Sarga 57

Verse 1

कथयित्वा सुदुःखार्तस्सुमन्त्रेण चिरं सह।रामे दक्षिणकूलस्थे जगाम स्वगृहं गुहः।।।।

စုမန်ထရနှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စကားပြောပြီးနောက်—အလွန်နက်ရှိုင်းသော ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းလျက်—ရာမသည် တောင်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ဂုဟာသည် မိမိအိမ်သို့ ပြန်သွား하였다။

Verse 2

भरद्वाजाभिगमनं प्रयागे च सहाऽसनम्।आगिरेर्गमनं तेषां तत्रस्थैरुपलक्षितम्।।।।

ထိုနေရာ၌ရှိနေသူတို့သည် သူတို့က ပရယာဂ၌ ဗရဒ္ဝါဇ ရသီ၏ အာရှရမ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း၊ သူနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့ခြင်း၊ ထို့နောက် တောင် (စိတ္တရကူဋ) သို့ ဆက်လက်သွားရာကို သိမြင်နိုင်하였다။

Verse 3

अनुज्ञातस्सुमन्त्रोऽथ योजयित्वा हयोत्तमान्।अयोध्यामेव नगरीं प्रययौ गाढदुर्मनाः।।।।

ခွင့်ပြုချက်ရသဖြင့် စုမန္တရသည် အကောင်းဆုံးမြင်းများကို ချိတ်ဆက်တပ်ဆင်ကာ၊ ဝမ်းနည်းခြင်းအလွန်လေးလံသောစိတ်ဖြင့် အယောဓျာမြို့သို့ ထွက်ခွာသွား하였다။

Verse 4

स वनानि सुगन्धीनि सरितश्च सरांसि च।पश्यन्नतिययौ शीघ्रं ग्रामाणि नगराणि च।।।।

သူသည် မွှေးကြိုင်သော တောအုပ်များ၊ မြစ်များနှင့် ရေကန်များကို ကြည့်ရှုလျက်၊ လမ်းတလျှောက်ရှိ ရွာများနှင့် မြို့များကိုလည်း မြင်မြင်သာသာကြည့်ကာ လျင်မြန်စွာ ဆက်လက်သွားလေ၏။

Verse 5

तत स्सायाह्न समये तृतीयेऽहनि सारथिः।अयोध्यां समनुप्राप्य निरानन्दां ददर्श ह।।।।

ထို့နောက် တတိယနေ့ ညနေဆည်းဆာအချိန်တွင် ရထားမောင်းသူသည် အယောဓျာသို့ ရောက်လာကာ ပျော်ရွှင်မှုကင်းမဲ့သော မြို့ကို မြင်တွေ့လေ၏။

Verse 6

स शून्यामिव निश्शब्दां दृष्ट्वा परमदुर्मनाः।सुमन्त्रश्चिन्तयामास शोकवेगसमाहतः।।।।

မြို့ကို အလွန်တိတ်ဆိတ်၍ ဗလာကဲ့သို့ မြင်ရသဖြင့် စုမန်တြသည် အလွန်စိတ်ညစ်ညူးလေ၏။ ဝမ်းနည်းခြင်း၏ လှိုင်းတံပိုးကြောင့် ထိခိုက်ကာ စိုးရိမ်သောကဖြင့် အတွေးအခေါ်ထဲသို့ ကျရောက်လေ၏။

Verse 7

कच्चिन्न सगजा साऽश्वा सजना सजनाधिपा।रामसन्तापदुःखेन दग्धा शोकाग्निना पुरी।।।।

“ရာမ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဝမ်းနည်းမီးက ဒီမြို့ကို—ဆင်များ၊ မြင်းများ၊ ပြည်သူများနှင့် မင်းအပါအဝင်—လောင်ကျွမ်းစေခဲ့သည်မဟုတ်လား?”

Verse 8

इति चिन्तापरस्सूतो वाजिभिश्शीघ्रपातिभिः।नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह।।।।

ထိုသို့ စိုးရိမ်သောကအတွေးများတွင် နစ်မြုပ်နေသော ရထားမောင်းသူသည် လျင်မြန်စွာပြေးသော မြင်းများဖြင့် မြို့တံခါးသို့ ရောက်ကာ အလျင်အမြန် ဝင်ရောက်လေ၏။

Verse 9

सुमन्त्रमभियान्तं तं शतशोऽथ सहस्रशः।क्व राम इति पृच्छन्तस्सूतमभ्यद्रवन्नराः।।।।

သုမန္တရ ရှေ့သို့ ဆက်လက်သွားလာစဉ် လူများသည် ရာချီ ထောင်ချီဖြင့် ရထားမောင်းသူထံသို့ ပြေးလာကာ “ရာမဘုရား ဘယ်မှာရှိသနည်း” ဟု မေးမြန်းကြ၏။

