Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 92, Shloka 16

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः

Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता। कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा।।2.92.16।।

asamṛddhena kāmena sarva-lokasya garhitā | kaikeyī tasya jagrāha caraṇau savyapatrapā || 2.92.16 ||

ကೈကေယီသည်—လိုအင်မပြည့်မီ၍ လူလောကတစ်လောကလုံးက ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခံရကာ အရှက်အကြောက်ဖြင့် မျက်နှာချိုင့်လျက်—သူ၏ ခြေတော်ကိုလည်း ဆုပ်ကိုင်လေ၏။

असमृद्धेनunfulfilled
असमृद्धेन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसमृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of कामेन
कामेनby/with desire
कामेन:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; instrumental of cause
सर्वलोकस्यof all the world
सर्वलोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of all people/the whole world’
गर्हिताcensured
गर्हिता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगर्हित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; past passive participle from गर्ह् ‘to censure’
कैकेयीKaikeyi
कैकेयी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
जग्राहgrasped
जग्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
चरणौ(his) two feet
चरणौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
सव्य-पत्रपाashamed
सव्य-पत्रपा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसव्य (प्रातिपदिक) + पत्रपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘leftward/sideways shame’ i.e., bashful/ashamed

Kaikeyi with her unfulfilled desire and despised in all the worlds overcome with shame, also grasped his feet.

K
Kaikeyī
B
Bharadvāja

FAQs

Dharma highlights accountability: wrongful desire brings social and inner censure, and the first step toward restoration is humility and recognition of fault.

Kaikeyī, now disgraced because of the events leading to Rāma’s exile, approaches Bharadvāja and shows reverence despite her shame.

A restrained form of repentance—she is ‘overcome with shame,’ indicating moral awakening after the consequences of adharma.