Adhyaya 14
Kotirudra SamhitaAdhyaya 1462 Verses

ज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सोमनाथ-प्रसङ्गः (Prologue to the Glory and Origin of the Jyotirliṅgas; Somnātha Episode Begins)

အဓ್ಯಾಯ ၁၄ တွင် ရှိသမျှ ရှိသီများက “အလင်း၏ လိင်္ဂ” ဟုခေါ်သော ဂျျိုတိရ္လိင်္ဂများ၏ မဟာတ္မ (အာနုဘော်ကြီးမြတ်မှု) နှင့် ဥတ္ပတ္တိ (ပေါ်ထွန်းလာပုံ) ကို စနစ်တကျ ရှင်းပြရန် တောင်းဆိုသည်။ စူတက မိမိသည် သဒ္ဂုရုထံမှ ကြားသိခဲ့သမျှကို အကျဉ်းချုပ်၍ ပြောမည်ဟုဆိုကာ ဆရာ-တပည့် အစဉ်အလာဖြင့် အာဏာတရားကို ထူထောင်ပြီး အကြောင်းအရာသည် မကုန်ခန်းနိုင်ကြောင်းလည်း ဝန်ခံသည်။ ထို့နောက် ဂျျိုတိရ္လိင်္ဂအစဉ်တွင် ပထမဥပမာအဖြစ် စောမနာထကို ရွေးချယ်သည်။ ဇာတ်လမ်းသည် ဒက္ခ–စန္ဒြ မင်္ဂလာပုံပြင်မှ စတင်ပြီး ဒက္ခက သမီး ၂၇ ယောက် (နက္ခတ်များ၊ အရှွိနီမှစ) ကို လမင်း စန္ဒြအား လက်ထပ်ပေးသည်။ အစပိုင်းတွင် စည်းစိမ်နှင့် တောက်ပမှု ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း စန္ဒြက ရိုဟိဏီကို အထူးချစ်ခင်သဖြင့် မညီမျှမှု ပေါ်လာသည်။ အခြားမယားများ စိတ်နာ၍ ဖခင် ဒက္ခထံ ခိုလှုံကာ မတရားမှုကို တိုင်ကြားသဖြင့် နောက်တစ်ဆင့်တွင် ဒက္ခ၏ ကျိန်စာ၊ စန္ဒြ၏ အနာတရနှင့် စောမနာထ လိင်္ဂ၏ ကယ်တင်မှုသို့ ဦးတည်စေသည်။

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ज्योतिषां चैव लिंगानां माहात्म्यं कथयाधुना । उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्

ရိရှီတို့က ဆိုကြသည်– “ယခု အလင်းရောင်တောက်ပသော လင်္ဂ (ဇျောတိလင်္ဂ) များ၏ မဟာတန်ခိုးကို ပြောပြပါ။ ထို့ပြင် သူတို့၏ ပေါ်ပေါက်လာပုံကိုလည်း ရှင်းပြ၍ သင်ကြားသမျှ သာသနာတော်အစဉ်အလာအတိုင်း အကုန်လုံး ပြောပြပါ”။

Verse 2

सूत उवाच । शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा । संक्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्

စူတက ပြောသည်— “ဗြာဟ္မဏတို့၊ နားထောင်ကြလော့။ ထိုမဟာတန်ခိုး၏ ဂုဏ်တော်နှင့် ထို၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ငါ၏ ဉာဏ်အတိုင်း အကျဉ်းချုပ်၍ ရှင်းပြမည်။ သဒ္ဂုရု (အမှန်တကယ်သော ဆရာ) ထံမှ ငါကြားသိခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။”

Verse 3

एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः

အို မုနိအမြတ်တို့၊ ဤအရာများ၏ (သီဝ၏ သန့်ရှင်းသော ပေါ်ထွန်းမှုများနှင့် တီर्थများ၏) မဟာဂုဏ်တော်ကို နှစ်ရာနှစ်ပေါင်းများစွာ ပြောဆိုသော်လည်း အပြည့်အစုံ မဖော်ပြနိုင်။ သို့သော် သင်တို့အတွက် ငါသည် ထိုကိုပင် ပြောပြမည်။

Verse 4

सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः । तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः

ထိုတို့ (ဇျောတိလင်္ဂ) အနက် စောမနာထသည် အရင်ဆုံးဟု အမှန်တကယ် ချီးကျူးကြေညာထားသည်။ ထို့ကြောင့် အို မုနိ၊ စောမနာထ၏ သန့်ရှင်းသော မဟာတန်ခိုးကို ပထမဦးစွာ သတိထား၍ နားထောင်လော့။

Verse 5

सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना । तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः

အို မုနိအမြတ်တို့၊ မဟာသတ္တိရှိသော ဒက္ခသည် သမီး ၂၇ ယောက် ရှိ하였다။ ထိုသမီးတို့ကို အရှွင်နီမှ စ၍ လမင်းတော် ခန္ဒြ (Candra) ထံသို့ မင်္ဂလာပေးအပ်하였다။

Verse 6

चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः । चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्

သူတို့သည် လမင်းကို မိမိတို့၏ အရှင်အဖြစ် ရရှိသဖြင့် အထူးသဖြင့် တောက်ပလှပလာကြ၏။ လမင်းလည်း သူတို့ကို ရရှိသဖြင့် မပြတ်မလပ် တောက်ပနေ၏။

Verse 7

हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि । एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति

ရတနာသည် ရွှေကြောင့် တောက်ပသကဲ့သို့၊ ရွှေသည်လည်း ရတနာကြောင့် တောက်ပ၏။ ထိုအချိန်တည်းကပင် ထိုကိစ္စ၌ ဖြစ်ပွားလာသမျှကို နားထောင်ကြလော့ဟု ဆို၏။

Verse 8

सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणीनाम या स्मृता । यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन

မယားအပေါင်းတို့အနက် “ရိုဟိဏီ” ဟု မှတ်မိကြသောသူမသည် တစ်ဦးတည်း အထူးချစ်မြတ်နိုးခံရ၏။ သူမတစ်ဦးတည်းသာ ချစ်ခင်ရသူဖြစ်ပြီး အခြားသူမည်သူမျှ ထိုသို့ မဖြစ်ခဲ့။

Verse 9

अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः । गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्

အခြားမယားတို့သည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ဖိစီးခံရကာ အဖထံသို့ အားကိုးရန် သွားကြ၏။ ထိုအဖထံ ရောက်ပြီးနောက်၊ မိမိတို့အပေါ် ကျရောက်လာသော ဒုက္ခကို ဖြစ်သကဲ့သို့ တင်ပြလေ၏။

Verse 10

दक्षस्स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा । समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद्वचस्तदा

ဒက္ခသည် ထိုသတင်းကို ကြားသော် ထိုခဏ၌ ဝမ်းနည်းခြင်းက လွှမ်းမိုးလာ၏။ ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏ ရှင်မုနိတို့ စုဝေးလာကာ စန္ဒြ (လ) ထံသို့ ငြိမ်းချမ်းစေသော စကားများကို ပြောကြား၍ သာယာရေးကို ပြန်လည်တည်စေလိုက်ကြ၏။

Verse 11

दक्ष उवाच । विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे । आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव

ဒက္ခက ပြောသည်။ «အို ကလာနိဓိ၊ ကုသလဂုဏ်ရတနာ၊ သင်သည် သန့်ရှင်းမလွဲသော မျိုးရိုး၌ မွေးဖွားလာသူဖြစ်၏။ သင်၌ ခိုလှုံသူအားလုံးအကြား သင်၏ဘက်၌ အနိမ့်အမြင့် မည်သို့ ရှိနိုင်သနည်း»

Verse 12

कृतं चेत्तकृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः । वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्

လုပ်ပြီးသားကို မလုပ်သကဲ့သို့ မထင်မှတ်ပါနှင့်၊ ထပ်မံ မလုပ်ဆောင်ပါနှင့်။ မညီမျှမှုနှင့် မတရားမှုပါသော ကောက်ကွေ့သော အကျင့်သည် နရကသို့ ပို့ဆောင်သည်ဟု ဆိုထား၏။

Verse 13

सूत उवाच । दक्षश्चैव च संप्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् । जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः

စူတာက ပြောသည်။ ဒက္ခသည် မိမိ၏ သမက်ဖြစ်သော လမင်းချန္ဒြာကို ကိုယ်တိုင် တောင်းပန်လျက်၊ အဆုံးအဖြတ်ခိုင်မာစွာ ချမှတ်ပြီးနောက် မိမိအိမ်တော်သို့ ပြန်သွား၏။

Verse 14

चंद्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः । शिवमायाप्रभावेण यया संमोहितं जगत्

လမင်းချန္ဒြာသည်လည်း မောဟဖြစ်၍ သူ၏ အမိန့်ကို မလိုက်နာခဲ့။ အကြောင်းမှာ လောကတစ်လောကလုံးကို မောဟဖြစ်စေသော ရှိဝ၏ မာယာအာနုဘော်ကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရသောကြောင့် ဖြစ်၏။

Verse 15

शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै । अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्

မင်္ဂလာကံကောင်းမှုသည် မည်သူ့အတွက် ကံကြမ္မာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားလျှင် ထိုသူအတွက် မင်္ဂလာအကျိုးသည် အမှန်တကယ် ပေါ်ပေါက်၏။ သို့ရာတွင် မင်္ဂလာမကောင်းမှု သတ်မှတ်ထားလျှင် ထိုသူအတွက် ကောင်းကံ ဘယ်သို့ ပေါ်ပေါက်နိုင်မည်နည်း။

Verse 16

चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः । रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन

သို့ရာတွင် လမင်းသည် ကံကြမ္မာ၏အင်အားနှင့် မိမိစိတ်ဆန္ဒပြင်းထန်မှုကြောင့် အုပ်စိုးခံရ၍ ထိုညွှန်ကြားချက်ကို မနာခံခဲ့။ ရိုဟိဏီကိုသာ အလွန်ချစ်ခင်ကပ်လှုပ်နေပြီး အခြားမယားများကို မည်သည့်အခါမျှ တန်းတူဟု မထင်ခဲ့။

Verse 17

तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः । प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षस्सुनीतितः

ထိုသို့ကြားသိပြီးနောက် ဒက္ခသည် ထပ်မံပြန်လာ하였다။ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ထိုပညာရှိဒက္ခသည် လမင်းချန်ဒရာကို ကိုယ်တိုင်ပန်ကြားတောင်းပန်하였다။

Verse 18

दक्ष उवाच । श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया । न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव

ဒက္ခက ပြောသည်။ “ချန်ဒရာအို၊ ငါ့စကားကို နားထောင်လော့။ အရင်က ငါသည် မကြိမ်မနည်း တောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း သင်သည် ငါ့တောင်းဆိုချက်ကို မလေးစားခဲ့။ ထို့ကြောင့် သင်သည် လျော့ပါးယုတ်ညံ့သွားသူ—လဆုတ်လဖြစ်သူ ဖြစ်ရမည်။”

Verse 19

सूत उवाच । इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह । हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते

စူတက ပြောသည်။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် လမင်းသည် ခဏချင်းပင် ဤနေရာ၌ လျော့ပါးစတင်하였다။ ည၏အရှင် လမင်းသည် ပိန်ပါးသွားသောအခါ ကြောက်လန့်ဝမ်းနည်းသံကြီး တက်လာ하였다။

Verse 20

देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्य्यं हा कथं भवेत् । इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने

ထိုအခါ နတ်ဣသီတို့အားလုံးသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လှုပ်ရှားမတည်မငြိမ် ဖြစ်လာ၍ “အို မဖြစ်နိုင်ပါ! ဘာလုပ်ရမည်နည်း၊ ဤအရာ မည်သို့ဖြစ်နိုင်သနည်း” ဟု ဆိုကြသည်၊ မုနိအို။

Verse 21

विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयस्सुराः । ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययु

စန္ဒြက သတင်းပေးသဖြင့်၊ သက္က (အိန္ဒြ) အစရှိသော ဒေဝတားအားလုံးနှင့် ဝသိဋ္ဌ အစရှိသော ရှင်ရသီတို့သည် ဘြဟ္မာထံသို့ အားကိုးရာအဖြစ် ခိုလှုံရန် သွားကြလေ၏။

Verse 22

गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद्वृत्तं निखिलं मुने । ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः

