HomeRamayanaBala KandaSarga 55Shloka 2
Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः

Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath

तस्याहुम्भारवाज्जाता: काम्भोजा रविसन्निभा:।ऊधसस्त्वथ सञ्जाता: पप्लवाश्शस्त्रपाणय:।।1.55.2।।योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातका:।।1.55.3।।

tasyā humbhāravāj jātāḥ kāmbhojā ravisannibhāḥ |

ūdhasas tv atha sañjātāḥ paplavāḥ śastrapāṇayaḥ || 1.55.2 ||

yonideśāc ca yavanāḥ śakṛddeśāc chakā tathā |

romakūpeṣu ca mlecchā hārītāḥ sakirātakāḥ || 1.55.3 ||

သူမ၏ “ဟုမ္ဘာ” ဟု အော်သံမှ နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော ကမ္ဘောဇ မျိုးနွယ်တို့ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ သူမ၏ နို့အုံမှ လက်တွင် လက်နက်ကိုင်ဆောင်သော ပပ္လဝ မျိုးနွယ်တို့ ပေါ်လာ၏။ သူမ၏ သားအိမ်မှ ယဝန မျိုးနွယ်၊ သူမ၏ အနောက်ပေါက်မှ သက မျိုးနွယ် ပေါ်လာပြီး၊ အရေပြား၏ ရောမပေါက်များမှ မလေစ္ဆ မျိုးနွယ်တို့သည် ဟာရီတ နှင့် ကိရာတ တို့နှင့်အတူ ပေါ်ထွန်းလာ၏။

tasyāḥof her
tasyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचनम्; सर्वनाम
humbha-ravātfrom the sound ‘humbhā’
humbha-ravāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Roothumbha (प्रातिपदिक) + rava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/षष्ठीभाव: ‘humbha-śabdasya ravaḥ’); पुंलिङ्गे, पञ्चमी (अपादान), एकवचनम्
jātāḥwere born
jātāḥ:
Kriyā (क्रिया/भूतार्थ-स्थितिः)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विधेय-विशेषणम् (agreeing with subject)
kāmbhojāḥKāmbhojas
kāmbhojāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāmbhoja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), बहुवचनम्
ravi-sannibhāḥsun-like (in brilliance)
ravi-sannibhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootravi (प्रातिपदिक) + sannibha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘ravi-iva sannibhāḥ’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of kāmbhojāḥ)
ūdhasaḥfrom the udder
ūdhasaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootūdhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी (अपादान), एकवचनम्
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
sañjātāḥwere produced
sañjātāḥ:
Kriyā (क्रिया/भूतार्थ-स्थितिः)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formसम्+√jan, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
paplavāḥPaplavas
paplavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaplava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (कर्ता), बहुवचनम्
śastra-pāṇayaḥhaving weapons in hand
śastra-pāṇayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśastra (प्रातिपदिक) + pāṇi (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘yeṣāṃ pāṇau śastram asti’); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of paplavāḥ)

Rajarshi Viswamitra endowed with supreme power became very haughty. Having obtained the weapons, his insolence was greatly accentuated.

K
Kāmboja
Y
Yavana
Ś
Śaka
K
Kirāta

FAQs

The verse functions as an etiological (origin) account within the narrative, implicitly warning that uncontrolled power can generate widespread, weapon-bearing forces; Dharma requires restraint and right intention rather than mere capacity to produce or command force.

In the larger episode, extraordinary beings/peoples are described as arising in connection with a miraculous event, setting the stage for escalating conflict tied to the misuse of might.

By contrast (implicitly), the virtue emphasized is self-control (dama) and disciplined restraint—qualities that prevent power from devolving into chaotic, weapon-driven violence.