
वर्षावर्णनम् — The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing
किष्किन्धाकाण्ड
ဝါလီသေဆုံးပြီးနောက် စုဂရీవ၏ အဘိသေက ပြီးစီးကာ မိုးရာသီ စတင်ချိန်တွင် သီရိရာမသည် မာလျဝန်တောင်ပေါ်၌ နေထိုင်၍ လက္ခမဏကို မိန့်ကြားတော်မူသည်။ ဤစರ್ಗတွင် ရာသီဖော်ပြချက် (ṛtu-varṇana) ကို ရှည်လျားစွာ ချယ်လှယ်ထားပြီး—မိုးတိမ်များကို တောင်ထိပ်များကဲ့သို့၊ လျှပ်စီးကို ရွှေရောင်ကြာပွတ်ကဲ့သို့၊ မိုးကြိုးသံကို ဝေဒသဒ္ဒါန်တော်ဖတ်ကြားသံကဲ့သို့၊ ရေတံခွန်များကို ပုလဲကြိုးတန်းကဲ့သို့ ဖော်ပြသည်။ မော်ရ်ငှက်၊ ဖား၊ ပျား၊ ကြိုးကြာငှက်တို့နှင့် ရေကြီးမြင့်လာသော မြစ်ချောင်းများကြောင့် တောတောင်သည် အသက်ဝင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ဤအာရုံခံမြေပုံအတွင်း၌ပင် ရာမ၏ အတွင်းစိတ်လည်း ထင်ဟပ်လာသည်—စီတာနှင့် ခွဲခွာရသည့် ဝမ်းနည်းမှု၊ မိုးရာသီတွင် ခရီးသွားရန် ခက်ခဲမှု၊ နှင့် ရာဝဏ၏ ကြီးမားသော အန္တရာယ်။ ရာမသည် စုဂရీవကို ချက်ချင်း မတောင်းဆိုမဖိအားပေးသည့် အကြောင်းကို ရှင်းပြတော်မူသည်—မိတ်ဆွေသည် ဒုက္ခများ ခံစားခဲ့ရပြီး မကြာသေးမီကသာ အိမ်ထောင်ရေးတည်ငြိမ်မှု ပြန်လည်ရရှိထားသဖြင့်၊ ကိစ္စကို kāla-jñāna (အချိန်ကို သိမြင်၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်း) ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ဆိုသည်။ နိဂုံးတွင် အပြန်အလှန်တာဝန်၏ သဘောတရားကို ထူထောင်တော်မူသည်—ကူညီမှုကို ပြန်လည်ကူညီ၍ ဆပ်သင့်ပြီး၊ ကျေးဇူးမသိခြင်းသည် သီလရှိသူတို့၏ နှလုံးသားကို နာကျင်စေသည်။ လက္ခမဏသည် လေးစားစွာ သဘောတူကာ ဆောင်းဦးရာသီရောက်သည်အထိ သည်းခံစောင့်ဆိုင်းရန် အကြံပြုသည်၊ ထိုအခါ စုဂရీవသည် ထိရောက်စွာ လှုပ်ရှားနိုင်မည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।वसन्माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।
ထို့နောက် ရာမသည် ဝါလိန်ကို သတ်ပြီးနောက် စုဂရీవကို မင်းအဖြစ် အဘိသေကပွဲဖြင့် တင်မြှောက်ကာ မာလျဝတ်တောင်၏ လျှောစောင်းပေါ်တွင် နေထိုင်လျက် လက္ခမဏအား မိန့်ကြားတော်မူ하였다။
Verse 2
अयं स कालस्सम्प्राप्तस्समयोऽद्य जलागमः।सम्पश्य त्वं नभो मेघैस्संवृतं गिरिसन्निभैः।।
ဤအချိန်ကာလသည် ရောက်လာပြီ—ယနေ့ မိုးရာသီပင် ဖြစ်၏။ ကြည့်လော့၊ မိုးတိမ်များသည် တောင်တန်းကဲ့သို့ ထူထဲကာ ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
Verse 3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्।।
နေမင်း၏ ရောင်ခြည်များဖြင့် သမုဒ္ဒရာတို့၏ အနှစ်သာရကို သောက်ယူကာ ကိုယ်ဝန်ကဲ့သို့ ကိုးလတိုင်တိုင် ထိန်းသိမ်းထားပြီးနောက် ယခု မိုးကောင်းကင်သည် ရေကို မွေးဖွားပေးသည်—အသက်ရှင်မှု၏ အာဟာရနှင့် အနှစ်ရည်အားလုံး၏ အရင်းမြစ်ဖြစ်သော ရသာယန။
Verse 4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः।कुटजार्जुनमालाभिरलङ्कर्तुं दिवाकरम्।।
မိုးတိမ်တို့၏ လှေကားတန်းများကို တက်၍ ကောင်းကင်သို့ ရောက်နိုင်သကဲ့သို့၊ ကုဋဇနှင့် အာရ္ဇုန ပန်းကုံးများဖြင့် နေမင်းသုရိယဒေဝကိုတောင် တန်ဆာဆင်နိုင်မည်ဟု ထင်ရသည်။
Verse 5
सन्ध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिक पाण्डरैः।स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्।।
ဆည်းဆာရောင်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ကြေးနီနီရောင် အနားသတ်များနှင့် အတွင်းဘက် ပိုမိုဖြူဖျော့သော အရောင်တို့ဖြင့်၊ တောက်ပြောင်သော မိုးတိမ်အထည်စများက ကောင်းကင်ကို ပတ်လည်ဖုံးအုပ်ထားသည်—အနာကို ပတ်တီးချည်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 6
मन्दमारुत निश्वासं सन्ध्याचन्दनरञ्जितम्।आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्।।
ကောင်းမွန်သည့်လေညင်း၏အသက်ရှူသံကဲ့သို့ မိုးကောင်းကင်သည် နူးညံ့စွာလှုပ်ရှား၍၊ ဆည်းဆာရောင်က စန္ဒနံလိမ်းသကဲ့သို့ ရောင်စုံတင်ကာ၊ ဖြူဖျော့မီးခိုးရောင်တိမ်များကိုဆောင်လျက်၊ ကာမချစ်ခြင်းကြောင့် မောဟိုက်နေသူတစ်ဦးကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။
Verse 7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।सीतेव शोकसन्तप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति।।
ဤမြေပြင်သည် အရင်က အပူကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခဲ့ပြီး ယခုတော့ မိုးရေသစ်ဖြင့် ပြည့်လျှံနေသည်။ စိတ်ဒုက္ခကြောင့် ပူလောင်နေသော စီတာမယ်တော်ကဲ့သို့ မျက်ရည်၏ အငွေ့ကို ထုတ်လွှတ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः।शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकिगन्धिनः।।
