Sarga 66

Verse 1

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।।।कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।।।

မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်သွားသည်ကို မြင်ရသော်—မီးတောက်ကို ချက်ချင်းငြိမ်းသတ်လိုက်သကဲ့သို့၊ ရေမရှိသော သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့၊ အလင်းရောင်ပျောက်ကွယ်သွားသော နေမင်းကဲ့သို့—ကောသလျာမယ်တော်သည် မျက်ဝန်းများတွင် မျက်ရည်ပြည့်လျှံ၍ အမျိုးမျိုးသော ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ မင်းကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိပေါင်ပေါ်သို့ ချီတင်ပြီး ကைகေယီအား မိန့်ကြားလေ၏။

Verse 2

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।2.66.1।। कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।2.66.2।।

မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်ဘုံ၌ တည်နေသွားသည်ကို မြင်ရသော်—မီးတောက်တစ်ခါတည်း ငြိမ်းသကဲ့သို့၊ ရေမရှိသော သမုဒ္ဒရာသကဲ့သို့၊ အလင်းရောင်ပျောက်ကွယ်သွားသော နေမင်းသကဲ့သို့—ကောသလျာမိဖုရားသည် မျက်ရည်ပြည့်နေသော မျက်လုံးများနှင့် အမျိုးမျိုးသော ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ကြောင့် နွမ်းနယ်လျက်၊ မင်းကြီး၏ ခေါင်းကို ထိန်းပွေ့ကာ ကေကေယီအား မိန့်ကြား하였다။

Verse 3

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि।।।।

ကဲကေယီရေ၊ ယခု သင်၏ဆန္ဒ ပြည့်စုံပါစေ။ အတားအဆီးမရှိသော နိုင်ငံတော်ကို ခံစားလော့။ တစ်စိတ်တစ်မြဲဖြင့် မင်းကြီးကို စွန့်ပစ်ခဲ့သော သင်သည်—ရက်စက်သူ၊ အကျင့်ဆိုးသော မိန်းမတည်း။

Verse 4

विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम।विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ရာမသည် ကျွန်မကို ချန်ထား၍ ထွက်ခွာသွားပြီး၊ ကျွန်မ၏ သခင် (ဒဿရထ) လည်း သုဝဏ္ဏဘုံသို့ တက်ရောက်သွားပြီ။ မိတ်ဆွေမပါဘဲ လမ်းမှားသို့ လွဲသွားသော ခရီးသွားကဲ့သို့၊ ကျွန်မမှာ အသက်ရှင်လိုစိတ် မရှိတော့ပါ။

Verse 5

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः।इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः।।।।

မိမိ၏ အသက်ရှင်နေသော နတ်တော်တူသည့် သခင်ကို စွန့်ပစ်ပြီးနောက်၊ မည်သည့် မိန်းမက အခြားနေရာတွင် အသက်ရှင်လိုမည်နည်း။ ဓမ္မကို စွန့်လွှတ်ထားသော ကေကေယီမှတပါး မရှိပါ။

Verse 6

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन्।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्।।।।

လောဘကြီးသူသည် ကိမ္ပာက သီးကို စားနေစဉ်၌ ၎င်း၏ အပြစ်အနာဂတ်ကို မသိမြင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ခါးကွေးမ၏ သွေးဆောင်မှုကြောင့် ကေကေယီသည် ရာဃဝ မျိုးရိုးကို ပျက်စီးခြင်းသို့ ထိုးချလိုက်သည်။

Verse 7

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम्।सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा।।।।

ဂနကမင်းကြီးသည် မင်းတော်က အဓမ္မလမ်းသို့ အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရ၍ ရာမကို မိဖုရားနှင့်တကွ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်ဟု ကြားသိလျှင်၊ ကျွန်မကဲ့သို့ပင် ဝမ်းနည်းပူလောင်၍ မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။

Verse 8

स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः।रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः।।।।

ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော ရာမသည် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသူဖြစ်သော်လည်း၊ ယနေ့ ကျွန်မသည် အားကိုးရာမဲ့ မုဆိုးမဖြစ်နေသည်ကို မသိသေးပါ။ သူသည် အသက်ရှင်နေသော်လည်း ကျွန်မအတွက်တော့ မျှော်လင့်ချက်ကင်းစွာ ပျောက်ကွယ်သွားသူကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။

