Sarga 69
त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः (Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka)
युद्धकाण्ड
သရဂ ၆၉ တွင် နန်းတော်အတွင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုမှ စစ်မြေပြင်၏ ပြင်းထန်လှုပ်ရှားမှုသို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။ တြိသီရာက ကုမ္ဘကရဏ သေဆုံးမှုအပေါ် ရာဝဏ၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းမှုကို တားမြစ်ကာ မင်းဓမ္မကို သတိပေးသည်—မင်းသည် စိတ်တည်ငြိမ်မှု၊ စည်းကမ်းနှင့် သည်းခံမှုဖြင့် မိမိကို ထိန်းချုပ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ရာဝဏ၏ ပရဟိတပေးထားသော ဝရဒန်များနှင့် အစွမ်းထက် လက်နက်ကိရိယာများကို မှတ်မိစေ၍ စိတ်ဓာတ်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ပေးသည်။ ဤအကြံဉာဏ်ကြောင့် ရာဝဏသည် အထူးရွေးချယ်ထားသော ရက္ခသ မဟာဗိုလ်ခြောက်ဦး—တြိသီရာ၊ အတိကာယ၊ ဒေဝန္တက၊ နရာန္တက၊ မဟောဒရ၊ မဟာပါရ္ရှဝ—ကို အဘိသေကအခမ်းအနားဖြင့် သန့်စင်တင်မြှောက်ကာ အလွန်ခမ်းနားသော စစ်ပစ္စည်းများနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် တပ်ဆင်၍ စေလွှတ်သည်။ တချို့သည် ဆင်စီး၊ တချို့သည် ရထားစီး၊ တချို့သည် မြင်းစီးဖြစ်ကြပြီး သူတို့၏ ချီတက်မှုသည် မိုးတိမ်မုန်တိုင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ဝါနရခေါင်းဆောင်များက ဟိန်းဟောက်၍ သစ်ပင်များကို ဆွဲနှုတ်ကာ တောင်တန်းများကိုတင်၍ တိုက်ခိုက်ရန် ထွက်လာကြသည်။ စစ်ပွဲအလယ်တွင် နရာန္တကသည် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်လောင်သော လှံဖြင့် ဝါနရတန်းစီများကို ခွဲဖောက်ကာ ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြစ်စေသည်။ စုဂရీవက အင်္ဂဒကို “မြင်းစီးတိုက်ခိုက်သူကို တားဆီး” ဟု အမိန့်ပေးသည်။ အင်္ဂဒသည် လက်နက်မပါဘဲ (လက်သည်းနှင့် သွားကို သဘာဝလက်နက်အဖြစ်) ရင်ဆိုင်ကာ နရာန္တကကို ဗဇ္ဇရကဲ့သို့ လှံပစ်ရန် စိန်ခေါ်ပြီး ထိခိုက်ပျက်စီးစေသော ထိုးနှက်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ခံတတ်သည်။ ထို့နောက် လက်ဖဝါးတစ်ချက်ဖြင့် နရာန္တက၏ မြင်းကို လဲကျစေပြီး ပြန်လည်ထိုးနှက်သော လက်သီးဒဏ်ကို ခံကာ အဆုံးသတ်သည့် လက်သီးတစ်ချက်ဖြင့် နရာန္တက၏ ရင်ဘတ်ကို ခွဲဖောက်၍ သတ်ဖြတ်သည်။ ကောင်းကင်၌ ဒေဝတားများနှင့် ဝါနရများ၏ ဂုဏ်ပြုအော်ဟစ်သံ ပျံ့နှံ့ကာ အင်္ဂဒ၏ ခက်ခဲသော အောင်ပွဲသည် စစ်တပ်၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः ।श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत् ।।।।
ဤသို့ ဝမ်းနည်းငိုကြွေးနေသော စိတ်မကောင်းသည့် ရာဝဏကို၊ ဝမ်းနည်းခြင်းက မီးကဲ့သို့လောင်ကျွမ်းနေသည်ကို ကြားသိပြီး တြိရှီရာက သူ့အား စကားဆို하였다။
Verse 2
एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः ।न तुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान् ।।।।
အမှန်တကယ်ပင် မင်းကြီးရေ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ မဟာသူရဲ—မင်းကြီး၏ အလယ်တန်း အဖနှင့် ဦးလေး—သည် သတ်ဖြတ်ခံရပြီးပြီ။ သို့သော် မင်းကြီးရေ၊ သတ္ပုရုသ (သီလကောင်းသူ) တို့သည် မင်းကြီးကဲ့သို့ မငိုကြွေးမမြည်တတ်ကြ။
Verse 3
नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ।।।।
အမှန်တကယ်ပင်၊ အရှင်ဘုရား၊ သုံးလောကကိုတောင် အုပ်စိုးနိုင်လောက်အောင် သင်သည် လုံလောက်သူဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် သင်သည် မိမိကိုယ်ကို ဤသို့ သာမန်လူကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသနည်း။
Verse 4
ब्रह्मदत्ताऽस्तितेशक्तिःकवचस्सायकोधनुः ।सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघस्वनोमहान् ।।।।
သင်၌ ဗြဟ္မာ၏ ပေးအပ်တော်မူသော အလှူတော်များရှိသည်—လှံတံ၊ ကာဝတ်(သံကာ)၊ မြားနှင့် လေးတံ; ထို့ပြင် မိုးတိမ်သံကဲ့သို့ ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်ဟုန်းသံထွက်သော လာတစ်ထောင်တင်ဆွဲထားသည့် မဟာရထားတော်လည်း ရှိ၏။
Verse 5
त्वयाऽसकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः ।स सर्वायुधसम्पन्नोराघवंशास्तुमर्हसि ।।।।
သင်သည် အကြိမ်ကြိမ်၊ လက်နက်မရှိသော်လည်း ဒေဝတို့နှင့် ဒာနဝတို့ကိုပင် အနိုင်ယူခဲ့၏။ ယခုမူ လက်နက်အမျိုးမျိုး ပြည့်စုံစွာ ကိုင်ဆောင်ထားသဖြင့် ရာဃဝ (ရာမ) ကို ထိန်းသိမ်းနှိမ်နင်းရန် သင့်တော်၏။
Verse 6
कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम् ।उद्धरिष्यामितेशत्रूंन्गरुडःपन्नगानिव ।।।।
“မဟာရာဇာဘုရား၊ စိတ်အေးအေးနေနော်။ ကျွန်ုပ် စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်မည်၊ ဂရုဍက မြွေတို့ကို ဆွဲထုတ်သကဲ့သို့ သင်၏ ရန်သူတို့ကို ဆွဲထုတ်ဖျက်ဆီးမည်။”
Verse 7
शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुवायथा ।तथाऽद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः ।।।।
“ဒေဝရာဇ အင်ဒြာက ရှမ္ဗရကို လဲကျစေသကဲ့သို့၊ ဗိဿဏုက နရကကို ချေမှုန်းသကဲ့သို့၊ ယနေ့ ငါသည် စစ်မြေပြင်၌ ရာမကို လဲကျစေ၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် ပက်လက်လဲစေမည်။”
Verse 8
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः ।।।।
