
युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः (Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva)
युद्धकाण्ड
အခန်း (Sarga) ၇၆ တွင် စစ်မြေပြင်၌ တစ်ဦးချင်းစီးချင်းထိုးပွဲများ ပြင်းထန်လာပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ အင်္ဂဒ (Angada) သည် ကမ္ပန (Kampana) နှင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် ထိခိုက်မှုရှိသော်လည်း ပြန်လည်အင်အားမွေးကာ တောင်ထိပ်ဖျားဖြင့် ရိုက်နှက်၍ ကမ္ပနကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သောဏိတာက္ခ (Sonitaksha)၊ ပြဇင်္ဂ (Prajangha) နှင့် ယူပါက္ခ (Yupaksha) တို့က တိုက်ခိုက်လာရာ အင်္ဂဒ၏ ဦးလေးများဖြစ်သော မိန်ဒ (Mainda) နှင့် ဒွိဝိဒ (Dvivida) တို့က ဝင်ရောက်ကူညီခဲ့သည်။ သစ်ပင်များ၊ ကျောက်တုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ကြရာ ပြဇင်္ဂနှင့် ယူပါက္ခတို့ ကျဆုံးပြီး သောဏိတာက္ခမှာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကုမ္ဘကဏ္ဏ၏သားဖြစ်သူ ကုမ္ဘ (Kumbha) ရောက်ရှိလာပြီး ရက္ခသစစ်သည်တို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးကာ မြှားဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်သည်။ ကုမ္ဘ၏ မြှားချက်ကြောင့် အင်္ဂဒ ဒဏ်ရာရပြီး ဝါနရတပ်ကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သုဂြီဝ (Sugriva) ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကာ ကုမ္ဘ၏ လေးကို ချိုးဖျက်ပြီး နပန်းလုံးသတ်ပုတ်သည်။ သုဂြီဝသည် ကုမ္ဘကို လက်သီးဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်လိုက်ရာ ကုမ္ဘ ကျဆုံးသွားပြီး မြေကြီးတုန်ခါကာ ရက္ခသတပ်မတော်တစ်ခုလုံး ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်သွားခဲ့သည်။
Verse 1
प्रवृत्तेसङ्कुलेतस्मिन् घोरेवीरजनक्ष्ये ।अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः ।।।।
ထိုကြောက်မက်ဖွယ် ရောယှက်ရှုပ်ထွေးသော တိုက်ပွဲကြီးက ဆက်လက်ပြင်းထန်လာ၍ သူရဲကောင်းများစွာ ပျက်စီးသွားစေသည့်အခါ၊ စစ်ကိုလိုလားတက်ကြွသော အင်္ဂဒသည် သတ္တိရှင် ကမ္ပနကို ချဉ်းကပ်၍ ရင်ဆိုင်လာ하였다။
Verse 2
आहूयसोङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः ।गदयाकम्पनःपूर्वं स चचालभृशाहतः ।।।।
ဒေါသဖြင့် အင်္ဂဒကို စိန်ခေါ်ခေါ်ယူကာ ကမ္ပနသည် အလျင်အမြန် ဂဒါဖြင့် အရင်ဆုံး ထိုးနှက်လေ၏။ အင်္ဂဒသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာပြင်းထန်၍ ကိုယ်တိုင်လှုပ်ယမ်းကာ ယိမ်းယိုင်သွားသည်။
Verse 3
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः ।अर्दितस्तत्प्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि ।।।।
တေဇောလင်းလက်သော အင်္ဂဒသည် သတိပြန်ရလာ၍ တောင်ထိပ်တစ်ခုကို ပစ်ချလိုက်သည်။ ထိုထိုးနှက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ကြေမွသွားသော ကမ္ပနသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။
Verse 4
ततस्तुकम्पनंदृष्टवाशोणिताक्षोहतंरणे ।रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रंतत्राङ्गदमभीतवत् ।।।।
ထို့နောက် စစ်မြေပြင်၌ ကမ္ပန သေဆုံးသွားသည်ကိုမြင်လျှင် မကြောက်မရွံ့သော ရှိုဏိတာက္ษသည် ရထားစစ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ အင်္ဂဒ ရပ်နေသော နေရာသို့ ပြေးဝင်သွား하였다။
Verse 5
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।।।
ထို့နောက် သူသည် လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားကာ အင်္ဂဒကို ချွန်ထက်သော မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်လေ၏—ကိုယ်ခန္ဓာကို ခွဲဖောက်ပျက်စီးစေသည့်၊ ပရလယမီးကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်သော မြားများဖြစ်သည်။ က္ရှုရ၊ က္ရှုရပရ၊ နာရာစ၊ ဝတ္စဒန္တ၊ ရှိလီမုခ၊ ကရ္ဏီ၊ ရှလျ၊ ဝိပါဋ နှင့် အခြား ချွန်ထက်သော မြားများစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 6
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।6.76.5।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।6.76.6।।
ထို့နောက် သူသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားကာ အင်္ဂဒကို ချွန်ထက်သော မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်လေ၏—ကိုယ်ခန္ဓာကို ခွဲဖောက်ပျက်စီးစေသော၊ ပရလယမီးကဲ့သို့ တောက်လောင်ကြမ်းတမ်းသော မြားများဖြင့်—ကၡုရ၊ ကၡုရပရ၊ နာရာစ၊ ဝတ္စဒန္တ၊ ရှိလီမုခ၊ ကර්ဏီ၊ ရှလျ၊ ဝိပါဋ္ဌ အစရှိသည့် မျိုးစုံသော မြားတံများနှင့် အခြား ချွန်ထက်သော မြားများစွာကို ပစ်ခတ်လေ၏။
Verse 7
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रःप्रतापवान् ।धनुरग्य्रंरथंबाणान्ममर्दतरसाबली ।।।।
ဝါလီ၏ သားတော် အင်္ဂဒသည် သတ္တိပြင်းထန်သူဖြစ်၍ ကိုယ်အင်္ဂါများ ထိုးထိထားသော်လည်း အားတော်ကြီးစွာဖြင့် တိုးဝင်ကာ ရန်သူ၏ ကြမ်းတမ်းသော လေး၊ ရထားနှင့် မြားများကို ချေမှုန်းပစ်하였다။
Verse 8
