Sarga 50
ऋक्षबिलप्रवेशः — Entry into the Rikshabilam Cave
किष्किन्धाकाण्ड
သရဂ ၅၀ တွင် တောင်ဘက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည် ဝိန္ဓျာဒေသရှိ ကြောက်မက်ဖွယ် ဂူစနစ်ကြီးနှင့် တွေ့ကြုံရပုံကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အချိန်ကာလ လွန်သွားပြီး၊ ဝါနရတို့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ရေရှားပါးလှသည်။ ဟနုမာန်သည် အင်္ဂဒနှင့် တာရာတို့နှင့်အတူ ဂူများ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများကို စူးစမ်းရှာဖွေ၍ “ဋက္ခဘိလမ် (Ṛkṣabilam)” ဟုခေါ်သော ဂူသို့ ရောက်လာသည်။ ဂူသည် မွှေးရနံ့ပြင်းသော်လည်း ဝင်ရောက်ရန် ခက်ခဲပြီး၊ ရေစိုစွတ်နေသော ငှက်များ ထွက်လာသည်ကို မြင်သဖြင့် အတွင်း၌ မြေအောက်ရေသိုလှောင်ရာ ရှိနိုင်ကြောင်း သဘာဝအချက်အလက်အဖြစ် ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် အံ့ဩမှု ပေါင်းစပ်နေသော်လည်း လမင်းအလင်းမရှိ၊ အလင်းရောင်မရှိသော အတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် အာရုံခံစားမှုများ မတည်ငြိမ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး လှုပ်ရှားမှုသည် သဘာဝအလိုလိုသဘောအပေါ် မူတည်လာသည်။ တစ်ယောဇနခန့် အချင်းချင်းကို ကိုင်တွယ်ကပ်လျက် ရှေ့ဆက်သွားပြီးနောက် အလင်းတောက်ပသော အတွင်းကမ္ဘာတစ်ခုကို တွေ့မြင်ကြသည်—ရွှေရောင်သစ်ပင်များကဲ့သို့ သစ်တောဆန်သော နေရာ၊ ကြာကန်များ၊ ရတနာတင်ပလ္လင်များ၊ ရွှေငွေဖြင့် ဆောက်ထားသော မဟာအိမ်တော်များ၊ အလှဆင်ပစ္စည်းများနှင့် မွှေးရနံ့၊ အစားအစာ၊ တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းများ သိုလှောင်ထားရာများ ပါဝင်သည်။ စူးစမ်းနေစဉ် သစ်ခွံအဝတ်နှင့် သမင်အရေ ဝတ်ဆင်ထားသော တောက်ပသည့် တပသ္ဝီမိန်းမတစ်ဦးကို တွေ့ကြသည်။ ဟနုမာန်သည် ရိုသေစွာ သူမ၏ အတ္တလက္ခဏာနှင့် ဂူနှင့် ထိုဘဏ္ဍာများ၏ ပိုင်ရှင် မည်သူနည်းကို မေးမြန်းသည်။ ဤအခန်းသည် အန္တရာယ်နှင့် ကရုဏာအကျိုးပေးမှုကို ယှဉ်တွဲပြသကာ၊ စည်းကမ်းတကျ မေးမြန်းခြင်း (praśna)၊ ပတ်ဝန်းကျင်အချက်အလက်မှ ခန့်မှန်းသိမြင်ခြင်းနှင့် ဓမ္မအခြေပြု ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အဖွဲ့လိုက် သည်းခံကြံ့ကြံ့ခံနိုင်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။
Shlokas
Verse 1
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सङ्गम्य हनुमान्कपिः।विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च।।।।
ဟနုမာန် မျောက်သူရဲကောင်းသည် တာရာနှင့် အင်္ဂဒတို့နှင့် ပေါင်းစည်းပြီးနောက် ဝိန္ဓျတောင်တန်း၏ ဂူများနှင့် ထူထပ်နက်ရှိုင်း၍ ဝင်ရခက်သော တောတောင်ဒေသများကို လိုက်လံရှာဖွေ၏။
Verse 2
सिंहशार्दूलजुष्टेषु शिलाश्च सरितस्तदा।विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च।।।।
ထို့နောက် သူတို့သည် ကျောက်တုံးများနှင့် မြစ်ချောင်းများအကြားကိုလည်း ရှာဖွေကာ၊ တောင်မဟာ၏ အန္တရာယ်များသော လမ်းကြမ်းများတွင်လည်းကောင်း၊ အင်အားကြီး ရေတံခွန်များအနီးတွင်လည်းကောင်း—ခြင်္သေ့နှင့် ကျားတို့ လှည့်လည်နေကျ နေရာများ၌ပင် စူးစမ်းရှာဖွေကြ၏။
Verse 3
आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम्।तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत।।।।
သူတို့သည် ထိုတောင်၏ အနောက်တောင်ဘက် အဆုံးစွန်းသို့ ရောက်ရှိကြသည်။ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်နေစဉ် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလသည် တဖြည်းဖြည်း လွန်ကဲသွားလေသည်။
