Kishkindha Kanda Sarga 9 - Valmiki Ramayana | Burmese | Vedapath

Valmiki

Kishkindha KandaSarga 926 Verses

Sarga 9

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः (Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode)

किष्किन्धाकाण्ड

ဤအခန်းတွင် သုဂြိတ်သည် ရာမမင်းသားအား မိမိနှင့် အစ်ကိုတော် ဝါလီတို့အကြား ရန်ငြိုးဖွဲ့ရသည့် အကြောင်းရင်းကို လျှောက်တင်သည်။ မာယာဝီ အမည်ရှိသော နတ်ဆိုးတစ်ပါးသည် ဝါလီအား စိန်ခေါ်ခဲ့ရာ ဝါလီသည် ၎င်းနောက်သို့ လိုက်၍ ဂူတစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်သွားခဲ့ပြီး သုဂြိတ်အား ဂူဝတွင် စောင့်နေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ဂူထဲမှ သွေးများ စီးကျလာသည်ကို မြင်သောအခါ သုဂြိတ်သည် ဝါလီ သေဆုံးပြီဟု အထင်မှားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သုဂြိတ်သည် ဂူဝကို ကျောက်တုံးကြီးဖြင့် ပိတ်ဆို့ကာ တိုင်းပြည်သို့ ပြန်လာပြီး ဘုရင်အဖြစ် နန်းတင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဝါလီသည် မာယာဝီကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အသက်ရှင်လျက် ပြန်လာခဲ့ရာ သုဂြိတ် နန်းတက်နေသည်ကို မြင်၍ အလွန်အမျက်ထွက်ခဲ့သည်။ သုဂြိတ်သည် မိမိ၏ သရဖူကို ဝါလီ၏ ခြေရင်း၌ ချကာ ရိုသေစွာ တောင်းပန်သော်လည်း ဝါလီသည် ခွင့်မလွှတ်ဘဲ ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

Shlokas

Verse 1

वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठश्शत्रुनिषूदनः।पितुर्बहुमतो नित्यं ममापि च तथा पुरा4.9.1।।

ဝါလီဟူသော အမည်ရှိသော ငါ၏အစ်ကိုကြီးသည် ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းနိုင်သူ ဖြစ်၏။ အဖေက သူ့ကို အမြဲတမ်း အလွန်တန်ဖိုးထားခဲ့သကဲ့သို့ ယခင်က ငါလည်း ထိုနည်းတူပင် လေးစားခဲ့၏။

Verse 2

पितर्युपरतेऽस्माकं ज्येष्ठोऽयमिति मन्त्रिभिः।कपीनामीश्वरो राज्ये कृतः परमसम्मतः4.9.2।।

အဖေတော် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မန္တ្រីများသည် “ဤသူသည် အကြီးဆုံး” ဟု သဘောတူညီကာ အားလုံး၏ အပြည့်အဝ သဘောတူညီမှုဖြင့် သူကို နိုင်ငံတော်၌ ဝါနရတို့၏ အရှင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ကြသည်။

Verse 3

राज्यं प्रशासतस्तस्य पितृपैतामहं महत्।अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः4.9.3।।

သူသည် အဖေတော်နှင့် ဘိုးဘွားတို့မှ ဆက်ခံလာသော ကြီးမြတ်သည့် နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်နေစဉ် ကျွန်ုပ်သည် အချိန်တိုင်း ဦးညွှတ်နမස්ကာရပြု၍ နာခံကာ အစေခံတစ်ယောက်ကဲ့သို့ သူ၏ဘေး၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်။

Verse 4

मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः।तेन तस्य महद्वैरं स्त्रीकृतं विश्श्रुतं पुरा4.9.4।।

ဒုန္ဒုဘီ၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သော မာယာဝီ ဟူသော တေဇောဓာတ်ကြီးသူတစ်ဦးရှိ၏။ အတိတ်ကာလ၌ မိန်းမတစ်ဦးကြောင့် သူနှင့် ဝါလီအကြား လွန်စွာကြီးမား၍ လူသိများသည့် ခါးသီးသော ရန်ငြိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

