Sarga 24
वालिवधोत्तरशोकः — Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death
किष्किन्धाकाण्ड
ဤအခန်းသည် ဗာလီမင်း သေဆုံးပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ပထမဦးစွာ သုဂြိတ်သည် တာရာဒေဝီ မျက်ရည်များဖြင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသည်ကို မြင်တွေ့ရပြီးနောက် ရာမမင်းသားထံ ချဉ်းကပ်ကာ မိမိ၏ အကျင့်ပျက်ယွင်းမှုကို ဝန်ခံခဲ့သည်။ ဗာလီမင်း၏ သည်းခံနိုင်စွမ်းသည် မြင့်မြတ်သော သဘောသဘာဝကို ပြသခဲ့သော်လည်း မိမိ၏ ဒေါသနှင့် မျောက်တို့၏ သဘောသဘာဝသည် ညီအစ်ကိုချင်း သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့ကြောင်း သူဝန်ခံသည်။ သုဂြိတ်သည် ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို ငြင်းပယ်ပြီး အပြစ်ဖြေရန် မီးပုံထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်တောင်းခံသော်လည်း ဝါနရခေါင်းဆောင်များသည် သီတာဒေဝီကို ဆက်လက်ရှာဖွေကြမည်ဖြစ်ကြောင်း ကတိပြုသည်။ ဒုတိယအချက်မှာ တာရာဒေဝီသည် ဗာလီမင်း၏ ရုပ်အလောင်းမှ ထကာ ရာမမင်းသား၏ ဘုန်းတန်ခိုးကို ဖူးမြော်သည်။ သူမသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော်လည်း ခင်ပွန်းသည်နှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်ရန် သူမကိုပါ ထိုမြှားဖြင့်ပင် သတ်ဖြတ်ပေးရန် ရာမမင်းသားအား တောင်းဆိုသည်။ ဇနီးသည်သည် ခင်ပွန်းနှင့် ခွဲခြား၍မရကြောင်း ကျမ်းဂန်များကို ကိုးကား၍ ပြောဆိုသည်။ ရာမမင်းသားသည် ကံတရား၊ လောကနိယာမနှင့် အင်္ဂဒ၏ အနာဂတ်အကြောင်းများကို ဟောကြားကာ နှစ်သိမ့်ပေးသဖြင့် တာရာဒေဝီ၏ ငိုကြွေးသံများ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဤအခန်းသည် ဝမ်းနည်းမှုကို တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲစေပြီး သီတာဒေဝီ ရှာဖွေရေးခရီးစဉ်ကို ဆက်လက်ရှင်သန်စေသည်။
Shlokas
Verse 1
तां चाश्रुवेगेन दुरासदेनत्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन।पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वीभ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे।।
ထိုအခါ ဝါလီ၏ အင်အားကြီးသော ညီဖြစ်သူ စုဂရီးဝသည် တာရာကို မနီးကပ်နိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော မျက်ရည်လှိုင်း—ဒုက္ခ၏ မဟာသမုဒ္ဒရာ—ဖြင့် လွှမ်းမိုးနေသည်ကို မြင်၍၊ အနှိုင်းမဲ့သော အစ်ကိုသတ်ဖြတ်မှုကြောင့် စိတ်နာကျင်ပူလောင်ခဲ့သည်။
Verse 2
स बाष्पपूर्णेन मुखेन वीक्ष्यक्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी।जगाम रामस्य शनैस्समीपंभृत्यैर्वृतसम्परिदूयमानः।।
မျက်နှာမှာ မျက်ရည်ပြည့်လျက် စိတ်နူးညံ့သိမ်မွေ့သော သုဂရీవသည် ခဏမျှ လှမ်းကြည့်ပြီး၊ နောင်တရမှုကြောင့် စိတ်အလွန်လေးလံကာ၊ အမှုထမ်းများဝိုင်းရံလျက် အတွင်းစိတ်၌ ပူလောင်နာကျင်သဖြင့် ရာမထံသို့ တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်သွား၏။
Verse 3
स तं समासाद्य गृहीतचापमुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्।यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्गमवस्थितं राघव मित्युवाच।।
