Sarga 29
हनूमता सुग्रीवस्य कालधर्मोपदेशः — Hanuman’s Counsel on Timely Ally-Duty
किष्किन्धाकाण्ड
သရဂ ၂၉ သည် လင်းလက်သန့်ရှင်းသော လမင်းအလင်းရောင်အောက်တွင် ငှက်သံများ ပဲ့တင်ထပ်နေသည့် ညအလှကို ဖော်ပြခြင်းဖြင့် စတင်သည်။ ဟနုမာန်သည် မင်းစိုးရာဇာအဖြစ် အာဏာနှင့် စည်းစိမ်ရပြီးနောက် စုဂရီဝက သက်သာပျော်ရွှင်မှုတွင် မူးယစ်ကာ မင်းရေးမင်းရာသတင်းအချက်အလက်များကို မအာရုံစိုက်တော့ဘဲ ဝန်ကြီးများထံ အလုပ်များကို လွှဲအပ်ပြီး ကိုယ်တိုင် မကြီးကြပ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်သည်။ ထို့နောက် ဟနုမာန်သည် ယုံကြည်မှုမပျက်စေရန်နှင့် လျစ်လျူရှုမှုကို ပြုပြင်ရန် အချိုသာ၍ အကြောင်းပြချက်ပြည့်စုံကာ သဘောတူညီစေသော ဝါကျနီတိဖြင့် ချဉ်းကပ်ပြောဆိုသည်။ မင်းအုပ်ချုပ်ရေး၏ အခြေခံတရားကို ထင်ရှားစွာဆိုသည်—အချိန်ကို သိမြင်၍ မိတ်ဖက်ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းလျှင် ရာဇ్య၊ ကီရတိနှင့် ပရတာပ တိုးပွားသည်; خزانہ (ဘဏ္ဍာ)၊ ဒဏ္ဍ (အပြစ်ပေးအာဏာ)၊ မိတ်ဖက်များနှင့် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှုတို့ကို ညီမျှစွာ ထိန်းထားရမည်။ မိတ်ဆွေ၏ တာဝန်ကို နှောင့်နှေးလျှင် နောက်မှ ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်နိုင်ကြောင်း သတိပေးကာ၊ စုဂရီဝ၏ ထီးနန်းကို တည်မြဲစေခဲ့သော အကူအညီရှင်၊ အင်အားမတိုင်းတာနိုင်သည့် ရာမအတွက် ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကို ချက်ချင်း ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းသည်။ အချိန်မီ အကြံဉာဏ်ကြောင့် စုဂရီဝသည် တာဝန်သိစိတ်ဖြင့် လှုပ်ရှားရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ သူသည် နီလာကို လမ်းညွှန်ကာ အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဝါနရစစ်တပ်ကို စုစည်းစေပြီး ရောက်လာရမည့် အချိန်ကန့်သတ်ချက်ကို တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂဒနှင့် အကြီးအကဲများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်ပေးကာ နန်းတော်၏ ပျော်ရွှင်လျစ်လျူမှုကို စနစ်တကျ စစ်တပ်စုစည်းရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
Shlokas
Verse 1
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्।।
လျှပ်စစ်မိုးကြိုးနှင့် မိုးတိမ်ကင်းစင်၍ သန့်ရှင်းပြောင်မြောက်သော ကောင်းကင်ကို မြင်လျက်၊ စာရသငှက်အုပ်တို့၏ အသံကူးကာလှုပ်ရှားသံများဖြင့် တုန်လှုပ်နေပြီး လှပသော လမင်းရောင်က နူးညံ့စွာ လိမ်းခြယ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို ဟနုမာန် မြင်၏။ ထိုအခါ သူသည် စုဂရీవကို စူးစမ်းမြင်ရသည်—စည်းစိမ်ပြည့်စုံသော်လည်း ဓမ္မနှင့် အර්ထကို စုဆောင်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပျင်းရိလျော့နည်း၍၊ မကောင်းသူတို့၏ လမ်းစဉ်သို့ အလွန်အကျွံ လိုက်လျောကာ စိတ်ကို ကိုယ်ပိုင်ပျော်ရွှင်မှုအတွင်း၌ တစ်ဖက်တည်း တည်စေထားသူ။ လုပ်ငန်းကိစ္စပြီးမြောက်၍ ရည်မှန်းချက်အောင်မြင်ကာ ဆန္ဒအလိုအားလုံး ပြည့်စုံသဖြင့်၊ မိန်းမတို့အပေါ် အမြဲတမ်း စွဲလမ်းလျက်—မိမိ၏ မယားများနှင့် မက်မောသော တာရာနှင့်ပါ နေ့ညမပြတ် ပျော်ပါးကစား၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကင်းလျက် ရှိ၏။ နန္ဒနဥယျာဉ်၌ အပ္ဆရာအုပ်တို့နှင့် ကစားလျက်ရှိသော ဒေဝဣန္ဒြာကဲ့သို့ပင်၊ အမှုအရာများကို အမတ်တို့ထံ အပ်နှံထားသော်လည်း အမတ်တို့ကို မကြည့်ရှုမေးမြန်း၊ နိုင်ငံရေးသတင်းစာများကို လျစ်လျူရှုကာ ကာမလောက၌ နေထိုင်တည်ငြိမ်နေ၏။ ထိုကြောင့် မာရုတ်၏ သား ဟနုမာန်သည် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာ၍ နီတိ၏ အနှစ်သာရကို သိကျွမ်းကာ ကာလနှင့်သင့်သော ဓမ္မကို ခွဲခြားသိသူဖြစ်၍ ဝါနရမင်းထံ ချဉ်းကပ်သွားသည်။ ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ချိုမြိန်၍ အကြောင်းပြချက်ပြည့်စုံသည့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် စကားများဖြင့် စုဂရీవကို နှစ်သက်စေပြီးနောက်၊ အကျိုးရှိသော အမှန်တရားနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားအတွက် သင့်တော်သော စကား—သမ (ညှိနှိုင်းသဘော)၊ ဓမ္မ၊ အර්ထ၊ နီတိနှင့် ကိုက်ညီသော စကား—မေတ္တာနှင့် စေတနာကောင်းဖြင့် ပြည့်ဝ၍ ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေသော စကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 2
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
သူသည် ယခု စည်းစိမ်ပြည့်စုံလာသော စုဂရీవကို ကြည့်မြင်ရာတွင်၊ ဓမ္မနှင့် တရားသင့်သော အာထ္ထကို ရှာဖွေရာ၌ ပျော့ပျောင်းလျော့နည်းလာပြီး၊ စိတ်သည် ပျော်ရွှင်မှုဘက်သို့ တစ်ဖက်တည်း လှည့်သွားကာ၊ စည်းကမ်းမဲ့သူတို့၏ လမ်းကို အလွန်အကျွံ လိုက်နေသည်ကို တွေ့하였다။
Verse 3
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
ဟနုမာန်သည် မိုးကောင်းကင်ကို စူးစမ်းကြည့်ရာ၌—မိုးကြိုးမိုးလျှပ်ကင်း၍ မိုးတိမ်မည်းများလည်း မရှိ—စရပ်ငှက်တို့၏အသံများဖြင့် လှုပ်ရှားသံထွက်ကာ လသာညအလင်းရောင်ကဲ့သို့ လှပစွာ လိမ်းကျံထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို မြင်၏။ ထိုအခါ စုဂရీవကိုလည်း တွေ့မြင်ရသည်။ စည်းစိမ်ပြည့်စုံသော်လည်း စုဂရీవသည် ဓမ္မနှင့် ရာဇဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ပျော့ညံ့လာပြီး စိတ်သည် အပျော်အပါးဘက်သို့ လှည့်သွား၏။ ရည်မှန်းချက်များ ပြည့်စုံပြီးနောက် နေ့ညမပြတ် မိန်းမများနှင့်—မိမိ၏မယားများနှင့် တာရာပါဝင်၍—ပျော်ပါးကစားကာ စိတ်ပူပန်မှုမရှိ၊ နန္ဒနဥယျာဉ်၌ အပ္စရာတို့နှင့် ကစားသည့် ဒေဝရာဇ အိန္ဒြာကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ နိုင်ငံရေးကိစ္စများကို မန္တရိများထံ အပ်နှံထားပြီး မိမိက မစောင့်ကြည့်တော့။ ထို့နောက် မာရုတ်၏သား ဟနုမာန်သည် တာဝန်ကို တည်ကြည်စွာ ထမ်းဆောင်သူ၊ အတ္ထနှင့် နီတိ၏အနှစ်သာရကို သိသူ၊ အချိန်ကာလအလိုက် လုပ်ဆောင်ရမည့် ဓမ္မကို နားလည်သူ၊ စကားပြောရာတွင် ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သဖြင့် ဝါနရအရှင်ထံ ချဉ်းကပ်လာ၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ပြောမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ချိုမြိန်သော်လည်း အကြောင်းပြချက်ပါသော၊ ချစ်ခင်သော်လည်း အမှန်တရားဖြစ်သော စကားများ—အကျိုးရှိ၊ တိကျမှန်ကန်၊ သင့်လျော်၍ ဓမ္မနှင့် အတ္ထနှင့် ကိုက်ညီသော သမနည်းနီတိဖြင့် ဦးဆောင်သည့် စကားများကို—စုဂရీవအား တင်ပြလေ၏။
Verse 4
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
သူသည် စုဂရీవကို မြင်ရသည်—နေ့ညမပြတ် လှည့်လည်ပျော်ရွှင်ကာ အလိုဆန္ဒပြည့်စုံ၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကင်းသည့်အခြေအနေဖြင့် မိမိနှစ်သက်သော မိန်းမတို့နှင့်အတူ ရွှင်လန်းနေသည်ကို—မိမိဇနီးနှင့်လည်းကောင်း၊ သူအလွန်တောင့်တခဲ့သော တာရာနှင့်လည်းကောင်း။
Verse 5
[Hanuman awakens Sugriva from slumber -- advises to initiate the search Vaidehi.]समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