शोणिताक्षस्ततःक्षिप्रमसिचर्मसमाददे ।उत्पपातदिवंक्रुद्धोवेगवानविचारयन् ।।।।
ထို့နောက် ရှိုဏိတာက္ษ သည် ချက်ချင်း ဓားနှင့် ကာကွယ်ကွင်းကို ကိုင်ယူကာ၊ ဒေါသထွက်လျက် အလွန်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် မစဉ်းစားမနားဘဲ ကောင်းကင်သို့ ခုန်တက်သွားသည်။
Verse 9
तंक्षिप्रतरमाफ्लुत्यपरामृश्याङ्गदोबली ।करेणतस्यतंखङ्गंसमाच्छिद्यननाद च ।।।।
ထို့ထက်ပို၍ လျင်မြန်စွာ ခုန်တက်လာသော အင်အားကြီး အင်္ဂဒသည် သူ့ကို ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပြီး၊ လက်ဖြင့် သူ၏ ဓားကို ဖြတ်တောက်၍ ချလိုက်ကာ ထို့နောက် အော်ဟစ်မြည်ဟည်း하였다။
Verse 10
तस्यांसफलकेखडगंनिजघानततोऽङ्गदः ।यज्ञोपवीतवच्चैनंचिच्छेदकपिकुञ्जरः ।।।।
ထို့နောက် အင်္ဂဒသည် ရန်သူ၏ ပခုံးပေါ်ရှိ ကျယ်ပြန့်သော ကာကွယ်ပြားထဲသို့ ဓားကို ထိုးနှက်하였다။ မျောက်တို့အတွင်း “ဆင်” ဟုခေါ်ရမည့်သူက သူ့ကို ယဇ္ဉောပဝီတ (သန့်ရှင်းသော ကြိုး) ၏ လမ်းကြောင်းတလျှောက်ကဲ့သို့ ဖြတ်တောက်ပစ်하였다။
Verse 11
तंप्रगृह्यमहाखडगंविनद्य च पुनःपुनः ।वालिपुत्रोऽभिदुद्रावरणशीर्षेपरानरीन् ।।।।
ဓားကြီးကို ဆုပ်ကိုင်ကာ ထပ်ခါထပ်ခါ ဟိန်းဟောက်၍၊ ဝါလီ၏သားသည် စစ်မြေ၏ ရှေ့တန်းတွင် ရန်သူတို့ကို ရင်ဆိုင်ကာ တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်သွား하였다။
Verse 12
आयसींतुगदांप्रगृह्य स वीरःकनकाङ्गदः ।शोणिताक्षस्समाविध्यतमेवानुपपात ह ।।।।
သို့သော် ရွှေလက်ကောက်တန်ဆာဆင်ထားသော သူရဲကောင်း ရှိုဏိတက္ခသည် သံဂဒါကို ကိုင်ဆောင်၍ ပစ်မှတ်ကို ချိန်ကာ၊ သူ့ကို ထိုးနှက်ရန် နောက်မှ လိုက်ပြေးဝင်သွား하였다။
Verse 13
प्रजङ्घसहितोवीरोयूपाक्षस्तुततोबली ।रथेनाभिययौक्रुद्दोवालिपुत्रंमहाबलम् ।।।।
ထို့နောက် အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်း ယူပါက္ရှသည် ပရဇင်္ဃနှင့်အတူ ဒေါသထန်လျက် စစ်ရထားဖြင့် တိုးဝင်ကာ ဝါလီ၏ အလွန်အင်အားကြီးသော သားတော်ကို တိုက်ခိုက်하였다။
Verse 14
तयोर्मध्येकपिश्रेष्ठश्शोणिताक्षप्रजङ्घयोः ।विशाखयोर्मध्यगतःपूर्णचन्द्रइवाभवत् ।।।।
ထိုနှစ်ဦး—ရှိုဏိတာက္ရှနှင့် ပရဇင်္ဃ—အကြား၌ မျောက်တို့အထွဋ်အမြတ်သည် တောက်ပစွာ ရပ်တည်၍ ဝိသာခာကြယ်တို့အလယ်၌ တည်သော လပြည့်ကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 15
अङ्गदंपरिरक्षन्तौमैन्दोद्विविदएव च ।तस्यतस्थतुरभ्याशेपरस्परदिदृक्ष्या ।।।।
အင်္ဂဒကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်လျက် မိုင်န္ဒနှင့် ဒွိဝိဒတို့သည် သူ၏အနီး၌ ရပ်တည်ကာ ရန်သူနှင့် နီးကပ်စွာ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်သည့်အခါ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး စောင့်ကြည့်နေကြ၏။
Verse 16
भिपेतुर्महाकायाःप्रतियत्तामहाबलाः ।राक्षसावानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ।।।।
ကိုယ်ထည်ကြီးမား၍ အင်အားအလွန်ပြင်းထန်သော ရာක්ෂသတို့သည် သတိပြုတက်ကြွကာ ဒေါသထန်လျက် ဓား၊ ကာကွယ်ချပ်နှင့် ဂဒါကိုင်ဆောင်ပြီး ဝါနရတို့အပေါ်သို့ တိုးဝင်တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 17
त्रयाणांवानरेन्द्राणांत्रिभीराक्षसपुङ्गवैः ।संसक्तानांमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।।।।
ဝါနရမင်းသုံးပါးသည် ရာක්ෂသအထွဋ်အမြတ်သုံးပါးနှင့် ထိပ်တိုက်ဆက်စပ်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် ကြည့်ရှုသူတို့၏ ရင်တုန်ရောမထောင်စေသော မဟာစစ်ပွဲကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 18
तेतुवृक्षान् समादायसम्प्रचिपुराहवे ।खडगेनप्रतिचिच्छेदतान् प्रजङ्घोमहाबलः ।।।।
ထို့နောက် စစ်မြေပြင်အတွင်း၌ သူတို့သည် သစ်ပင်များကို ဆွဲထုတ်ယူကာ ပစ်လွှတ်ကြသော်လည်း၊ အင်အားကြီး ပရဇင်္ဃသည် မိမိ၏ ဓားဖြင့် ထိုသစ်ပင်များကို ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 19
रथानश्वान् द्रुमैश्शैलैस्तेप्रचिक्षिपुराहवे ।शरौघैःप्रतिचिच्छेदतान्यूपाक्षोनिशाचरः ।।।।
ထိုစစ်ပွဲ၌ သူတို့သည် သစ်ပင်များနှင့် ကျောက်တောင်များကို ရထားနှင့် မြင်းများပေါ်သို့ ပစ်လွှတ်ကြ၏။ သို့သော် ညလှည့်သွား နိသာစရ ယူပါက္ခသည် မြားမိုးဖြင့် ထိုအရာများကို ဖြတ်တောက်ခွဲခြမ်းပစ်လိုက်သည်။
Verse 20
सृष्टाव्निविदमैन्दाभ्यांद्रुमानुत्पाट्यवीर्यवान् ।बभञ्जगदयामध्येशोणिताक्षःप्रतापवान् ।।।।
ဒွိဝိဒနှင့် မိုင်န္ဒ ပစ်လွှတ်သော သစ်ပင်များကို သတ္တိပြင်းထန်သော ရှိုဏိတာက္ခသည် ဆွဲထုတ်ကာ တားဆီးပြီး၊ မိမိ၏ ဂဒါဖြင့် လမ်းကြောင်းအလယ်၌ပင် ချေမှုန်းပစ်လိုက်သည်။
Verse 21
उद्यम्यविपुलंखडगंपरमर्मनिकृन्तनम् ।प्रजङ्घोवालिपुत्रायअभिदुद्राववेगितः ।।।।
အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြတ်ခွဲနိုင်သည့် ဓားကြီးကို မြှောက်ယူကာ ပရဇင်္ဃသည် ဗာလိ၏သား အင်္ဂဒထံသို့ အလျင်အမြန် ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 22
तमभ्याशगतंदृष्टवावानरेन्द्रोमहाबलः ।आजघानाश्वकर्णेनद्रुमेणातिबलस्तदा ।।।।