သုဂရီးဝသည် ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ရာဃဝကို ချဉ်းကပ်လာ၍ လက်တွင် မြားနှင့် လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ မြင့်မြတ်သိက္ခာတင့်တယ်ပြီး မြားတို့သည် အဆိပ်ပြင်းမြွေကဲ့သို့ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မင်္ဂလာလက္ခဏာများဖြင့် အင်္ဂါအထင်အရှားရှိသော ထိုရာမကို ဤသို့ မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 4
यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्रकृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म।ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रपुत्रमनो निवृत्तं सहजीवितेन।।
အို မင်းကြီး၊ ကတိပြုထားသကဲ့သို့ သင်သည် ထိုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးပြီ၊ ထိုကံ၏ အကျိုးလည်း ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ သို့သော် ယနေ့တွင် အို မင်းသား၊ ငါ့စိတ်သည် အပျော်အပါးတို့မှသာမက အသက်ရှင်ခြင်းမှတောင် လှည့်ကွာသွားပြီ။
Verse 5
अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदन्त्यापुरे च विक्रोशति दुःखतप्ते।हतेऽग्रजे संशयितेऽङ्गदे चन राम राज्ये रमते मनो मे।।
အို ရာမ၊ ဤမဟာမိဖုရား (တာရာ) သည် အလွန်အမင်း ငိုကြွေးနေပြီး၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သော မြို့တော်လည်း အော်ဟစ်နေသည်။ အကိုကြီးသည် သတ်ဖြတ်ခံရပြီး၊ အင်္ဂဒ၏ အနာဂတ်လည်း မသေချာသေးသဖြင့်—ကျွန်ုပ်၏ စိတ်သည် နိုင်ငံတော်၌ မပျော်ရွှင်နိုင်ပါ။
Verse 6
क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षाद्भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्।हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन्सुतीव्रमिक्ष्वाकुकुमार तप्स्ये।।।।
အရင်ကတော့ ဒေါသ၊ မကျေနပ်မှု၊ မခံနိုင်လောက်သော အရှက်တရားကြောင့် အကို၏ သေဆုံးမှုကို ကျွန်ုပ်အတွက် လက်ခံနိုင်သကဲ့သို့ ထင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယခု ဤဟရိယုဋ္ဌပ (မျောက်တပ်ခေါင်းဆောင်) သတ်ဖြတ်ခံရပြီးနောက်၊ အို အိက္ခဝါကူမင်းသား၊ ကျွန်ုပ်သည် ထိုးစူးသကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုဖြင့် ညှဉ်းဆဲခံနေရသည်။
Verse 7
श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्येतस्मिन्निवासश्चिरमृश्यमूके।यथा तथा वर्तयतस्स्ववृत्त्यानेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः।।
ယနေ့ ကျွန်ုပ်အတွက်တော့ ထိုအထွတ်အထိပ်တောင် ရှျယမူက၌ အချိန်ကြာကြာ နေထိုင်ကာ ကိုယ့်အင်အားဖြင့် ရသလိုနေသလို အသက်ရှင်နေခြင်းက ပိုကောင်းမည်ဟု ထင်သည်—သူ့ကို သတ်ပြီး ‘ဆုလာဘ်’ အဖြစ် တြိဒိဝ (ကောင်းကင်ဘုံ) ကို ရယူခြင်းထက်။
Verse 8
न त्वां जिघांसामि चरेति यन्मामयं महात्मा मतिमानुवाच।तस्यैव तद्राम वचोऽनुरूपमिदं पुनः कर्म च मेऽनुरूपम्।।
ပညာရှိ၍ မဟာအတ္တမဖြစ်သော ဝါလီက “မင်းကို မသတ်ဘူး—သွားလော့” ဟု ငါ့အား ပြောခဲ့သည်မှာ အို ရာမ၊ သူ၏ မြင့်မြတ်သဘောနှင့် ကိုက်ညီသော စကားပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ငါ၏ ဤအပြုအမူသည် ထပ်မံ၍ ငါ့၏ နိမ့်ကျသဘောသဘာဝနှင့်သာ ကိုက်ညီနေ၏။
Verse 9
भ्राता कथं नाम महागुणस्यभ्रातुर्वधं राघव रोचयेत।राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारंविचिन्तयन्कामपुरस्कृतऽस्सन्।।