တိရ္ဓိရှီရတ်၏ စကားကို ကြားသော် ရာဝဏ—ရက္ခသတို့၏ အධိပတိ—ကာလ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်မွေးဖွားလာသကဲ့သို့ ထင်မြင်၏။
Verse 9
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ ।अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः ।।।।
တြိသိရ ၏ စကားကို ကြားလျှင် ဒေဝါန္တက၊ နရာန္တက နှင့် တန်ခိုးကြီးသော အတိကာယ တို့သည် စစ်တိုက်ရန် စိတ်အားထက်သန် လာကြသည်။
Verse 10
ततोऽहमहमित्येवगर्जन्तोनैरृतर्षभाः ।रावणस्यसुतावीराश्शक्रतुल्यपराक्रमाः ।।।।
ထို့နောက် ရာဝဏ၏ သားသူရဲကောင်းများသည် ရက္ခသတို့အတွင်း အုသဘကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ အင်ဒြာနှင့်တူသော သတ္တိပရाक్రమရှိကြကာ “ငါ! ငါ!” ဟု တစ်ယောက်ချင်းစီ ဟိန်းဟောက်ကြသည်။
Verse 11
अन्तरिक्षगतास्सर्वेसर्वेमायाविशारदाः ।सर्वेत्रिदशदर्पघ्नास्सर्वे च रणदुर्जयाः ।।।।
သူတို့အားလုံးသည် ကောင်းကင်အတွင်း သွားလာနိုင်ကြပြီး၊ မာယာအတတ်ပညာ၌ ကျွမ်းကျင်ကြသည်; ဒေဝတားတို့၏ မာန်မာနကို ချိုးဖျက်နိုင်ကြပြီး၊ စစ်မြေပြင်၌လည်း အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲသူများဖြစ်ကြသည်။
Verse 12
सर्वेसुबलसम्पन्नास्सर्वेविस्तीर्णकीर्तयः ।सर्वेसमरमासाद्य न श्रूयन्तेस्मपराजिताः ।।।।देवैरपिसगन्धर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः ।
သူတို့အားလုံးသည် အလွန်ကြီးမားသော အင်အားဖြင့် ပြည့်စုံကြပြီး၊ အားလုံး၏ ကီർത്തိနာမည်သည် ဝေးဝေးကျယ်ကျယ် ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ စစ်မြေသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်ဟု မည်သည့်အခါမျှ မကြားရ—ဒေဝတားများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ကိန္နရများနှင့် မဟာနာဂများတောင် မနိုင်ကြ။
Verse 13
सर्वेस्त्रविदुषोवीरास्सर्वेयुद्धविशारदाः ।।।।सर्वेप्रसवरविज्ञानास्सर्वेलब्धवरास्तथा ।
သူတို့အားလုံးသည် လက်နက်ပညာကို ကျွမ်းကျင်သော သူရဲကောင်းများဖြစ်ကြပြီး၊ စစ်ပညာ၌လည်း ထူးချွန်ကြသည်။ ထို့ပြင် ယဇ္ဉာနှင့် ဝေဒသိဒ္ဓိ ဗေဒဗိဇ္ဇာတို့ကို သိမြင်သူများဖြစ်ကာ၊ အားလုံးပင် ကောင်းမြတ်သော ဝရ (boon) များကိုလည်း ရရှိထားကြသည်။
Verse 14
सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैःपुस्त्रैर्वृतश्शत्रुबलप्रमार्दनैः ।रराजराजामघवान्यथामरै ।र्वृतोमहादानवदर्पनाशनैः ।।।।
နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော အလင်းရောင်ရှိ၍ ရန်သူတပ်ဖွဲ့ကို ချေမှုန်းနိုင်သော သားတော်ရာပေါင်းများစွာက ဝန်းရံထားသဖြင့်၊ ဘုရင် (ရာဝဏ) သည် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိ၏—မဟာဒာနဝတို့၏ မာနကို ချိုးဖျက်သူ အမရတို့က ဝန်းရံထားသော အိန္ဒြာကဲ့သို့ပင်။
Verse 15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्यभूषयित्वा च भूषणैः ।आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससम्युगे ।।।।
သူသည် သားတော်တို့ကို ဖက်တွယ်နှုတ်ဆက်ကာ၊ အလှဆင်အလင်္ကာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ပေးပြီး၊ မင်္ဂလာကောင်းသော အာရှီဝါဒများနှင့်အတူ စစ်မြေသို့ စေလွှတ်လိုက်သည်။
Verse 16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौचापिरावणः ।रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे ।।।।
ရာဝဏသည် မိမိ၏ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးဖြစ်သော ယုဒ္ဓೋန్మတ္တ နှင့် မတ္တ တို့ကိုလည်း သားတော်ငယ်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် စစ်မြေသို့ စေလွှတ်လိုက်သည်။
Verse 17
तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम् ।कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे ।।।।
ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားသန်မာသော စစ်သူရဲတို့သည် ရန်သူတို့ကို ကြောက်ရွံ့စေသော မဟာတ္မာ ရာဝဏကို ဂါရဝဖြင့် အဘိဝါဒပြုကာ၊ ပရဒက္ခိဏာ (လှည့်ပတ်ကန်တော့) ပြီးနောက် ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः ।निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः ।।।।
စစ်ပွဲကိုတောင့်တသော အင်အားကြီးမားသည့် နေရြဋ္ဌ (ရာක්ෂသ) ခေါင်းဆောင်အထက်တန်း ၆ ယောက်သည် ကာကွယ်ပေးသော ဆေးမြက်အိုသဓီများနှင့် အနံ့သာများကို ကိုယ်ပေါ်လိမ်းကာ ထွက်တော်မူကြသည်။
Verse 19
त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ।महोदरमहापार्श्वौनिर्जग्मुःकालचोदिताः ।।।।
ထရီရှီရားနှင့် အတိကာယ၊ ဒေဝါန္တကနှင့် နရာန္တက၊ ထို့ပြင် မဟောဒရနှင့် မဟာပါရ္ရှဝ တို့သည် ကာလ (ကံကြမ္မာ) က တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 20
ततस्सुदर्शनंनागंनीलजीमूतसन्निभम् ।ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः ।।।।
ထို့နောက် မဟောဒရသည် “သုဒဿန” ဟု အမည်ရသော ဆင်ပေါ်သို့ တက်စီးလေ၏။ ထိုဆင်သည် အပြာရောင်မိုးတိမ်ကဲ့သို့ မှောင်မိုက်၍ အဲရာဝတ မျိုးရိုးမှ မွေးဖွားလာသူဖြစ်သည်။
Verse 21
सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलङ्कृतम् ।रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि ।।।।
သူသည် လက်နက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံကာ မြားအိတ်များဖြင့်လည်း လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထား၏။ ဆင်ပေါ်တက်စီးလျက် တောက်ပမြင့်မားသဖြင့် အနောက်ဘက် မိုးကောင်းကင်အစွန်း၌ နေဝင်ခါနီး နေရောင်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလင်းလက်၏။