Verse 4
स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान्।तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम्।।।।
ထိုဒေသသည် ကျယ်ဝန်း၍ စူးစမ်းရှာဖွေရန် ခက်ခဲကာ ဂူများနှင့် တောထူထပ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနေရာ၌ လေသမား၏သား ဟနုမာန်သည် တောင်တန်းတစ်လျှောက်လုံးကို စုံစမ်းရှာဖွေ하였다။
Verse 5
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
သူတို့သည် အချင်းချင်း နီးကပ်စွာနေကြ၍—ဟနုမာန်လည်း အခြားသူများနှင့် မဝေးကွာ—ဂဇ၊ ဂဝာက္ษ၊ ဂဝယ၊ ရရဘ၊ ဂန္ဓမာဒန၊ မိုင်န္ဒ၊ ဒွိဝိဒ၊ စုရှேဏ၊ ဂျာမ္ဗဝါန်၊ နလ၊ ယုဝရာဇ အင်္ဂဒ နှင့် တောတွင်းလှည့်လည်သူ တာရာတို့သည် တောင်တန်းကွန်ယက်ဖြင့် ဝန်းရံထားသော ဒေသများကို ဖြတ်သန်းကာ တောင်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေကြသည်။ ထိုသို့ရှာဖွေနေစဉ် အဖွင့်ရှိသော ဂူဝင်ပေါက်တစ်ခုကို မြင်တွေ့ကြပြီး၊ ၎င်းမှာ «ရက္ခဘိလ» ဟုခေါ်သော ဝင်ရခက်သည့် ဂူကြီးဖြစ်ကာ ဒာနဝ (အသူရ) တစ်ဦးက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေသည်။
Verse 6
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
ထို့နောက် တောင်တန်းကဲ့သို့ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကြီးမားသော ဟနုမာန်သည် လက်အုပ်ချီ၍ အိုမင်းသော မိန်းမကြီးကို ဂါရဝပြုကာ မေးလေသည်—“သင်သည် မည်သူနည်း။ ဤနေအိမ်၊ ဤဂူနှင့် ဤရတနာတို့သည် မည်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုနည်း။ ကျေးဇူးပြု၍ ပြောပြပါ။”
Verse 7
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
တောင်တန်းကွန်ယက်ဖြင့် ဝန်းရံထားသော ဒေသများကို ရှာဖွေကာ တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်သွားရင်း၊ ဝါနရတို့သည် စူးစမ်းရှာဖွေကြ၏။ ထိုအခါ ထိုနေရာ၌ ဖွင့်လှစ်နေသော ဂူဝင်ပေါက်တစ်ခုကို မြင်ကြရသည်—ဝင်ရခက်သော «ရိက္ခဘိလ» ဟူသော ဂူဖြစ်၍ ဒာနဝ အသူရတစ်ပါးက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေ၏။
Verse 8
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः।।।।अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम्।
ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ရေကိုရှာဖွေနေကြသည့် သူတို့သည် လျားပင်များနှင့် သစ်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပြန့်ကျဲနေသော ဂူကြီးတစ်ခုကို မြင်တွေ့ကြသည်။
Verse 9
तत्र क्रौञ्चाश्च हंसाश्च सारसाश्च विनिष्क्रमन्।।।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्ताङ्गा: पद्मरेणुभिः।
ထိုခဏ၌ပင် ကရောဉ္စ၊ ဟင်္သာ၊ သာရသ နှင့် စက္ကရဝါက ငှက်တို့သည် အပြင်သို့ ပျံထွက်လာကြ၏—ရေစိုစွတ်လျက်၊ ကြာပန်းရေဏုကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါတို့ နီမြန်းနေကြသည်။
Verse 10
ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम्।।।।विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः।
ထို့နောက် အနံ့သင်းပျံ့သော်လည်း ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက်ရန် ခက်ခဲသော ထိုဂူသို့ ရောက်ကြသော် မျောက်အထွဋ်အမြတ်တို့သည် အံ့ဩမှုကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှား၍ မောဟတုန်လှုပ်သွားကြ၏။
Verse 11