အို ရာဃဝ၊ သူရဲကောင်းရေ—ရာဇဓမ္မ၏ အနှစ်သာရနှင့် ဒုက္ခ၏ အနှစ်သာရကို စဉ်းစားသုံးသပ်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် ညီတစ်ယောက်က သီလဂုဏ်ပြည့်ဝသော အစ်ကိုကြီးကို သတ်ရန် မည်သို့ သဘောတူနိုင်မည်နည်း။ သို့သော် ငါသည် ကာမဆန္ဒကို ရှေ့တန်းတင်၍ ထိုသို့ မစဉ်းစားမိခဲ့။
Verse 10
वधो हि मे मतो नासीत्स्वमाहात्म्याव्यतिक्रमात्।ममाऽसीद्बुद्धिदौरात्म्यात्प्राणहारी व्यतिक्रमः।।
အမှန်တကယ်တော့ သူ့အတွက် ကျွန်မကို သတ်ခြင်းသည် မသင့်တော်ဟု ထင်ခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုကိစ္စသည် သူ၏ မြင့်မြတ်သော သဘောသဘာဝကို လွန်ကျူးမည်ဖြစ်သောကြောင့်။ သို့သော် ကျွန်မ၏ ရည်ရွယ်ချက်အတွင်းရှိ အကျင့်ဆိုးကြောင့် အသက်ကို ချွတ်ယူသည့် သေမင်းဆန်သော လွန်ကျူးမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
Verse 11
द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहुर्तं परिनिष्टनन्।सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि।।
သစ်ပင်ခက်တစ်ခက်ကြောင့် ငါလဲကျသွားသောအခါ ခဏတာ ငိုကြွေးညည်းတွားခဲ့၏။ သို့သော် သူသည် ငါ့ကို နှစ်သိမ့်ကာ ‘ဤသို့ကို နောက်တစ်ဖန် မပြုသင့်’ ဟု ဆို၏။
Verse 12
भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः।मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम्।।
သူကြောင့် ညီအစ်ကိုမေတ္တာ၊ အာရ្យသဘောအကျင့်နှင့် ဓမ္မတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နိုင်ခဲ့၏။ ငါကြောင့်မူ ဒေါသ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုနှင့် မျောက်သဘာဝသာ ပေါ်လွင်ခဲ့၏။
Verse 13
अचिन्तनीयं परिवर्जनीयमनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्।प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिमं नरेन्द्रभ्रातुर्वधात्त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्र:।।
အို နရိန္ဒြ (မင်းကြီး)၊ ကိုယ့်ညီအစ်ကိုကို ကိုယ်တိုင် သတ်မိခြင်းကြောင့် ငါသည် ဤအပြစ်ကို ခံယူရပြီ—စဉ်းစားမရလောက်အောင်၊ ရှောင်ကြဉ်သင့်သော၊ မလိုလားသင့်သော၊ အရှက်ရစရာသောအပြစ်—ဣန္ဒြမင်းသည် တ္ဝာෂ္ဋရကို သတ်၍ အပြစ်တင်ခံရသကဲ့သို့ပင်။
Verse 14
पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं चवृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च।को नाम पाप्मानमिमं क्षमेतशाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत्।।।।
ဣန္ဒြမင်း၏ အပြစ်ကို မြေကြီး၊ ရေ၊ သစ်ပင်များနှင့် မိန်းမများက စိတ်လိုလက်ရ ခွဲဝေခံယူခဲ့ကြ၏။ သို့သော် မျောက်တစ်ကောင်သာဖြစ်သော ငါ၏ ဤအပြစ်ကို မည်သူက ခွင့်လွှတ်မည်နည်း၊ မည်သူက ထမ်းယူလိုမည်နည်း။
Verse 15
नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानांन यौवराज्यं कुत एव राज्यम्।अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्तमेवंविधं राघव कर्म कृत्वा।।
အို ရာဃဝ၊ အဓမ္မနှင့်ချိတ်ဆက်၍ မျိုးရိုးကိုပျက်စီးစေမည့် ဤသို့သောကိစ္စကို ကျွန်ုပ်ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြည်သူတို့၏ဂုဏ်ပြုမှုကိုလည်း မထိုက်တန်၊ ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်းသား) အဆင့်ကိုလည်း မထိုက်တန်၊ ထို့ကြောင့် မင်းရာဇာအဖြစ် ရာဇပလ္လင်ကိုတော့ မည်သို့ထိုက်တန်နိုင်မည်နည်း။
Verse 16