သူသည် သုဂ္ဂရီဝကို နန္ဒနဥယျာဉ်၌ အပ္စရာအုပ်စုများကြားတွင် ဒေဝဣရှာကဲ့သို့ ကစားပျော်ရွှင်နေသည်ကို မြင်၏။ အမှုအရာများကို ဝန်ကြီးများထံ အပ်နှံထားသော်လည်း ထိုဝန်ကြီးတို့ကို လုံးဝ မစောင့်ကြည့် မထိန်းကွပ်ခဲ့။
Verse 6
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
သူသည် သုဂ္ဂရီဝကို ကာမသုခ၌ စွဲလမ်းနေသကဲ့သို့ နေထိုင်၍ နိုင်ငံရေးအမှုအရာနှင့် သတင်းစကားများကို ပျက်စီးလျက် လျစ်လျူရှုထားသည်ကို မြင်၏။ သို့ရာတွင် ဟနုမာန်သည် ရည်မှန်းချက်၌ တည်ကြည်၍ အတ္ထနီတိ၏ အနှစ်သာရကို သိမြင်ကာ ကာလဓမ္မ၏ တာဝန်များကိုလည်း ကောင်းစွာသိသူဖြစ်သဖြင့် မည်သို့ဆောင်ရွက်ရမည်ကို ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 7
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
လေဒေဝ မာရုတ်၏ သား ဟနုမာန်သည် အရသာချိုမြိန်၍ အကြောင်းပြချက်ပြည့်စုံကာ စိတ်နှလုံးပျော်ရွှင်စေသော စကားများဖြင့် မျောက်ဘုရင်ကို အရင်ဆုံး သဘောပေါက်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ စကားပညာကျွမ်းကျင်၍ စကား၏ အနှစ်သာရကို သိမြင်သော သုဂ္ဂရီဝထံ ချဉ်းကပ်하였다။
Verse 8
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
ဝါနရတို့၏ အရှင် သုဂ္ဂရီဝထံ ချဉ်းကပ်ပြီး ဟနုမာန်သည် အကျိုးရှိ၍ အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီကာ သင့်လျော်သော စကားကို ပြော하였다။ ထိုစကားသည် သာမ (ညှိနှိုင်းသဘောတရား) နှင့် ဓမ္မ၊ အတ္ထတို့နှင့် သဟဇာတဖြစ်သော နီတိအရ ရေးဆွဲထားပြီး ချစ်ခင်မေတ္တာနှင့် စေတနာပါဝင်ကာ ယုံကြည်မှုဖြင့် ပြောမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
Verse 9
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता।मित्राणां सङ्ग्रहश्शेषस्तं भवान्कर्तुमर्हति।।
“သင်သည် နိုင်ငံတော်ကို ရရှိပြီး ဂုဏ်သတင်းလည်း ရရှိခဲ့ပြီ။ မိသားစုအမျိုးအနွယ်၏ သီရိလည်း တိုးပွားလာပြီ။ ယခုကျန်ရှိသေးသည်မှာ မိတ်ဆွေတို့ကို စုစည်းကာ သူတို့၏ သစ္စာနှင့် မေတ္တာကို ထိန်းသိမ်းပေးခြင်းပင်—ဤအမှုကို ယခု သင်ပြုလုပ်သင့်သည်။”
Verse 10
यो हि मित्रेषु कालज्ञस्सततं साधु वर्तते।।तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभि वर्धते।
မိတ်ဆွေတို့အပေါ် ကာလသင့်တော်မှုကို သိမြင်၍ အမြဲတမ်း ကောင်းမွန်စွာ ပြုမူသူ အုပ်ချုပ်သူ၏ နိုင်ငံတော်၊ ဂုဏ်သတင်းနှင့် တန်ခိုးတောက်ပမှုတို့သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာ၏။
Verse 11
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप।।समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते।
အို မင်းကြီး၊ ငွေတိုက် (ကိုးသ)၊ ဒဏ္ဍအာဏာ၊ မိတ်သဟာယများနှင့် မိမိကိုယ်တိုင်တောင် အားလုံးကို ညီညွတ်တည်တံ့စွာ တိုက်ဆိုင်ညှိနှိုင်းထားနိုင်သူသည် မဟာနိုင်ငံတော်ကို ရရှိ၏။
Verse 12
तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये।।मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति।
ထို့ကြောင့် သင်သည် အကျင့်သီလပြည့်စုံ၍ အပြစ်ကင်းသော လမ်းပေါ်၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်နေသူဖြစ်သဖြင့် မိတ်ဆွေအကျိုးအတွက် ချမှတ်ထားသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို သင့်တော်သကဲ့သို့ မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်သင့်၏။
Verse 13
सन्त्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे योऽनुवर्तते।।सम्भ्रमाद्धि कृतोत्साहस्सोऽनर्थैर्नावरुध्यते।