संञ्जातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः।।।।अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः।
ထိုမျောက်အထွဋ်အမြတ်တို့သည် အင်အားကြီးမား၍ တေဇောထွန်းလင်းသူများဖြစ်ကြသော်လည်း သံသယစိုးရိမ်မှု ပေါ်ပေါက်လာရာမှပင် စိတ်အားတက်ကြွကာ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ထိုဂူသို့ ပျော်ရွှင်စွာ တိုးဝင်သွားကြ၏။
Verse 12
नानासत्त्वसमाकीर्णं दैत्येन्द्रनिलयोपमम्।।।।दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः।
ထိုနေရာသည် သတ္တဝါမျိုးစုံဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၍ ဒೈတျာတို့၏ အရှင်ကြီး၏ နေရာတော်ကဲ့သို့—မြင်ရသည်နှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်၊ အလွန်တရာ ဆိုးရွားကြမ်းတမ်း၍ ဘက်ပေါင်းစုံမှ မဝင်ရောက်နိုင်လောက်အောင် ခက်ခဲသည်။
Verse 13
तत: पर्वतकूटाभो हनूमान्पवनात्मजः।।।।अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तारवनकोविदः।
ထို့နောက် လေသခင်၏ သားတော် ဟနုမာန်သည် တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ မြင့်မားခိုင်မာ၍ တောရိုင်းတောနက်ကို ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ကာ မျောက်တပ်အားလုံးကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 14
गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।।।।वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्याम मैथिलीम्।
တောင်ဘက်သို့ တောင်တန်းများဖြင့် ဝိုင်းရံထားသော ဒေသများကို လိုက်လံရှာဖွေကြပြီးနောက် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားပြီ၊ သို့သော် မိုင်သီလီကို မမြင်ရသေး။
Verse 15
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः।।।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः।नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः।।।।तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः।
ဤဂူထဲမှ ရေစိုစွတ်နေသော ဟင်္သာ၊ ကရောဉ္စ၊ သာရသ နှင့် စက္ကရဝါက ငှက်တို့သည် ဘက်ပေါင်းစုံသို့ ပျံထွက်နေကြသည်။ အတွင်း၌ ရေများစွာရှိမည်မှာ သေချာသည်—ရေတွင်းဖြစ်စေ ရေကန်ဖြစ်စေ; ထို့ပြင် ဂူဝင်ပေါက်၌ ဤသစ်ပင်များသည် စိုပြေတောက်ပကာ လန်းဆန်းစွာ ရပ်တည်နေကြသည်။
Verse 16
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः।।4.50.15।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः।नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः।।4.50.16।।तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः।
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် သူတို့အားလုံးသည် အမှောင်ဖုံးလွှမ်းနေသော ဂူထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ မျောက်တပ်တို့သည် နေမရှိ လမရှိသော မှောင်မိုက်တိတ်ဆိတ်မှုကို မြင်တွေ့၍ ကြောက်လန့်သဖြင့် ကိုယ်အမွှေးများ ထောင်တက်လာသည်။
Verse 17
इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम्।।।।अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम्।
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် သူတို့အားလုံးသည် အမှောင်ဖုံးလွှမ်းနေသော ဂူထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ မျောက်တပ်တို့သည် နေမရှိ လမရှိသော မှောင်မိုက်တိတ်ဆိတ်မှုကို မြင်တွေ့၍ ကြောက်လန့်သဖြင့် ကိုယ်အမွှေးများ ထောင်တက်လာသည်။