မိုးတိမ်၏ ဝမ်းဗိုက်မှ လွတ်ထွက်လာသော လေများသည် အဖြူရောင် ကြာပန်းကဲ့သို့ အေးမြ၍ စိတ်ကို သက်သာစေကာ ကေတကီပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်သည်။ လက်နှစ်ဖက်ကို ခွက်ကဲ့သို့ ချုပ်ကာ သောက်နိုင်သလိုပင် ထင်ရ၏။
Verse 9
एष फुल्लार्जुनश्शैलः केतकैरधिवासितः।सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते।।
ဤတောင်တန်းသည် ကေတကီပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်၍ အာర్జုနပန်းများ ပွင့်လန်းနေသည်။ မိုးရေစီးကြောင်းများက လောင်းချိုးသကဲ့သို့ ရေဖြင့် အဘိသေက ခံယူနေသော ရန်ငြိမ်းသွားသည့် စုဂရీవကို မြင်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 10
मेघकृष्णाजिनधरा: धारायज्ञोपवीतिनः।मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः।।
တောင်တန်းများသည် မိုးတိမ်အမဲရောင်အသားအရေကို ဝတ်ဆင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ မိုးရေစီးကြောင်းများသည် ယဇ္ဉောပဝီတ (သန့်ရှင်းသော ကြိုး) ကဲ့သို့ လည်ပင်းမှ ချိတ်ဆွဲနေသကာ၊ လေဖြင့် ပြည့်နှက်သော ဂူများကြောင့် ဝေဒသဒ္ဓာယန၌ မနားမနေ လေ့လာသည့် ဝေဒပညာရှင်များကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။
Verse 11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम्।अन्तस्त्सतनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्।।
ကောင်းကင်သည် ရွှေရောင်ကြိုးတံကဲ့သို့သော မိုးကြိုးလျှပ်စီးတို့ဖြင့် ထိုးနှက်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အတွင်း၌ မိုးကြိုးသံ ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်ဟည်းနေသဖြင့် နာကျင်၍ ငိုကြွေးသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 12
नीलमेघाश्रिता विद्युत्स्फुरन्ती प्रतिभाति मा।स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी।।
ကျွန်ုပ်အတွက် မိုးတိမ်အမဲရောင်အတွင်း တုန်လှုပ်လက်လက်ဖြစ်နေသော လျှပ်စီးသည် တပသ္စရိယာရှိသော ဝိုင်ဒေဟီကဲ့သို့ ရာဝဏ၏ ပေါင်ပေါ်၌ အကူအညီမဲ့စွာ ရုန်းကန်တုန်လှုပ်နေသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။
Verse 13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः।।
ဤအရပ်မျက်နှာများသည် ထူထဲသောမိုးတိမ်များက ဖုံးလွှမ်းကာ တားဆီးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ကြယ်များနှင့် လတောင် မမြင်ရအောင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်—ဤသို့သောအခြေအနေသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၌ မူးမောသူတို့အတွက် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 14
चिद्बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्पितान्गिरिसानुषु।।मम शोकाभिभूतस्य कामसन्दीपनान् स्थितान्।
အို စောမိတ္ရီ၊ တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ပန်းပွင့်လှပနေသော ကုဋဇပင်များကို ကြည့်လော့။ ပူလောင်သော အငွေ့များကြောင့် မျက်ရည်တိမ်တားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော်လည်း မိုးရာသီလာမည်ကို စိတ်လှုပ်ရှားစွာ စောင့်မျှော်နေကြသည်။ ငါသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ဖိစီးခံနေရသော်လည်း၊ ထိုပင်များက ငါ့နှလုံး၌ ကာမဆန္ဒကို ထပ်မံလှုံ့ဆော်လျက် ရပ်တည်နေကြ၏။
Verse 15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायुर्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानांप्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्।।
အို စောမိတ္ရီ၊ တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ပန်းပွင့်လှပနေသော ကုဋဇပင်များကို ကြည့်လော့။ ပူလောင်သော အငွေ့များကြောင့် မျက်ရည်တိမ်တားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော်လည်း မိုးရာသီလာမည်ကို စိတ်လှုပ်ရှားစွာ စောင့်မျှော်နေကြသည်။ ငါသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ဖိစီးခံနေရသော်လည်း၊ ထိုပင်များက ငါ့နှလုံး၌ ကာမဆန္ဒကို ထပ်မံလှုံ့ဆော်လျက် ရပ်တည်နေကြ၏။
Verse 16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाःप्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषुयानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति।।