သူအနီးသို့ ရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင် တန်ခိုးကြီးသော ဝါနရခေါင်းဆောင်သည် အဿကဏ္ဏသစ်ပင်ဖြင့် ချက်ချင်း ရိုက်နှက်လေသည်။
Verse 23
बाहुंचास्यसनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना ।वालिपुत्रस्यघातेन स पपातक्षितावसिः ।।।।
ဝါလီ၏သားသည် ဓားကိုင်ထားသော ရန်သူ၏လက်မောင်းကို လက်သီးဖြင့် ထိုးနှက်လိုက်ရာ အင်္ဂဒ၏ ရိုက်ချက်ကြောင့် ဓားသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားလေသည်။
Verse 24
तंदृष्टवापतितंभूमौखङ्गमुलसन्निभम् ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ကျည်ပွေ့နှင့်တူသော ဓားသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားသည်ကို မြင်လျှင် တန်ခိုးကြီးသောသူသည် မိုးကြိုးကဲ့သို့ မာကျောသော လက်သီးကို ဆုပ်ထားလိုက်သည်။
Verse 25
स ललाटेमहावीर्यमङ्गदंवानरर्षभम् ।आजघानमहातेजास्समुहूर्तंचचाल ह ।।।।
ထိုတောက်ပသော စစ်သည်တော်သည် ဝါနရတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော အင်္ဂဒ၏ နဖူးကို ရိုက်နှက်လိုက်ရာ အင်္ဂဒသည် ခေတ္တမျှ ယိမ်းယိုင်သွားလေသည်။
Verse 26
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ।।।।
သတိပြန်လည်လာသောအခါ တန်ခိုးကြီးသော ဝါလီ၏သားသည် ဓားဖြင့် ပြဇင်္ဂ၏ ခေါင်းကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ဖြတ်တောက်ပြီး မြေကြီးပေါ်သို့ ချလိုက်လေသည်။
Verse 27
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षःपितृव्येनिहतेरणे ।अवरुह्यरथात्क्षिप्रंक्षीणेषुखङ्गमाददे ।।।।
ယူပါက္ခသည် စစ်မြေပြင်၌ မိမိ၏ ဦးလေးကျဆုံးသွားသည်ကို မြင်၍ မျက်ရည်ပြည့်နေသော မျက်စိဖြင့် လျင်မြန်စွာ ရထားမှ ဆင်းလာကာ၊ လက်နက်ပစ်များ ကုန်သွားသောအခါ ဓားကို ဆွဲယူကိုင်ခဲ့သည်။
Verse 28
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्ययूपाक्षंद्विविदस्त्वरन् ।आजघानोरसिक्रुद्धोजग्राह च बलाद्बली ।।।।
ယူပါက္ခက အလျင်အမြန် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို မြင်သော် ဒွိဝိဒသည် ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ကာ ရန်ပြင်းထန်၍ သူ၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်ပြီး အားကြီးသောအင်အားဖြင့် ဆွဲဖမ်းယူလိုက်သည်။
Verse 29
गृहीतंभ्रातरंदृष्टवाशोणिताक्षोमहाबलः ।आजघानगदाग्रेणवक्षसिद्विविदंततः ।।।।
မိမိ၏ အစ်ကိုကို ဖမ်းဆီးထားသည်ကို မြင်သော် အင်အားကြီးသော ရှိုဏိတာက္ခသည် ဂဒါ၏ခေါင်းဖြင့် ဒွိဝိဒ၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်လိုက်သည်။
Verse 30
स गदाभिहतस्तेनसञ्चचालमहाबलः ।उद्यता च पुनस्तस्यजहारद्विविदोगदाम् ।।।।
ဂဒါဖြင့် ထိုးနှက်ခံရသဖြင့် အင်အားကြီးသော ဒွိဝိဒသည် ယိမ်းယိုင်သွားသော်လည်း မကြာမီ ပြန်လည်တည်ငြိမ်ကာ၊ ထပ်မံ၍ ရန်သူက မြှောက်ထားသော ဂဒါကို လုယူသွားသည်။
Verse 31
तस्मिन्नन्तरेमैन्दोवीरोवानरयूथपः ।यूपाक्षंताडयामासतलेनोरसिवीर्यवान् ।।।।
ထိုအချိန်တွင် ဝါနရတပ်၏ ခေါင်းဆောင်သူရဲကောင်း မိုင်န္ဒ သည် မိမိ၏ အင်အားကြီးသော လက်ဖဝါးဖြင့် ယူပါက္ခ၏ ရင်ဘတ်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်하였다။
Verse 32
तौशोणिताक्ष्यूपाक्षौप्लवङ्गाभ्यांतरस्विनौ ।चक्रतुस्समरेतीव्रमाकर्षोत्पाटनंभृशम् ।।।।
ထို့နောက် သွေးမျက်စိရှိသော ရက္ခသ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရှိုဏိတာက္ခ နှင့် ယူပါက္ခ တို့သည် အလွန်ပြင်းထန်၍ အရှိန်မထိန်းနိုင်ကြသဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ ဝါနရသူရဲကောင်းနှစ်ဦးနှင့် ရက်စက်စွာ လက်လှမ်းမီအောင် ဆွဲငင်ကာ လှန်ချိုးဖျက်ကာ တိုက်ခိုက်ကြ하였다။
Verse 33
द्विविदश्शोणिताक्षंतुविददारनखैर्मुखै ।निष्पिपेष च वेगेनक्षितावाविध्यवीर्यवान् ।।।।
အင်အားကြီးသူရဲကောင်း ဒွိဝိဒ သည် ရှိုဏိတာက္ခ၏ မျက်နှာကို လက်သည်းနှင့် သွားဖြင့် ဆုတ်ဖြဲကာ၊ ထို့နောက် အရှိန်တင်၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချပြီး တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ဖိနှိပ်ကာ ချေမွခဲ့သည်။
Verse 34
पाक्षमभिसङ्कृद्धो मैन्दो वानरयूथपः ।पीडयामासबाहुभ्यांसपपातहतःक्षितौ ।।।।
ထို့နောက် ဝါနရတပ်၏ ခေါင်းဆောင် မိုင်န္ဒ သည် ပက္ခအပေါ် အလွန်ဒေါသထွက်ကာ လက်မောင်းနှစ်ဖက်ဖြင့် ဖိနှိပ်ချေမွသဖြင့် ပက္ခသည် သတ်ခံရပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသေဆုံး하였다။
Verse 35
हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा ।जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः ।।।।
ထိုအခါ ရက္ခသဘုရင်၏ စစ်တပ်သည် သူရဲကောင်းများ ကျဆုံးသဖြင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ တန်းစီများလည်း တုန်လှုပ်သွားပြီး၊ ကုမ္ဘကဏ္ဏ၏ သားတော် တိုက်ပွဲဝင်နေသည့် နေရာသို့ မျက်နှာမူကာ ရှေ့သို့ ချီတက်သွား하였다။
Verse 36
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।।।