Verse 18
निशाम्य तस्मात् शिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्ष्णिः।।।।प्रविष्टा हरिशार्दूला बिलं तिमिरसंवृतम्।
အတွင်းမှ ခြင်္သေ့တို့၏ ဟိန်းသံနှင့် တိရစ္ဆာန်၊ ငှက်မျိုးစုံ၏ အော်သံများကို ကြားသိ၍ ကျားသဖွယ် ဝံနရတို့သည် အမှောင်ဖုံးလွှမ်းနေသော ဂူအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။
Verse 19
न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः।।।।वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते।
သူတို့၏ မျက်စိသည် တည်ငြိမ်စွာ မမြင်နိုင်ဘဲ၊ အလင်းရောင်လည်း မကူညီ၊ သတ္တိဗလလည်း မထောက်ပံ့နိုင်။ လေကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ သွားကြသော်လည်း မြင်ကွင်းသည် အမှောင်ထဲ၌သာ လှည့်လည်နေ၏။
Verse 20
ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं कपिकुञ्जराः।।।।प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम्।
သို့သော် ဒံပေါက်သဖွယ် ဝံနရကြီးတို့သည် အရှိန်ဖြင့် ထိုဂူထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားသောအခါ အလင်းရောင်တောက်ပ၍ သာယာလှပကာ အထူးမြတ်သော နေရာတစ်ခုကို မြင်တွေ့ကြ၏။
Verse 21
ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसङ्कुले।।।।अन्योन्यं सम्परिष्वज्य जग्मुर्योजनमन्तरम्।
ထို့နောက် သစ်ပင်မျိုးစုံဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ခက်ခဲသည့် ဂူအတွင်း၌ သူတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တင်းကျပ်စွာ ဖက်တွယ်ကာ ယောဇနာတစ်ခုအကွာ ထပ်မံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည်။
Verse 22
ते नष्टसंज्ञास्तृषितास्सम्भ्रान्तास्सलिलार्थिनः।।।।परिपेतुर्बिले तस्मिन्कञ्चित्कालमतन्द्रिताः।
သူတို့သည် ရေငတ်လွန်ကဲ၍ စိတ်လှုပ်ရှားရှုပ်ထွေးကာ သတိလစ်မတတ် ဖြစ်နေပြီး ရေကိုသာ တောင့်တလျက်၊ ပင်ပန်းမလျော့ဘဲ ဂူအတွင်း၌ အချိန်တစ်ခဏ လှည့်လည်ရှာဖွေကြသည်။
Verse 23
ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः।।।।आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा।
ဝါနရသူရဲကောင်းတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာချုံ့ချိန်၍ မျက်နှာညှိုးနွမ်းကာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေကြသည်။ အသက်ရှင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက်နီးပါး ပျောက်ကွယ်ချိန်တွင် အလင်းရောင်တစ်စင်းကို မြင်တွေ့ကြသည်။
Verse 24
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
ထိုဒေသသို့ ရောက်သော် စိတ်နူးညံ့သူတို့သည် အမှောင်ကင်းသော တောအုပ်ကို မြင်ကြရ၏။ မီးရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။ ထိုနေရာ၌ ရွှေရောင်သစ်ပင်များ—သာလ၊ တာလ၊ ပုန္နာဂ၊ ကကုဘ၊ ဝဉ္ဇုလ၊ ဓဝ၊ ချမ္ပက၊ နာဂ နှင့် ပန်းပွင့်လှပသော ကဏ္ဏိကာရ—တို့ကို တွေ့မြင်ကြသည်။ အံ့ဖွယ်ရွှေတန်းအစုများနှင့် အနီရောင်နုရွက်ပေါက်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး လျားပင်များက ပတ်လည်ချည်နှောင်ကာ ရွှေအလှဆင်တန်ဆာဝတ်ဆင်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အချို့မှာ နုနယ်သော နေမင်းကဲ့သို့ ထွန်းလင်း၍ ဝိုင်ဍူရျ (vaidūrya) ရတနာတပ်ဆင်ထားသော မဏ္ဍပ်/ပလက်ဖောင်းများရှိသည်။ ရွှေရောင်သစ်ပင်တို့သည် ကိုယ်ပိုင်တောက်ပမှုဖြင့် ပိုမိုလင်းလက်နေကြ၏။ ဝိုင်ဍူရျရောင်ပြာကဲ့သို့ အပြာရောင် ကြာကန်များတွင် ငှက်များဝိုင်းလျက်ရှိပြီး နေထွက်စကာလကဲ့သို့ တောက်ပသော ရွှေကြာပန်းကြီးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