မာနသာရေကန်၌ နေထိုင်လိုသော ဆန္ဒကြီးမားသည့် ဟင်္သာများသည် ထွက်ခွာသွားကြပြီ၊ စက္ကရဝါကငှက်များလည်း ယခု မိမိတို့၏ အဖော်နှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းကြ၏။ သို့သော် မိုးရေ မပြတ်ရွာသွန်း၍ လမ်းများ ပျက်စီးကွဲပြားနေသဖြင့် လှည်းယာဉ်များ မသွားနိုင်ကြ။
Verse 17
क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशंनभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धंरूपं यथा शान्तमहार्णवस्य।।
တစ်နေရာတွင် ကောင်းကင်သည် ထင်ရှားတောက်ပ၍ တစ်နေရာတွင် မထင်ရှားမှိန်ညိုနေသည်—မိုးတိမ်များ ပြန့်ကျဲနေသဖြင့် ထိုသို့ မြင်ရ၏။ တစ်ချို့နေရာများတွင် တောင်တန်းများက ပိတ်ဆို့ထားသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရပြီး—ငြိမ်သက်သော မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ မျက်နှာပြင်ကို မြေပြင်မြင့်တက်လာသည့် အပိုင်းများက ခွဲကာ ချိုးဖောက်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 18
व्यामिश्रितं सार्जकदम्बपुष्पैर्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।मयूरकेकाभिरनुप्रयातंशैलापगाश्शीघ्रतरं वहन्ति।।
တောင်တန်းချောင်းရေများသည် မိုးရေသစ်ကို လျင်မြန်စွာ သယ်ဆောင်စီးဆင်းကြ၏—စာရ္ဇနှင့် ကဒမ္ဗ ပန်းများနှင့် ရောနှောကာ တောင်၏ သတ္တုဓာတ်ကြောင့် နီမြန်းလာပြီး—မယုရ၏ အော်သံများကလည်း စီးကြောင်းနှင့်အတူ လိုက်ပါသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 19
रसाकुलं षट्पदसन्निकाशंप्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।अनेकवर्णं पवनावधूतंभूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्।।
ရသာပြည့်ဝသော ဇမ္ဗုသီးများ—ပျားအုပ်ကဲ့သို့ မဲညို၍—အလိုရှိသလောက် စားသုံးကြ၏။ လေတိုက်ခတ်လှုပ်ရှားသဖြင့် အရောင်စုံပြောင်းလဲကာ အပြည့်အဝမှည့်သော သရက်သီးများသည် မြေပေါ်သို့ ကျလေ၏။
Verse 20
विद्युत्पताकास्सबलाकमालाःशैलेन्द्रकूटाकृतिसन्निकाशाः।गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादाःमत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः।।
တောင်ထိပ်မြင့်များကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မိုးတိမ်များသည် လျှပ်စီးကို အလံတော်ကဲ့သို့ ထူထောင်၍၊ ဗလាកာငှက်တန်းများကို ပန်းမော်လီကဲ့သို့ ဆင်ယင်ကာ၊ တိုးတက်မြင့်မားသော မိုးကြိုးသံဖြင့် ဟိန်းဟောက်ကြ၏—စစ်မြေပြင်၌ မတ်တပ်ရပ်တန်းစီနေသော မတ်တဂဇေန္ဒြာများကဲ့သို့။
Verse 21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानिप्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।वनानि निर्वृष्टवलाहकानिपश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति।।
ကြည့်ပါ—နေ့လယ်လွန်ချိန်၌ မိုးတိမ်များ မိုးရွာချပြီးနောက် သစ်တောများသည် ပို၍တောက်ပလှပလာ၏။ မိုးရေကြောင့် မြက်ခင်းများ စိုပြေဖူးဖောင်း၍ မယုရများလည်း ကခုန်ပွဲတော်ကို စတင်ကြ၏။
Verse 22
समुद्वहन्त स्सलिलातिभारंबलाकिनो वारिधरा नदन्तः।महत्सु शृङ्गेषु महीधराणांविश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति।।
ရေ၏အလွန်အကျွံအလေးချိန်ကို ထမ်းပိုးကာ မိုးကြိုးသံဖြင့် ဟိန်းဟောက်နေသော မိုးရေသယ်ဆောင်သည့် မိုးတိမ်အစုများသည်—ဗလាកာငှက်များ လိုက်ပါလျက်—တောင်တန်းကြီးများ၏ ထိပ်မြင့်များပေါ်တွင် အကြိမ်ကြိမ် နားယူပြီးနောက် ထပ်မံ ခရီးဆက်သွားကြ၏။
Verse 23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्तीसम्मोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः।वातावधूता वरपौण्डरीकीलम्बेव माला रचिताम्बरस्य।।
မိုးတိမ်ကို တောင့်တလျက် ပျော်ရွှင်စွာ ပျံသန်းသွားသော ဘလာကာ (ကြင်) ငှက်တန်းသည် တောက်ပလင်းလက်၏။ လေတိုးလှုပ်ခတ်နေသကဲ့သို့ ကောင်းမြတ်သော အဖြူရောင် ကြာပန်းများကို ချည်ရောစီထားသည့် ရှည်လျားသော ပန်းမော်လီကာတစ်စင်းက မိုးကောင်းကင်ပေါ်တွင် လျားလျားတန်းတန်း ချိတ်ဆွဲထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेनविभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेणनारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन।।
မြေပြင်သည် အသစ်ပေါက်သော မြက်နုစိမ်းစိုဖြင့် တောက်ပလှပြီး အင်ဒြဂိုပါ ပိုးငယ်များက အစက်အပြောက်အဖြစ် ထင်ရှားနေ၏။ ထိုမြင်ကွင်းသည် ကြက်တူရွေးအရောင်စိမ်းသဏ္ဌာန် အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး အနီရောင် လက် (lac) ဖြင့် ပက်ဖျန်းထားသကဲ့သို့ နာရီတစ်ဦးနှင့် ဆင်တူ၏။
