च न संशयः । प्राणवाहा यदा वामे चतुर्द्दशदिनानि तु

သံသယမရှိ၊ အသက်တာကျန်သည်မှာ ရက်နှစ်ဆယ်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အသက်ရှုစီးကြောင်းသည် ဘယ်ဘက်ချန်နယ်တွင် စီးဆင်းလာသောအခါ ကျန်ရက် ဆယ့်လေးရက်ဟု ညွှန်ပြသည်။

Verse 61

सम्वत्सरं भवेत्तस्य मासाः षट् च प्रकीर्तिताः । चतुर्विंशद्दिनान्येव जीवितं च न संशयः

သူ့အတွက် «နှစ်» သည် လခြောက်လသာ ဖြစ်လာ၏။ ထို့ပြင် သူ၏အသက်တာကာလသည် ရက်နှစ်ဆယ့်လေးရက်သာဟု ဆိုကြပြီး၊ သံသယမရှိ။

Verse 62

पंचदशप्रवाहेण नव मासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनान्येव कथितं कालवेदिभिः

စီးဆင်းမှုကို «ဆယ့်ငါး» ဟု တိုင်းတာသည့်အတိုင်းဖြစ်လျှင် သူသည် လကိုးလ အသက်ရှင်၏။ ကျန်ကာလကိုလည်း အချိန်တွက်ချက်မှုကို သိသူတို့က ရက်နှစ်ဆယ့်လေးရက်တိတိဟု ဆိုကြသည်။

Verse 63

षोडशाहप्रवाहेण दशमासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनाधिक्यं कथितं कालवेदिभिः

တစ်ဆယ့်ခြောက်ရက်စက်ဝန်းများ ဆက်တိုက်စီးဆင်းသကဲ့သို့ဖြင့် သူသည် ဆယ်လအထိ အသက်ရှင်၏။ ထို့ပြင် အချိန်အတိုင်းအတာကို သိမြင်သူတို့က နောက်ထပ် နှစ်ဆယ့်လေးရက် ပိုရှိသည်ဟု ဆိုကြ၏။

Verse 64

सप्तदशप्रवाहेण नवमासैर्गतायुषम् । अष्टादशदिनान्यत्र कथितं साधकेश्वरि

အို သာဓကတို့၏ အရှင်မယ်တော်၊ ဤနေရာ၌ သင်ကြားထားသည်မှာ ဆက်တိုက်အကျင့်တော် ၁၇ ကြိမ်၏ စီးဆင်းမှုကြောင့် အသက်ကာလကို ၉ လတိုင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်ဟု ဆို၏။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ ၁၈ ရက်လည်း ထပ်မံ ကြေညာထား၏။

Verse 65

वामचारं यदा देवि ह्यष्टादशदिनावधिः । जीवितं चाष्टमासं तु घस्रा द्वादश कीर्तिताः

အို ဒေဝီ၊ ဝာမချာရ (Vāmācāra) ဟုခေါ်သော စည်းကမ်းကို ကျင့်သုံးသောအခါ ၎င်း၏ သတ်မှတ်ကာလသည် ၁၈ ရက်ဟု ဆိုကြ၏။ အသက်ကို ထိန်းသိမ်းပေးသော ကာလကိုလည်း ၈ လဟု ပြောကြပြီး၊ ဂဟ္စရာ (ghasrāḥ) ဟုခေါ်သော ရက်များကို ၁၂ ဟု ကြေညာထား၏။

Verse 66

चतुर्विंशद्दिनान्यत्र निश्चयेनावधारय । प्राणवाहो यदा देवि त्रयोविंशद्दिनावधिः

ဤနေရာ၌ အို မယ်တော်၊ သေချာစွာ သိမှတ်ပါ—စက်ဝန်းသည် ၂၄ ရက်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အသက်ရှူသက်တမ်း၏ စီးဆင်းမှု (prāṇa-vāha) ကို စဉ်းစားသောအခါ၊ အို ဒေဝီ၊ ၎င်း၏ လမ်းကြောင်းသည် ၂၃ ရက်တိုင်အောင် ရှည်လျား၏။

Verse 67

चत्वारः कथिता मासाः षड्दिनानि तथोत्तरे । चतुर्विंशप्रवाहेण त्रीन्मासांश्च स जीवति

၄ လဟု ဆိုထားပြီး၊ ထို့နောက် ထပ်မံ ၆ ရက်ရှိ၏။ ၂၄ (အတိုင်းအတာ) ၏ ဆက်တိုက်စီးဆင်းမှုကြောင့် သူသည် ထပ်မံ ၃ လတိုင်အောင်လည်း အသက်ရှင်နေ၏။