Verse 5

स तु सुप्तजने रात्रौ किष्किन्धाद्वारमागतः।नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद्रणे4.9.5।।

လူအများ အိပ်ပျော်နေသော ညတစ်ည၌ သူသည် ကိစ္ကိန္ဓာ တံခါးဝသို့ ရောက်လာပြီး ဒေါသပြင်းထန်စွာဖြင့် ဟိန်းဟောက်ကာ ဝါလီကို စစ်ပွဲသို့ ခေါ်ထုတ်စိန်ခေါ်하였다။

Verse 6

प्रसुप्तस्तु मम भ्राता नर्दितं भैरवस्वनम्।श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात्तदा4.9.6।।

အိပ်ပျော်နေသော်လည်း ငါ့အစ်ကို ဝါလီသည် ထိတ်လန့်ဖွယ် ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းသံကို ကြားသော် မခံနိုင်တော့ဘဲ ချက်ချင်း အလျင်အမြန် ခုန်ထွက်သွား၏။

Verse 7

स तु वै निस्सृतः क्रोधात्तं हन्तुमसुरोत्तमम्।वार्यमाणस्तत स्त्रीभिर्मया च प्रणतात्मना4.9.7।।

ဒေါသထွက်လျက် သူသည် အထက်မြတ်ဆုံး အသူရကို သတ်ရန် ထွက်လာ၏။ သို့ရာတွင် မိန်းမများနှင့် ငါ—စိတ်နှိမ့်ချ၍ နမော်နမိတ်ဖြင့်—တားဆီးရန် ကြိုးစားကြ၏။

Verse 8

स तु निर्धूय ताः सर्वा निर्जगाम महाबलः।ततोऽहमपि सौहार्दान्निस्सृतो वालिना सह4.9.8।।

အင်အားကြီးမားသူသည် သူတို့အားလုံးကို တိုက်လှန်ပယ်ချကာ ထွက်သွား၏။ ထို့နောက် ငါလည်း ညီအစ်ကိုမေတ္တာကြောင့် ဝါလီနှင့်အတူ ထွက်သွား၏။

Verse 9

स तु मे भ्रातरं दृष्ट्वा मां च दूरादवस्थितम्।असुरो जातसन्त्रासः प्रदुद्राव ततो भृशम्4.9.9।।

သို့သော် အသူရသည် ငါ့အစ်ကိုကိုလည်းကောင်း၊ အဝေးမှ ရပ်နေသော ငါကိုလည်းကောင်း မြင်သော် ကြောက်ရွံ့စိတ်ပေါက်ကာ အလွန်လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးသွား၏။

Verse 10

तस्मिन् द्रवति सन्त्रस्ते ह्यावां द्रुततरं गतौ।प्रकाशश्च कृतो मार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छता तदा4.9.10।।

သူသည် ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးသွားသောအခါ ငါတို့နှစ်ဦးလည်း ထိုထက်ပိုမြန်စွာ လိုက်ပြေးကြ၏။ ထိုအချိန်တွင် လမင်းထွက်လာသဖြင့် လရောင်က လမ်းကို ထင်ရှားစွာ တောက်ပစေ၏။

Verse 11

स तृणैरावृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत्।प्रविवेशासुरो वेगादावामासाद्य विष्ठितौ4.9.11।।

အဆုရသည် အလျင်အမြန်ဖြင့် မြေကြီးအတွင်းရှိ အပေါက်ကြီးတစ်ခုထဲသို့ ဝင်သွား၏။ ထိုနေရာသည် ဝင်ရခက်ကာ မြက်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ငါတို့နှစ်ဦးလည်း ထိုနေရာသို့ ရောက်၍ ထိုတွင်ပင် တည်ငြိမ်စွာ ရပ်နေကြ၏။

Verse 12

तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः।मामुवाच तदा वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः4.9.12।।

ရန်သူသည် ဂူထဲသို့ ဝင်သွားသည်ကို မြင်လျှင် ဝါလီသည် ဒေါသ၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်သွား၏။ အာရုံများလည်း လှုပ်ရှားပူပန်နေသဖြင့် ထိုအခါ ငါ့အား ဤစကားကို ပြောကြား၏။