ကుంభသည် လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှား၍ ယိုင်ယိုင်ယွင်းယွင်းဖြစ်နေသော ရက္ခသ စစ်တပ်ကို နှစ်သိမ့်အားပေး하였다။ ထို့နောက် ပစ်မှတ်ကိုမှန်ကန်စွာရရှိသော အင်အားကြီး ဝါနရ စစ်သူရဲများကြောင့် မဟာသူရဲများ ပြိုလဲသွားသည်ကိုမြင်လျှင် တောက်ပသော ကుంభသည် စစ်မြေပြင်၌ အလွန်ခက်ခဲသော လုပ်ရပ်တစ်ရပ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 37
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।6.76.36।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।6.76.37।।
ကుంభသည် ယိုင်ယွင်းနေသော ရက္ခသ စစ်တပ်ကို ချက်ချင်း နှစ်သိမ့်အားပေး하였다။ ထို့နောက် အင်အားကြီးပြီး အသာစီးရထားသော ဝါနရ စစ်သူရဲများက မဟာသူရဲများကို လဲကျစေသည်ကိုမြင်လျှင် တောက်ပသော ကుంభသည် စစ်ပွဲအတွင်း အလွန်ခက်ခဲသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ကို လှုပ်ရှားစတင်စေ하였다။
Verse 38
स धनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः ।मुमोचाशीविषप्रख्यान्शरान्देहविदारणान् ।।।।
သူသည်—မြားပစ်သူတို့အနက် အထူးထက်မြက်သူ—စိတ်တည်ငြိမ်စွာ လေးကိုကိုင်ယူပြီး အဆိပ်ပြင်းမြွေကဲ့သို့သော မြားများကို လွှတ်ပစ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို ခွဲဖောက်ဖျက်ဆီးနိုင်သော မြားများဖြစ်하였다။
Verse 39
तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।विद्युदैरावतार्चिष्मद्िद्वतीयेन्द्रधनुर्यथा ।।।।
ထို့နောက် မြားတင်ထားသော သူ၏ အထူးကောင်းမွန်သည့် လေးသည် ပိုမိုတောက်ပလာ၍—မိုးတိမ်ကို လျှပ်စီးအလင်း照လင်းသကဲ့သို့—အင်ဒြာ၏ သက်တံတစ်စင်း ထပ်မံပေါ်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 40
आकर्णाकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा ।तेनहाटकपुङ्खेनपत्रतिणापत्त्रवाससा ।।।।
ထို့နောက် သူသည် နားတိုင်အောင် ဆွဲတင်ပြီး လွှတ်လိုက်သော မြားဖြင့် ဒွိဝိဒကို ချက်ချင်း ထိုးနှက်လေ၏။ ထိုမြားသည် ရွှေရောင်အမြီးတပ်၍ ရွက်ကဲ့သို့သော အတောင်ပါကာ သတ်ရန်အတွက် ပစ်လွှတ်ထားသော မြားဖြစ်၏။
Verse 41
सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ।।।।
သူ၏ ရုတ်တရက် ထိုးနှက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သွားသော ဒွိဝိဒ—ဝါနရစစ်သူရဲအထွတ်အထိပ်—သည် ကိုယ်တုန်လှုပ်၍ ခြေထောက်အင်အားပျက်ကာ တောင်ထိပ်တစ်ခုကဲ့သို့ မူးဝေစွာ လဲကျသွားလေ၏။
Verse 42
मन्दस्तुभ्रातरंभग्नंदृष्टवातत्रमहाहवे ।लभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।।।
မဟာစစ်ပွဲအတွင်း မိမိအစ်ကို လဲကျပျက်စီးနေသည်ကို မြင်သော် မိုင်န္ဒသည် အလျင်အမြန် ပြေးဝင်လာကာ ကျောက်တုံးအကြီးမားတစ်တုံးကို ဆုပ်ကိုင်ယူလေ၏။
Verse 43
तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः ।बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिश्शरैः ।।।।
အင်အားကြီးမားသော မိုင်န္ဒသည် ထိုကျောက်တုံးကို ရာක්ෂသထံသို့ ပစ်ချလိုက်သော်လည်း ကုမ္ဘသည် မြားမုန့်မြားစူးငါးစင်းဖြင့် ထိုကျောက်တုံးကို ခွဲဖောက်ပစ်လေ၏။
Verse 44
सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ।।।।
ထို့နောက် တေဇာဓာတ်ကြီးသော ကုမ္ဘသည် ပုံသဏ္ဌာန်လှပသေသပ်၍ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ သေစေနိုင်သော မြားတစ်စင်းကို ထပ်မံတင်ကာ ဒွိဝိဒ၏ အစ်ကိုကြီး၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်လေ၏။
Verse 45
स तुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः ।मर्मण्यभिहतस्तेनपपा त भुविमूर्छितः ।।।।
ထိုထိုးနှက်ချက်သည် အရေးကြီးသောနေရာကို ထိမှန်သဖြင့် ဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင် မိုင်န္ဒ သည် သတိလစ်ကာ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွား၏။
Verse 46
अङ्गदोमातुलौदृष्टवापथितौतुमहाबलौ ।अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।।।।
အင်္ဂဒသည် မိခင်ဘက်အမေ့အကိုနှစ်ဦး မဟာဗလရှိသူတို့ လဲကျနေသည်ကို မြင်လျှင် လေးကို မြှောက်ထားသော ကုမ္ဘထံသို့ အရှိန်ပြင်းစွာ ပြေးဝင်သွား၏။
Verse 47
तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः ।त्रिभिश्चान्यैश्शितैर्बाणैर्मातङ्गमिवतोमरैः ।।।।
အင်္ဂဒ ပြေးဝင်လာစဉ် ကုမ္ဘသည် သံမြှားငါးစင်းနှင့် အခြားမြှားချွန်သုံးစင်းဖြင့် ထိုးဖောက်လိုက်သည်၊ လှံဖြင့် ထိုးခံရသော ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ပင်။
Verse 48
सोऽङ्गदंविविधैभिर्बाणैःकुम्भोविव्याथवीर्यवान् ।अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः ।।।।
သတ္တိပြည့်ဝသော ကုမ္ဘသည် အင်္ဂဒကို မြှားအမျိုးမျိုးဖြင့် ထိုးနှက်၏—အလွန်ချွန်ထက်၍ အစွန်းမတုံး၊ ထက်မြက်ကာ ရွှေတန်ဆာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော မြှားများဖြစ်၏။
Verse 49
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रो न कम्पते ।शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्ष ह ।।।।
