Rig Veda 1.113.2 — Mandala 1, Sukta 113, Mantra 2

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional)

Devata: Uṣas (with implicit Rātrī as complementary power)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

रुशद्वत्सा रुशती श्वेत्यागादारैगु कृष्णा सदनान्यस्याः । समानबन्धू अमृते अनूची द्यावा वर्णं चरत आमिनाने ॥

Transliteration

ruśád-vatsā ruśátī śvetíyā́gād ā́raig u kṛ́ṣṇā sádānāny asyāḥ | samānáb-andhū amṛ́te anūcī́ dyā́vā varṇáṃ carata ā́mināne ||

Translation

Radiant with her shining calves, radiant herself, the white-bright one has come; and the black has departed from her seats. The two immortal sisters, of one bond, moving in succession, traverse their color without injury.

Word by Word

• रुशद्वत्साः: having bright calves (i.e., bright young rays)
• रुशद्वत्साः: Kartā (उषाः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रुशद्-वत्स (प्रातिपदिक: रुशद् ‘दीप्त/श्वेत’ + वत्स ‘वत्स/बछड़ा’)

• रुशती: shining, radiant
• रुशती: Kartā (उषाः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रुशत् (प्रातिपदिक; √रुश्/रुच् ‘दीप्तौ’ से) अथवा रुशती (विशेषण-स्त्री)

• श्वेत्य्: brightly, in a white/gleaming manner
• श्वेत्य्: क्रियाविशेषण (आगात् इत्यस्य) / manner
• Type: Indeclinable
• Root: श्वेत्य (अव्यय/निपात; ‘श्वेत’ से, ‘श्वेतवत्/श्वेतया’ अर्थे)

• आ: towards, hither
• आ: क्रियाविशेषण (आगात्) / direction
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• अगात्: came
• अगात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (गच्छति)

• अरैगु: Araigu (a name/epithet of Dawn)
• अरैगु: Kartā (उषाः) / विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: अरैगु (प्रातिपदिक; उषसः नाम/विशेषण)

• कृष्णा: dark (ones)
• कृष्णा: Karma (चरति/आमिनाने इत्यस्य) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• सदनानि: dwellings, seats, abodes
• सदनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: सदन (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदति/वसति’ से)

• अस्याः: of her
• अस्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समानबन्धू: having the same bond/kinship
• समानबन्धू: Kartā (द्यावा) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: समान-बन्धु (प्रातिपदिक; समान ‘सम’ + बन्धु ‘बंधु/सम्बन्ध’)

• अमृते: immortal (pair)
• अमृते: Kartā (द्यावापृथिव्यौ) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• अनूची: following behind, subsequent
• अनूची: Kartā (उषाः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अनूच्/अनूची (प्रातिपदिक; ‘अनु + अञ्च्/वच्’ → ‘अनुगामिनी/अनुवर्ती’, ‘पश्चात्-गामिनी’)

• द्यावा: the two (heavens/sky-and-earth), the pair ‘Dyāvā’
• द्यावा: Kartā
• Type: Noun
• Root: द्याव् (प्रातिपदिक; द्यौ ‘sky’)

• वर्णम्: color, appearance
• वर्णम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• चरतः: they two move, proceed
• चरतः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (चरति)

• आमिनाने: without diminishing/harming (i.e., uninjuring)
• आमिनाने: क्रियाविशेषण (चरतोः) / manner
• Type: Verb (participle-like finite form) / Kṛdanta
• Root: √मि/मीन् (मिनोति ‘क्षय/हिंसा/नाश’), उपसर्ग आ-; वैदिक मध्यम/आत्मनेपद-रूप