
भरत-गुहसंवादः (Bharata and Guha: Trust, Hospitality, and the Burden of Grief)
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၈၅ တွင် ဘရတနှင့် နိသာဒခေါင်းဆောင် ဂုဟ တို့အကြား သေချာစွာချိန်ညှိထားသော ဆွေးနွေးမှုကို ဖော်ပြထားပြီး၊ သံသယကို ဖြေရှင်းကာ ဂင်္ဂါမြစ်ဘေးရှိ ခက်ခဲသော လမ်းကြောင်းများကို ဖြတ်သန်း၍ ဘာရဒ္ဝါဇ မုနိ၏ အာရှရမ်သို့ လုံခြုံစွာ ရောက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ လုံခြုံရေးကို သတိထားသော ဂုဟက ဘရတ၏ စစ်တပ်ကြီးသည် ရာမအပေါ် ရန်လိုသဘောထားကို ဖုံးကွယ်ထားသလားဟု မေးရာ၊ ဘရတက နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာဖြင့် ရာမသည် မိမိအတွက် “ဖခင်နှင့်တူသော” အလွန်အမင်းကန်တော့ထိုက်သည့် အကိုကြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပြီး၊ မိမိလာရောက်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ရာမကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပြောကာ ဂုဟအား သံသယကို စွန့်လွှတ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ ထို့နောက် ဧည့်ဝတ်ပြုဓမ္မနှင့် မိတ်သဟာယအဖွဲ့အစည်း၏ သဘောတရားများသို့ ဆွေးနွေးမှု ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဘရတက စစ်တပ်တစ်လုံးလုံးကို ဧည့်ခံရန် အားထုတ်လိုသော ဂုဟ၏ မြင့်မြတ်သော စိတ်ဓာတ်ကို ချီးကျူးပြီး၊ ဂုဟကလည်း ဝမ်းမြောက်စွာ ဘရတ၏ စွန့်လွှတ်သဘောနှင့် တရားတည်ကြည်မှုကို ချီးမွမ်းကာ အရှည်တည်သော ကီရ్తိသတင်းကို ရမည်ဟု ခန့်မှန်းပြောဆိုသည်။ နေ့အလင်းလျော့၍ ညရောက်လာသော် ဘရတသည် စခန်းချကာ သတ္တရုဃ္ဏနှင့်အတူ အနားယူသည်။ အဆုံးတွင် ဘရတ၏ အတွင်းစိတ်ဝမ်းနည်းမှုကို တောင်တန်းနှင့် တောမီးပုံရိပ်ဖြင့် ရေးဆွဲကာ—ဒုက္ခသည် အတွင်းမီးလောင်ကဲ့သို့ ချွေးထွက်ခြင်း၊ နှလုံးသားပူလောင်ခြင်းနှင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဖော်ပြပြီး၊ ဂုဟက ရာမကို အားထားစေကာ နှစ်သိမ့်ရန် ကြိုးစားသည်။
Verse 1
एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्।।2.85.1।।
ဤသို့ ပြောဆိုခံရသော် မြတ်ပညာရှင် ဘရတသည် နိသာဒတို့၏ အုပ်စိုးရှင် ဂုဟအား အကြောင်းရင်းနှင့် အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံသော စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 2
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि।।2.85.2।।
အကိုကြီး၏ မိတ်ဆွေဟေ့၊ သင်၏ဆန္ဒသည် အလွန်မြင့်မြတ်၏။ ငါ၏ စစ်တပ်ကြီးမားသမျှကို သင်တစ်ဦးတည်းဖြင့် ဧည့်ခံလိုသည်ဟူသည် အမှန်တကယ် ဂုဏ်ရှိလှ၏။
Verse 3
इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्।अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः।।2.85.3।।
ထိုသို့ အမြတ်တန်သော စကားကို ဂုဟအား မိန့်ကြားပြီးနောက် တေဇောဓာတ်တောက်ပသော သီရိမန် ဘရတသည် နိသာဒတို့၏ အධిపတိအား ထပ်မံ၍ မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 4
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः।।2.85.4।।
အို ဂုဟ၊ ငါသည် ဘရဒ္ဝာဇ၏ အာရှရမ်သို့ မည်သည့်လမ်းဖြင့် သွားရမည်နည်း။ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဘက် ရေညှိရေညောင်းသော ဤဒေသသည် ထူထပ်လွန်စွာ၍ ဖြတ်ကျော်ရန် အလွန်ခက်ခဲ၏။
Verse 5
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः।।2.85.5।।
ဉာဏ်ပညာရှိသော မင်းသား၏ ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက် ထူထပ်သောတောလမ်းများကို သိကျွမ်းသော ဂုဟသည် လက်အုပ်ချီ၍ ရိုသေစွာ ပြန်လည်မိန့်ကြား하였다။
Verse 6
दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः।अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः।।2.85.6।।
အို မဟာယశရှိသော မင်းသား၊ မြားလက်နက်ကိုင်၍ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ ပြင်ဆင်ထားသော ငါးဖမ်းသူတို့သည် သင်နှင့်အတူ လိုက်ပါမည်။ ငါလည်း သင်နောက်သို့ လိုက်ပါမည်။