အို မုနိ၊ ထိုနေရာသို့ ရောက်ကြသော် ဒေဝတားနှင့် ရှင်ရသီတို့သည် ဖြစ်ပျက်သမျှကို ဘြဟ္မာအား အပြည့်အစုံ လျှောက်တင်ကြ၏။ ထို့နောက် ဦးချ၍ ဝတ်ပြုကာ စတုတ္ထာများဖြင့် ချီးမွမ်းပြီး စိတ်လှုပ်ရှားလွန်စွာ ရပ်နေကြလေ၏။

Verse 23

ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह

ထိုစကားကို ကြားသော် ဘြဟ္မာတော်လည်း အလွန်အံ့ဩခြင်းကြီးသို့ ရောက်၏။ ရှိဝ၏ အံ့ဖွယ် မာယာကို ချီးမွမ်းကာ၊ ထိုသူတို့အား နားထောင်စေ၍ ထို့နောက် မိန့်ကြားတော်မူ၏။

Verse 24

ब्रह्मोवाच । अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् । चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्

ဘြဟ္မာတော် မိန့်တော်မူသည်– «အို! အလွန်ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်တစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ၍ လောကအားလုံးကို ဒုက္ခပေးလေပြီ။ စန္ဒြာသည် အစဉ်အမြဲ အကျင့်မကောင်းသူဖြစ်၍ ဒက္ခရှာကလည်း သူ့ကို ကျိန်စာတော်မူခဲ့၏»။

Verse 25

सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः । श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्

ဤအရာအားလုံး—အလုပ်ကောင်းမကောင်း အမျိုးမျိုး—ကို မကောင်းသော စန္ဒြာက ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုလုပ်ခဲ့၏။ အို ရှိသီတို့နှင့် ဒေဝတို့၊ စန္ဒြာ၏ ရှေးဟောင်းအကြောင်းအရာကို ယခု နားထောင်ကြလော့။

Verse 26

बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता । तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः

မကောင်းသော စန္ဒြာသည် ဗြဟස්ပတိ၏ အိမ်သို့ သွားရောက်ကာ ဗြဟස්ပတိ၏ ဇနီး တာရာကို အမှန်တကယ် ခိုးယူသွား၏။ ထို့နောက် သူသည် အကူအညီတောင်းရန် ဒೈတျာတို့ထံ ချဉ်းကပ်လာ၏။

Verse 28

तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् । अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा

သူမမှာ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ကို မြင်လျှင် သူက “ငါ မလက်ခံတော့” ဟု ပြော၏။ သို့သော် ငါတို့က တားဆီးထားသော်လည်း ထိုကိုယ်ခန္ဓာရှိသော ဇီဝသည် အခက်အခဲကြီးစွာဖြင့် ထိုအချိန်တွင် သူမကို ယူသွားခဲ့၏။

Verse 29

यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः । गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः

သူက ထပ်မံ၍ “ဒီမှာ သန္ဓေကို စွန့်ပစ်လျှင် ငါ ပြန်လက်ခံမည်” ဟု ပြော၏။ အို မုနိအထက်မြတ်တို့၊ ထိုနေရာ၌ သန္ဓေကို ထပ်မံ စွန့်ပစ်သည့်အခါ (သူက ထပ်မံ ယူဆောင်ခဲ့၏)။

Verse 30

कस्यायं च पुनर्गर्भस्सोमस्येति च साऽब्रवीत् । पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै

သူမက “ဒီကလေးဟာ ဘယ်သူ့ကလေးလဲ၊ ထပ်မံ သန္ဓေတည်လာတာ—ဆိုမ၏ ကလေးလား” ဟု ပြော၏။ ထို့နောက် ငါက တားဆီးရန် ကြိုးစားသော်လည်း သူက သူမကို ယူဆောင်သွား၏။

Verse 31

एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चारित्राण्यनेकशः । वर्ण्यंते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्

စန္ဒြာ၏ အကျင့်ပျက်မှု အမျိုးမျိုးကို မကြာခဏ ပြန်လည် ဖော်ပြကြ၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ယနေ့တိုင်အောင် သူသည် ထိုအမှုများကို မည်သို့ ဆက်လက် ပြုလုပ်နိုင်သနည်း။

Verse 32

यज्जातं तत्सुसंजातं नान्यथा भवति ध्रुवम् । अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्

ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသည် ထိုသို့ပင် မှန်ကန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်; အခြားသို့ မပြောင်းလဲနိုင်သည်—ဤသည်မှာ အမှန်တကယ် သေချာသည်။ ထို့ကြောင့် သင်တို့အတွက် အမြင့်ဆုံးသော နည်းလမ်းကို ငါပြောမည်; လေးစားစွာ နားထောင်ကြလော့။

Verse 33

प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रस्सदैवतैः । शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः

မင်္ဂလာရှိသော ပရဘာသ သန့်ရှင်းရာဒေသ၌ လမင်းဘုရင် ခန္ဒြသည် နတ်တို့နှင့်အတူ ထိုနေရာသို့ သွားကာ မృတ்யုဉ္ဇယ ဝိဓာနအတိုင်း—သေခြင်းကို အနိုင်ယူသော—သီဝဘုရားကို ပူဇော်အာရాధနာ ပြုလေ၏။

Verse 34

निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः । प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति

ထိုနေရာ၌ အရှေ့ဘက်တွင် ဣရှ (သီဝဘုရား) ကို တင်ထားပြီးနောက် လမင်းသည် နေ့စဉ်မပြတ် တပဿာ ကျင့်စေ။ ထို့နောက် သီဝဘုရား ပျော်ရွှင်နှစ်သက်သော် ထိုကောင်းချီးကို မဖျက်မပျက် အမြဲတည်စေမည်။

Verse 35

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः । संनिवृत्याययुस्सर्वे यत्र दक्षविधू ततः

စူတက ဆိုသည်—ဤသို့ ဘြဟ္မာ၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ထိုနတ်ရိရှီတို့သည် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာကြကာ၊ ထို့နောက် အားလုံးသည် ဒက္ခ၏ ယဇ్ఞပွဲကို စီစဉ်နေသော နေရာသို့ သွားကြ၏။

Verse 36

गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः । प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै

ထို့နောက် အမရတို့သည် စန္ဒြာကို ခေါ်ဆောင်၍ ဒက္ခကိုလည်း နှစ်သိမ့်ပေးကြ၏။ ထို့ပြင် ရှိသမျှ ရှင်ရသီတို့သည် ပရဘာသသို့ သွားရောက်ကာ ထိုသန့်ရှင်းရာ၌ သတ်မှတ်ထားသော ကုသိုလ်ကမ္မများကို ဆောင်ရွက်ကြ၏။

Verse 37

आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च । पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः

စရஸဝတီတို့အစရှိသော အထူးမြတ်သည့် တီရ္ထများကို ဖိတ်ခေါ်၍၊ ထို့နောက် မృత్యုဉ္ဇယ နည်းလမ်းအတိုင်း ပါရ္ထိဝ (မြေထည်) လင်္ဂဖြင့် ပူဇော်ရေးကို ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 38

ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा

ထိုနောက် စိတ်နှလုံးသန့်စင်သော ရှင်ရသီတို့နှင့်အတူ နတ်တော်အားလုံးသည် ပရဘာသ (Prabhāsa) တွင် လကို တည်ထောင်ပြီး၊ ဝမ်းမြောက်စွာ မိမိတို့၏ နေရာနေထိုင်ရာသို့ အသီးသီး ပြန်သွားကြသည်။

Verse 39

चन्द्रेण च तपस्तप्तं पण्मासं च निरंतरम् । मृत्युंजयेन मंत्रेण पूजितो वृषभध्वजः

လ (ချန္ဒြ) သည်လည်း ခြောက်လတိုင်တိုင် မပြတ်မနား တပသ (အကျင့်တရား) ကို ကျင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ နွားအလံတော်ကိုင်သော သခင်ရှီဝ (ဝೃಷဘဓွဇ) ကို «မృత్యုဉ္ဇယ» မန္တရဖြင့် ပူဇော်ခဲ့သည်။

Verse 40

दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् । ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः

မန်တရကို ဒသကုဋိ (ဆယ်ကုဋိ) အရေအတွက်အတိုင်း ဂျပပြီးစီးသော်၊ လ (Śaśī) သည် မృတ்யုဉ္ဇယ မန္တရကို သာသနာတရားစိတ်ဖြင့် ဓ്യာနပြုကာ၊ စိတ်မလှုပ်မယှက် ရပ်တည်၍ သေမင်းကို အနိုင်ယူသော သီဝ (Śiva) ထံ၌ စူးစိုက်နေ하였다။