Verse 68

दिनान्यत्र दशाष्टौ च संहरंत्येव चारतः । अवांतरदिने यस्तु संक्षेपात्ते प्रकीर्तितः

ဤနေရာ၌ အစဉ်အလာတော်တော်မူသည့် အစီအစဉ်အတိုင်း နေ့ရက်ကာလကိုလည်း တစ်ဆက်တည်း ချုံ့စည်းကြသည်—ဆယ်နှင့် ရှစ်—ဟူ၍။ သို့ရာတွင် အလယ်နေ့အကြောင်းကိုတော့ သင်အား အကျဉ်းချုပ်သာ ပြောကြားထားသည်။

Verse 69

वामचारः समाख्यातो दक्षिणं शृणु सांप्रतम् । अष्टाविंशप्रवाहेण तिथिमानेन जीवति

ထို့ကြောင့် ဘယ်ဘက်သွားရာ (ဝါမစာရ) ကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ ယခုအခါ ညာဘက်သွားရာ (ဒက္ခိဏ) ကို နားထောင်လော့။ ၎င်းသည် နှစ်ဆယ့်ရှစ်၏ စီးဆင်းမှုအတိုင်း သွားလာပြီး တိထိ (လပြည့်လကွယ်နေ့ရက်အတိုင်းအတာ) ဖြင့် စည်းကမ်းတကျ ရှင်သန်သည်။

Verse 70

प्रवाहेण दशाहेन तत्संस्थेन विपद्यते । त्रिंशद्धस्रप्रवाहेन पञ्चाहेन विपद्यते

စီးဆင်းမှု မပြတ်တောက်ဘဲ ထိုအခြေအနေအတိုင်း ထားရှိလျှင် ဆယ်ရက်အတွင်း ပျက်စီးသွားသည်။ သို့သော် သုံးသောင်း၏ စီးဆင်းမှုဖြင့်တော့ ငါးရက်အတွင်း ပျက်စီးသွားသည်။

Verse 71

एकत्रिंशद्यदा देवि वहते च निरंतरम् । दिनत्रयं तदा तस्य जीवितं हि न संशयः

အို ဒေဝီ၊ သုံးဆယ့်တစ် (ယူနစ်) ဖြင့် မပြတ်တောက်ဘဲ ဆက်လက်စီးဆင်းနေသော် ထိုသူ၏ အသက်သည် သုံးရက်သာ ကျန်တော့သည်ဟု မသံသယရှိပါ။

Verse 72

द्वात्रिंशत्प्राणसंख्या च यदा हि वहते रविः । तदा तु जीवितं तस्य द्विदिनं हि न संशयः

နေမင်းသည် အသက်ရှူအရေအတွက် သုံးဆယ့်နှစ် ကို သယ်ဆောင်သည်ဟု ဆိုသည့်အခါ၊ ထိုသူ၏ ကျန်ရှိသည့် အသက်သည် နှစ်ရက်သာ ဖြစ်သည်—သံသယမရှိ။

Verse 73

दक्षिणः कथितः प्राणो मध्यस्थं कथयामि ते । एकभागगतो वायुप्रवाहो मुखमण्डले

ညာဘက်သို့ စီးဆင်းသော လေကြောင်းကို «ပရာဏ» ဟု ဆိုထားပြီးပြီ။ ယခု ငါသည် အလယ်တည်သော အရာကို သင့်အား ရှင်းပြမည်။ မျက်နှာအဝန်းအတွင်း၌ လေစီးကြောင်းသည် တစ်စီးတည်း အညီအညွတ် စီးဆင်း၏။

Verse 74

धावमानप्रवाहेण दिनमेकं स जीवति । चक्रमे तत्परासोर्हि पुराविद्भिरुदाहृतम्

အလွန်မြန်သော စီးကြောင်းက ဆွဲခေါ်သွားသဖြင့် သူသည် တစ်နေ့တည်းသာ အသက်ရှင်နိုင်၏။ အသက်ကို ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သော ထိုအခြေအနေကို ပုရောဟိတ်အရှေးအခါ ရှင်ပညာရှိတို့က «စက်ဝိုင်း» (cakra) ထဲသို့ ဝင်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြ၏။

Verse 75

एतत्ते कथितं देवि कालचक्रं गतायुषः । लोकानां च हितार्थाय किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

အို ဒေဝီ၊ အသက်အရွယ်၏ အဆုံးသို့ သတ္တဝါတို့ကို ဆောင်ယူသွားသော «ကာလစက်ဝိုင်း» (ကာလချက္ကရ) ကို ငါသည် သင့်အား ထိုသို့ ရှင်းပြပြီးပြီ။ ဤစကားကို လောကတို့၏ အကျိုးအတွက်လည်း ပြောခဲ့၏။ နောက်ထပ် ဘာကို ကြားလိုသနည်း။