Verse 13

इह त्वं तिष्ठ सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः।यावत्तत्र प्रविश्याहं निहन्मि सहसा रिपुम्4.9.13।।

အို စုဂရీవ၊ ဂူဝင်ပေါက်၌ စိတ်တည်ငြိမ်၍ သတိပြုကာ ဒီမှာပဲ ရပ်နေပါ။ ငါ အတွင်းသို့ဝင်၍ ရန်သူကို ချက်ချင်း သုတ်သင်မချင်း။

Verse 14

मया त्वेतद्वचश्श्रुत्वा याचितस्स परन्तपः।शापयित्वा तु मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं महत्4.9.14।।

ငါ၏စကားကို ကြားသော် ငါက သူ့ကို တောင်းပန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရန်သူကို မီးလောင်စေသူဖြစ်သော သူသည် ငါကို သူ၏ခြေတော်၌ ကျိန်ဆိုစေပြီးနောက် ဂူကြီးအတွင်းသို့ ဝင်သွား하였다။

Verse 15

तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रस्संवत्सरो गतः।स्थितस्य मम बिलद्वारि स कालो व्यत्यवर्तत4.9.15।।

သူ ဂူအတွင်းသို့ ဝင်ပြီးနောက် တစ်နှစ်ကျော်ကာလ ကုန်လွန်သွားသည်။ ငါသည် ဂူဝင်ပေါက်၌ ရပ်စောင့်နေစဉ် ထိုကာလအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွား하였다။

Verse 16

अहं तु नष्टं ज्ञात्वा तं स्नेहादागतसम्भ्रमः।भ्रातरं न च पश्यामि पापाशङ्कि च मे मनः4.9.16।।

ချစ်ခင်မှုကြောင့် သူ ပျောက်ဆုံးသွားသည် (သေဆုံးသွားသည်ဟုတောင်) ထင်ကာ ငါ၏စိတ်သည် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် တုန်လှုပ်하였다။ ညီအစ်ကိုကို မမြင်ရသဖြင့် ငါ၏စိတ်၌ ကြောက်မက်ဖွယ် သံသယများ ပြည့်နှက်လာ하였다။

Verse 17

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात्तस्माद्विनिस्सृतम्।सफेनं रुधिरं रक्तमहं दृष्ट्वा सुदुःखितः।।4.9.17।।

ထို့နောက် အချိန်ကြာမြင့်ပြီးမှ ဂူအတွင်းမှ ဖျော်ဖျော်ထွက်လာသော အမြှုပ်ပါသွေးနီကို ငါမြင်ရသည်။ ထိုကိုမြင်၍ ငါသည် အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲ하였다။

Verse 18

नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः।निरस्तस्य च सङ्ग्रामे क्रोशतोनिस्स्वनो गुरोः4.9.18।।

ကျွန်ုပ်၏နားထဲသို့ ရောက်လာသည်မှာ အသူရတို့၏ ဟိန်းဟောက်သံသာ ဖြစ်၏။ စစ်မြေပြင်၌ တိုက်ခိုက်နေသော အကိုကြီး၏ အော်ဟစ်သံ၊ မည်သည့်အသံမျှ မကြားရဘဲ ဂုဏ်ကြီးသောအသံတိတ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့၏။

Verse 19

अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्।पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया4.9.19।।शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतस्सखे।गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिश्श्रुतम्4.9.20।।

မိတ်ဆွေ၊ ထိုလက္ခဏာများကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် ငါ့အကိုသည် သတ်ဖြတ်ခံရပြီဟု ငါသိမြင်ခဲ့၏။ ဂူဝင်ပေါက်ကို တောင်တစ်လုံးတည်းကဲ့သို့ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးဖြင့် ပိတ်ကာထားပြီး၊ ဝမ်းနည်းကြေကွဲလျက် ရေဘူဇာပူဇော်ခြင်း (ဥဒက-တർပဏ) ကို ပြုလုပ်ကာ ကိෂ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်လာခဲ့၏။ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မန္တ្រីတို့သည် အလေးအနက် စူးစမ်း၍ သိရှိသွားကြ၏။

