Sarga 60 Hero
Kishkindha KandaSarga 6021 Verses

Sarga 60

सम्पातिवृत्तान्तः — Sampāti’s Account and the Sage Niśākara

किष्किन्धाकाण्ड

ဇဋာယုအတွက် ရေကရိယာနှင့် တർပဏ (ရေဖြင့်ပူဇော်ခြင်း) ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဝါနရတို့သည် သာယာသောတောင်ပေါ်တွင် ဂဠိဒ် စမ္ပာတီကို ဝိုင်းဝန်းထိုင်ကြသည်။ အင်္ဂဒကို အနီးတွင် မြင်ရပြီး တပ်ခေါင်းဆောင်များက ဝိုင်းရံထားသည်ကို တွေ့သဖြင့် စမ္ပာတီသည် စိတ်ချမ်းသာလာကာ အာရုံစိုက်၍ တိတ်ဆိတ်စွာ နားထောင်ရန် တောင်းဆိုပြီး မိုင်ထီလီ (စီတာ) ကို မည်သို့ သိရှိခဲ့သည်ကို အမှန်တကယ် အကြောင်းအရာဖြင့် စတင်ပြောကြားသည်။ သူသည် ယခင်က ဗိန္ဓျတောင်ထိပ်ပေါ်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည့်အကြောင်း—နေ၏ အပူရောင်ခြည်ကြောင့် တောင်ပံများ မီးလောင်ဒဏ်ရာရကာ လဲကျပြီး ခြောက်ညကြာမှ သတိပြန်ရလာသည့်အကြောင်း—ကို ပြန်လည်ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ပင်လယ်များ၊ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များ၊ ရေကန်များ၊ တောများနှင့် ဒေသအမျိုးမျိုးကို ကြည့်ရှုသုံးသပ်ရင်း မှတ်ဉာဏ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ထွက်ပေါ်လာသည်။ ထိုနေရာကို တောင်ဘက်ပင်လယ်အနီးရှိ ဗိန္ဓျတောင်တန်းဟု သတ်မှတ်ကာ နတ်တို့ကပါ လေးစားကြသည့် သန့်ရှင်းသော အာရှရမ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။ ထိုအာရှရမ်သည် တပသီ ရှင်နိသာကရ၏ အာရှရမ်ဖြစ်ပြီး ရှင်၏ ပရလောကသို့ ကွယ်လွန်ခြင်းမှ နှစ်ရှစ်ထောင် ကျော်လွန်ခဲ့ကြောင်း၊ မိမိသည် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်လာခဲ့ကြောင်း စမ္ပာတီက ဆိုသည်။ သူသည် ခက်ခဲစွာ အောက်သို့ ဆင်းကာ ထက်မြက်သော ဒರ್ಭမြက်များဖြင့် ပြည့်နေသည့် မြေပြန့်ကို ဖြတ်သန်းပြီး ရှင်ကို ရှာဖွေရန် အာရှရမ်သို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်ဟု ပြောသည်။ ထိုအခါ ရှင်နိသာကရကို မြောက်ဘက်မျက်နှာမူ၍ ရေချိုးပြီးသစ်သစ် တောက်ပသည့် တေဇောဖြင့် ထင်ရှားနေသည်ကို မြင်ရပြီး၊ ရှင်၏ ရှေ့တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ စုဝေးလာကာ နောက်တဖန် ငြိမ်သက်စွာ ဆုတ်ခွာသွားကြသည်။ ရှင်က စမ္ပာတီကို ချစ်ခင်စွာ ကြိုဆို၍ မီးလောင်သည့် တောင်ပံနှင့် ဒဏ်ရာများကို စိစစ်ကာ စမ္ပာတီနှင့် ဇဋာယုတို့ကို လေကဲ့သို့ မြန်ဆန်ပြီး ရုပ်ပြောင်းနိုင်သော ဂဠိဒ်ဘုရင်များဟု သိမှတ်သည်။ စမ္ပာတီက မိမိကို အကြီးအကဲအဖြစ် လေးစားစေလိုကြောင်း တောင်းဆိုပြီးနောက် ရှင်က စမ္ပာတီ၏ မသန်စွမ်းမှုနှင့် ဒဏ်ခတ်ခံရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းကာ နောက်ဆက်တွဲ ရှင်းလင်းချက်အတွက် အစပြုစေသည်။

Shlokas

Verse 1

ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः।उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः।।4.60.1।।

ထို့နောက် ဝန်ရခေါင်းဆောင်တို့သည် ရေဖြင့်ပူဇော်အာဃ္ယ (ရေဘုဇာ) ဆက်ကပ်၍ သန့်စင်ရေချိုးပြီးနောက်၊ လှပသောတောင်ပေါ်၌ ထိုင်ကာ ထိုလင်းတကို အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံလျက်နေကြ၏။

Verse 2

तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम्।जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत्।।4.60.2।।