Verse 7
कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे।।2.85.7।।
ရမ်မင်းသား—အလုပ်ကံ၌ မပင်ပန်းမနွမ်းနယ်သူ—ထံသို့ သင်သည် မကောင်းသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သွားနေခြင်း မဟုတ်ပါစေနှင့်။ သင်၏ စစ်တပ်ကြီးသည် ငါ့နှလုံးသား၌ သံသယကို ပေါ်ပေါက်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 8
तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः।भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्।।2.85.8।।
ဂုဟာက ထိုသို့ ပြောဆိုသော် ဘာရတသည် မိုးကောင်းကင်ကဲ့သို့ ကြည်လင်တည်ငြိမ်၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စကားဖြင့် ဂုဟာအား ပြန်လည်ဆို하였다။
Verse 9
माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि।राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः।।2.85.9।।
ထိုဒုက္ခကာလ မဖြစ်ပါစေနှင့်; သင်သည် ကျွန်ုပ်ကို သံသယမထားသင့်ပါ။ ရာဃဝ (ရာမ) သည် ကျွန်ုပ်၏ အကြီးဆုံးအစ်ကိုဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်အတွက် အဖေတော်နှင့် တူညီသကဲ့သို့ အမြဲလေးစားထားပါသည်။
Verse 10
तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते।।2.85.10।।
တောတွင် နေထိုင်သော ကာကုတ္သ္ထ မင်းသားကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ငါသွားမည်။ ဂုဟာ၊ အခြားအတွေး မထားနှင့်—ငါသည် သင်အား အမှန်တရားကို ပြောသည်။
Verse 11
स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम्।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः।।2.85.11।।
ဘရတ၏ စကားကို ကြားသော် ဂုဟာသည် မျက်နှာပေါ်တွင် ဝမ်းမြောက်ခြင်းတောက်ပလျက် ပျော်ရွှင်စွာ ထပ်မံစကားဆို၍ ဘရတကို မျက်နှာမူပြော하였다။
Verse 12
धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि।।2.85.12।।
သင်သည် မင်္ဂလာရှိသူပင်။ ဤကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်နှင့်တူသူကို ငါမမြင်။ အားမထုတ်ဘဲ ရောက်လာသော နန်းတော်အာဏာကိုပင် သင် စွန့်လွှတ်လိုသည်မဟုတ်လော။
Verse 13
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि।।2.85.13।।
အမှန်တကယ် သင်၏ကီရ్తိသည် အစဉ်တည်မြဲ၍ လောကအနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားမည်၊ အကြောင်းမှာ သင်သည် အခက်အခဲထဲကျရောက်နေသော ရာမကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လိုသော စိတ်ကောင်းရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 14
एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा।बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.85.14।।
ဂုဟာသည် ဘရတနှင့် ထိုသို့ စကားပြောနေစဉ် နေရောင်ခြည်သည် မဲမှောင်လာ၍ ညဉ့်အချိန်ကလည်း နီးကပ်လာ하였다။
Verse 15
सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः।शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत्।।2.85.15।।
ထိုစစ်တပ်ကို စခန်းချစေပြီးနောက် ဂုဟာ၏ဧည့်ဝတ်ပြုမှုကြောင့် စိတ်ကျေနပ်သည့် ဘရတသည် သတ္တရုဃ္ဏနှင့်အတူ အနားယူရန် အိပ်ရာသို့ သွားရောက်하였다။
Verse 16
रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः।उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः।।2.85.16।।
သို့သော် ရာမကို သတိရစိတ်ဖြင့် ပြည့်နှက်သော ဝမ်းနည်းမှုသည် မဟာစိတ်ရှိသော ဘရတထံသို့ ရောက်လာ하였다။ ဓမ္မကို စူးစမ်းကြည့်ရှုတတ်သူဖြစ်သော်လည်း ထိုသို့သော ဝမ်းနည်းခြင်းသည် သူနှင့် မသင့်တော်ပါ။
Verse 17
अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम्।वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्।।2.85.17।।
ဝမ်းနည်းမှု၏ မီးသည် ရာဃဝကို အတွင်းမှပင် လောင်ကျွမ်းစေ၍ ပူလောင်စေ하였다။ သစ်တောမီးကြောင့် မီးလောင်နာကျင်ပြီးသား သစ်ပင်ကို လျှို့ဝှက်မီးတောက်က ထပ်မံလောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 18