Verse 25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैतिद्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।हृष्टा बलाका घनमभ्युपैतिकान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति।।
အိပ်စက်ခြင်းသည် ကေရှဝကို တဖြည်းဖြည်း လာရောက်ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့၊ မြစ်သည်လည်း လျင်မြန်စွာ သမုဒ္ဒရာသို့ အပြေးအလွှား ချဉ်းကပ်၏။ ပျော်ရွှင်သော ဘလာကာငှက်သည် မိုးတိမ်သို့ ချဉ်းကပ်လာပြီး၊ တောင့်တသော ချစ်သူမသည်လည်း မိမိအ प्रिय (ချစ်မြတ်နိုးသူ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာ၏။
Verse 26
जाता वनान्ताश्शिखिसम्प्रनृत्ताजाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।जाता वृषा गोषु समानकामाजाता मही सस्यवनाभिरामा।।
တောအတွင်းပိုင်းများတွင် မယုရ (မိုးရ) များက ကခုန်လာကြ၏။ ကဒမ္ဗ သစ်ပင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ကိုင်းခက်များသည် ပန်းပွင့်များဖြင့် ပွင့်လန်းထွန်းကား၏။ နွားအုပ်အတွင်းရှိ နွားထီးများတွင်လည်း တူညီသော ဆန္ဒကာမ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထို့ပြင် မြေပြင်သည် စိုက်ပျိုးသီးနှံများနှင့် စိမ်းလန်းသော တောဝန်းများကြောင့် လှပရမက်ဖွယ် ဖြစ်လာ၏။
Verse 27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्तिध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताःप्रियाविहीनाश्शिखिनः प्लवङ्गमाः।।
မြစ်များ စီးဆင်းကြ၏၊ မိုးတိမ်များ မိုးရွာချ၏၊ မတ်တဂဇာ (မတ်တ) ဆင်များက ဟိန်းဟောက်ကြ၏၊ တောအတွင်းပိုင်းများလည်း တောက်ပလင်းလက်၏။ ချစ်သူနှင့် ကွာဝေးသူတို့သည် စိတ်တွင်သာ စူးစမ်းတွေးတောနေကြပြီး၊ မျောက်များသည် တိတ်ဆိတ်သွားကာ၊ မယုရ (မိုးရ) များက ကခုန်နေကြ၏။
Verse 28
प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्धमाघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु।प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्रास्सार्धं मयूरै स्समदा नदन्ति।।
တောအတွင်း ရေတံခွန်များနား၌ ပျော်ရွှင်လန်းဆန်းသော ဆင်မင်းတို့သည် ကေတကီပန်း၏ သင်းပျံ့ရနံ့ကို ရှူရှိုက်၍ ဝမ်းမြောက်ကြပြီး ရေတံခွန်၏ ဟုန်းဟုန်းမြည်သံကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ မယုရငှက်တို့နှင့်အတူ မူးယစ်ပျော်ရွှင်စွာ ဆင်တံပိုးသံကို ထွက်ဟစ်ကြသည်။
Verse 29
धारानिपातैरभिहन्यमानाःकदम्बशाखासु विलम्बमानाः।क्षणार्जितं पुष्परसावगाढंशनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति।।
မိုးရေတန်းများ ကျလာ၍ ထိခိုက်နှိပ်စက်ခံရကာ ကဒမ္ဗာကိုင်းများပေါ်တွင် တွယ်ကပ်လျက်ရှိသော ပျားတို့သည်—ခဏအတွင်း ပန်းရည်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သောက်ပြီးနောက်—မူးယစ်မှုကို တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးစွာ စွန့်လွှတ်ကြသည်။
Verse 30
अङ्गारचूर्णोत्करसन्निकाशैःफलैस्सुपर्याप्तरसैस्समृद्धैः।जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखाःनिलीयमाना इव षट्पदौघैः।।
ဇမ္ဗူပင်တို့၏ ကိုင်းခက်များသည် မီးခဲမှုန့်အစုကဲ့သို့ မဲမှောင်၍ အရည်ရွှမ်းကြွယ်ဝသော အသီးများဖြင့် လေးလံကာ တောက်ပနေသည်—ပျားအုပ်ကြီးများ ဝင်ရောက်နားကပ်၍ ဖုံးလွှမ်းနေသကဲ့သို့ပင်။
Verse 31
तटित्पताकाभिरलङ्कृतानामुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।विभान्ति रूपाणि बलाहकानांरणोद्यतानामिव वानरणानाम्।।
မိုးတိမ်တို့၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် လျှပ်စီးကို အလံတော်ကဲ့သို့ တန်ဆာဆင်ထားပြီး နက်ရှိုင်းကြီးမားသော ဟုန်းဟုန်းမြည်သံကို ထုတ်လွှင့်ကာ တောက်ပနေသည်—စစ်ပွဲသို့ ထွက်ရန် အဆင်သင့် ရပ်တည်နေသော ဝါနရ စစ်သည်တော်များကဲ့သို့။
Verse 32
मार्गानुगश्शैलवनानुसारीसम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्कीमत्तो गजेन्द्रः प्रतिसन्निवृत्तः।।
တောင်တန်းတောအတွင်း လမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားနေသော မူးယစ်မတ်တပ် ပုဏ္ဏားဆင်မင်းသည် မိုးတိမ်၏ ဂုဏ်သံကို ကြားလျှင် စစ်ကိုလိုလား၍ ရန်သူ၏ စိန်ခေါ်သံဟု ထင်ကာ နောက်ပြန်လှည့်၍ ပြန်သွားလေ၏။
Verse 33
क्वचित्प्रगीता इव षट्पदौघैःक्वचित्प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।क्वचित्प्रमत्ता इव वारणेन्द्रैर्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः।।