पापस्य कर्ताऽस्मि विगर्हितस्यक्षुद्रस्य लोकापकृतस्य चैव।शोको महान्मामभिवर्ततेऽयंवृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः।।
ကျွန်ုပ်သည် အပြစ်ကို ပြုမိပြီ—လူတို့က ရှုတ်ချသော၊ နိမ့်ကျသော၊ လောကကို ထိခိုက်စေသော အပြစ်ပင် ဖြစ်၏။ ယခုတော့ မိုးရေစီးကြမ်းက နိမ့်ရာသို့ စုပုံဝင်လာသကဲ့သို့ ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှုသည် ကျွန်ုပ်ကို လွှမ်းမိုးလာသည်။
Verse 17
सोदर्यघातापरगात्रवालःसन्तापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।एनोमयो मामभिहन्ति हस्तीदृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः।।।।
အပြစ်၏ ဆင်ကြီးသည် ကျွန်ုပ်ကို ထိုးနှက်လာသည်—၎င်း၏အမြီးမှာ ကိုယ်တိုင်၏ညီအစ်ကိုကို သတ်ခြင်းဖြစ်၍၊ ၎င်း၏နှာမောင်း မျက်စိ ခေါင်း နှင့် ဆင်စွယ်တို့မှာ နောင်တမီး၏ ပူလောင်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်—မြစ်ကမ်းကို ထိုးဖောက်ဖျက်ဆီးသည့် အားကြီး၍ မာန်ထောင်သော ဆင်ကဲ့သို့ပင်။
Verse 18
अंहो बतेदं नृवराविषह्यंनिवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्।विवर्णमग्नौ परितप्यमानंकिट्टं यथा राघव जातरूपम्।।
အို အကောင်းဆုံးသော လူသူရဲကောင်းရေ—ဤဝေဒနာသည် မခံနိုင်လောက်အောင်ပင်။ ကျွန်ုပ်နှလုံးထဲရှိ သာဓုဝတ္တ (ကောင်းမြတ်သောအကျင့်) သည် ဆုတ်ယုတ်သွားသည်၊ မီးထဲတွင် ပူလောင်အောင်ဖုတ်နေသော ရွှေတောက်ပမှုကို အညစ်အကြေးက ဖိနှိပ်သကဲ့သို့ပင်၊ အို ရာဃဝ။
Verse 19
महाबलानां हरियूथपानामिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।अस्याङ्गदप्यापि च शोकतापादर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये।।।।
အို ရာဃဝ၊ ကျွန်ုပ်ကြောင့်ပင် အင်အားကြီးသော မျောက်တပ်ခေါင်းဆောင်တို့၏ ဤမျိုးရိုးသည် တစ်ဝက်သေသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပြီဟု ထင်ရသည်။ အထူးသဖြင့် အင်္ဂဒသည် ဝမ်းနည်းမှုနှင့် နောင်တပူလောင်မှုကြောင့် လောင်ကျွမ်းကာ အသက်တစ်ဝက်သာ ကျန်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
Verse 20
सुतस्सुलभ्यस्सुजनस्सुवश्यःकुतस्तु पुत्रस्सदृशोऽङ्गदेन।न चापि विद्येत स वीर देशोयस्मिन्भवेत्सोदरसन्निकर्षः।।
ထိန်းသိမ်းလွယ်၍ ကူညီတတ်သော သားတစ်ယောက်ကို ရှာတွေ့နိုင်သော်လည်း၊ အင်္ဂဒနှင့် တူညီသော သားကို ဘယ်မှာ ရနိုင်မည်နည်း။ အို သူရဲကောင်း၊ မောင်နှမရင်း၏ နီးကပ်မှုကဲ့သို့သော အနီးကပ်ခြင်းကို ရနိုင်သည့် နေရာဟူ၍ မရှိပါ။
Verse 21
यद्यङ्गदो वीरवरार्ह जीवेत्जीवेच्छ माता परिपालनार्थम्।विना तु पुत्रं परितापदीनातारा न जीवेदिति निश्चितं मे4.24.21।।
အင်္ဂဒ—သူရဲကောင်းအမြတ်ဆုံးတို့နှင့် ထိုက်တန်သူ—အသက်ရှင်နေသေးလျှင် မိခင်သည် သူ့ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် အသက်ရှင်နိုင်မည်။ သို့သော် သားမရှိလျှင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် ချိုးဖျက်ခံရသော တာရာသည် မရှင်နိုင်ကြောင်း ငါအတည်ပြုယုံကြည်သည်။
Verse 22
सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निंभ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्।इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीरास्सीतां निदेशे तव वर्तमानाः।।