Verse 22
हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम् ।आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।
ရಾವಣ၏သား တြိရှီရသည် မြင်းကောင်းမြတ်များဖြင့် ဆွဲတင်ထားပြီး လက်နက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် စစ်ရထားကို တက်စီး하였다။
Verse 23
त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ।।।।
ရထားပေါ်၌ ထိုင်လျက် တြိရှီရ မျှားသမားသည် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပထင်ရှား၏—တောင်ထိပ်ပေါ်ရှိ မိုးတိမ်တစ်စင်းကဲ့သို့ လျှပ်စီးနှင့် မီးလုံးကျောက် (မီတီယာ) များဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အတွင်း၌ အိန္ဒြာတော်ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 24
त्रिभिःकिरीटैश्शुशुभेत्रिशिरास्सरथोत्तमे ।हिमवानिशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः ।।।।
အထူးကောင်းမြတ်သော ရထားပေါ်၌ တြိရှီရသည် မကွတ်သုံးလုံးဖြင့် တင့်တယ်လှပစွာ တောက်ပ၏—တောင်တန်းတို့၏ အရှင် ဟိမဝန်တောင်ကြီးသည် ရွှေရောင်တောင်ထိပ်သုံးခုဖြင့် လင်းလက်သကဲ့သို့။
Verse 25
अतिकायोऽपितितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा ।आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।।।।
ထို့နောက် အတိကာယလည်း—တောက်ပထင်ရှားသော ရာක්ෂသဘုရင်၏သား၊ မျှားသမားတို့အနက် အထူးထင်ရှားသူ—အလွန်ကောင်းမြတ်သည့် စစ်ရထားကို တက်စီး하였다။
Verse 26
सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंस्वनुकर्षंसुकूबरम् ।तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम् ।।।।
ထိုရထားသည် လှပသောဘီးအလယ်တိုင်များ၊ ခိုင်မာသောချိတ်ဆက်မှုများ၊ အားကောင်းသောအက်ဆယ်များနှင့် မာကျောသောရှေ့တိုင် (ကူဗရ) ကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ မြားအုံနှင့် လေးတို့၏တောက်ပမှုကြောင့် လင်းလက်နေပြီး လှံ၊ ဓားနှင့် သံဂဒာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
Verse 27
सकाञ्चनविचित्रेणमकुटेनविराजता ।भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभासयन् ।।।।
အံ့ဖွယ်ရွှေမကူဋ်၏တောက်ပမှုနှင့် အလှဆင်အလင်္ကာများကြောင့် သူသည် မေရုတောင်ကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်၍ မိမိ၏ရောင်ခြည်ဖြင့် အရာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
Verse 28
स रराजरथेतस्मिन् राजसूनुर्महाबलः ।वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ।।।।
ထိုရထားပေါ်တွင် အင်အားကြီးမားသော မင်းသားသည် ထင်ရှားတောက်ပလျက်ရှိပြီး၊ ရာක්ෂသစစ်သူရဲများအနက် ကျားကဲ့သို့ ရဲရင့်သူများက ဝိုင်းရံထားသည်—ဒေဝတော်များအလယ်၌ ဝဇ္ရကိုင် အိန္ဒြာကဲ့သို့ပင်။
Verse 29
हयमुच्चैश्श्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम् ।मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः ।।।।
နရာန္တကသည် အုစ္စೈရှ္ရဝသကဲ့သို့ နာမည်ကြီးသော အဖြူရောင် ကိုယ်ထည်ကြီးမားသည့် မြင်းတစ်ကောင်ပေါ်သို့ တက်စီး하였다။ ရွှေအလင်္ကာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး စိတ်ကူးကဲ့သို့ လျင်မြန်သည်။
Verse 30
गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ।।।।
မီးလောင်သော ကြယ်တံခွန်ကဲ့သို့ လှံကို ဆုပ်ကိုင်လျက် နရာန္တကသည် တောက်ပလင်းလက်လာ၏—မော်ရ်ခေါင်းတံဆိပ်ရှိသော ဂုဟ (စကန္ဒ) သည် မိမိ၏ သက္တိ-လှံကို ကိုင်ဆောင်သကဲ့သို့။
Verse 31
देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।।।।
ဒေဝါန္တကသည် ဝဇ္ရကဲ့သို့ ခိုင်မာသော အလင်္ကာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့် သံပရိဃကို ယူဆောင်လေ၏။ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုပ်ကိုင်ရာတွင် တောင်ကို မြှောက်ထားသော ဗိဿနု၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို တုပသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
Verse 32
महापार्श्वोमहाकायोगदामादायवीर्यवान् ।विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे ।।।।
ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမား၍ သတ္တိဗလပြည့်ဝသော မဟာပါရ္ශ්ဝသည် ဂဒါကို ယူဆောင်ကာ စစ်မြေပြင်တွင် လင်းလက်တောက်ပ၏—လက်ထဲတွင် တုတ်လက်နက်ကို ကိုင်ထားသော ကုဗေရကဲ့သို့။
Verse 33
तेप्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्यास्सुराइव ।तान् गजैश्चतुरङ्गैश्चरथैश्चाम्बुन्दिस्स्वनैः ।।।।अनूत्पेतुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः ।
မဟာသတ္တိရှိသော မင်းသားတို့သည် အမရာဝတီ၏ ဒေဝတားများကဲ့သို့ ထွက်ခွာကြ၏။ ထို့နောက် အလွန်ကောင်းမြတ်သော လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်သည့် မဟာရက္ခသတို့သည် ဆင်၊ မြင်းနှင့် မိုးတိမ်မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ မြည်ဟည်းသော စစ်ရထားများနှင့်အတူ လိုက်ပါလာကြ၏။
Verse 34
तेविरेजुर्महात्मानःकुमारास्सूर्यवर्चसः ।।।।किरीटिनश्रशियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे ।