အမျိုးမျိုးသော သတ္တဝါတို့ ခိုလှုံရာ တောအနားများသည် မျိုးစုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ထင်ရှားလှ၏—တစ်နေရာတွင် ပျားအုပ်များက သီချင်းဆိုသကဲ့သို့၊ တစ်နေရာတွင် လည်ပင်းပြာ မယုရများက ကပြသကဲ့သို့၊ အခြားတစ်နေရာတွင် မူးယစ်သော ဆင်မင်းများကြောင့် ဆူညံပျော်ရွှင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။
Verse 34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्यावनान्तभूमिर्नववारिपूर्णा।मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तैरापानभूमिप्रतिमा विभाति।।
ကဒမ္ဗ၊ စရ္ဇ၊ အာర్జုန တို့၏ နုနယ်သော အညွန့်များဖြင့် ကြွယ်ဝ၍ မိုးရေသစ်ဖြင့် ပြည့်လျှံနေသော တောအနားမြေပြင်သည် မူးယစ်သော မယုရမများ၏ အော်သံနှင့် အကအလှုပ်တို့ကြောင့် သောက်ရုံတစ်ခုကဲ့သို့ တောက်ပထင်ရှားလေသည်။
Verse 35
मुक्तासकाशं सलिलं पतद्वैसुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।हृष्टा विवर्णच्छदना विहङ्गास्सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति।।
ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ရေစက်များ ကျလာ၍ ပုလဲကဲ့သို့ တောက်ပကာ ရွက်ခွက်များတွင် စုဝေးနေသည်။ ရေငတ်သော ငှက်တို့သည် ဝမ်းမြောက်လျက်—စိုစွတ်မှုကြောင့် အတောင်အရောင် ပျော့ဖျော့ဖြစ်သော်လည်း—ဤရေကို အိန္ဒြာမင်း ပေးသနားသော အလှူတော်ကဲ့သို့ သောက်ကြလေသည်။
Verse 36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानंप्लवङ्गमोदीरितकण्ठतालम्।आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादैर्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्।।
တောအတွင်း၌ သီချင်းဂီတပွဲတစ်ပွဲ စတင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်—ပျားတို့သည် ကြိုးတန်းတူရိယာကဲ့သို့ ချိုမြိန်စွာ ဟုန်ဟုန်မြည်၍၊ ဖားတို့သည် လည်ချောင်းမှ ထွက်သော တာလသံဖြင့် လက်ခုပ်တီးသကဲ့သို့ အချိန်ကို ထိန်းကာ၊ မိုးတိမ်တို့သည် မৃদင်္ဂ ဒရမ်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သံထွက်လေသည်။
Verse 37
क्वचित्प्रनृत्तै: क्वचिदुन्नदद्भिःक्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरैर्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्।।
တစ်နေရာတွင် မော်ရ်ငှက်တို့ ကခုန်ကြ၍၊ တစ်နေရာတွင် အသံမြင့်မြင့် အော်ဟစ်ကြသည်။ အခြားနေရာများတွင် သစ်ပင်ထိပ်ဖျားပေါ် နားနေကာ လျှောကျနေသော အမြီးမွှေးအလှများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသဖြင့်—တောအုပ်တစ်ခုလုံးသည် သီချင်းတေးဂီတပွဲတော်ကို စတင်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धाःविहाय निद्रां चिरसन्निरुद्धाम्।अनेकरूपाकृतिवर्णनादाःनवाम्बुधाराभिहता नदन्ति।।
မိုးတိမ်တို့၏ ဂর্জနာသံကြောင့် ဖားများ နိုးထလာ၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ချုပ်နှောင်ထားသော အိပ်စက်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ကြသည်။ မိုးရေသစ်သစ် စီးကြောင်းများ ထိခိုက်လာသဖြင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရောင်၊ အသံတို့ မျိုးစုံဖြင့် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း အော်မြည်ကြသည်။
Verse 39
नद्यस्समुद्वाहितचक्रवाकास्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।दृप्ता नवप्राभृतपूर्णभोगाःद्रुतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति।।
မြစ်များသည် စက္ကရဝါက ငှက်များကိုပါ လှိုင်းလျားသယ်ဆောင်ကာ ပျက်ယွင်းသွားသော ကမ်းပါးများကိုလည်း ဆွဲဆောင်လွှတ်ပစ်ကြသည်။ မိုးသစ်၏ ပူဇော်သကာများဖြင့် ပြည့်ဝ၍ ဖောင်းပွကာ မာန်တက်သလို ဖြစ်လာပြီး၊ မိမိတို့၏ ဘုရားသခင်တော်—ပင်လယ်—ထံသို့ လျင်မြန်စွာ ချဉ်းကပ်သွားကြသည်။
Verse 40
नीलेषु नीला: प्रविभान्ति सक्ताःमेघेषु मेघा नववारिपूर्णाः।दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाश्शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः।।
မိုးရေသစ်ဖြင့် ပြည့်ဝသော မည်းမှောင်မိုးတိမ်များသည် မည်းမှောင်သော တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ကပ်လျက် တောက်ပနေကြသည်—တောမီးလောင်၍ မီးလောင်ဒဏ်ခံရသော ကျောက်တုံးကြီးများကဲ့သို့ပင်၊ သို့ရာတွင် တောင်ပေါ်၌ အမြစ်တည်မြဲစွာ ခိုင်မြဲနေသကဲ့သို့။
Verse 41
प्रहृष्टसन्नादितबर्हिणानिसशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।चरन्ति नीपार्जुनवासितानिगजास्सुरम्याणि वनान्तराणि।।