Verse 9

विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति।।।।

ထိုနည်းတူပင် ဝိဒေဟမင်း၏ သမီး စီတာသည် တပသ်စိတ်ရှိသူဖြစ်၍—ဤမျှဒုက္ခကို ခံထိုက်သူမဟုတ်သော်လည်း—တောအတွင်း၌ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် အလွန်တုန်လှုပ်သွားလိမ့်မည်။

Verse 10

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम्।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति।।।।

ညအခါတွင် တိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်တို့၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံများကို ကြားရသော် စီတာသည် မလွဲမသွေ ထိတ်လန့်ကာ ရာဃဝ (ရာမ) ထံသို့ ခိုလှုံမည်။

Verse 11

वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन्।सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्।।।।

အသက်ကြီးပြီး သားမရှိသော ဇနကမင်းလည်း—ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကို အမြဲတမ်း စဉ်းစားနေသဖြင့်—ဝမ်းနည်းခြင်းက လွှမ်းမိုးလာကာ မလွဲမသွေ အသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။

Verse 12

साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता।इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।।।।

ကျွန်မသည် ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာတည်သော ပတိဝရတား မယားဖြစ်၍ ယနေ့ပင် မရဏသို့ သွားမည်။ ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ဖက်ကာ သန့်ရှင်းသော မီး (ဟုတာရှန) ထဲသို့ ဝင်မည်။

Verse 13

तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम्।व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः।।।।

ထို့နောက် ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေသော တပသ္ဝီ မိဖုရား ကောသလျာကို အမှုထမ်းမိန်းမများက ဖက်ကာ နှစ်သိမ့်၍၊ အလွန်ဒုက္ခရောက်နေသူမကို နူးညံ့စွာ ဖယ်ရှားကာ ခေါ်ဆောင်သွားကြသည်။

Verse 14

तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम्।राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम्।।।।

ထို့နောက် အမတ်များသည် အမိန့်အတိုင်း မြေကြီး၏အရှင် မင်းကြီးကို ဆီအိုးကြီး (ဆီဒရောဏီ) ထဲတွင် အိပ်စေ၍၊ ထို့နောက် ချက်ချင်းပြုရမည့် သတ်မှတ်ထားသော အခမ်းအနားလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ကြသည်။

Verse 15

न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः।सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्।।।।

သို့သော် ထိုအမှုအရာများကို ကျွမ်းကျင်သိရှိသော အမတ်များသည် သားတော်မရှိဘဲ မင်းကြီး၏ အန္တျေဋ္ဌိ (နောက်ဆုံးသင်္ဂြိုဟ်ပွဲ) ကို မပြုလိုကြသဖြင့်၊ ထို့ကြောင့် မြေကြီး၏အရှင်၏ ရုပ်ကာယကို စောင့်ရှောက်နေကြသည်။

Verse 16

तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम्।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन्।।।।

အမတ်များက ဆီဒရောဏီထဲတွင် အိပ်စေထားသော လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးကို မြင်ကြသော်၊ ထိုမိန်းမများသည် “ဟာ… ဤအရှင် သေပြီ” ဟု သိကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြသည်။

Verse 17

बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्।।।।

သူတို့သည် လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်တင်၍ မျက်နှာပေါ်တွင် မျက်ရည်စီးကျလျက်၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၏ မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်ကာ သက်ပြင်းရှိုက်၍ မထိန်းနိုင်အောင် အလွန်ဝမ်းနည်းစွာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြ하였다။

Verse 18

हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना।विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः।।।।

အို မဟာရာဇာကြီးရေ! အမြဲတမ်း နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စကားပြောတတ်၍ သစ္စာတည်ကြည်သော ရာမကို ကျွန်ုပ်တို့က ဆုံးရှုံးပြီးသားဖြစ်ရာ၊ ယခုအခါ ဘာကြောင့် မင်းကြီးကပါ ကျွန်ုပ်တို့ကို စွန့်ခွာသွားတော်မူသနည်း။

Verse 19

कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः।कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम्।।।।

ကေကေယီ၏ မကောင်းသောစိတ်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ရာဃဝမှ ခွဲခွာခံရပြီး၊ ယခု မုဆိုးမများဖြစ်သွားကြပြီ—မိမိခင်ပွန်းကို သတ်သူဖြစ်သွားသောသူမ၏ အနီး၌ ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့ နေနိုင်မည်နည်း။

Verse 20

स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान्।वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम्।।।।