ငါသည် အစ်ကိုနှင့် သားတို့နှင့် မိတ်သဟာယကို ထိန်းသိမ်းလိုသောကြောင့် မီးတောက်တောက်လောင်နေသော မီးထဲသို့ ဝင်မည်။ ထိုအတောအတွင်း ဤဝါနရခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် သင်၏ အမိန့်အတိုင်း လှည့်လည်၍ စီတာကို ရှာဖွေကြမည်။
Verse 23
कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेतन्मय्यप्रतीते मनुजेन्द्रपुत्रकुलस्य हन्तारमजीवनार्हंरामानुजानीहि कृतागसं माम्।।
အို လူတို့အတွင်း မင်းသားမြတ်၊ ငါပျက်စီးသော်လည်း သင်၏ ဤကိစ္စအလုံးစုံသည် အောင်မြင်လိမ့်မည်။ ငါသည် ကိုယ့်မျိုးရိုးအတွင်း သတ်သူ၊ အပြစ်ရှိသူ၊ အသက်ရှင်ရန် မထိုက်သူ—အို ရာမ၊ ငါ့ကို ခွင့်ပြုပါ (သေခွင့်ပေးပါ)။
Verse 24
इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरःश्रुत्वा वचो वाल्यनुजस्य तस्य।सञ्जातबाष्पः परवीरहन्तारामो मुहूर्तं विमना बभूव।।
ဒုက္ခရောက်နေသော စုဂရီဝ—ဝါလီ၏ ညီ—၏ စကားကို ကြားသော် ရဃုမျိုးရိုး၏ သူရဲကောင်း ရာမ၊ ရန်သူသူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်နိုင်သူသည် မျက်ရည်ဝဲလာကာ ခဏတာ စိတ်အတွင်း လှုပ်ရှားတုန်လှုပ်သွား၏။
Verse 25
तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्ष्यमाणःक्षितिक्षमावान्भुवनस्य गोप्ता।रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नांसमुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम्।।
ထိုခဏတွင် ကမ္ဘာလောကကိုကာကွယ်သူ၊ မြေပြင်ကဲ့သို့ သည်းခံတော်မူသော ရာမသည် ဒုက္ခအတွင်းနစ်မြုပ်၍ ငိုကြွေးကာ မကြာခဏ မိမိထံသို့ မျက်စိမလွှဲကြည့်နေသော တာရာကို တွေ့မြင်၍ စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်ဖြင့် စူးစမ်းကြည့်ရှုတော်မူ၏။
Verse 26
तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथांपतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।उत्थापयामासुरदीनसत्त्वांमन्त्रिप्रधानाः कपिवीरपत्नीम्।।
ထို့နောက် ဝန်ကြီးအကြီးအကဲတို့သည် မျက်လုံးလှပ၍ ဝီရဝာနရ၏ ဇနီးဖြစ်သော မြတ်နိုးဖွယ် တာရာကို ထူထောင်ပေးကြ၏။ သူမသည် မျောက်တို့အတွင်း စင်္ဟနာသကဲ့သို့သော သခင်ကို ဖက်တွယ်ကာ လဲလျောင်းနေခဲ့သည်။
Verse 27
सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणाभर्तुस्सकाशादपनीयमाना।ददर्श रामं शरचापपाणिंस्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम्।।
သူမသည် တုန်လှုပ်ရုန်းကန်နေစဉ် အဖက်ခံထားရပြီး သခင်၏ဘေးမှ ဆွဲခွာခံရသော်လည်း၊ မြားနှင့် လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကိုယ်တိုင်၏တေဇဖြင့် နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသော ရာမကို မြင်တွေ့၏။
Verse 28
सुसंवृतं पार्थिपलक्षणैश्चतं चारुनेत्रं मृगशाबनेत्रा।अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधानमयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे।।
မျက်လုံးကလေးသမင်ကဲ့သို့သော တာရာသည် ထိုသူကို သိမြင်လိုက်သည်။ လူတို့အတွင်း အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်၍ မိမိမမြင်ဖူးသေးသောသူ၊ မင်းရိုးမင်းလက္ခဏာများပြည့်စုံပြီး မျက်လုံးလှပသူ—“ဤသူသည် ကာကုတ္သ္ထ (ရာမ) ပင်” ဟု သဘောပေါက်၏။
Verse 29
तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्यमहानुभावस्य समीपमार्या।आर्ताऽतितूर्णं व्यसनाभिपन्नाजगाम तारा परिविह्वलन्ती।।