ကိုယ်ခန္ဓာ မြှားထိုးဖောက်ခံရသော်လည်း ဝါလင်၏သား အင်္ဂဒ မလှုပ်မယှက် မတုန်လှုပ်ဘဲ ကုမ္ဘ၏ ခေါင်းပေါ်သို့ ကျောက်တုံးများနှင့် အမြစ်ပြုတ်သစ်ပင်များကို မိုးကဲ့သို့ ကြဲချလိုက်၏။
Verse 50
स प्रचिच्छेदतान् सर्वान् बिभेद च पुनश्शिलाः ।कुम्भकर्णात्मजश्रशीमान् वालिपुत्त्रसमीरितान् ।।।।
ကုံဘကර්ဏ၏ ဂုဏ်သရေရှိသော သားတော်သည် ထိုအရာအားလုံးကို ဖြတ်တောက်ပစ်ပြီး၊ ဝါလီ၏ သားတော် ပစ်လွှတ်လာသော ကျောက်တုံးများကိုလည်း ထပ်မံ ချိုးဖျက်ကွဲကြေစေ하였다။
Verse 51
आपतन्तं च ससम्प्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम् ।भ्रुवोर्विव्याथबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम् ।।।।
ဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင်သည် သူ့ထံသို့ တိုက်ရိုက်ဝင်လာသည်ကို မြင်သဖြင့် ကုံဘသည် မြားနှစ်စင်းဖြင့် သူ၏ မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကို ထိုးဖောက်လေ၏—မီးလောင်နေသော မီးတုတ်နှစ်ချောင်းဖြင့် ဆင်ကို ထိုးထိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 52
तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।।।।सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ।
သူ၏ သွေးသည် စီးကျလာ၍ မျက်လုံးများလည်း ဖုံးကွယ်သွား၏။ အင်္ဂဒသည် သွေးစိုနေသော မျက်လုံးကို လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ကာ၊ အခြားလက်တစ်ဖက်ဖြင့် အနီးရှိ သာလပင်ကို ဆုပ်ကိုင်ယူလေ၏။
Verse 53
सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।।।।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ।
သူသည် သစ်ပင်တံကို ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ ဖိကပ်ကာ လက်ဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထောက်ထားပြီး အနည်းငယ်ကွေးစေကာ၊ ထို့နောက် အမြစ်မှတိုင်အောင် ဆွဲထုတ်လေ၏—ဆင်တစ်ကောင် သစ်ပင်ကို အမြစ်ကနေ ဆွဲထုတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 54
तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।।।।समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ।
ရက္ခသအပေါင်းတို့၏ မျက်မှောက်တွင်၊ သိကြားမင်း၏ တံခွန်အလံကဲ့သို့သော၊ မန္ဒရတောင်ကဲ့သို့ ကြီးမားသော သစ်ပင်ကြီးကို အရှိန်ပြင်းစွာ ပစ်လွှတ်ရန် ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 55
सबिभेदशितैर्बाणैस्सप्तभिःकायभेदनैः ।।।।अङ्गदोविव्यधेऽभीक्षणंससादचमुमोह च ।
သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖောက်ထွင်းနိုင်သော ထက်မြက်သော မြှားခုနစ်စင်းဖြင့် ပစ်ခတ်လေ၏။ အင်္ဂဒသည် ပြင်းစွာသော ဝေဒနာကို ခံစားရပြီး ယိုင်လဲကာ သတိလစ်သွားလေသည်။
Verse 56
अङ्गदंव्यथितंदृष्टवासीदन्तमिवसागरम् ।।।।दुरासदंहरिश्रेष्ठंरामायन्येन्यवेदयन् ।
ဝါနရတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော အင်္ဂဒသည် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ နာကျင်စွာ လဲကျနေသည်ကို မြင်လျှင်၊ ဝါနရခေါင်းဆောင်တို့သည် ရာမမင်းထံ လျှောက်တင်ကြလေ၏။
Verse 57
रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्त्रंरणाजरे ।।।।व्यादिदेशहरिश्रेष्ठान्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ।
စစ်မြေပြင်တွင် ဝါလီ၏သား ဒဏ်ရာရကြောင်း ကြားသိရလျှင်၊ ရာမမင်းသည် ဇမ္ဗူဗန် ဦးဆောင်သော ဝါနရအကျော်အမော်တို့ကို အမိန့်ပေးလေ၏။
Verse 58
तेतुवानरशार्दूलाश्श्रुत्वारामस्यशासनम् ।।।।अभिपेतुस्सुसङ्कृद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।
ရာမမင်း၏ အမိန့်ကို ကြားလျှင်၊ ကျားကဲ့သို့ ရဲရင့်သော ဝါနရတို့သည် အမျက်ဒေါသထွက်လျက် လေးကို ကိုင်မြှောက်ထားသော ကုမ္ဘထံသို့ အပြေးအလွှား တိုက်ခိုက်ကြလေ၏။
Verse 59
ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः ।।।।रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः ।
ထို့နောက် သစ်ပင်နှင့် ကျောက်တုံးများကို လက်တွင်ကိုင်ဆောင်၍ ဒေါသကြောင့် မျက်လုံးနီရဲနေသော နွားထီးကဲ့သို့ သန်မာသည့် ဝါနရသူရဲများသည် အင်္ဂဒကို ကာကွယ်ရန် ရှေ့သို့ ခုန်တက်ဝင်ရောက်လာကြသည်။
Verse 60
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शी च वानरः ।।।।कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धास्समभिदुद्रुवुः ।
ဂျာမ္ဗဝန်၊ စုရှေဏ၊ ဝေဂဒർശီ နှင့် အခြား ဝါနရသူရဲကောင်းများသည် ဒေါသထွက်ကာ ကုမ္ဘကရဏ၏ သားဖြစ်သော သတ္တိရှင်သူရဲကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်ကြသည်။
Verse 61
समीक्ष्यापततस्तांस्तुवानरेन्द्रान् महाबलान् ।।।।आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम् ।
အင်အားကြီးသော ဝါနရခေါင်းဆောင်များ ပြေးဝင်လာသည်ကို မြင်သော် ကုမ္ဘသည် မြားမိုးထူထပ်ဖြင့် တားဆီးလေ၏—တောင်တန်းတစ်ခုက အရှိန်ပြင်းသော ရေကြီးရေလျှံ၏ လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့သကဲ့သို့။
Verse 62