မဟာသတ္တိရှိသော မင်းသားတို့သည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်ကြ၏။ မကွတ်တော်ဆောင်း၍ ရောင်ခြည်ပြည့်ဝကာ—ကောင်းကင်၌ တောက်ပသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ ထင်ရှားလင်းလက်နေကြ၏။
Verse 35
प्रगृहीताबभौतेषांशस्त्राणामावळिस्सिता ।।।।शारदाभ्रप्रतीकाशाहंसावळिरिवाम्बरे ।
သူတို့ မြှောက်တင်ထားသော လက်နက်များ၏ ဖြူစင်သော တန်းစီမှုသည် တောက်ပလင်းလက်လာသည်—ကောင်းကင်ပေါ် ဟင်္သာတန်းလို၊ သို့မဟုတ် ဆာရဒ်ရာသီ၏ တောက်ပသော မိုးတိမ်များလို။
Verse 36
मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम् ।।।।इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुस्संयुगार्थिनः ।
သေခြင်းကိုပင် သေချာသတ်မှတ်ကာ၊ သို့မဟုတ် ရန်သူတို့ကို အနိုင်ယူမည်ဟု—ဤသို့ စိတ်တည်ကြည်စွာ ချမှတ်ပြီး၊ သူရဲကောင်းတို့သည် စစ်ပွဲကို ရှာဖွေလျက် ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 37
जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान् ।।।।जगृहुश्चमहात्मानोनिर्वातायुद्धदुर्मदाः ।
မဟာရက္ခသတို့—မလျော့မရဲ၊ စစ်ပွဲအမူးအယစ်ဖြင့် မာန်ထောင်လျက်—ဟိန်းဟောက်အော်ဟစ်ကာ ရှေ့တိုးလာပြီး၊ မြားများကိုလည်း တစ်လှုပ်တစ်လှုပ် ပစ်လွှတ်ကြသည်။
Verse 38
क्ष्वेळिडितास्फोटिनिनदैश्चचाल च वसुन्दरा ।।।।रक्षसांसिंहनादैश्चसंस्फोटेवतदाम्बरम् ।
သူတို့၏ လက်ခုပ်တီးသံနှင့် ပေါက်ကွဲကွဲသံတို့၏ ဆူညံမှုကြောင့် မြေပြင်တုန်ခါလှုပ်ရှားလာသည်; ရက္ခသတို့၏ စင်္ဟနာဒဟိန်းဟောက်သံကြောင့် ကောင်းကင်တောင် ပ裂ကွဲမလို ဖြစ်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 39
अभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः ।।।।ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम् ।
စိတ်ရွှင်လန်းဟန်ဖြင့် ထွက်ခွာလာသော အင်အားကြီး ရက္ခသခေါင်းဆောင်တို့သည် ဝါနရတပ်ကို မြင်ကြသည်—စစ်ပွဲအတွက် တည်ကြည်စွာ ပြင်ဆင်လျက်၊ ကျောက်တုံးနှင့် ကျောက်တောင်ခဲများကို မြှောက်ထားကာ ပစ်ချရန် အသင့်ဖြစ်နေသည်။
Verse 40
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
မဟာသတ္တိရှိသော ဝါနရသူရဲကောင်းတို့လည်း နိုင်ရဋ (ရက္ခသ) တပ်ကို မြင်ကြ၏—ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားတို့ဖြင့် အလွန်အမင်း ထူထပ်ကျပ်တည်း၍ ခေါင်းလောင်းရာပေါင်းများစွာ၏ သံကြွေးကြွေးမြည်သံဖြင့် တုန်လှုပ်နေသည်။ မည်းမှောင်သော မိုးတိမ်အစုကြီးကဲ့သို့ မဟာလက်နက်ကြီးများကို မြှောက်ကိုင်ထားပြီး၊ မီးနှင့် နေကဲ့သို့ တောက်လောင်သော ရက္ခသတို့က အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံထားသည်။
Verse 41
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।6.69.40।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।6.69.41।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
ရန်သူတပ်အင်အား လာရောက်ချဉ်းကပ်လာသည်ကို မြင်သော်၊ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ ချိန်ထားပြီးသား ပလဝင်္ဂမ (ဝါနရ) များသည် ကျောက်တုံးကြီးများနှင့် တောင်တန်းကြီးများကို မြှောက်ယူကြ၏။ အင်အားကြီးမားသူတို့သည် အော်ဟစ်သံကြီးကို ထုတ်လွှင့်၍၊ ရက္ခသတို့၏ စိန်ခေါ်သံကို မခံနိုင်သဖြင့် ဝါနရသူရဲကောင်းတို့ကလည်း ပြန်လည်ဟိန်းဟောက်ကြ၏။
Verse 42
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।।।
ရန်သူတပ်အင်အား လာရောက်ချဉ်းကပ်လာသည်ကို မြင်သော်၊ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ ချိန်ထားပြီးသား ပလဝင်္ဂမ (ဝါနရ) များသည် ကျောက်တုံးကြီးများနှင့် တောင်တန်းကြီးများကို မြှောက်ယူကြ၏။ အင်အားကြီးမားသူတို့သည် အော်ဟစ်သံကြီးကို ထုတ်လွှင့်၍၊ ရက္ခသတို့၏ စိန်ခေါ်သံကို မခံနိုင်သဖြင့် ဝါနရသူရဲကောင်းတို့ကလည်း ပြန်လည်ဟိန်းဟောက်ကြ၏။
Verse 43
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।6.69.42।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।6.69.43।।
ထိုဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသတပ်အင်အားထဲသို့ ထိုးဝင်ကြပြီး၊ ကျောက်တုံးများကို မြှောက်ထားလျက် အရပ်ရပ် လှုပ်ရှားသွားလာကြ၏—တောင်ထိပ်များအကြား၌ တောင်ထိပ်များက လှည့်လည်သကဲ့သို့။
Verse 44
ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य।रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं।महाबलाःभीमतरंविनेदुः ।।।।
ထို့နောက် ဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင်တို့၏ တုန်လှုပ်စေသော အော်ဟစ်သံကို ကြားသော်၊ မဟာအင်အားရှိသော ရက္ခသတပ်စုတို့သည်—ရန်သူဘက်၏ ကြမ်းတမ်းသော အားတက်သံကို မခံနိုင်ကြသဖြင့်—ထို့ထက်ပင် ပိုမိုကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းဟောက်သံကို ထုတ်ကြ၏။
Verse 45
तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः ।विचेरुरुद्यतैश्शैलैर्नगाश्शिखरिणोयथा ।।।।
ထိုဝါနရတပ်ခေါင်းဆောင်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသတပ်အင်အားထဲသို့ ထိုးဝင်ကြပြီး၊ ကျောက်တုံးများကို မြှောက်ထားလျက် အရပ်ရပ် လှုပ်ရှားသွားလာကြ၏—တောင်ထိပ်များအကြား၌ တောင်ထိပ်များက လှည့်လည်သကဲ့သို့။
Verse 46
केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवङ्गमाः ।रक्षस्सैन्येषुसङ्कृद्धाःश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ।।।।