ဆင်တို့သည် သာယာလှပသော တောအတွင်းကွက်များ၌ လှည့်လည်သွားလာကြသည်—ပျော်ရွှင်စွာ ငှက်မော်(ပီကော့)တို့အော်ဟစ်သံကြားရပြီး၊ နုမြက်ခင်းများတွင် အိန္ဒြဂိုပ ပိုးမွှားများပြည့်နှက်ကာ၊ နီပ(ကဒမ္ဗ) နှင့် အာရ္ဇုန ပန်းရနံ့တို့က လေထုကို မွှေးကြိုင်စေသည်။
Verse 42
नवाम्बुधाराहतकेसराणिद्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।कदम्बपुष्पाणि सकेसराणिनवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः।।
ပျော်ရွှင်နေသော ပျားများသည် မိုးသစ်ရေကြောင့် ကေသရ(အမွှေးတိုင်)များ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားသော ကြာပန်းများကို အလျင်အမြန် စွန့်ခွာကာ၊ ကေသရပြည့်ဝ၍ မပျက်မစီးသေးသော ကဒမ္ဗပန်းသစ်များပေါ်သို့ ပျံသန်း၍ နားဆင်းကြသည်။
Verse 43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रावनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्रा।रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राःप्रक्रीडितो वारिधरैस्सुरेन्द्रः।।
တောအတွင်း၌ ဆင်မင်းကြီးများသည် မတ်တ(ရုတ)ဖြစ်၍ ကောင်းကင်ကဲ့သို့ကာယအားပြည့်ဝကာ၊ နွားမင်းကြီးများလည်း ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ သားရဲမင်း(ခြင်္သေ့)တို့သည် အေးချမ်းစွာ အနားယူနေကြ၏။ တောင်တန်းကြီးများလည်း လှပထင်ရှား၍ မင်းများသည် တိတ်ဆိတ်စွာ အနားယူကြသည်—ထိုအခါ နတ်မင်းအိန္ဒြာသည် မိုးတိမ်နံ့သယ်ဆောင်သော မేఃဃများအတွင်း ကစားလျက်ရှိသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 44
मेघास्समुद्धूतसमुद्रनादाःमहाजलौघैर्गगनावलम्बाः।नदीस्तटाकानि सरांसि वापीर्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति।।
မိုးတိမ်များသည် မဟာရေစီးကြီးများဖြင့် ကောင်းကင်၌ တင်လျက်ရှိကာ သမုဒ္ဒရာ၏ ဟုန်းဟုန်းသံကိုတောင် ဖုံးလွှမ်းသွားစေသည်။ ထိုမိုးတိမ်များက မြစ်များ၊ ကန်များ၊ အိုင်များနှင့် ရေတွင်းများကို လျှံထွက်စေ၍ မြေပြင်တစ်လျှောက်လုံးကို ရေလွှမ်းမိုးစေသည်။
Verse 45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्तिप्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः।प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रंनद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः।।
မိုးရေစီးကြီးများသည် အားပြင်းစွာ ကျဆင်းလာပြီး၊ လေများသည် ဟုန်းဟုန်းသံ တိုးမြင့်လျက် တိုက်ခတ်လာသည်။ ကမ်းပါးပျက်စီးသွားသော မြစ်များသည် လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းကာ—ရေ၏အားကြောင့် လမ်းကြောင်းများ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
Verse 46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्रास्सुरेन्द्रदत्तै: पवनोपनीतैः।घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमानारूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति।।
တောင်တန်းကြီးများသည် မင်းများကဲ့သို့ ဖြစ်၍၊ အင်ဒြာဒေဝါ ပေးအပ်သည့် မိုးတိမ်ရေကုံဗ်များကို လေက သယ်ဆောင်လာကာ အဘိသေက စိမ့်စိမ့်လောင်းပေးသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်နှင့် သြဇာသီရိကို ထင်ရှားပြသကာ၊ ပြည်သူတို့က အဘိသေက ခံယူစေသော အရှင်တော်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှသည်။
Verse 47
घनोपगूढं गगनं सतारंन भास्करो दर्शनमभ्युपैति।नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्तातमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः।।
မိုးတိမ်များက ကောင်းကင်ကို ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းထားသဖြင့် နေမင်းလည်း မမြင်ရ၊ ကြယ်များလည်း မပေါ်လာ။ အသစ်သစ်သော ရေစီးလွှာများကြောင့် မြေပြင်သည် အောက်တွင် လျှောရွေ့သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အရပ်မျက်နှာတို့လည်း မတောက်ပ—အမှောင်က လိမ်းဖုံးထားသည်။
Verse 48
महान्ति कूटानि महीधराणांधाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति।महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातैर्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः।।
တောင်တန်းတို့၏ မြင့်မားသော ထိပ်ခေါင်များသည် မိုးရေစီးကြောင်းများက ဆေးကြောသန့်စင်သဖြင့် ပိုမိုတောက်ပလာသည်။ အလွန်ကြီးမား၍ ကျယ်ဝန်းရှည်လျားသော ရေတံခွန်များသည် လျှောကျလျက်၊ မုက္ခါမဏိ (ပုလဲ) လည်ဆွဲကြိုးများကို ချိတ်ဆွဲထားသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Verse 49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाश्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।गुहासु सन्नादितबर्हिणासुहारा विकीर्यन्त इवावभान्ति।।