ဒုက္ခကြီးစွာနှင့် အပျက်အဆီးကြောင့် ဖိစီးခံရသော မြတ်နိုးဖွယ် တာရာသည် တုန်ယင်၍ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ကာ၊ အင်ဒြာကဲ့သို့ မြင့်မြတ်၍ နီးကပ်ရန်ခက်ခဲသော မဟာတေဇရှိ ရာမ၏ အနီးသို့ အလျင်အမြန် သွားရောက်လေ၏။
Verse 30
सा तं समासाद्य विशुद्धसत्त्वाशोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।मनस्विनी वाक्यमुवाच तारारामं रणोत्कर्षणलब्धलक्षम्।।
ထို့နောက် တာရာသည် ဉာဏ်ပညာရှိ၍ စိတ်ရင်းသန့်ရှင်းသူဖြစ်သော်လည်း ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ကိုယ်စိတ်လှုပ်ရှားတုန်လှုပ်နေကာ စစ်ပွဲ၌ ထူးချွန်၍ ပစ်မှတ်မလွဲသော ရာမထံ ချဉ်းကပ်ပြီး ဤသို့ စကားဆိုလေ၏။
Verse 31
त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्चजितेन्द्रियश्चोत्तमधार्मिकश्च।अक्षय्यकीर्तिश्च विचक्षणश्चक्षितिक्षमावान्क्षतजोपमाक्षः।।
သင်သည် တိုင်းတာမရ၍ ချဉ်းကပ်ရန်ခက်ခဲသူ၊ အင်ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ ဓမ္မကိုလိုက်နာသူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သင်၏ကီရ్తိသည် မပျက်မယွင်း၊ သင်သည် သေချာမြင်တတ်သော ပညာရှိ၊ မြေကြီးကဲ့သို့ သည်းခံနိုင်သူ ဖြစ်ပြီး မျက်စိထောင့်များ နီမြန်းခြင်းသည် ရဲရင့်မှု၏ လက္ခဏာတည်း။
Verse 32
त्वमात्तबाणासनबाणपाणिर्महाबलस्संहननोपपन्नः।मनुष्यदेहाभ्युदयं विहायदिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः।।।।
လက်တွင် လေးနှင့် မြားကို ကိုင်ဆောင်ထားသော သင်သည် မဟာဗလရှိ၍ အင်အားပြည့်ဝသန်မာကာ ရန်သူကို ဖိနှိပ်နိုင်သည့် ကိုယ်ထည်ရှိသည်။ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် လှုပ်ရှားနေသော်လည်း သင်သည် ဒေဝတန်ခိုးရောင်ဝါဖြင့် ပြည့်စုံသော သာလွန်မြတ်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်။
Verse 33
येनैक बाणेन हतः प्रियो मेतेनैव मां त्वं जहि सायकेन।हता गमिष्यामि समीपमस्यन मामृते राम रमेत वाली।।
ကျွန်မ၏ချစ်သူကို သတ်ခဲ့သော ထိုမြားတစ်စင်းတည်းဖြင့်ပင် ကျွန်မကိုလည်း ထိုလက်နက်ဖြင့် သတ်ပါ။ ကျွန်မသေသွားလျှင် သူ့အနီးသို့ သွားရောက်မည်; အို ရာမ၊ ကျွန်မမရှိလျှင် ဝါလီသည် ပျော်ရွှင်ခြင်းကို မရနိုင်ပါ။
Verse 34
स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्रस्समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।न ह्येष उच्चावचताम्रचूडाविचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत्।।।।
နတ်ပြည်ရောက်သော်လည်း ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသော ဝါလီမင်းသည် ကျွန်ုပ်ကို မတွေ့ပါက လှပစွာ ဝတ်ဆင်ထားသော နတ်သမီးများကို ကြည့်ရှုမည် မဟုတ်ပါ။
Verse 35
स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां चमया विना प्राप्प्यति वीर वाली।रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशेविदेहकन्यारहितो यथा त्वम्।।
အို သူရဲကောင်း၊ ဝေဒေဟတိုင်းပြည်မှ မင်းသမီးမရှိဘဲ သင် ဝမ်းနည်းနေသကဲ့သို့ ဝါလီမင်းသည်လည်း နတ်ပြည်တွင် ကျွန်ုပ်မရှိဘဲ ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါလိမ့်မည်။
Verse 36
त्वं वेत्थ यावद्वनिताविहीनःप्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः।तत्त्वं प्रजानन् जहि मां न वालीदुःखं ममादर्शनजं भजेत।।