Verse 25
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
သူတို့သည် မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ထွန်းလင်းသော ရွှေရောင်သစ်ပင်များကို မြင်ကြရ၏။ ထို့ပြင် သာလ၊ တာလ၊ ပုန္နာဂ၊ ကကုဘ၊ ဝဉ္ဇုလ နှင့် ဓဝ သစ်ပင်များကိုလည်း တွေ့မြင်ကြသည်။
Verse 26
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
သူတို့သည် စံပကာပင်၊ နာဂပင်နှင့် ကဏ္ဏိကာရပင်တို့ ပန်းပွင့်လှပစွာဖွင့်လှစ်နေသည်ကို မြင်ကြသည်—အံ့ဖွယ်ရွှေရောင်ပန်းအစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး၊ အနီရောင်နုနယ်သော အရွက်ပေါက်သစ်များလည်း ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။
Verse 27
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
သူတို့သည် လိမ္မာသောလျှောပင်များက မကွက်ကွက်မိုးကာကဲ့သို့ ခေါင်းပေါ်တင်ပတ်လည်ထားသော သစ်ပင်များကို မြင်ကြသည်—ရွှေအလှဆင်တန်ဆာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသကဲ့သို့၊ မိုးလင်းစဉ် ထွက်ပေါ်လာသော နုနယ်သည့် နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပ၍၊ ဝိုင်ဒူရျ (ကြောင်မျက်လုံးရတနာ) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝေဒိကာ/ပလက်ဖောင်းများလည်း ရှိသည်။
Verse 28
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
ထို့နောက် စိတ်နူးညံ့သော ဝါနရတို့သည် ထိုဒေသသို့ ရောက်လာကြပြီး အမှောင်ကင်းသော တောအုပ်ကို မြင်ကြသည်။ မီးရောင်ကဲ့သို့ တောက်လောင်သည့် ရွှေရောင်သစ်ပင်များ—ရှာလာနှင့် တာလာ၊ ပုန္နာဂနှင့် ကကုပ္ဟ၊ ဝဉ္ဇုလနှင့် ဓဝ; ထို့ပြင် စံပကာ၊ နာဂပင်နှင့် ပန်းပွင့်နေသော ကဏ္ဏိကာရပင်တို့ကိုလည်း မြင်ကြသည်။ ထိုသစ်ပင်များသည် အံ့ဖွယ်ရွှေရောင်ပန်းအစုအဝေးများနှင့် အနီရောင်နုနယ်သော အရွက်ပေါက်သစ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး၊ လျှောပင်များက ရွှေအလှဆင်တန်ဆာကဲ့သို့ ပတ်လည်တင်ထားသည်။ ဝိုင်ဒူရျရတနာဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဝေဒိကာနှင့် ပလက်ဖောင်းများရှိ၍၊ ရွှေရောင်သစ်ပင်များသည် ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါဖြင့် တောက်ပလှပနေသည်။ ဝိုင်ဒူရျအပြာရောင်ကဲ့သို့ အပြာနုရောင် ပဒ္မနီကန်များတွင် ငှက်များပြည့်နှက်ကာ၊ နေထွက်အလင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော ရွှေရောင်ပဒ္မပန်းကြီးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
Verse 29
जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः।।।।नळिनीस्तत्र ददृशुः प्रसन्नसलिलावृताः।
အဲဒီနေရာတွင် သူတို့သည် ပဒ္မပန်းများပြည့်နှက်၍ ရေကြည်လင်တည်ငြိမ်သော ရေကန်များကို မြင်ကြသည်။ ထိုရေထဲတွင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသကဲ့သို့သော ငါးများကူးခတ်နေပြီး၊ ကြီးမားသော လိပ်များလည်း အတူရှိသည်။
Verse 30
काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च।।।।तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च।हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च।।।।ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः।