ဝါနရအချို့သည် ကောင်းကင်သို့ ခုန်တက်ကြပြီး အချို့သည် မြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ကြည်နေကြ၏။ ဒေါသပြင်းထန်လျက် သစ်ပင်နှင့် ကျောက်တုံးတို့ကို လက်နက်ပြုကာ ရက္ခသတပ်တန်းများအတွင်း လှည့်လည်တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 47
द्रुमांश्चविपुलस्कन्थान् गृह्यवानरपुङ्गवाः ।तद्युद्धमभवद्घोरंरक्षोवानरसङ्कुलम् ।।।।
ဝါနရခေါင်းဆောင်အထက်မြတ်တို့သည် တံတားကြီးသော သစ်ပင်များကို ဆွဲယူကာ တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် ထိုစစ်ပွဲသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာပြီး ရက္ခသနှင့် ဝါနရတို့ ပေါင်းစည်းထူထပ်နေ၏။
Verse 48
तेपादपशिलाश्शैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम् ।बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः ।।।।
ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားရှိသော ဝါနရတို့သည် မြားမိုးကြီးဖြင့် တားဆီးခံနေရသော်လည်း သစ်ပင်၊ ကျောက်တုံးနှင့် တောင်ကျောက်ခဲများကို မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော “မိုး” ကဲ့သို့ ပစ်ချလွှတ်ကြ၏။
Verse 49
सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः ।शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ।।।।
စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် ရာක්ෂသတို့နှင့် ဝါနရတို့သည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်သံကို ထွက်ပေါ်စေကြ၏။ ထို့နောက် မျောက်တပ်တို့သည် ကျောက်တုံးများဖြင့် ယာတုဓာနတို့ကို ကြေမွပျက်စီးစေကြ၏။
Verse 50
नर्जघ्नुस्संयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान् ।केचिद्रथगतावनीरान्गजवाजिगतानपि ।।।।
တိုက်ပွဲအလယ်၌ ဒေါသထန်လျက် သူတို့သည် ကာဝတ်နှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စစ်သူရဲများကို သတ်ဖြတ်ကြ၏။ အချို့က ရထားပေါ်ရှိ သူရဲကောင်းများကိုလည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် မြင်းစီးသူများကိုပါ လဲကျစေကြ၏။
Verse 51
निर्जघ्नुस्सहसाऽप्लुत्ययातुधानान् प्लवङ्गमाः ।शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।।।।चेरुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुङ्गवाः ।
မျောက်တပ်တို့သည် ရုတ်တရက် အားပြင်းစွာ ခုန်တက်ကာ ယာတုဓာနတို့ကို တိုက်ခိုက်၍ လဲကျသေဆုံးစေကြ၏။ ထိုနေရာ၌ ရာක්ෂသတို့၏ ထိပ်တန်းသူရဲများသည်—လက်သီးထိုးနှက်ခံရ၍ ကိုယ်ခန္ဓာများ ကျောက်တောင်ထိပ်များပေါ်သို့ ပြန့်ကျဲကာ မျက်လုံးများ ထွက်လုမတတ်—ယိမ်းယိုင်၍ လဲကျကာ အော်ဟစ်ကြ၏။
Verse 52
राक्षसाश्चशरैस्तीक्ष्णैर्बिदुःकपिकुञ्जरान् ।।।।शूलमुद्गरखडगैश्चजघ्नुःप्रासैश्चशक्तिभिः ।
ရာක්ෂသတို့လည်း ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ဆင်ကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော မျောက်သူရဲကောင်းများကို ထိုးဖောက်ကြ၏။ ထို့ပြင် သုံးခွ၊ ဂဒါ၊ ဓား၊ လှံနှင့် ပစ်လှံတို့ဖြင့်လည်း ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ကြ၏။
Verse 53
अन्योन्यंपातयामासुःपरस्परजयैषिणः ।।।।रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्रवानरराक्षसाः
ထိုနေရာ၌ ဝါနရနှင့် ရာක්ෂသတို့သည် ရန်သူတို့၏ သွေးဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါများ လိမ်းကျံနေကြပြီး၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အနိုင်ရလိုစိတ်ပြင်းပြကာ အကြိမ်ကြိမ် အပြန်အလှန် ပစ်ချလဲကျစေကြ၏။
Verse 54
ततश्शैलैश्चखडगैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।।।।मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता ।
ထို့နောက် ဝါနရနှင့် ရာක්ෂသတို့ ပစ်လွှတ်ကြသော ကျောက်တုံးများနှင့် ဓားများကြောင့် ခဏတစ်စတွင်ပင် မြေပြင်သည် ဖုံးလွှမ်းသွားကာ သွေးဖြင့် ရေလျှံသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။
Verse 55
विकीर्णैःपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः ।।।।आसीद्वसुमतीपूर्णातदायुद्धमदान्वितैः ।
ထိုအခါ မြေပြင်သည် စစ်မောဒ်ဖြင့် မူးယစ်နေသော မလှုပ်မယှက် ရန်သူဖျက်ဆီးသူ ရာක්ෂသတို့၏ တောင်တန်းကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာများဖြင့် နေရာအနှံ့ ပြည့်နှက်သွား၏။
Verse 56
आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः ।।।।पुनरङ्गैस्तदाचक्रुरासन्नायुद्धमद्भुतम् ।
ဝါနရတို့က ပစ်ချ၍ လဲကျစေသဖြင့်၊ တြိရှူလ်များလည်း ကျိုးပဲ့သွားသော်လည်း၊ တိုက်ခိုက်သူတို့သည် ထပ်မံနီးကပ်လာကာ—အံ့ဩဖွယ်ကောင်းစွာ—ကိုယ်အင်္ဂါများဖြင့်ပင် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 57
वानरान्वानरैरेवजघ्नुस्तेनैरृतर्षभाः ।।।।राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि ।
နွားထီးကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော ရာක්ෂသတို့သည် ဝါနရတို့ကို ဝါနရအခြားသူများကို လက်နက်ကဲ့သို့ အသုံးပြု၍ ထိုးနှက်ကြ၏။ ဝါနရတို့လည်း ရာක්ෂသတို့ကို ရာක්ෂသအခြားသူများကို လက်နက်ကဲ့သို့ အသုံးပြု၍ ထိုးနှက်ကြ၏။
Verse 58
आक्षिप्य च शिलास्तेषांनिजघ्नाराक्षसाहरीन् ।।।।तेषांचाछचिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः ।