အင်္ဂဒသည် ထိုင်နေပြီး ဝန်ရတို့အားလုံးက ဝိုင်းရံထားသည်ကို မြင်သော် စမ္ပာတီသည် ယုံကြည်စိတ်ချမှု ပေါ်ပေါက်လာကာ ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြင့် သူ့အား ထပ်မံ၍ ပြောဆိုလေ၏။

Verse 3

कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम।तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम्।।4.60.3।।

အို ကျွန်ုပ်၏ ဟရိ (မျောက်) များရေ၊ တိတ်ဆိတ်၍ စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်းကာ နားထောင်ကြပါ။ မိသီလာ၏ သမီးတော် မိုင်သီလီအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်သိသမျှ အမှန်တရားကို ကြေညာပြောဆိုမည်။

Verse 4

अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने।सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः।।4.60.4।।

ရှေးကာလတုန်းက ဤဝိန္ဓျတောင်၏ ထိပ်ပေါ်သို့ ကျွန်ုပ်ကျရောက်ခဲ့သည်။ နေမင်း၏ အပူကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါများ ပူလောင်ကာ နေရောင်ခြည်တို့ဖြင့် လောင်ကျွမ်းသွားခဲ့၏။

Verse 5

लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव।वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन।।4.60.5।।

ခြောက်ညကြာပြီးနောက် သတိပြန်ရလာသော်လည်း အားနည်းကာ မောဟိုက်၍ စိတ်ရှုပ်ထွေးသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ အရပ်အနှံ့ကို ကြည့်ရှုသော်လည်း မည်သည့်အရာမျှ မသိမမြင်နိုင်ခဲ့။

Verse 6

ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च।वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता।।4.60.6।।

ထို့နောက် ပင်လယ်များ၊ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များအားလုံး၊ ရေကန်များ၊ တောအုပ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို စူးစမ်းကြည့်ရှုပြီးနောက် နားလည်သဘောပေါက်မှု ပြန်လည်ရရှိလာ၏။

Verse 7

हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान्।दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः।।4.60.7।।

ပျော်ရွှင်သော ငှက်အုပ်များဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ဂူအတွင်းများနှင့် တောင်ထိပ်များစွာ ပေါများသည်ကို မြင်လျှင် ‘ဤသည်ကား တောင်ပိုင်းပင်လယ်ကမ်းနားရှိ ဝိန္ဓျတောင်ပင်’ ဟု အတည်ပြုနိုင်ခဲ့၏။

Verse 8

आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्।ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत्।।4.60.8।।

ဤနေရာအနီး၌ သန့်ရှင်းမြတ်သော အာရှရမ်တစ်ခု ရှိ၍ နတ်ဒေဝတို့ပင်လျှင် အလွန်လေးစားပူဇော်ကြ၏။ ထိုအာရှရမ်၌ ‘နိသာကရ’ အမည်ရှိ ရသီတစ်ပါးက ပြင်းထန်သော တပဿာကို ကျင့်ဆောင်နေ၏။

Verse 9

अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना।वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे।।4.60.9।।

အို ဓမ္မကိုသိမြင်သောသူတို့၊ ရှိ နိသာကရ သည် သုဝဏ္ဏဘုံ(စွာဂ္ဂ)သို့ တက်ရောက်သွားပြီးနောက်၊ သူမရှိဘဲ ဤနေရာ၌ ကျွန်ုပ်နေထိုင်လာသည်မှာ နှစ်ရှစ်ထောင် ကာလ လွန်ခဲ့ပြီ။

Verse 10

अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः।तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः।।4.60.10।।

ထို့နောက် ဗိန္ဓျတောင်ထိပ်၏ ကြမ်းတမ်းခက်ခဲသောလမ်းကြောင်းမှ တဖြည်းဖြည်း ဆင်းသက်ရင်း အလွန်ပင်ပင်ပန်းခက်ခဲစွာ၊ ထက်မြက်သော ဒರ್ಭမြက်များထူထပ်နေသည့် မြေပြင်သို့ နာကျင်ဝေဒနာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်လာခဲ့၏။

Verse 11

तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्।जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः।।4.60.11।।

ထိုရသီကို တွေ့မြင်လိုသော ဆန္ဒကြီးမားသဖြင့် အလွန်ပင်ပင်ပန်းခက်ခဲစွာ သွားရောက်ခဲ့၏။ အကြောင်းမူကား ဇဋာယုနှင့် ငါတို့သည် ယခင်ကလည်း ထိုသူထံ မကြာခဏ သွားရောက်ခဲ့ဖူးသောကြောင့်ပင်။

Verse 12

तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः।वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते।।4.60.12।।

ထိုအာရှရမ်အနီး၌ မွှေးကြိုင်သောလေများ တိုက်ခတ်နေ၏။ ပန်းမပွင့်သော သစ်ပင်တစ်ပင်မျှ မရှိသကဲ့သို့၊ အသီးမရှိသော သစ်ပင်တစ်ပင်မျှလည်း မတွေ့ရ။

Verse 13

उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः।द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम्।।4.60.13।।