ထိုနေရာ၌ ဝါနရတို့သည် အိမ်ကြီးအိမ်ကောင်းများနှင့် မြင့်မားသည့် ဝိမာန်တော်များကို အနှံ့အပြား မြင်တွေ့ကြ၏—အချို့မှာ ရွှေဖြင့်၊ အချို့မှာ ငွေဖြင့် ဖြစ်ပြီး၊ သန့်ရှင်းသော ရွှေပြတင်းပေါက်များနှင့် မုတိကာကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော လှပသည့် လက်တန်းကွက်များပါရှိသည်။ ထို့ပြင် ရွှေ၊ ငွေ နှင့် မြေဓာတ်တို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားကာ ဝိုင်ဒူရျ (vaidūrya) ရတနာများဖြင့် အလှဆင်ထားသော အိမ်များကိုလည်း နေရာအနှံ့ တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 31
काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च।।4.50.30।।तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च।हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च।।4.50.31।।ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः।
သူတို့သည် ပန်းပွင့်လန်း၍ အသီးအနှံများလေးလံနေသော သစ်ပင်များကို မြင်တွေ့ကြပြီး၊ ပရဝါလရတနာကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။ ထို့အပြင် အနှံ့အပြားတွင် ရွှေရောင် ပျားများနှင့် မျိုးစုံသော ပျားရည်များကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 32
पुष्पितान्फलिनो वृक्षान्प्रवाळमणिसन्निभान्।।।।काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः।
သူတို့သည် ပန်းပွင့်လန်း၍ အသီးအနှံများလေးလံနေသော သစ်ပင်များကို မြင်တွေ့ကြပြီး၊ ပရဝါလရတနာကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။ ထို့အပြင် အနှံ့အပြားတွင် ရွှေရောင် ပျားများနှင့် မျိုးစုံသော ပျားရည်များကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 33
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान्।।।।
အနှံ့အပြားတွင် သူတို့သည် ရတနာနှင့် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော အိပ်ရာများ၊ ထိုင်ခုံများကို မြင်တွေ့ကြပြီး၊ အလွန်တန်ဖိုးကြီးသော ယာဉ်များကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။ ထို့ပြင် ရွှေ၊ ငွေ နှင့် ကြေးဝါဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို စုပုံထားသည့် အစုအဝေးများကိုလည်း မြင်ကြ၏။
Verse 34
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च।।4.50.33।।महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान्।।4.50.34।।
သူတို့သည် အလွန်တန်ဖိုးကြီးသော သောက်စရာများနှင့် အရသာပြည့်ဝသော ပျားရည်အမျိုးမျိုးကို မြင်တွေ့ကြ၏။ ထို့ပြင် တိဗ္ဗအဝတ်အစားအလွန်တန်ဖိုးကြီးများ၏ သိုလှောင်စုများကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။ အရောင်စုံ စောင်များ၏ စုပုံများနှင့် အရေပြားများ၏ အစုအဝေးများကိုလည်း မြင်ကြ၏။
Verse 35
अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संञ्चायान्।शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च।।।।
သူတို့သည် တိဗ္ဗအဂရု (အလွန်မွှေးသော အလောဝုဒ်) နှင့် စန္ဒနသစ်၏ စုပုံသိုလှောင်ရာများကို မြင်တွေ့ကြ၏။ ထို့အပြင် စင်ကြယ်၍ စားသုံးသင့်သော အာဟာရများ—အမြစ်များနှင့် အသီးများကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 36
महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च।दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च सञ्चयान्।।।।कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च सञ्चयान्।