ရက္ခသတို့သည် ကျောက်တုံးများကို ဆွဲယူကာ ဝါနရတို့ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ကြ၏။ ဝါနရတို့ကလည်း သူတို့၏ လက်နက်များကို ဆုတ်ခွာလုယူပြီး ရက္ခသတို့ကို ပြန်လည်သတ်ဖြတ်ကြ၏။
Verse 59
निजघ्नुश्शैलशूलार्स्सैर्भिभिदुश्चपरस्परम् ।।।।सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसावानराः ।
စစ်မြေပြင်၌ ရက္ခသနှင့် ဝါနရတို့သည် ကျောက်တုံး၊ တြိရှူလ၊ လှံတံတို့ဖြင့် အပြန်အလှန် ထိုးနှက်ကာ ခွဲဖောက်ကြပြီး၊ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်ကြ၏။
Verse 60
छिन्नवर्णतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः ।।।।रुधिरंप्रसृतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः ।
ဝါနရတို့၏ လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရသော ရက္ခသတို့သည် ကာကွယ်အဝတ်အစားနှင့် သံကာများ ပျက်စီးပြတ်တောက်ကာ ထိုနေရာ၌ သွေးများ ယိုစီးလျက်—ခွဲကွာသွားသော သစ်ပင်မှ အရည်စိမ့်ထွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 61
रथेन च रथंचापिवारणेनैववारणम् ।।।।हयेन च हयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे ।
စစ်ပွဲ၌ ဝါနရအချို့သည် ရထားကို ရထားနှင့်၊ ဆင်ကို ဆင်နှင့်၊ မြင်းကို မြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်ထိုးနှက်ကာ အပြန်အလှန် ချိုးဖျက်ကြ၏။
Verse 62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैश्शरैः ।।।।राक्षसावानरेन्द्राणांबिभिदुःपादपान् शिलाः ।
မြှားထက်မြက်များ—ခွာပုံခေါင်း၊ လဝက်ပုံခေါင်းနှင့် ဘ္ဟလ္လ ခေါင်းမြှားတို့ဖြင့်—ရက္ခသတို့သည် ဝါနရခေါင်းဆောင်များက ကိုင်ဆောင်လာသော သစ်ပင်များနှင့် ကျောက်တုံးများကို ခွဲဖျက်ပစ်하였다။
Verse 63
विकीर्णैपर्वताग्रैश्चद्रुमैछशिनैश्चसंयुगे ।।।।हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाऽभवत् ।
ထိုစစ်ပွဲတွင် တောင်ထိပ်များကွဲကြေ၍ သစ်ပင်များလဲကျကာ ပြန့်ကျဲနေပြီး၊ ဝါနရနှင့် ရက္ခသတို့လည်း လဲကျသေဆုံးနေသဖြင့် မြေပြင်သည် သွားလာရန် ခက်ခဲသွား하였다။
Verse 64
तेवानरागर्वितहृष्टचेष्टास्सङ्ग्राममासाद्यभयंविम ।युद्धंस्मसर्वेसहराक्षसैस्सैयुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ।।।।
ထိုဝါနရတို့သည် ဂုဏ်မာန်နှင့် ဝမ်းမြောက်ဟန်အမူအရာဖြင့် စစ်မြေသို့ ရောက်လာကာ ကြောက်ရွံ့မှုကို ပယ်ချပြီး၊ စိတ်ဓာတ်မယိုင်မလဲဖြင့် ရက္ခသတို့နှင့် အားလုံးပေါင်း၍ တိုက်ခိုက်ကြ하였다။
Verse 65
तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ।।।।
ထိုကြမ်းတမ်း၍ ဆူညံသော တိုက်ပွဲကြီး ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေစဉ်—ဝါနရတို့ ဝမ်းမြောက်ဟစ်အော်ကာ ရက္ခသတို့ လဲကျသွားကြသဖြင့်—မဟာရိသီများနှင့် ဒေဝဂဏတို့သည် ဝမ်းမြောက်သံကို မြင့်မြတ်စွာ ထွက်ဟစ်ကြ하였다။
Verse 66
ततोहयंमारुततुल्यवेगमारुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य ।नरान्तकोवानरराजसैन्यंमहार्णवंमीनइवाविवेश ।।।।
ထို့နောက် နရာန္တကသည် လေကဲ့သို့ မြန်သော မြင်းပေါ်တက်စီး၍ ထက်မြက်သော လှံကို ကိုင်ဆောင်ကာ ဝါနရမင်း၏ စစ်တပ်အတွင်းသို့ မဟာသမုဒ္ဒရာထဲသို့ ငါးဝင်သကဲ့သို့ ထိုးဝင်သွား하였다။
Verse 67
स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।।।।
အင်ဒြာ၏ ရန်သူ မဟာဝီရ နာရန်တကသည် တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော လှံဖြင့် ဝါနရ ၇၀၀ ကို ထိုးဖောက်ချေမှုန်း၍၊ ခဏတစ်ခဏအတွင်း မျောက်ခေါင်းဆောင်အထွတ်အမြတ်တို့၏ စစ်တပ်ကို လဲကျစေ하였다။
Verse 68
ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ।।।।
ဝိဒ္ဓာဓရ မဟာရသီတို့သည် ထိုမဟာတ္မာကို မြင်းကျောပေါ်တွင် ခိုင်မြဲစွာ တည်နေပြီး ဝါနရစစ်တန်းများအတွင်း လှုပ်ရှားသွားလာနေသည်ကို မြင်တွေ့ကြ하였다။
Verse 69
स तस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः ।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ।।।।
သူ၏လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် အသားနှင့်သွေးကန့်ကွက်ကန့်ကွက် ရွံ့ကန့်ကွက်ဖြစ်သွားသော လမ်းတစ်လျှောက်ကို မြင်ရပြီး၊ တောင်တန်းကဲ့သို့ ကြီးမားသော လဲကျသေဆုံးသည့် ဝါနရများဖြင့် အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းနေ하였다။
Verse 70
यावद्विक्रमितुंबुधदिंचक्रुःप्लवगपुङ्गवाः ।तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः ।।।।
မျောက်ခေါင်းဆောင်အထွတ်အမြတ်တို့သည် ရှေ့တိုးရန် စိတ်ဓာတ်ကိုတောင် မတည်ဆောက်နိုင်သေးမီ နာရန်တကသည် သူတို့ကို ကျော်လွန်ဝင်ရောက်၍ ထိုးဖောက်ချေမှုန်းသွား하였다။
Verse 71
ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।।।।तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ।
သူသည် မီးက တောကို လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ဝါနရစစ်တပ်ကို လောင်ကျွမ်းစေ하였다။ တောနေဝါနရတို့က သစ်ပင်များနှင့် ကျောက်တောင်များကို ဆွဲထုတ်လှန်တင်နေစဉ်တိုင်အောင်၊ လှံထိုးဒဏ်ကြောင့် သူတို့သည် မိုးကြိုးဖြင့် ခွဲကွဲသွားသော တောင်တန်းများကဲ့သို့ လဲကျသွားကြသည်။
Verse 72
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।।।