Verse 41

तं दृष्ट्वा शंकरो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः । आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः

သူကိုမြင်သော် သခင်ဒေဝ ရှင်ကရ (Śaṅkara) သည် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်တော်မူ၏။ ထို့နောက် ဘက္တဝတ္စလ—ဘုရားသခင်သည် ကိုယ်တော်၏ဘက္တကိုချစ်မြတ်နိုးသူ—သည် ထင်ရှားပေါ်ထွန်း၍ ကိုယ်တော်၏ဘက္တ ဗိဓု (လ) ထံသို့ မိန့်တော်မူ하였다။

Verse 42

शंकर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् । प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्

ရှင်ကရ (Śaṅkara) မိန့်တော်မူသည်—“သင်အတွက် မင်္ဂလာရှိပါစေ။ သင်၏စိတ်အမှန်တကယ်လိုလားသမျှကို ဆုတောင်း၍ ရွေးချယ်လော့။ အို လ (Śaśin)၊ ငါသည် သင့်ကို ကျေနပ်တော်မူ၏။ အလွန်မြင့်မြတ်သော အပေးအယူမရှိသည့် ဗရ (boon) ကို—အရာအားလုံးကို—ငါပေးမည်။”

Verse 43

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम । तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शंकर

စန္ဒြက "အို နတ်ဘုရားတို့၏ အရှင်၊ အကယ်၍ ကိုယ်တော်သည် အကျွန်ုပ်အပေါ်၌ နှစ်သက်တော်မူပါက၊ အကျွန်ုပ်အတွက် အဘယ်အရာသည် မအောင်မြင်နိုင်ဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။ သို့သော်လည်း အို ရှံကရ၊ အကျွန်ုပ်၏ ခန္ဓာကိုယ် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုကို တားဆီးပေးတော်မူပါ" ဟု လျှောက်ထား၏။

Verse 44

क्षंतव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा । इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्

“ကျွန်ုပ်၏အပြစ်ကို ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ၊ အမြဲတမ်း မင်္ဂလာကောင်းချီး ပေးတော်မူပါ” ဟုဆိုပြီးနောက်၊ ထိုအခါ သီဝဘုရားသည် ဤစကားဖြင့် ပြန်လည်မိန့်တော်မူ၏။

Verse 45

शिव उवाच । पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिनेदिने । पुनश्च वर्द्धतां पक्षे सा कला च निरंतरम्

သီဝဘုရားမိန့်တော်မူသည်— “မှောင်ပက္ခတွင် သင်၏ လကလားသည် နေ့စဉ် နေ့စဉ် လျော့ပါစေ။ ထို့နောက် အလင်းပက္ခတွင် ထိုကလားတည်းဟူသော လကလားသည် မပြတ်မတောက် ဆက်လက် တိုးပွားပါစေ။”

Verse 46

सूत उवाच । एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः । ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः

စူတမိန့်သည်— ထိုသို့ ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းမှုဖြင့် စိတ်နှလုံးပြည့်လျှံနေသော ဒေဝတော်များနှင့် အရှင်ရိရှီအားလုံး၊ ထို့ပြင် ဒွိဇတို့သည် လျင်မြန်စွာ စုဝေးလာကြ၏။

Verse 47

आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् । शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्

ထိုအခါ အားလုံးလာရောက်၍ ခန္ဒြာအား ကောင်းချီးမင်္ဂလာစကားများ ပြောကြ၏။ သီဝဘုရားကို ဦးချကန်တော့၍ လက်အုပ်ချီကာ ရိုသေစွာ ဆုတောင်းပန်ကြ၏။

Verse 48

देवाः ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते । उमया सहितश्शंभो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव

ဒေဝတို့က ဆိုကြသည်– «ဒေဝတို့၏ ဒေဝ၊ မဟာဒေဝ၊ အမြင့်ဆုံး အရှင်၊ သင့်အား နမස්ကာရပါ၏။ ဥမာနှင့်အတူရှိသော ရှမ္ဘု အရှင်၊ ဤနေရာ၌ တည်ကြည်စွာ နေတော်မူပါ»။