သူတို့သည် အလွန်တန်ဖိုးကြီးသော သောက်စရာများနှင့် အရသာပြည့်ဝသော ပျားရည်အမျိုးမျိုးကို မြင်တွေ့ကြ၏။ ထို့ပြင် တိဗ္ဗအဝတ်အစားအလွန်တန်ဖိုးကြီးများ၏ သိုလှောင်စုများကိုလည်း တွေ့မြင်ကြ၏။ အရောင်စုံ စောင်များ၏ စုပုံများနှင့် အရေပြားများ၏ အစုအဝေးများကိုလည်း မြင်ကြ၏။
Verse 37
तत्र तत्र च विन्यस्तान्दीप्तान्वैश्वानरप्रभान्।।।।ददृशुर्वानराश्शुभ्राञ्जातरूपस्य सञ्चयान्।
ထိုနေရာဤနေရာတွင် ဝါနရတို့သည် နေရာနေရာ၌ စီထားသော သန့်ရှင်းသော ရွှေတောင်ပုံများကို မြင်ကြရ၍ မီးကဲ့သို့ တောက်ပသော အလင်းရောင်ဖြင့် လင်းလက်နေသည်။
Verse 38
तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तस्मिन्महाबलाः।।।।ददृशुर्वानराश्शूराः स्त्रियं काञ्चिददूरतः।
ထိုဂူအတွင်း၌ အင်အားကြီး၍ ရဲရင့်သော ဝါနရသူရဲကောင်းတို့သည် နေရာနေရာ စူးစမ်းရှာဖွေနေစဉ် မဝေးလှသောနေရာတွင် မိန်းမတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကြသည်။
Verse 39
तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम्।।।।तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा।
သူမကို မြင်သော်—သစ်ခေါက်အဝတ်နှင့် အနက်ရောင် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ထားသော တပသီမ၊ အစားအစာကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းသိမ်းသူ၊ တပ၏ တေဇောဖြင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပနေသူ—ဝါနရတို့သည် အလွန်ကြောက်လန့်သွားကြသည်။
Verse 40
विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठन्त सर्वशः।।।।पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम्।
အံ့ဩသွားသော ဝါနရတို့သည် အရပ်ရပ်တွင် ရပ်တန့်နေကြသည်။ ထိုနေရာ၌ ဟနုမာန်က သူမအား “သင်သည် မည်သူနည်း၊ ဤဂူသည် မည်သူ၏ ဂူနည်း” ဟု မေးမြန်းသည်။
Verse 41
ततो हनूमान्गिरिसन्निकाशःकृताज्ञलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम्।पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं चरत्नानि चेमानि वदस्व कस्य।।।।
ထို့နောက် တောင်တန်းကဲ့သို့ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကြီးမားသော ဟနုမာန်သည် လက်အုပ်ချီ၍ အိုမင်းသော မိန်းမကြီးကို ဂါရဝပြုကာ မေးလေသည်—“သင်သည် မည်သူနည်း။ ဤနေအိမ်၊ ဤဂူနှင့် ဤရတနာတို့သည် မည်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုနည်း။ ကျေးဇူးပြု၍ ပြောပြပါ။”
Frequently Asked Questions
The vānaras must decide whether to enter a dangerous, demon-guarded cave while already late and weakened; they proceed under Hanumān’s guidance using environmental evidence (water-drenched birds, green trees at the entrance) and maintain disciplined group movement to avoid panic and loss.
The chapter models prudent courage: act neither recklessly nor timidly, infer wisely from signs, and when encountering the unknown (a radiant ascetic and hidden wealth), respond with humility, restraint, and respectful questioning rather than appropriation.
The Vindhya mountain region and the south-western extremity of its ranges frame the search geography; Ṛkṣabilam functions as a liminal landmark—an underground passage from darkness to a culturally coded ‘inner world’ of altars, palatial architecture, and ascetic presence.