तस्यबाणपथंप्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम् ।।।।वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहादधिः ।
သူ၏ မြားရောက်နိုင်သည့် အကွာအဝေးအတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သည့် ဝါနရခေါင်းဆောင်များသည် ထိုအကွာအဝေးကို မကျော်လွန်နိုင်ကြ—မဟာသမုဒ္ဒရာကြီးက မိမိကမ်းရိုးတန်းကို မလွန်ကျူးနိုင်သကဲ့သို့။
Verse 63
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ဝါနရတပ်စုသည် မြားမိုးကြောင့် နာကျင်ပင်ပန်းနေသည်ကို မြင်သော်၊ ပလဝဂတို့၏ အရှင် စုဂရీవသည် မိမိအစ်ကို၏ သား အင်္ဂဒကို နောက်ဘက်တွင် ကာကွယ်အဖြစ်ထား၍ စစ်မြေပြင်၌ ကုမ္ဘကို လျင်မြန်စွာ ထိုးဝင်တိုက်ခိုက်하였다။ တောင်တန်းတွင် လှည့်လည်နေသော ဆင်ကြီးကို လျင်မြန်သော ခြင်္သေ့က ခုန်ဝင်ဖမ်းသကဲ့သို့ပင်။
Verse 64
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।6.76.63।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।6.76.64।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
(တောင်ပိုင်း ရေစင်ရှင်းအရ အဓိပ္ပါယ်တူကို ထပ်မံဆိုထားသည်:) ဝါနရတပ်စုသည် မြားမိုးကြောင့် ထိခိုက်နာကျင်နေသည်ကို မြင်သော် စုဂရీవသည် အင်္ဂဒကို နောက်ဘက်ကာကွယ်အဖြစ်ထား၍ စစ်မြေပြင်၌ ကုမ္ဘကို လျင်မြန်စွာ ထိုးဝင်တိုက်ခိုက်하였다။ တောင်တန်းတွင် လှည့်လည်နေသော ဆင်ကို ခြင်္သေ့လျင်မြန်စွာ ခုန်ဝင်ဖမ်းသကဲ့သို့။
Verse 65
उत्पाट्य च महाशैलनश्वकर्णान्दवान्बहून् ।।।।अन्यांश्चविविधान्ववृक्षाचिक्षेपचिमहाबलः ।
ထို့နောက် အင်အားကြီးသော မဟာဗလသည် အရှ္ဝကဏ္ဏ သစ်ပင်ကြီးများနှင့် အမျိုးမျိုးသော တောသစ်ပင်ကြီးများကို အမြစ်မှတိုင်အောင် ဆွဲထုတ်ကာ ရန်သူဘက်သို့ ပစ်လွှတ်하였다။
Verse 66
तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम् ।।।।कुम्भकर्णात्मजश्शीघ्रंचिच्छेदनिशितैश्शरैः ।
ကုမ္ဘကရဏ၏ သားသည် ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းကာ နီးကပ်ရန်ခက်ခဲသော သစ်ပင်မိုးကို မြားချွန်များဖြင့် လျင်မြန်စွာ ခုတ်ဖြတ်၍ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲပစ်하였다။
Verse 67
अभिलक्षेणतीव्रेणकुम्भेननिशितैश्शरैः ।।।।अचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराषतघ्नयः ।
ကုမ္ဘ၏ ပြင်းထန်သော အမှတ်တိကျမှုဖြင့် ပစ်လွှတ်သော မြားချွန်များကြောင့် သစ်ပင်များသည် မြားတံများဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ တောက်ပလင်းလက်လာသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် «သတဃ္နီ» လက်နက်များကဲ့သို့ပင်။
Verse 68
द्रुमवर्षंतुसञ्छिन्नंदृष्टवाकुम्भोनवीर्यवान् ।।।।वानराधिपति: शीमान्महासत्त्वो न विव्यथे ।
ကုံဘသည် သစ်ပင်မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ချလာသမျှကို ခွဲဖျက်ပစ်သည်ကို မြင်သော်လည်း၊ သတ္တဝါကြီးမား၍ သီရိတော်ပြည့်စုံသော ဝါနရအရှင်ကြီးသည် မလှုပ်မယှက် မတုန်လှုပ်ခဲ့။
Verse 69
निर्भिद्यमानस्सहसासहमानश्चतान् शरान् ।।।।कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
မြားများက ထိုးဖောက်နေသော်လည်း ထိုမြားဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ခံတော်မူပြီး၊ ခဏချင်းမှာပင် ကုံဘ၏ အင်ဒြဓနုကဲ့သို့ တောက်ပသော လေးကို ဆွဲယူကာ ချိုးဖျက်ပစ်하였다။
Verse 70
अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।।।।अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ।
ထို့နောက် လျင်မြန်စွာ ခုန်တက်၍ အလွန်ခက်ခဲသော လုပ်ရပ်ကို ပြီးမြောက်စေပြီး၊ ဒေါသထွက်လျက် ချိုးကျိုးသွားသော ဆင်စွယ်ရှိသကဲ့သို့ ရပ်နေသော ကုံဘအား မိန့်ကြား하였다။
Verse 71
निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगवदद्भुतम् ।।।।सन्नतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा ।
နိကုံဘ၏ အကိုကြီးရေ၊ သင်၏ သတ္တိဗလသည် မြားအရှိန်ကဲ့သို့ အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၏။ သင်၏ စည်းကမ်းတည်ကြည်မှုနှင့် သီရိတော်အာနုභာဝလည်း ရာဝဏနဲ့တူစွာ ထင်ရှားလှ၏။
Verse 72
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।।।।एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ।
သင်၏အင်အားသည် ပရာဟ္လာဒ၊ ဘလီ၊ ဝြတ္တရကိုသတ်သော အိန္ဒြာ၊ ကုဗေရ နှင့် ဝရုဏ တို့နှင့်တူညီလောက်သည်။ ထို့ပြင် သင်တစ်ဦးတည်းသာ အဖခင်၏ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့်တကွ—သူ၏အင်အားနှင့်ဂုဏ်သိက္ခာကို အမှန်တကယ်ဆက်ခံကာ မွေးဖွားလာသူဖြစ်သည်။
Verse 73
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।।।
အို မဟာဗာဟု၊ လေးကိုင်ထားသော ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ—သင်တစ်ဦးတည်းကိုသာ သုံးဆယ့်သုံးပါးသော ဒေဝတားတို့ပင် မလွန်ကျူးနိုင်ကြသည်။ အင်ဒြိယကိုအနိုင်ယူထားသူကို ဒုက္ခဝေဒနာတို့ မအနိုင်မယူနိုင်သကဲ့သို့ပင်။ ထို့ကြောင့် အို ဉာဏ်ကြီးသူရေ၊ ကျွန်ုပ်မြင်နေစဉ် သင်၏ဗီရိယနှင့် ကုသိုလ်ကံတော်များကို ပြသပါလော့။
Verse 74