မိတ်ဆွေ၏အကျိုးအတွက် အခြားကိစ္စအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ စိတ်အားထက်သန်စွာ ကြိုးပမ်းသူသည် အပျက်အဆီးတို့ကြောင့် မတားဆီးခံရ။
Verse 14
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते।।स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते।
သို့သော် အချိန်သင့်ကာလ လွန်ပြီးမှ မိတ်ဆွေကိစ္စကို လုပ်ဆောင်သူသည် နောက်မှ ကြိုးစားအားထုတ်မှု ကြီးမားစေကာမူ မိတ်ဆွေ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို တကယ်မပြည့်စုံနိုင်။
Verse 15
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम ।।क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्।तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम ।।
အို သူရဲကောင်း၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ—ဤသည်မှာ မိတ်၏ကိစ္စဖြစ်သည်။ ရာဃဝ၏တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ပါ—ဝိုင်ဒေဟီကို ရှာဖွေပါ။ အို ရန်သူဖျက်ဆီးသူ သူရဲကောင်းရေ—ဤတာဝန်သည် သင့်အတွက် အချိန်လွန်နေပြီ။
Verse 16
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम 4.29.15।।क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्।तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम 4.29.16।।
အို သူရဲကောင်း၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ—ဤသည်မှာ မိတ်၏ကိစ္စဖြစ်သည်။ ရာဃဝ၏တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ပါ—ဝိုင်ဒေဟီကို ရှာဖွေပါ။ အို ရန်သူဖျက်ဆီးသူ သူရဲကောင်းရေ—ဤတာဝန်သည် သင့်အတွက် အချိန်လွန်နေပြီ။
Verse 17
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्।त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः।।
ကာလကိုသိမြင်သော ပညာရှိသည် သင်ထံသို့ အချိန်သင့်ကာလ လွန်သွားပြီဟုတောင် မတင်ပြတတ်—သူသည် အလျင်အမြန်ဖြစ်နေသော်လည်း—အို မင်းကြီး၊ သင်၏အာဏာအောက်၌ မီခိုနေရသောကြောင့်။
Verse 18
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः।अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः।।
ရာဃဝသည် သင်တို့မျိုးရိုး၏ စည်းစိမ်တိုးပွားခြင်းနှင့် တည်ငြိမ်ခိုင်မာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ ရေရှည်တည်တံ့သော ဆွေမျိုးမိတ်ကောင်းလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ အာနုဘော်သည် မတိုင်းမတာ၊ ဂုဏ်သတ္တိတို့၌လည်း မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သူ ဖြစ်၏။
Verse 19
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव।हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि।।
ထို့ကြောင့် သူသည် ယခင်က သင်၏ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သကဲ့သို့ သင်လည်း သူ၏ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ပါ။ ဟရီတို့၏ အရှင်၊ ကပိတို့အနက် အထူးမြတ်သူများကို အမိန့်ပေးရန် သင်သည် သင့်တော်၏။
Verse 20
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते।चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः।।
ကိစ္စကို ကိုယ့်ဆန္ဒဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်နေသမျှ အချိန်ကို ‘လွဲချော်’ ဟု မဆိုနိုင်။ သို့သော် တာဝန်ကို တိုက်တွန်းမှသာ လုပ်ရလျှင်၊ ထိုကိစ္စသည် အချိန်နှင့် တာဝန်ကို အမှန်တကယ် လွန်ကျူးခြင်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 21
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वरकिं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च।।