တောင်တန်းအထွတ်အမြတ်တို့ပေါ်ရှိ ရေတံခွန်ကြီးများသည် ကျောက်ပြားများပေါ်တွင် တိုက်ခတ်၍ အရှိန်ပြင်းသော်လည်း လျှောချော်တုံ့ဆိုင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ မော်ရ်ငှက်တို့၏ အော်သံကြောင့် ထင်ဟပ်နေသော ဂူများအတွင်း စီးဆင်းရာတွင် ပုလဲလည်ဆွဲကြိုးများ ပြတ်ကျကာ ပြန့်ကျဲသွားသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။
Verse 50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाताःनिर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तोमहागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते।।
အလျင်အမြန်စီးဆင်းသော ကြီးမားသည့် ရေတံခွန်များသည် တောင်ထိပ်အနီးရှိ တောင်စောင်းများကို ဆေးကြောသန့်စင်ပေး၏။ မုတိအလှည့်ကွင်းကဲ့သို့ တန်းတန်းစီစီ ကျဆင်းလာသော ရေစီးများသည် ကြီးမားသော ဂူကြီးများ၏ အောင့်တင်သကဲ့သို့သော အောက်ခံပြင်များတွင် စုပေါင်း၍ ထိန်းထားခံရ၏။
Verse 51
सुरतामर्दविच्छिन्नास्स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधारास्समन्तत:।।
အရပ်မျက်နှာအနှံ့၊ လမ်းညွှန်အားလုံးတွင် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ရေစီးများ ကျဆင်းလာသည်—ကောင်းကင်ဘုံနတ်သမီးတို့၏ လည်ဆွဲမှ မုတိများကို ချစ်ရေးကစားရာ၏ ထိတွေ့ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ပြတ်ကျသွားသကဲ့သို့။
Verse 52
निलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः।।
နေဝင်ချိန်ကို ငှက်တို့ အနားယူရာသို့ ဝင်လျှောသွားခြင်း၊ ကြာပန်းတို့ ပိတ်သွားခြင်း၊ မာလတီ (စံပယ်) ပန်းတို့ ပွင့်လာခြင်းတို့မှ သိမြင်နိုင်၏။
Verse 53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते।वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः।।
မင်းတို့၏ စစ်ယာဉ်ခရီးများလည်း ရပ်တန့်ကာ စစ်တပ်များ ပြန်လှည့်ကြ၏။ ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် လမ်းကြောင်းများလည်း တန်းညီသကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး ရန်ငြိုးများပင် အလားတူ ခဏရပ်နားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 54
मासि प्रोष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।अयमध्यायसमयस्सामगानामुपस्थितः।।
အို ဘြဟ္မာရှင်၊ ပရိုෂ္ဌပဒ လတွင် ဝေဒကို ရွတ်ဖတ်လိုသော ဘြာဟ္မဏတို့အတွက် အချိန်ကာလ ရောက်ရှိလာပြီ။ သာမဝေဒ သီဆိုသူတို့အတွက်လည်း အဓျာယန (သန့်ရှင်းသော လေ့လာမှု) ၏ သင့်တော်သော အခါကာလ ယခုတင် ရောက်ရှိ၏။
Verse 55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं सञ्चितसञ्चयः।आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः।।
အမှန်တကယ် ကိုသလနိုင်ငံ၏ အရှင် ဘရတသည် လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်များကို ပြီးစီးကာ လိုအပ်သမျှကို စုဆောင်းပြီးသားဖြစ်၍ ယခု အာသာဍ္ဍ လသို့ ရောက်ရှိလာပြီ။
Verse 56
नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः।मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः।।
အမှန်တကယ် မိုးရေဖြင့် ပြည့်လျှံလာသော စရယုမြစ်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ စီးဆင်းလာသည်—အယောဓျာမြို့က ငါပြန်လာသည်ကို မြင်သော် ထွက်ပေါ်လာသော အောင်မြင်သံ၊ ဝမ်းမြောက်သံကဲ့သို့။
Verse 57
इमास्फीतगुणा वर्षास्सुग्रीवस्सुखमश्नुते।विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः।।
ဤကုသိုလ်ဂုဏ်ပြည့်ဝသော မိုးရာသီများအတွင်း စုဂရీవသည် သက်သာချမ်းသာစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်—ရန်သူကို အနိုင်ယူပြီး၊ မဟာနိုင်ငံတော်၌ တည်မြဲကာ၊ မိဖုရားနှင့်အတူ နေထိုင်သည်။
Verse 58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः।नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण।।।।
သို့သော် ငါသည်—ဇနီးကို လုယူခံရ၍ မဟာနိုင်ငံတော်မှလည်း ကျဆုံးသွားသူ—လက္ခမဏာရေ၊ စိုစွတ်၍ ပြိုကျသည့် မြစ်ကမ်းပါးကဲ့သို့ နစ်မြုပ်ကျဆင်းနေ၏။
Verse 59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।रावणश्च महान् शत्रुरपारं प्रतिभाति मे।।