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।6.76.73।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।6.76.74।।
အို မဟာဗာဟု၊ လေးကိုင်ထားသော ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ—သင်တစ်ဦးတည်းကိုသာ ဒေဝတားတို့ပင် မလွန်ကျူးနိုင်ကြသည်။ အင်ဒြိယကိုအနိုင်ယူထားသူကို ဒုက္ခဝေဒနာတို့ မအနိုင်မယူနိုင်သကဲ့သို့ပင်။ ထို့ကြောင့် အို ဉာဏ်ကြီးသူရေ၊ ကျွန်ုပ်ရှေ့တွင် သင်၏အင်အားနှင့် ဗီရကံများကို ထင်ရှားစွာပြသပါလော့။
Verse 75
वरदानापतितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान् ।कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहते च सुरासुरान् ।।।।
ကောင်းချီးပေးသည့် ဝရဒာန၏အင်အားကြောင့် သင်၏ဦးလေးသည် ဒေဝတားနှင့် ဒါနဝတို့ကိုပင် ခံတော်မူနိုင်သည်။ ကုမ္ဘကာဏ္ဏကတော့ မိမိ၏ဗီရိယတန်ခိုးသက်သက်ဖြင့်ပင် စုရနှင့် အစုရ နှစ်ဖက်လုံးကို ရင်ဆိုင်ခံနိုင်သည်။
Verse 76
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।6.76.82।।
ထို့နောက် ကုမ္ဘသည် ထိုခဏချင်းပင် စုဂရీవကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ဖက်ဆုပ်ယူလိုက်သည်။ မတ်တပ်ရပ်မူးယစ်နေသော ဆင်နှစ်ကောင်ကဲ့သို့ သူတို့သည် ကိုယ်အင်္ဂါချင်းချိတ်ဆက်ကာ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အကြိမ်ကြိမ် ဆွဲငင်လျက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဟ喘သံထွက်အောင် အသက်ရှူကြသည်။ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာသဖြင့် သူတို့၏ပါးစပ်မှ မီးလျှံကဲ့သို့သော အသက်ရှူထွက်သံသည် မီးခိုးနှင့်ပေါင်းလျက် ထွက်ပေါ်သကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Verse 77
महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम् ।अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव ।।।।
ယနေ့ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် သင်နှင့် ငါတို့၏ စစ်မြေပြင်၌ အံ့ဩဖွယ် မဟာတန်ခိုးကြီးသော တိုက်ပွဲထိပ်တိုက်ဆုံမှုကို မြင်ကြပါစေ—သကရ (အိန္ဒြာ) နှင့် သမ္ဗရ တို့၏ နာမည်ကြီးစစ်ပွဲကဲ့သို့။
Verse 78
कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम् ।पातिताहरिवीराश्चत्वयावैभीमविक्रमाः ।।।।
သင်သည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ကာရဏာကို ပြုလုပ်ပြီး လက်နက်ပညာကျွမ်းကျင်မှုကိုလည်း ပြသခဲ့သည်။ အမှန်တကယ် သင်၏လက်ဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ် သတ္တိတန်ခိုးရှိသော ဝါနရသူရဲကောင်းများ အများအပြားကို လဲကျစေခဲ့သည်။
Verse 79
उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः ।कृतकर्मपरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम् ।।।।
သူရဲကောင်းရေ၊ ငါသည် သင့်ကို မသတ်ခဲ့သည်မှာ နောက်မှ ‘ပင်ပန်းနေသူကို သတ်လိုက်သည်’ ဟု အပြစ်တင်ခံရမည်ကို ကြောက်သောကြောင့်ပင်။ သင်သည် ကိုယ်ပြုခဲ့သမျှကြောင့် မောပန်း၍ အနားယူနေသည်; ယခု အနားယူပြီးနောက် ငါ၏ အင်အားကို ကြည့်လော့။
Verse 80
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।।।
သုဂရీవ၏ စကားများ—ချီးမွမ်းသကဲ့သို့ပင် မာနချိုးသည့် အရိပ်အယောင်ပါရှိသော—ကြောင့် သူသည် ထိခိုက်နာကျင်သော်လည်း တိုက်တွန်းခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ တေဇ (tejas) သည် ဂီ (ghee) ဖြင့် အာဟုတီပူဇာ ဆက်ကပ်သကဲ့သို့ မီးတောက်ပိုမိုမြင့်တက်လာသလို တိုးပွားသွားသည်။
Verse 81
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।6.76.80।।
သုဂ္ရီဝ၏ စကားများသည် ချီးမွမ်းသကဲ့သို့ပင် အပြစ်တင်မထီမဲ့မြင်သံလည်းပါသဖြင့် ထိုစကားကြောင့် သူ၏တေဇောဓာတ်သည် ပိုမိုတောက်လောင်လာ၏။ ဂျီ(နွားနို့ဆီ)ကို အာဟုတိအဖြစ် ထည့်ပေးလျှင် မီးလောင်အားတိုးသကဲ့သို့ပင်။
Verse 82
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।।।
ထို့နောက် ကုမ္ဘသည် ထိုအခါ သုဂ္ရီဝကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် တင်းကျပ်စွာဖက်ဆုပ်လိုက်၏။ နှစ်ဦးစလုံးသည် မတ်တပ်ရပ်မူးယစ်နေသော ဆင်နှစ်ကောင်ကဲ့သို့ ကိုယ်အင်္ဂါချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ကာ အပြန်အလှန် ဆွဲငင်ကြပြီး မကြာခဏ ဟ喘သံပြင်းပြင်းဖြင့် အသက်ရှူကြ၏။ အလွန်ပင်ပန်းသဖြင့် ပါးစပ်မှ မီးလျှံနှင့် မီးခိုးရော၍ ထွက်ပေါ်လာ၏။
Verse 83
तयोःपादाभिघाताच्चनिमग्नाचाभवन्महि ।व्याघूर्णिततरङ्गश्चचुक्षुभेवरुणालयः ।।।।
သူတို့၏ ခြေထောက်ထိုးနှက်မှုကြောင့် မြေပြင်သည် လိမ့်မည်ဟု ထင်ရလောက်အောင် နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ ထို့ပြင် ဝရုဏ၏ နေရာတော်ဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာလည်း လှိုင်းတံပိုးများ လှည့်ဝဲကာ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်ပူပန်လာ၏။
Verse 84
ततःकुम्भंसमुत्क्षिप्यसुग्रीवोलवणाम्भसि ।पातयामासवेगेनदर्शयन्नुदधेस्तलम् ।।।।