ဇနီးသည်နှင့် ကွဲကွာရသော အမျိုးသားတစ်ဦး၏ ဝမ်းနည်းမှုကို သင်သိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဝါလီမင်း ဝမ်းမနည်းစေရန် ကျွန်ုပ်ကို သတ်လိုက်ပါ။
Verse 37
यच्चापि मन्येत भवान्महात्मास्त्रीघातदोषो न भवेत्तु मह्यम्।आत्मेयमस्येति च मां जहि त्वंन स्त्रीवधस्स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र।।।।
မြင့်မြတ်သော မင်းသား၊ အမျိုးသမီးကို သတ်ခြင်းသည် အပြစ်ဖြစ်သည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ ကျွန်ုပ်သည် သူ၏ ဝိညာဉ်ဖြစ်သည်ဟု သဘောပိုက်၍ သတ်လိုက်ပါ။
Verse 38
शास्त्रप्रयोगाद्विविधाच्च वेदादात्माह्यनन्यः पुरुषस्य दाराः।दाराप्रदानान्नहि दानमन्यत्प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके।।
ကျမ်းဂန်များနှင့် ဝေဒများအရ ဇနီးသည်သည် ခင်ပွန်း၏ ခွဲခြားမရသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဇနီးသည်ကို ခင်ပွန်းထံ ပြန်ပေးခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော အလှူဖြစ်သည်။
Verse 39
त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्यप्रदास्य से धर्ममवेक्ष्य वीरअनेन दानेन न लप्स्यसे त्वमधर्मयोगं मम वीर घातात्।।
အို သူရဲကောင်း၊ ဓမ္မကို စဉ်းစား၍ သင်လည်း ငါ့ကို ငါချစ်မြတ်နိုးသူထံ အပ်နှံပေးမည်။ ဤပူဇော်သကာကဲ့သို့သော ပေးအပ်ခြင်းကြောင့် ငါကို သတ်ခြင်းမှ ဖြစ်လာမည့် အဓမ္မအညစ်အကြေးကို သင်မခံရပါလိမ့်မည်။
Verse 40
आर्तामनाथामपनीयमानामेवं विधामर्हसि मां निहन्तुम्।अहं हि मातङ्गविलासगामिनाप्लवङ्गमानामृषभेण धीमता।।विना वरार्होत्तमहेममालिनाचिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम्।इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मातारां समाश्वास्य हितं बभाषे।।
“အို မင်းကြီး၊ ငါသည် ဒုက္ခရောက်၍ အားကိုးရာမဲ့၊ ခင်ပွန်းမဲ့ဖြစ်ကာ ဤသို့ ဆိုးရွားသောအခြေအနေသို့ ဆွဲခေါ်ခံနေရသဖြင့် ငါကို သတ်ခြင်းသည်ပင် သင့်တော်လိမ့်မည်။ အကြောင်းမူကား ဆင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ လျှောက်လှမ်းတတ်ပြီး အကောင်းဆုံး ရွှေမော်လီကို ဆင်မြန်းထားသော ဉာဏ်ပညာရှိ မျောက်တို့၏ အရှင်ကြီးမရှိလျှင် ငါသည် မကြာခင် အသက်မရှင်နိုင်တော့ပါ” ဟု တာရာက အလွန်အမင်း တောင်းပန်လေရာ မဟာသတ္တိရှိသော အရှင် (ရာမ) သည် သူမကို နှစ်သိမ့်ကာ အကျိုးရှိသော စကားကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 41
आर्तामनाथामपनीयमानामेवं विधामर्हसि मां निहन्तुम्।अहं हि मातङ्गविलासगामिनाप्लवङ्गमानामृषभेण धीमता4.24.40।।विना वरार्होत्तमहेममालिनाचिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम्।इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मातारां समाश्वास्य हितं बभाषे4.24.41।।
“အို မင်းကြီး၊ ငါသည် ဒုက္ခရောက်၍ အားကိုးရာမဲ့၊ ခင်ပွန်းမဲ့ဖြစ်ကာ ဤသို့ ဆိုးရွားသောအခြေအနေသို့ ဆွဲခေါ်ခံနေရသဖြင့် ငါကို သတ်ခြင်းသည်ပင် သင့်တော်လိမ့်မည်။ ဆင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ လျှောက်လှမ်းတတ်ပြီး အကောင်းဆုံး ရွှေမော်လီကို ဆင်မြန်းထားသော ဉာဏ်ပညာရှိ မျောက်တို့၏ အရှင်ကြီးမရှိလျှင် ငါသည် မကြာခင် အသက်မရှင်နိုင်တော့ပါ” ဟု တာရာက ပြောကြားအပြီး မဟာသတ္တိရှိသော အရှင် (ရာမ) သည် သူမကို နှစ်သိမ့်ကာ အကျိုးရှိသော စကားကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 42
मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्वलोको हि सर्वो विहितो विधात्रा।तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगंलोकोऽब्रवीत्तेन कृतं विधात्रा।।।।
“အို သူရဲကောင်း၏ ဇနီး၊ စိတ်ကို မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့အောင် မလုပ်ပါနှင့်။ လောကတစ်လောကလုံးသည် ဖန်ဆင်းရှင်၏ သတ်မှတ်ထားသော အမိန့်အတိုင်း လည်ပတ်နေသည်။ ထို့ပြင် လူတို့ကလည်း ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့၏ တွေ့ဆုံခြင်းအားလုံးသည် ထိုစီမံခန့်ခွဲသူကပင် စီရင်ထားခြင်းဟု ဆိုကြသည်။”
Verse 43
त्रयोऽहि लोका विहितं विधानंनातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य।प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैवपुत्रस्तु ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।धात्रा विधानं विहितं तथैवन शूरपत्नयः परिदेवयन्ति4.24.43।।
အမှန်တကယ် သုံးလောကသည် သတ်မှတ်ထားသော အမိန့်တော်နှင့် စည်းကမ်းကို မလွန်ကျူးကြ၊ အားလုံးသည် ထိုအရှင်၏ အာဏာအောက်၌ ရှိကြသည်။ အချိန်တန်လျှင် သင်သည် အလွန်မြတ်သော စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိမည်၊ သင်၏သားသည် ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်းသား) အဖြစ် ရာထူးကို ရမည်။ ဖန်ဆင်းရှင် ဓာတာ၏ စီမံကိန်းသည် ဤသို့တည်ရှိသဖြင့် သူရဲကောင်းတို့၏ ဇနီးများသည် အလွန်အကျွံ မငိုကြွေးကြ။
Verse 44
आश्वासिता तेन तु राघवेणप्रभावयुक्तेन परन्तपेन।सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेनसुवेषरूपा विरराम तारा।।
ရဃဝ (ရန်သူကိုလောင်ကျွမ်းစေသူ) အင်အားတော်ပြည့်ဝသောသူ၏ နှစ်သိမ့်မှုကို ရပြီးနောက်၊ သူရဲကောင်း၏ ဇနီး တာရာသည် အလှတန်ဆာဆင်လှပစွာဖြင့် အော်ဟစ်ငိုကြွေးနေခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်သည်။
Frequently Asked Questions
The chapter confronts the dharma-crisis of fratricide and political succession: Sugrīva recognizes his complicity in Vāli’s death, doubts his right to honor or rule, and seeks expiation; simultaneously, Tārā requests death to reunite with Vāli, raising questions about righteous action amid grief and social duty.
The sarga teaches that moral injury must be named and examined (Sugrīva’s confession), yet communal stability requires consolation and acceptance of cosmic order (Rāma’s vidhātṛ-upadeśa). Grief is acknowledged without allowing it to dissolve responsibility toward the living—especially Aṅgada and the continuing Sītā-search.
Kishkindhā’s civic space is implied through references to public wailing and royal legitimacy; Ṛśyamūka is recalled as Sugrīva’s prior refuge. Culturally, the sarga foregrounds śāstric ideas of dāra (wife) as integral to the husband’s self and mythic exempla (Indra–Tvaṣṭṛ) used to interpret sin and its ‘sharing’ in the world.