प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम्।यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम्।।2.85.18।।
ဒုက္ခမီးမှ ပေါက်ဖွားသော ချွေးသည် သူ၏ ကိုယ်အင်္ဂါအနှံ့မှ စီးကျလာ၏။ နေရောင်ခြည်အပူကြောင့် ဟိမဝန္တတောင်၏ ရေခဲများ ပျော်၍ စီးဆင်းသကဲ့သို့ပင်။
Verse 19
ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।
ကೈကေယီ၏ သားတော်သည် မဟာဒုက္ခတောင်ကြီး၏ ဖိနှိပ်မှုအောက်၌ ကျရောက်ခဲ့၏။ ထိုတောင်၏ မပြတ်မတောက် ကျောက်တုံးများသည် အတွေးအမြင်တွင် မျက်နှာမလွှဲသော စူးစိုက်ခြင်း၊ သတ္တုဓာတ်များသည် လေးလံသော သက်ပြင်းချမှု၊ သစ်ပင်တောအုပ်များသည် အားနည်းနိမ့်ကျသော စိတ်အခြေအနေ၊ မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များသည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အဆုံးမရှိ သတ္တဝါများသည် မူးမောမိန်းမောခြင်း၊ ဝါးတောနှင့် ဆေးပင်များသည် ရင်တွင်းပူလောင်သော ဝေဒနာတည်း။
Verse 20
ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।
ကೈကေယီ၏ သားတော်သည် မဟာဒုက္ခတောင်ကြီး၏ ဖိနှိပ်မှုအောက်၌ ကျရောက်ခဲ့၏။ ထိုတောင်၏ မပြတ်မတောက် ကျောက်တုံးများသည် အတွေးအမြင်တွင် မျက်နှာမလွှဲသော စူးစိုက်ခြင်း၊ သတ္တုဓာတ်များသည် လေးလံသော သက်ပြင်းချမှု၊ သစ်ပင်တောအုပ်များသည် အားနည်းနိမ့်ကျသော စိတ်အခြေအနေ၊ မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များသည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အဆုံးမရှိ သတ္တဝါများသည် မူးမောမိန်းမောခြင်း၊ ဝါးတောနှင့် ဆေးပင်များသည် ရင်တွင်းပူလောင်သော ဝေဒနာတည်း။
Verse 21
विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसंज्ञः परमापदं गतः।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः।।2.85.21।।
ထိုအခါ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဘာရတသည် သက်ပြင်းချလျက် အလွန်စိတ်ညစ်ညူးနေ၏။ သတိအာရုံ မရှင်းလင်းဘဲ အပြင်းအထန် အပဒ်အန္တရာယ်သို့ ကျရောက်ကာ ရင်တွင်းဖျားနာမှုကြောင့် လောင်ကျွမ်းသဖြင့် ငြိမ်းချမ်းမှု မရနိုင်ခဲ့၊ အုပ်စုမှ ခွဲထုတ်ခံရသော နွားထီးကဲ့သို့ပင်။
Verse 22
गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।
မဟာဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဘာရတသည် မိမိလူအစုအဝေးနှင့်အတူ ဂုဟနှင့် တွေ့ဆုံလာကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ၏။ ထိုနောက် ဂုဟသည် ကိုယ်တိုင်လည်း အလွန်ဝမ်းနည်းနေသော်လည်း ဘာရတအား အစ်ကိုကြီး ရာမအကြောင်းကို ထပ်မံနှစ်သိမ့်ပေးခဲ့၏။
The dilemma is political suspicion versus dharmic intent: Guha must judge whether Bharata’s army signals aggression toward the exiled Rāma. Bharata resolves the tension by transparent declaration of purpose (to bring Rāma back) and by affirming filial reverence for his elder brother, converting a security challenge into a trust-based alliance.
The chapter teaches that righteous aims should be communicated with restraint and clarity: gentle, reasoned speech can dissolve mistrust, while genuine renunciation (refusal to exploit effortless power) becomes a marker of moral authority. It also frames grief as an inward fire that must be acknowledged without allowing it to corrupt duty.
The marshy, forested banks of the Gaṅgā are emphasized as difficult terrain, and Bharadvāja’s āśrama is the immediate destination—functioning as a cultural waypoint where royal travelers seek guidance from ascetic authority. The Niṣāda domain and Guha’s fishermen/boatmen indicate riverine mobility and local guardianship of crossings.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.