စစ်ပွဲအလယ်၌ မီးလောင်တောက်ပသော လှံကို မြှောက်ကိုင်လျက် အင်အားကြီး နရာန္တကသည် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးသို့ လှည့်လည်သွားလာ하였다။ စစ်မြေပြင်တစ်ဝိုက်ကို အကုန်လုံး ဖိနှိပ်ချေမှုန်းသကဲ့သို့၊ မိုးရာသီကာလ၌ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 73
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।6.69.72।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।6.69.73।।
အင်အားကြီး နရာန္တကသည် စစ်မြေပြင်၏ အရပ်လေးမျက်နှာလုံးသို့ လှည့်လည်၍ အရပ်ပတ်လုံးကို ဖိနှိပ်ချေမှုန်းသွားသည်—မိုးရာသီကာလ၌ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းကဲ့သို့။
Verse 74
न शेकुर्भाषितुंवीरा न स्थातुंस्पन्दितुंभयात् ।उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान् ।।।।
ဝါနရသူရဲကောင်းတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် စကားမပြောနိုင်၊ မရပ်တည်နိုင်၊ လှုပ်ရှားရန်တောင် မတတ်နိုင်ကြ။ သို့သော် အင်အားပြည့်ဝသော သူသည် ခုန်တက်သူ၊ တည်ငြိမ်နေသူ၊ ရှေ့သို့သွားသူ အားလုံးကို လှံဖြင့် ထိုးဖောက်သွား하였다။
Verse 75
एकेनानन्तकल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा ।भग्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले ।।।।
လှံတစ်ချောင်းတည်းဖြင့်—ကံကြမ္မာကဲ့သို့ သေမင်းဆန်၍ နေမင်း၏ တောက်ပမှုကဲ့သို့ ရောင်လင်းသော—သူသည် ဝါနရတပ်တန်းများကို ချိုးဖျက်ကာ ပြိုကွဲစေပြီး၊ ရှုံးနိမ့်သော စစ်သည်တို့သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားကြသည်။
Verse 76
वज्रनिष्पेषदृशंप्रासस्याभिनिपातनम् ।न शेकुर्वानरास्सोढुंतेविनेदुर्महास्वनम् ।।।।
လှံတံကျရောက်သည့် ထိုးနှက်မှုသည် ဝဇ္ဇရ၏ ချေဖျက်သံတူကာ၊ ဝါနရတို့ မခံနိုင်ကြ၍ အလွန်ကြီးမားသော ဟိန်းသံဖြင့် အော်ဟစ်ကြ၏။
Verse 77
पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे ।वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव ।।।।
ကျဆုံးသွားသော ဟရိသူရဲကောင်းတို့၏ ကိုယ်ရုပ်များသည် ထင်ရှားစွာ တောက်ပလင်းလက်၍၊ ဝဇ္ဇရဖြင့် ခွဲကွဲသွားသော တောင်ထိပ်များ ပြိုကျသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 78
येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः ।तेस्वस्थावानरश्रेष्ठास्सुग्रीवमुपतस्थिरे ।।।।
ယခင်က ကုမ္ဘကဏ္ဏ၏ လက်ဖြင့် လဲကျခဲ့သော စိတ်ဓာတ်ကြီးမားသည့် ဝါနရအထက်တန်းတို့သည် ယခု ပြန်လည်ကျန်းမာကောင်းမွန်လာကာ သုဂ္ဂရီဝ၏ ရှေ့သို့ သွားရောက်ရပ်တည်ကြ၏။
Verse 79
विप्रेक्षमाणस्सुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम् ।नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः ।।।।
ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြည့်ရှုနေသော သုဂ္ဂရီဝသည် နရာန္တကကို ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်၍ ဝါနရတပ်မဟာသည် ဒီဘက်ဟိုဘက် ပြေးလွှားကာ ပြိုကွဲသွားနေသည်ကို မြင်၏။
Verse 80
विद्रुतांवाहिनींदृष्टवा स ददर्शनरान्तकम् ।गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।।।।
မိမိတပ်ဖွဲ့များ ထွက်ပြေးကွဲပြားသွားသည်ကို မြင်လျှင်၊ သူသည် မြင်းပေါ်၌ တည်ငြိမ်စွာ စီးနင်း၍ လှံကို ကိုင်ဆောင်ကာ ရှေ့သို့ တိုးလာသော နရာန္တကကို တွေ့မြင်하였다။
Verse 81
अथोवाचमहातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम् ।।।।
ထို့နောက် တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော ဝါနရအုပ်စိုးရှင် စုဂရీవသည်၊ အင်ဒြ (ရှက္က) နှင့်တူညီသော စွမ်းရည်ရှိသည့် မင်းသား အင်္ဂဒ ဝီရသူရဲကို ခေါ်၍ မိန့်ကြား하였다။
Verse 82
गच्छत्वंराक्षसंवीरोयोऽसौतुरगमास्थितः ।क्षोभयन्तहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय ।।।।
“သွားလော့၊ ဝီရသူရဲ။ မြင်းပေါ်၌ ထိုင်နေ၍ ဝါနရတပ်ကို လှုပ်ရှားအနှောင့်အယှက်ပေးနေသော ရာක්ෂသကို ချက်ချင်းနှိမ်နင်းလော့။ သူ၏အသက်ကို လျင်မြန်စွာ ခွဲခွာစေပါ။”
Verse 83
स भर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदतः ।अनीकान्मेघसङ्काशादंशुमानिववीर्यवान् ।।।।
မိမိအရှင်၏ အမိန့်ကို ကြားသိလျှင်၊ စွမ်းအားကြီးသော အင်္ဂဒသည် တပ်တန်းအတွင်းမှ ခုန်ထွက်လာ၍ မိုးတိမ်အစုအဝေးမှ နေမင်း ပေါ်ထွက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 84
शैलसङ्घातसङ्काशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः ।रराजाङ्गदसन्नद्धस्सधातुरिवपर्वतः ।।।।
ဝါနရတို့အနက် အထက်မြတ်ဆုံး အင်္ဂဒသည် ကျောက်တောင်အစုကြီးကဲ့သို့ ထင်ရှား၍၊ လက်မောင်းကွင်းများဖြင့် အလှဆင်ထားသဖြင့် သတ္တုကြောများပါသော တောင်တန်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်하였다။
Verse 85
निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान् ।नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।।।।
လက်နက်မကိုင်ထားသော်လည်း တေဇောအလင်းတောက်ပ၍ လက်သည်းနှင့် သွားကိုသာ လက်နက်အဖြစ်ထားကာ ဝါလီ၏သား အင်္ဂဒသည် နရာန္တကထံသို့ တိုးဝင်ပြီး စကားတော်ဆို하였다။
Verse 86
तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि ।अस्मिन्वज्रसमस्पर्शंप्रासंक्षिपममोरसि ।।।।
“ရပ်စမ်း! ဒီသာမန်မျောက်တွေကို အားကိုးပြီး မင်းဘာလုပ်နိုင်မလဲ။ ဗဇ္ရထိတွေ့သကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော လှံကို ငါ့ရင်ဘတ်ပေါ်သို့ ပစ်ချလိုက်!”