Verse 49

सूत उवाच । ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतश्शंकरः पुरा । निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः

သုတက ပြောသည်။ ရှေးက လမင်းသည် သစ္စာရှိသော ဘက္တိဖြင့် သင်္ကရကို ချီးမွမ်းသောအခါ၊ ရုပ်မဲ့သော အရှင်သည် ထပ်မံ၍ ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာ၏။

Verse 50

प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे । चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शंकरः

ဒေဝတို့အပေါ် သင်္ကရသည် ပျော်ရွှင်ကြည်နူး၍ ထိုသန့်ရှင်းရာဌာန၏ မဟာတန်ခိုးကို ထင်ရှားစေရန်၊ လမင်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို မြှင့်တင်ကာ ထိုနေရာ၌ ကိုယ်တိုင် တည်နေပြီး «ချန္ဒြသေခရ» ဟူသော နာမဖြင့် ကျော်ကြားလာ၏။

Verse 51

सोमेश्वरश्च नामासीद्विख्यातो भुवन त्रये । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद्द्विजाः

ထိုအရှင်သည် «ဆိုမေရှွရ» ဟူသော နာမဖြင့် သုံးလောကလုံးတွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အို ဒွိဇတို့၊ ထိုအရှင်ကို ပူဇော်ကာ ဆည်းကပ်လျှင် ချွဲယိုရောဂါ၊ ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါ/လက်ပရိုစီ) စသည့် ရောဂါများ ပျောက်ကင်းသွားသည်။

Verse 52

धन्योऽयं कृतकृत्योयं यन्नाम्ना शंकरस्स्वयम् । स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्

ဤနေရာသည် အလွန်ကံကောင်း၏၊ ဤနေရာသည် အကျိုးပြည့်စုံ၏၊ အကြောင်းမှာ သင်္ကရသည် ကိုယ်တိုင် မိမိ၏ နာမတော်ဖြင့် ဤနေရာ၌ တည်ရှိနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လောကတို့၏ အရှင်သည် ဤနေရာ၌ ရပ်တည်ကာ မြေမျက်နှာပြင်ကို သန့်စင်စေတော်မူ၏။

Verse 53

तत्कुंडं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् । शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः

ထိုနေရာ၌ပင် ထိုသန့်ရှင်းသော ကုဏ္ဍ (kunda) ကို ဒေဝတားအားလုံးက စည်းကမ်းတကျ တည်ထောင်ပူဇော်ကြ၏။ ထိုနေရာတည်း၌ပင် ရှိဝနှင့် ဗြဟ္မာတို့ကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရာတွင် ခွဲခြားမရသော တစ်ရပ်တည်းသော အနှစ်သာရအဖြစ် ထင်ရှား၏။

Verse 54

चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् । तत्र स्नाति नरो यस्स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ဤကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် နာမည်ကျော် ခန္ဒရကုဏ္ဍ (Candrakuṇḍa) သည် အပြစ်များကို ဖျက်ဆီးသော သန့်ရှင်းရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသူသည် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။

Verse 55

रोगास्सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवंति वै । ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः

အဆုတ်ယိုယွင်းခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါများအပါအဝင် ရောဂါအားလုံး၊ မကုနိုင်ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် ရောဂါများပင်လျှင်—ခြောက်လတိုင်တိုင် ထိုသန့်ရှင်းရာ၌ ရေချိုးခြင်းသာဖြင့် အားလုံးပျက်စီးသွားသည်။

Verse 56

प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसंभवम् । फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते

ကမ္ဘာကို လွှမ်းမိုးသည့် သန့်ရှင်းသော ခြေလှမ်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ပရဘာသ (Prabhāsa) ကို ပတ်လည်လှည့်လည်ပူဇော်ပြီးနောက်၊ စိတ်သန့်သူသည် ကတိထားသော အကျိုးကို ရရှိသည်။ သေပြီးနောက် ကောင်းကင်ဘုံ၌ ဂုဏ်ပြုခံရသည်။

Verse 57

सोमलिंगं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते । लब्ध्वा फलं मनोभीष्टं मृतस्स्वर्गं समीहते

