Mantra 14
Sukta 8.14
Rishi: Unknown/unspecified in provided input (verify hymn header for 8.14)
Devata: Indra
Chandas: Likely Anuṣṭubh-like shorter meter in this opening (exact scansion required)
Samhita Patha (Devanagari)
मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षतः । अव दस्यूँरधूनुथाः ॥
Samhita Patha (IAST)
मा॒याभि॑रु॒त्सिसृ॑प्सत॒ इन्द्र॒ द्यामा॒रुरु॑क्षतः । अव॒ दस्यूँ॑रधूनुथाः ॥
Transliteration
māyā́bhir ut-sisṛ́psata índra dyā́m ā́rurukṣataḥ | áva dasyū́m̐r adhūnuthāḥ ||
Translation
By thy powers of luminous skill, O Indra, as thou didst strive upward and ascend the heaven of consciousness, thou didst cast down and shake off the Dasyus—those dark obstructers of the soul’s advance.
Padapatha (Word Analysis)
मा॒याभिः॑ । उ॒त्ऽसिसृ॑प्सतः । इन्द्र॑ । द्याम् । आ॒ऽरुरु॑क्षतः । अव॑ । दस्यू॑न् । अ॒धू॒नु॒थाः॒ ॥मायाभिः । उत्सिसृप्सतः । इन्द्र । द्याम् । आरुरुक्षतः । अव । दस्यून् । अधूनुथाः ॥māyābhiḥ | ut-sisṛpsataḥ | indra | dyām | ārurukṣataḥ | ava | dasyūn | adhūnuthāḥ
Word by Word
मायाभिःby (your) powers/arts, by magic means
मायाभिः:
करण
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक) < √मा (माने/मितौ) (निरुक्त-सम्बन्ध) अथवा √मा (मायायाम्) (परम्परागत)
उत्up, forth
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/निपात)
सिसृप्सतः(they) desiring to creep/steal forth
सिसृप्सतः:
कर्तृ
TypeVerb (participial form)
Root√सृप् (सृपँ गतौ) → desiderative सि-√सृप्-सा (सिसृप्सा)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
द्याम्the heaven/sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
आरुरुक्षतः(they) desiring to climb up/ascend
आरुरुक्षतः:
कर्तृ
TypeVerb (participial form)
Root√रुह् (रुहँ आरोहणे) → desiderative आ-√रुह् : आ-रुरुक्ष्
अवdown, away
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
दस्यून्the Dasyus/hostile foes
दस्यून्:
कर्म
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
अधूनुथाःyou shook/overthrew
अधूनुथाः:
कर्तृ
TypeVerb
Root√धू (धूञ् कम्पने) with preverb अधि- → अधि-धू