ထို့နောက် သုဂ္ရီဝသည် ကုမ္ဘကို မြှောက်တင်ကာ အားပြင်းပြင်းဖြင့် ဆားရေသမုဒ္ဒရာထဲသို့ ပစ်ချလိုက်၏။ သမုဒ္ဒရာ၏ အောက်ခြေကိုပင် ပြသလိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 85
ततःकुम्भनिपातेनजलराशिस्समुत्थितः ।व्निध्यमन्दरसङ्काशोविससर्पसमन्ततः ।।।।
ထို့နောက် ကုမ္ဘကျသွားခြင်းကြောင့် သမုဒ္ဒရာရေထုကြီးသည် ထမြောက်တက်လာ၍ ဝိန္ဓျတောင်နှင့် မန္ဒရတောင်ကဲ့သို့ မြင့်မားထင်ရှားကာ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့လှိုင်းထလာ၏။
Verse 86
ततःकुम्भस्समुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्य च ।आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना ।।।।
ထို့နောက် ကုမ္ဘသည် ခုန်ထ၍ စုဂရీవထံသို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဝင်ကာ ဒေါသထန်စွာ ဗဇ္ဇရကဲ့သို့ အရှိန်ပြင်းသော လက်သီးဖြင့် ရင်ဘတ်ကို ထိုးနှက်하였다။
Verse 87
तस्यचचर्मच पुस्फोटबहुसुस्रावशोणितम् ।स च मुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ।।।।
သူ၏ ကာကွယ်ဝတ်စုံ ပေါက်ကွဲကာ သွေးများစွာ စီးထွက်လာသည်။ အရှိန်မဟာဖြင့် ထိုးနှက်သော ထိုလက်သီးထိုးချက်သည် အရိုးအုံအထိ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်သွား하였다။
Verse 88
त्दावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वलितंमहत् ।वज्रनिष्पेषसञ्जाताज्वालामेरोर्यथागिरेः ।।।।
ထိုထိုးနှက်မှု၏ အရှိန်ကြောင့် ထိုနေရာ၌ပင် တေဇောအလင်းကြီး တောက်လောင်ထွက်ပေါ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်—မေရုတောင်ပေါ်တွင် ဗဇ္ဇရဖြင့် ဖိနှိပ်ကြိတ်ခွဲရာမှ မီးလျှံ ပေါ်ထွန်းသကဲ့သို့။
Verse 89
स तत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ထိုနေရာ၌ သူ၏ ထိုးနှက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သွားသော စုဂရీవ—ဝါနရတို့အတွင်း နွားထီးကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ အင်အားမဟာရှိသူ—သည် ဗဇ္ဇရကဲ့သို့ ခိုင်မာအောင် လက်သီးကို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်လိုက်သည်။
Verse 90
अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ।।।।
ထို့နောက် သတ္တိပြည့်ဝသော စုဂရీవသည် ကုမ္ဘ၏ ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ လက်မုဒ်တစ်ချက်ကို ထိုးချလိုက်သည်—ထိုထိုးချက်သည် ရောင်ခြည်တစ်ထောင်ပျံ့နှံ့ဝန်းရံသော နေရောင်ဝိုင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။
Verse 91
स तुतेनप्रहारेणविह्वलोभृशताडितः ।निपपाततदाकुम्भोगतार्चिरिवपावकः ।।।।
ထိုထိုးချက်ကြောင့် ကုမ္ဘသည် ပြင်းထန်စွာထိခိုက်၍ နာကျင်ကာ မူးဝေသွားပြီး၊ ထို့နောက် လဲကျသွားသည်—အလင်းရောင်ပျောက်ကွယ်သွားသော မီးကဲ့သို့။
Verse 92
मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः ।लोहिताङ्गइवाकाशाददीप्तरमशिर्यदृच्छया ।।।।
ထိုလက်မုဒ်ကြောင့် ထိခိုက်သွားသော ရာက္ခသသည် ချက်ချင်းလဲကျသွားသည်—မတော်တဆ ကောင်းကင်မှကျလာသော အနီရောင်တောက်လောင်သည့် မိုးကျောက်ကဲ့သို့။
Verse 93
कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टीना ।बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः ।।।।
ကုမ္ဘ လဲကျသည့်အခါ၊ လက်မုဒ်ကြောင့် ရင်ဘတ်ကွဲကြေသွားသော သူ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ရုဒ္ဒရ၏အာဏာအောက်တွင် ကျရောက်သည့် နေမင်း၏အလား ပေါ်လွင်နေ၏။
Verse 94
तस्मिन्हतेभीमपराक्रमेणप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।महीसशैलासवनाचचालभयं च रक्षांस्यधिकंविवेश ।।।।
စစ်ပွဲတွင် မျောက်တပ်၏ အဓိကသူရဲကောင်း၊ အင်အားကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသော “နွားထီး” ကဲ့သို့သောသူက သူ့ကို သတ်ဖြတ်လိုက်သည့်အခါ၊ တောင်တန်းများနှင့် တောအုပ်များပါဝင်သည့် မြေကြီးတစ်ပြင်လုံး တုန်လှုပ်သွားပြီး၊ ရာက္ခသတို့၏နှလုံးထဲသို့ ပိုမိုကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှု ဝင်ရောက်လာ၏။
The pivotal action is protective warfare under pressure: Mainda and Dvivida take positions to safeguard Angada, and later Sugriva advances with Angada held to the rear, modeling alliance-duty where personal valor is subordinated to shielding vulnerable leaders and stabilizing the line.
Sugriva’s address to Kumbha illustrates speech as a strategic instrument: calibrated praise and challenge can shape an opponent’s emotional state, revealing that leadership in war includes psychological governance alongside physical force.
The ocean (Varuṇa’s abode) functions as a dramatic battlefield landmark when Sugriva hurls Kumbha into it; the narration also uses cultural-poetic benchmarks—Indra’s bow, Mandara/Vindhya, Meru, and Śakra–Śambara—to index scale, intensity, and cosmic resonance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.