ဟရီတို့၏ အရှင်၊ သင်သည် သင့်ကို မကူညီသူကိုတောင် ကူညီပေးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် သင့်အတွက် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူကို—ယခု သင့်၏ နိုင်ငံတော်နှင့် ဥစ္စာဓန များလည်း တည်ငြိမ်ပြီးနောက်—ပို၍ပင် ပြန်လည်ဆပ်ကပ်သင့်သည်။
Verse 22
शक्तिमानपिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर।कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किन्न सज्जसे।।
အို မျောက်နှင့် ဝက်ဝံတပ်စုတို့၏ အရှင်၊ သင်သည် အင်အားကြီး၍ သတ္တိပြောင်မြောက်သော်လည်း ဒဿရထ၏ သားတော် ရာမ၏ စိတ်တော်ကျေနပ်စေရန် အမိန့်ကို အဘယ်ကြောင့် မပြင်ဆင်သနည်း။
Verse 23
कामं खलु शरैश्शक्तस्सुरासुरमहोरगान्।वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां हि काङ्क्षते।।
အမှန်တကယ် ဒဿရထ၏ သားတော် ရာမသည် မြားတော်တို့ဖြင့် ဒေဝတား၊ အသူရ၊ မဟာနာဂတို့ကိုပင် အုပ်ချုပ်နိုင်သော်လည်း သင်၏ ပရတိဉ္ဉာ—ကတိကဝတ်သော အကူအညီကို မျှော်လင့်နေသည်။
Verse 24
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तवप्रियम्।तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे।।
အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ရမည်ကို မကြောက်ရွံ့ဘဲ သူသည် သင်နှစ်သက်ရာကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ ဝိုင်ဒေဟီကို မြေပြင်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ ကောင်းကင်ထက်တွင်ဖြစ်စေ ရှာဖွေကြစို့။
Verse 25
देवदानव गन्धर्वा नसुरास्समरुद्गणाः।न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः।।
ဒေဝတား၊ ဒာနဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ မာရုတ်တပ်စုတို့နှင့် ယက္ခတို့ပင် သူ့ကို ကြောက်ရွံ့စေမနိုင်လျှင် ရာက္ခသတို့ကိုတော့ ဘာပြောစရာရှိမည်နည်း။
Verse 26
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव।रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम्।।
ထို့ကြောင့် အို ပိင်္ဂေရှ၊ ရာမသည် ယခင်က သင်နှစ်သက်ရာကို အင်အားအပြည့်ဖြင့် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သကဲ့သို့ ယခု သင်လည်း ရာမနှစ်သက်ရာကို ကိုယ်စိတ်အလုံးစုံဖြင့် ပြုလုပ်ပေးသင့်သည်။
Verse 27
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे।कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया।।
အို မျောက်တို့၏အရှင်၊ သင်၏အမိန့်တော်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် မရောက်နိုင်သော လောကမရှိပါ—မြေကြီးအောက်၌လည်း မဟုတ်၊ မြေပြင်ပေါ်၌လည်း မဟုတ်၊ ရေထဲ၌လည်း မဟုတ်၊ ကောင်းကင်အထက်၌ပင် မဟုတ်ပါ။
Verse 28
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु।हरयोऽह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ।।
ထို့ကြောင့် အပြစ်ကင်းရှင်းသောအရှင်၊ အမိန့်တော်ချမှတ်ပါ—ဘယ်သူက ဘာကိုလုပ်ရမည်၊ ဘယ်နေရာမှ စတင်ထွက်ခွာရမည်ကို။ သင်၏ဝါနရတပ်သည် မရှုံးနိုင်သောတပ်ဖြစ်၍ ကောဋိတစ်ကောဋိထက်ပင် များစွာ အဆင်သင့်ရပ်တည်နေပါသည်။
Verse 29
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदनम्।सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम्।।
ထိုစကားကို ကြားသိပြီး—အချိန်တော်တော်မီ မေတ္တာဖြင့် တင်ပြသော အကြံကောင်းကို—တာဝန်သိစိတ်နှင့် သတ္တိပြည့်ဝသော စုဂရీవသည် အကောင်းဆုံးလမ်းစဉ်ကို ရွေးချယ်ရန် စိတ်ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 30