အကြောင်းမူကား ရာမသည်—ကျွန်ုပ်တို့၏ အမြဲတမ်း အားကိုးရာနာထာ၊ သင်၏လည်း အရှင်ဖြစ်တော်မူ၍ ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်နိုင်သော မြတ်နိုးဖွယ်သူ—နန်းတော်၏ ဂုဏ်ရောင်ကို စွန့်ကာ တောသို့ ထွက်ခွာသွားတော်မူပြီ။

Verse 21

त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः।।।।

သင်မရှိ၊ ထိုသူရဲကောင်း ရာမ မရှိဘဲ၊ ဘေးဒုက္ခနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းက လွှမ်းမိုးနေသော ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘယ်လို ဆက်လက်အသက်ရှင်နိုင်မည်နည်း၊ ထို့အပြင် ကေကေယီ၏ အရှက်ခွဲခြင်းကိုပါ ခံရသေးသည်။

Verse 22

यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति।।।।

ဘုရင်ကိုပါ၊ ရာမကိုပါ၊ အင်အားကြီး လက္ခမဏကိုပါ—စီတာနှင့်အတူ—စွန့်ပစ်နိုင်သော ကေကေယီသည် အခြားမည်သူကို မစွန့်ပစ်ဘဲ နေနိုင်မည်နည်း။

Verse 23

ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः।।।।

ရာဃဝ၏ မြတ်နိုးဖွယ် မိဖုရားများသည် မျက်ရည်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ အလွန်ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းခြင်းတွင် နစ်မြုပ်၍ ပျော်ရွှင်မှုမရှိဘဲ လူးလဲကာ ညှဉ်းဆဲနေကြ၏။

Verse 24

निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता।पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना।।।।

မဟာစိတ်ရှိသော ဘုရင်မရှိတော့သဖြင့် အယောဓျာမြို့သည် မတောက်ပတော့—လကင်းသောညကဲ့သို့၊ ခင်ပွန်းကင်းသောမိန်းမကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။

Verse 25

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना।शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्।।।।

လူထုသည် မျက်ရည်ကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ မိသားစုအမျိုးသမီးများက “အို အို” ဟု ငိုကြွေးနေကြသည်။ လမ်းဆုံလမ်းခွများနှင့် အိမ်ဝင်းများလည်း လွတ်လပ်ဗလာဖြစ်၍ မြို့သည် ယခင်ကဲ့သို့ မတောက်ပတော့။

Verse 26

गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च।निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता।।।।

လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် တိရိဒေဝလောကသို့ ကွယ်လွန်သွားပြီး မိဖုရားများသည် မြေပေါ်၌ လဲလျောင်းနေစဉ်၊ နေမင်းသည် မိမိလမ်းကြောင်းကို ခဏတဖြုတ် ရပ်တန့်သကဲ့သို့ ချက်ချင်းဝင်လျှောကာ၊ အမှောင်ထဲ လှည့်လည်သူတို့အတွက် အခွင့်ကောင်းသော ညဉ့်ရောက်လာ하였다။

Verse 27

ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम्।।।।

သို့သော် မင်းကြီး၏ သားတော် မရှိသဖြင့် စုဝေးလာသော မိတ်ဆွေများသည် မင်းကြီး၏ မီးသင်္ဂြိုဟ်မီးကို မလောင်စေလိုကြ။ ထို့ကြောင့် ဆွေးနွေးစဉ်းစားပြီးနောက်၊ မမြင်ဖူးသကဲ့သို့ မမျှော်လင့်ရသော အခြေအနေသို့ ရောက်နေသော မင်းကြီးကို ထိုအိပ်ရာပေါ်၌ တင်အပ်လျက် လဲလျောင်းစေ하였다။

Verse 28

गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी।पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा।।।।

မဟာသတ္တိရှိသော မင်းကြီးမရှိတော့သဖြင့် မြို့တော်၏ အလင်းရောင်သည် မှိန်သွား၏—နေမင်းမရှိသော ကောင်းကင်ကဲ့သို့၊ ကြယ်စုမရှိသော ညကဲ့သို့။ လမ်းများနှင့် လမ်းဆုံများတွင်လည်း လည်ချောင်းတင်းကျပ်စေသော ငိုရှိုက်သံများ ပြည့်နှက်နေ하였다။

Verse 29

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे।।।।

ထို့နောက် နတ်တော်ကဲ့သို့သော မင်းကြီး ကွယ်လွန်သွားသောအခါ မြို့တွင်းရှိ ယောက်ျားမိန်းမတို့သည် အုပ်စုအုပ်စု စုဝေးလာကာ ဘရတ၏ မိခင်ကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချကြ၏။ သူတို့သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ စိတ်ချမ်းသာမှု မရရှိကြ။