ငါ၏ ဝမ်းနည်းခြင်းသည် ကျယ်ပြန့်လာ၏; မိုးရာသီများသည် လွန်စွာ ခက်ခဲစွာ ဖြတ်ကျော်ရ၏; ထို့ပြင် ရာဝဏ—မဟာရန်သူကြီး—အရာအားလုံးသည် ငါ့အတွက် ကမ်းမဲ့၍ မဖြတ်ကျော်နိုင်သော အကျယ်အဝန်းတစ်ခုကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။
Verse 60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किञ्चिदीरितम्4.28.60।।
ခရီးသွားခြင်း ရပ်နားထားရသည်ကိုလည်းကောင်း၊ လမ်းကြောင်းများ အလွန်ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်ရ၍၊ ထို့ပြင် သုဂရီဝသည် ယခုတိုင် နမස්ကာရဖြင့် နိမ့်ချနေသေးသည်ကို မြင်ရသဖြင့်၊ ငါသည် မည်သည့်စကားမျှ မပြောခဲ့။
Verse 61
अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद्दारैस्समागतम्।आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुं नेच्छामि वानरम्।।
ထို့ပြင် ထိုဝါနရမင်းသည် အလွန်ပင်ပင်ပန်းခက်ခဲမှုများကို ခံစားကျော်လွှားခဲ့ပြီး၊ အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် မိဖုရားများနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ရပြီဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ကျွန်ုပ်တို့၏တာဝန်ကလည်း အလွန်လေးနက်သဖြင့် ယခုအခါ သူနှင့် စကားမပြောလို။
Verse 62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः4.28.62।।
အကြောင်းမူကား သူသည် ကိုယ်တိုင်ပင် အနားယူပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန် ရောက်လာသည်ကို သိမြင်သည့်အခါ သုဂရီဝသည် မိမိအပေါ်ရှိ ကူညီထောက်ပံ့မှု၏ ကျေးဇူးကို ကိုယ်တိုင်နားလည်လာမည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ။
Verse 63
तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादममनुपालयन्।।
ထို့ကြောင့် မင်္ဂလာလက္ခဏာရှိသော လက္ခမဏာရေ၊ ငါသည် သင့်တော်သောအချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းလျက် တည်နေမည်။ သုဂရီဝ၏ ကျေးဇူးတော်ကိုလည်းကောင်း၊ မြစ်များ၏ ကြည်နူးကောင်းချီးကိုလည်းကောင်း ရယူလိုက်နာလျက်ရှိမည်။
Verse 64
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते।अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः।।
သူရဲကောင်းအမှန်သည် ကျေးဇူးကို သင့်တော်သလို ပြန်လည်တုံ့ပြန်တတ်၏။ သို့ရာတွင် ကျေးဇူးမသိသူ—ပြန်မဆပ်သူ—သီလရှိသူတို့၏ နှလုံးသားကို နာကျင်စေ၏။
Verse 65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणःकृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्।उवाच रामं स्वभिरामदर्शनंप्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्।।
ဤသို့ မိန့်ကြားခံရသော် လက္ခမဏသည် စိတ်တွင် စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီး၊ လက်အုပ်ချီ၍ ရာမ၏ မိန့်တော်ကို ဂုဏ်ပြုကာ၊ မြင်ရသော် စိတ်ချမ်းသာဖွယ် ရာမထံသို့ မင်္ဂလာနှင့် လေးစားသည့် မိမိအမြင်ကို လျှောက်တင်하였다။
Verse 66
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितंनरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः।।
မင်းကြီးအရှင်၊ အရှင်မိန့်တော်မူသကဲ့သို့ မျောက်တို့၏ အရှင်သည် မကြာမီ အရှင်လိုအပ်သမျှကို ပြီးမြောက်စေမည်။ ဆောင်းဦးရာသီကို စောင့်မျှော်လျက် ဤမိုးရေတံခွန်ကဲ့သို့ သွန်ချသည့်ကာလကို သည်းခံတော်မူပါ၊ ရန်သူကို နှိမ်နင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်၌လည်း တည်ကြည်ခိုင်မာတော်မူပါ။
Rāma faces the governance dilemma of whether to immediately compel Sugrīva to act on the alliance promise or to wait for a suitable season and for Sugrīva’s recovery. He chooses restraint, prioritizing kāla (timing) and the ally’s circumstances while keeping the larger mission intact.
The sarga teaches that dharma operates through reciprocity and discernment: assistance should be repaid (upakāra → pratīkāra), and ingratitude harms the moral order. It also frames endurance as strategic virtue—bearing the monsoon’s obstacles while remaining steadfast toward the higher objective.
Geographically, Mount Mālyavān anchors the scene, with forests, waterfalls, caves, rivers, and the sea forming a monsoon landscape-map. Culturally, the text references seasonal practice and learning cycles—Bhadrapada as a study/recitation time for Veda and Sāmagāna, and the Cāturmāsya motif of Viṣṇu’s sleep—integrating ecology with ritual calendar.