स सन्दिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम्।दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे।।
ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် စုဂရీవသည် မိမိအယုံကြည်ရဆုံးနှင့် ချစ်ခင်ရသော၊ အမြဲတမ်း ကြိုးပမ်းတက်ကြွနေသူ နီလကို လမ်းညွှန်ကာ အရပ်ရပ်မှ ဝါနရတပ်များကို စုစည်းရန် စေလွှတ်하였다။
Verse 31
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः।समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु।।
ငါ၏စစ်တပ်အလုံးစုံနှင့် တပ်ခွဲအသီးသီး၏ခေါင်းဆောင်တို့သည် အနှောင့်အယှက်မရှိ စည်းကမ်းတကျ စုဝေးလာသကဲ့သို့၊ စစ်တပ်ရှေ့တန်းအဖွဲ့များကိုလည်း ထိုနည်းတူ အစီအစဉ်မှန်ကန်စွာ စုစည်းစေပါ၊ အို စစ်ခေါင်းဆောင်။
Verse 32
ये त्वन्तपालाः प्लवगाश्शीघ्रगा व्यवसायिनः।समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताश्शासनान्मम।।स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु।
နယ်စပ်ကိုကာကွယ်သော လျင်မြန်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသည့် ဝါနရတို့သည် ငါ၏အမိန့်အတိုင်း အလျင်အမြန် မိမိတို့စစ်တပ်ကို စုစည်း၍ ယူဆောင်လာစေကြ; ထို့နောက် စစ်တပ်၏နောက်ဆက်တွဲတပ်ဖြန့်ချိမှုကို သင်ကိုယ်တိုင်—ဟုတ်ကဲ့ သင်တစ်ဦးတည်း—ကိုယ်တိုင်ကြည့်ရှုကွပ်ကဲရမည်။
Verse 33
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः।तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा4.29.33।।
သုံးည သို့မဟုတ် ငါးည ကျော်ပြီးမှ ဤနေရာသို့ ရောက်လာသော ဝါနရမည်သူမဆို အဆုံးတိုင်အောင် အသက်ဆုံးရှုံးစေသည့် ဒဏ်ခတ်မှုတိုင်အောင် ခံရမည်; ဤကိစ္စ၌ စဉ်းစားဆွေးနွေးရန် မလိုအပ်။
Verse 34
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदोभवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम्।इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरोविधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान्।।
ထို့ပြင် သင်သည် အင်္ဂဒနှင့်အတူ ငါ၏အမိန့်တော်ကို ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ယူဆောင်ကာ အရွယ်ကြီး ဝါနရတို့ထံ သွားရောက်ပါ။ ထိုသို့ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ချမှတ်ပြီးနောက် အင်အားကြီးသော ဝါနရအထက်မြတ်တို့၏ အရှင်သည် မိမိနန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်လေ၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma is royal complacency after success: Sugrīva enjoys sovereignty and pleasure while neglecting the pledged obligation to assist Rāma. The pivotal action is Hanumān’s corrective intervention—urging immediate initiation of the search for Vaidehī as the overdue ally-duty.
Upadeśa centers on kāla and mitradharma: timely fulfillment of a friend’s task is integral to dharma and effective kingship, whereas delay undermines outcomes even when later effort is great; persuasion should be truthful, beneficial, and conciliatory (hita–tattva–pathya).
The sarga uses cultural imagery rather than a travel itinerary: the moonlit sky with bird-calls frames the scene, and Sugrīva’s revelry is likened to Indra sporting with apsaras in Nandana (a celestial garden), underscoring the contrast between pleasure and governance.