Verse 20

Verse 21

ततोऽहं तैस्समागम्य सम्मतैरभिषेचितः।राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव4.9.21।।आजगाम रिपुं हत्वा वाली तमसुरोत्तमम्।।

ထို့နောက် ယုံကြည်ထိုက်သော မန္တ្រីတို့ စုဝေးကာ အများသဘောတူညီချက်ဖြင့် ငါ့ကို အဘိသေကာဖြင့် တင်မြှောက်ခဲ့ကြ၏။ ရာဃဝ၊ ငါသည် ထိုနိုင်ငံကို ဓမ္မနှင့် တရားမျှတမှုအတိုင်း အုပ်ချုပ်နေစဉ် ဝါလီသည် ရန်သူဖြစ်သော အသူရတို့အထဲ အမြင့်မြတ်ဆုံးကို သတ်ဖြတ်ပြီး ပြန်လည်ရောက်လာခဲ့၏။

Verse 22

अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा वाली संरक्तलोचनः।मदीयान्मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत्4.9.22।।

သို့သော် ဝါလီသည် ငါ့ကို အဘိသေကာခံပြီးသားဟု မြင်သောအခါ မျက်လုံးများသည် ဒေါသကြောင့် နီရဲလာ၏။ ငါ့မန်တ្រីတို့ကို ချည်နှောင်ကာ ငါ့အား ကြမ်းတမ်းသောစကားများ ပြောဆိုခဲ့၏။

Verse 23

निग्रहेऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव।न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातुर्गौरवयन्त्रिता4.9.23।।

ရာဃဝ၊ ထိုအပြစ်သားကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း အကိုကြီးအပေါ် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လေးစားမှုကြောင့် ငါ့ဉာဏ်သည် သူ့ကို ဆန့်ကျင်ရန် မလှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့၏။

Verse 24

हत्वा शत्रुं स मे भ्राता प्रविवेश पुरं तदा4.9.24।।मानयंस्तं महात्मानं यथावच्चाभ्यवादयम्।उक्ताश्च नाशिषस्तेन सन्तुष्टेनान्तरात्मना4.9.25।।

ရန်သူကို သတ်ပြီးနောက် ငါ့အစ်ကိုသည် ထိုအခါ မြို့တော်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သွား၏။

Verse 25

အကျွန်ုပ်သည် မဟာအတ္မာတော်ကို လေးစားပူဇော်ကာ သင့်တော်သလို ဂါရဝပြု၍ နှုတ်ဆက်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် အတွင်းစိတ်မှ အမှန်တကယ် မပျော်ရွှင်မကျေနပ်သဖြင့် အကျွန်ုပ်အား ကောင်းချီးမင်္ဂလာစကား မပေးတော်မူခဲ့။

Verse 26

नत्वा पादावहं तस्य मकुटेनास्पृशं प्रभोअपि वाली मम क्रोधान्न प्रसादं चकार सः4.9.26।।

အရှင်ပရဘုရေ၊ အကျွန်ုပ်သည် ဦးညွှတ်ကန်တော့၍ မကူဋ်ဖြင့် ထိုသူ၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို ထိကပ်ခဲ့၏။ သို့သော်လည်း ဝါလီသည် အကျွန်ုပ်အပေါ် အမျက်ကြောင့် မေတ္တာအနုဂ्रह မပြုတော်မူခဲ့။

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

Sugriva must act under uncertainty: after waiting at the cave for a long period and seeing blood flow out, he infers Vali’s death, seals the cave, performs rites, and returns—actions later interpreted as betrayal when Vali reappears.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The narrative highlights how dharma can hinge on evidence and intention: decisions based on signs (blood, silence, time) may be reasonable yet politically catastrophic, and restraint born of reverence can fail to prevent injustice when power is driven by anger.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

Key landmarks include Kishkindha and its gate, the grass-covered cave (bilam) and its entrance (biladvāra), and the sealing rock; culturally, it notes coronation by ministers and the funerary water-offering (udaka) as a response to presumed death.