ဆိုမလင်္ဂ (Soma-liṅga) ကို မြင်ရုံဖြင့်ပင် လူသည် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။ စိတ်နှစ်သက်သော အကျိုးကို ရရှိပြီးနောက် သေသွားလျှင် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ကာ၊ ရှီဝ၏ ကရုဏာဖြင့် မင်္ဂလာသော မုက္ခ (mokṣa) သို့ ဆက်လက်တိုးတက်သည်။

Verse 58

यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् । तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः

အမြင့်မြတ်ဆုံးသော တီရ္ထ (ဘုရားဖူးခရီး) ကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် မည်သည့်အကျိုးကို ရည်ရွယ်သနည်း၊ ထိုအကျိုးကိုပင် အမှန်တကယ် ရရှိမည်ဖြစ်သည်—ဤအရာ၌ မည်သို့မျှ သံသယမရှိ။

Verse 59

इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् । मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्

ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းဋ္ဌာန ရှင်ရသီများနှင့် ဒေဝတားတို့သည် ထိုသို့သော အကျိုးကို မြင်တွေ့ပြီး ဝမ်းမြောက်စွာ သီဝဘုရားကို ဦးချကန်တော့ကာ မပျက်မယွင်းသော လကို လက်ခံရရှိပြီး မိမိတို့ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံသဖြင့် ထွက်ခွာသွားကြသည်။

Verse 60

परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः । चंद्रश्चापि स्वकीयं च कार्य्यं चक्रे पुरातनम्

ထိုသန့်ရှင်းသော တီရ္ထကို ပတ်လည်လှည့်ကာ ချီးမွမ်းသီဆိုပြီးနောက် သူတို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လမင်းဒေဝတားလည်း မိမိ၏ ရှေးဟောင်းကံအလုပ်ကို ထပ်မံ ဆောင်ရွက်하였다။

Verse 61

इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः । एवं सोमेश्वरं लिंगं समुत्पन्नं मुनीश्वराः

ဤသို့ဖြင့် ဆိုမေရှ (Someśa) ပေါ်ထွန်းလာခြင်း၏ အကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို ရှင်းလင်းဖော်ပြပြီးပြီ။ ဤနည်းအတိုင်းပင်၊ မုနိအရှင်မြတ်တို့၊ ဆိုမေရှ္ဝရ (Someśvara) ဟုခေါ်သော လိင်္ဂသည် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

Verse 62

यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते

ဤသန့်ရှင်းသော ပေါ်ထွန်းခြင်းအကြောင်းကို ကြားနာသူ သို့မဟုတ် အခြားသူတို့အား ကြားနာစေသူသည် ကောင်းမွန်သော ဆန္ဒအားလုံးကို ရရှိကာ အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။

Verse 257

समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह । मयाऽत्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी

ထို့နောက် သူသည် ဒိုင်တျာတို့ထံ အားကိုးခိုလှုံကာ ဒေဝတားတို့နှင့် စစ်ပွဲကို တကယ်တမ်း ဆင်နွှဲ하였다။ သို့သော် ငါနှင့် ရှင်အထရီတို့က တားဆီးခဲ့သဖြင့် လမင်း (သရှီ) သည် တာရာကို သူ့အား ပေးအပ်하였다။

Frequently Asked Questions

It initiates the Somnātha jyotirliṅga etiology by narratively anchoring it in the Dakṣa–Candra marriage cycle: Dakṣa’s 27 daughters marry Candra; Candra’s partiality toward Rohiṇī provokes the others’ complaint to Dakṣa, setting up the later curse-and-redemption sequence that legitimizes Somnātha’s sanctity.

The “jyoti” in jyotirliṅga functions as a semantic bridge between cosmic light (astral order: nakṣatras and the Moon) and transcendent Śaiva presence (liṅga as aniconic axis). The chapter encodes a principle: disturbances in ethical balance (dharma) reverberate through cosmology, and sacred sites emerge as corrective nodes where Śiva’s light re-stabilizes order.

The highlighted manifestation is Somnātha as the first jyotirliṅga—Śiva’s presence articulated through a liṅga of light rather than an anthropomorphic form. Śakti is not foregrounded in these sample verses; the narrative emphasis is on Śiva’s site-based manifestation and its causal prehistory.