Verse 87
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।
အင်္ဂဒ၏စကားကိုကြားသော် နရာန္တကသည် ဒေါသမီးတောက်လောင်ကာ သွားဖြင့်နှုတ်ခမ်းကိုကိုက်၍ မြွေကဲ့သို့ ဟစ်ဆစ်လေ၏။ ထို့နောက် က怒ဖြင့် ဝါလီ၏သား အင်္ဂဒထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော လှံကို အင်္ဂဒထံသို့ အားကြီးစွာ ပစ်လွှတ်하였다။ သို့ရာတွင် ဗဇ္ရကဲ့သို့ အင်္ဂဒ၏ရင်ဘတ်ကို ထိခိုက်သော် လှံသည် ကွဲပျက်၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွား하였다။
Verse 88
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।6.69.87।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।6.69.88।।
အင်္ဂဒ၏စကားကိုကြားသော် နရာန္တကသည် ဒေါသမီးတောက်လောင်ကာ သွားဖြင့်နှုတ်ခမ်းကိုကိုက်၍ မြွေကဲ့သို့ ဟစ်ဆစ်လေ၏။ ထို့နောက် က怒ဖြင့် ဝါလီ၏သား အင်္ဂဒထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော လှံကို အင်္ဂဒထံသို့ အားကြီးစွာ ပစ်လွှတ်하였다။ သို့ရာတွင် ဗဇ္ရကဲ့သို့ အင်္ဂဒ၏ရင်ဘတ်ကို ထိခိုက်သော် လှံသည် ကွဲပျက်၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွား하였다။
Verse 89
तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नंसुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम् ।तलंसमुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमतस्यजघानमूर्ध्नि ।।।।
လှံကွဲပျက်၍ လဲကျနေသည်ကို—ဂရုဍက မြွေကွင်းကို ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့—မြင်သော် ဝါလီ၏သားသည် လက်ဖဝါးကို မြှောက်ကာ ထိုသူ၏မြင်းခေါင်းပေါ်သို့ ထိုးနှက်하였다။
Verse 90
निमग्नतालुस्फ्सुटिताक्षितारोनिष्क्रान्तजिह्वोऽचलसन्निकाशः ।स तस्यवाजीनिपपातभूमौतलप्रहारेणविशीर्णमूर्धा ।।।।
အင်္ဂဒ၏ လက်ဖဝါးထိုးနှက်မှုကြောင့် တောင်တန်းကဲ့သို့ ကြီးမားသော မြင်းသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏။ ခေါင်းကွဲပျက်၍ ပါးခွံကျုံ့ဝင်ကာ မျက်လုံးအမြင်အိမ်များ ပျက်စီးပြီး လျှာလည်း ပြင်ပသို့ ထွက်လာ하였다။
Verse 91
नरान्तकःक्रोधवशंजगामहतंतुरङ्गंपतितंनिरीक्ष्य ।स मुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावोजघानशीर्षेयुधि वालिपुत्रम् ।।।।
မိမိမြင်း သေဆုံး၍ လဲကျသည်ကို မြင်လျှင် နရာန္တက သည် အလွန်အမျက်ထွက်၍ လက်သီးကိုမြှောက်ကာ ဝါလီ၏သား ၏ ဦးခေါင်းကို ရိုက်နှက်လေသည်။
Verse 92
अथाङ्गदोमुष्टिविशीर्णमूर्धासुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम् ।मुहुर्विजज्वालमुमोहचापिसंज्ञांसमासाद्यविसिष्मिये च ।।।।
ထိုအခါ လက်သီးဒဏ်ကြောင့် ဦးခေါင်းကွဲသွားသော အင်္ဂဒ သည် ပူနွေးသော သွေးများ ဒလဟော စီးကျလာသည်။ သူသည် ခေတ္တမျှ မူးမေ့သွားသော်လည်း သတိပြန်ရလာသောအခါ အံ့အားသင့်သွားသည်။
Verse 93
अथाङ्गदोमृत्युसमानवेगंसंवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम् ।निपातयामासतदामहात्मानरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः ।।।।
ထို့နောက် ကြီးမြတ်သောစိတ်ရှိသည့် အင်္ဂဒ သည် သေမင်းကဲ့သို့ လျင်မြန်ပြီး တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ လေးလံသော လက်သီးကိုဆုပ်၍ နရာန္တက ၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးချလိုက်သည်။
Verse 94
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षाज्वालावमन्शोणितदिग्धगात्रः ।नरान्तकोभूमितलेपपातयथाऽचलोवज्रनिपातभग्नः ।।।।
ထိုလက်သီးချက်ကြောင့် ရင်ဘတ်ကြေမွကာ သွေးများလူးလျက် မီးလျှံများအန်ထုတ်ရင်း နရာန္တကသည် မိုးကြိုးပစ်ခံရ၍ ပြိုကွဲသွားသော တောင်ကြီးကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားလေသည်။
Verse 95
अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानांवनौकसांचैवमहाप्रणादः ।बभूवतस्मिन्निहतेऽग्य्रवीर्येनरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये ।।।।
ထို့နောက် ဗာလီ၏သားသည် စွမ်းအားအကြီးဆုံးဖြစ်သော နရာန္တကကို တိုက်ပွဲတွင် သတ်ဖြတ်လိုက်သောအခါ ကောင်းကင်ရှိ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဝါနရစစ်သည်များအကြား အောင်ပွဲခံ သံပြိုင်ဟစ်ကြွေးသံကြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
Verse 96
अथाङ्गदोराममनःप्रहर्षणंसुदुष्करं त त्कृतवाहनिविक्रमम् ।विसिष्मियेसोऽप्यतिवीर्यविक्रमपुनश्चयुद्धे स बभूवहर्षितः ।।।।
ထိုအခါ ရာမမင်းသားသည် စိတ်နှလုံး ဝမ်းမြောက်လျက် အင်္ဂဒသည် ဤမျှခက်ခဲသော သူရဲကောင်းအလုပ်ကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်ကို အံ့သြတော်မူ၏။ အလွန်အင်အားကြီးမားသော အင်္ဂဒသည်လည်း ဝမ်းမြောက်ကာ တိုက်ပွဲဝင်ရန် ထပ်မံအသင့်ဖြစ်နေလေသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts grief-driven collapse with rajadharma: Trisira critiques Rāvaṇa’s public wailing and urges decisive action, while Aṅgada models disciplined courage by confronting a mass-killing threat (Narāntaka) to protect the fleeing Vānara host.
Leadership is tested by adversity: authority without emotional regulation becomes strategically costly. The Sarga teaches that courage and clarity—expressed through timely counsel and targeted intervention—can reverse panic and re-stabilize a community under siege.
The battlefield before Laṅkā is framed through martial-cultural markers: pradakṣiṇa (clockwise circumambulation) as a departure rite, protective anointing with herbs and fragrances, and the vivid war-scape of elephants, chariots, storm-like noise, and rock-and-tree weaponry characteristic of the Vānara mode of combat.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.