Rig Veda 3.46.2: Mandala 3, Sukta 46, Mantra 2

Sukta 3.46

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

महाँ असि महिष वृष्ण्येभिर्धनस्पृदुग्र सहमानो अन्यान् । एको विश्वस्य भुवनस्य राजा स योधया च क्षयया च जनान् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.46.2

Transliteration

mahā́m̐ asi mahiṣa vṛ́ṣṇyebhir dhana-spṛ́d ugra sáhamāno anyā́n | éko víśvasya bhúvanasya rājā́ sá yódhayā ca kṣáyayā ca jánān ||

Translation

Great art thou, O mighty one, with thy manly powers—fierce, winning the riches, overpowering the others. Thou alone art king of all becoming; thou canst drive men to battle and also establish them in a secure dwelling.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महान्: great
• महान्: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: अख्यात (सम्बन्ध/अस्तित्व)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• महिष: O mighty one / O bull
• महिष: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• वृष्ण्येभिः: with manly powers / with strength
• वृष्ण्येभिः: करण
• Type: Noun
• Root: वृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘वृष्णि’/‘वृष्ण्य’ = वीर्य/बल)

• धनस्पृत्: winning/attaining wealth
• धनस्पृत्: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: धन- + स्पृश् (धातु) → स्पृत् (कृदन्त, ‘स्पृश्’ से)

• उग्र: fierce
• उग्र: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• सहमानः: overpowering / prevailing
• सहमानः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (present middle)
• Root: सह् (धातु) → सहमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• अन्यान्: others (rivals)
• अन्यान्: कर्म
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• एकः: alone / one
• एकः: कर्तृ
• Type: Numeral/Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all
• विश्वस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (genitive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनस्य: of the world / of existence
• भुवनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू)

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (समासार्थे ‘एकः … राजा’)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ (अनुवाद/अनुसंधान)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• योधयात्: should cause to fight / should battle
• योधयात्: अख्यात (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युध् (धातु) → योधय (णिच्-प्रयोग, causative)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• क्षययात्: should cause to dwell/settle; should make to abide
• क्षययात्: अख्यात (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु ‘क्षय’/‘क्षि’ = क्षय/निवास/क्षपण) → क्षयय (णिच्-प्रयोग, causative)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• जनान्: people / tribes
• जनान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)