သန့်ရှင်းမြတ်သော အာရှရမ်သို့ ရောက်ပြီးနောက် သစ်ပင်အမြစ်အောက်၌ ခိုလှုံနေကာ၊ ဘဂဝန် နိသာကရ ရှိ၏ ဒർശနကို မြင်လိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် စောင့်မျှော်နေ하였다။

Verse 14

अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्।कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम्।।4.60.14।।

ထို့နောက် အနီးအနား၌ တပဿာ၏ တေဇောဓာတ်ဖြင့် တောက်ပနေသော ရှိကို မြင်ရသည်။ အဘိသေက (သန့်စင်ရေချိုးပွဲ) ပြီးစီးသစ်သစ်၊ မည်သူမျှ မအနိုင်ယူနိုင်သူ၊ ပြန်လှည့်ကာ မြောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူနေ하였다။

Verse 15

तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः।परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा।।4.60.15।।

ဝက်ဝံ၊ သမင်၊ ကျား၊ ခြင်္သေ့၊ ဆင်နှင့် လှုပ်လှုပ်လျားလျား သတ္တဝါတို့သည် သူ့ကို ဝိုင်းရံ၍ ချဉ်းကပ်လာကြသည်။ ထိုသည်ကား သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ဓာတာ—ဖန်ဆင်းရှင်—ထံသို့ စုဝေးလာသကဲ့သို့ပင်။

Verse 16

ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः।प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम्।।4.60.16।।

ထို့နောက် ရှိရောက်လာသည်ကို သိမြင်သဖြင့် ထိုသတ္တဝါတို့သည် အားလုံး ဆုတ်ခွာသွားကြသည်။ ထိုသည်ကား မင်းကြီး ဝင်ရောက်လာသောအခါ အမတ်တို့နှင့်တကွ တပ်မတော်အလုံးစုံ ဆုတ်ခွာသကဲ့သို့ပင်။

Verse 17

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः।मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत।।4.60.17।।

ရှင်ရိသည် ကျွန်ုပ်ကို မြင်၍ ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်ကာ အာရှရမ်သို့ ပြန်ဝင်သွားသည်။ ခဏမျှသာကြာပြီးနောက် ပြန်ထွက်လာကာ ကျွန်ုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မေးမြန်း하였다။

Verse 18

सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते।अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके।।4.60.18।।

အို သဘောနူးညံ့သူရေ၊ သင်၏ကိုယ်ပေါ်အမွှေးအတောင်များ ပျက်လျော့ကျသွားသည်ကို မြင်ရသဖြင့် ထင်ရှားပါသည်—ဤတောင်ပံနှစ်ဖက်သည် မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင်လည်း ဒဏ်ရာများ ရှိနေပါသည်။

Verse 19

गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे।गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ।।4.60.19।।

ကျွန်ုပ်သည် ယခင်ကလည်း လေကဲ့သို့ လျင်မြန်သော ဂဓ္ဓရ် (လင်းတ) နှစ်ကောင်ကို မြင်ဖူးပါသည်။ သင်တို့နှစ်ဦးသည် လင်းတတို့အနက် မင်းတော်များဖြစ်၍ ညီအစ်ကိုတော်စပ်ကာ စိတ်ကြိုက် ရုပ်သဏ္ဌာန်ပြောင်းနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါသည်။

Verse 20

ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव।मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम।।4.60.20।।

အို စမ္ပာတီရေ၊ သင်သည် အစ်ကိုကြီးဖြစ်ပြီး ဇဋာယုသည် သင်၏ညီဖြစ်သည်။ လူ့ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ယူဆောင်ကာ ကျေးဇူးပြု၍ ကျွန်ုပ်၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို လက်ခံထိတွေ့ပါ။

Verse 21

किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्।दण्डोऽयंच कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः।।4.60.21।।

သင်၌ မည်သည့်ရောဂါက ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း။ သင်၏တောင်ပံများ ကျသွားခြင်းသည် မည်သို့ဖြစ်သနည်း။ ဤဒဏ်ခတ်မှုကို မည်သူက ပြုလုပ်သနည်း။ ကျွန်ုပ်မေးမြန်းသဖြင့် အားလုံးကို ပြောပြပါ။

Frequently Asked Questions

The chapter foregrounds ethical action rather than a dilemma: the vānaras and Sampāti perform memorial water-rites for Jatāyu, emphasizing gratitude and ritual duty even amid urgent mission constraints, and Sampāti commits to truthful disclosure as actionable intelligence for the search.

Ascetic authority and truth operate as stabilizing forces: Niśākara’s tapas is depicted as ordering nature itself, while Sampāti’s willingness to narrate his suffering and history frames knowledge as a dharmic service—testimony offered for collective purpose.

Key landmarks include the Vindhya peak near the southern ocean, the sacred hermitage of the sage Niśākara, and the darbha-grass plain; culturally, the text highlights kṛtodaka (water-offerings) for the deceased and the protocol of elder-reverence (touching feet).