Verse 10

तेषां शशंस गङ्गायामहमापृच्छ्य राघवम्।अनुज्ञातो निवृत्तोऽस्मि धार्मिकेण महात्माना।।।।

ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ ရာဃဝ (ရာမ) ထံမှ ကျွန်ုပ် နှုတ်ဆက်ခွင့်တောင်း၍ လာခဲ့သည်; ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော မဟာစိတ်ရှိသူက ခွင့်ပြုသဖြင့် ကျွန်ုပ် ပြန်လာခဲ့သည်—ဟု သူက သူတို့အား ပြောကြားတင်ပြ하였다။

Verse 11

ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्पपूर्णमुखा जनाः।अहो धिगिति निश्श्वस्य हा रामेति च चुक्रुशुः।।।।

“သူတို့ ကူးဖြတ်သွားပြီ” ဟု သိကြသောအခါ မျက်နှာများ မျက်ရည်ပြည့်လျက် လူတို့သည် သက်ပြင်းချကာ “အို၊ ငါတို့အပေါ် အရှက်တရား!” “အို၊ ရာမ!” ဟု ငိုကြွေးအော်ဟစ်ကြ၏။

Verse 12

शुश्राव च वचस्तेषां बृन्दं बृन्दं च तिष्ठताम्।हतास्म खलु ये नेह पश्याम इति राघवम्।।।।

သူတို့သည် အစုအဖွဲ့လိုက် ရပ်နေကြစဉ် ပြောဆိုသံကိုလည်း သူကြားရ၏—“အမှန်တကယ် ငါတို့ ပျက်စီးပြီ၊ ယခုမှစ၍ ဤနေရာ၌ ရာဃဝကို မမြင်ရတော့မည်” ဟု။

Verse 13

दानयज्ञविवाहेषु समाजेषु महत्सु च।न द्रक्ष्यामः पुन र्जातु धार्मिकं राममन्तरा।।।।

ဒါန၊ ယဇ္ဉ၊ မင်္ဂလာပွဲများနှင့် မဟာစုဝေးပွဲကြီးများတွင်ပင်—ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော ရာမကို ငါတို့အလယ်၌ နောက်တစ်ဖန် မမြင်ရတော့ပါ။

Verse 14

किं समर्थं जनस्यास्य किं प्रियं किं सुखावहम्।इति रामेण नगरं पितृवत्परिपालितम्।।।।

“ဤလူထုအတွက် အဘယ်အရာက အကျိုးရှိသနည်း၊ အဘယ်အရာက ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်နည်း၊ အဘယ်အရာက ချမ်းသာသုခကို ဆောင်ကြဉ်းသနည်း” ဟု အမြဲစဉ်းစားကာ—ရာမသည် မြို့ကို ဖခင်ကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။

Verse 15

वातायनगतानां च स्त्रीणामन्वन्तरापणम्।रामशोकाभितप्तानां शुश्राव परिदेवनम्।।।।

ရာမအပေါ် ဝမ်းနည်းပူလောင်နေကြသော—ပြတင်းပေါက်များ၌ ရပ်နေသည့် မိန်းမများနှင့် စျေးလမ်းကြားများရှိသူတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသံကို သူကြားရ၏။

Verse 16

स राजमार्गमध्येन सुमन्त्रः पिहिताननः।यत्र राजा दशरथस्तदेवोपययौ गृहम्।।।।

သုမန္တရသည် မျက်နှာကိုဖုံးကာ မင်းလမ်းမကြီးအလယ်တန်းမှ ရထားကိုမောင်းနှင်၍ မင်း ဒဿရထ နေထိုင်ရာ နန်းတော်သို့ တိုက်ရိုက်သွားရောက်하였다။

Verse 17

सोऽवतीर्य रथाच्छीघ्रं राजवेश्म प्रविश्य च।कक्ष्या स्सप्ताभिचक्राम महाजनसमाकुलाः।।।।

သူသည် ရထားမှ လျင်မြန်စွာဆင်း၍ မင်းနန်းတော်အတွင်းသို့ ဝင်ကာ လူအများစည်ကားနေသော အဝင်းအဝိုင်း(ကွင်း) ခုနစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွား하였다။

Verse 18

हर्म्यै र्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम्।हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः।।।।

ထို့နောက် မဟာအိမ်ကြီးများ၊ အထပ်မြင့်ဗိမာန်များနှင့် နန်းဆောင်များမှ အောက်သို့ကြည့်နေသော မိန်းမများသည် သူရောက်လာသည်ကိုမြင်ကြ၏။ ရာမကို မမြင်ရသဖြင့် စိတ်နာကျင်ပူလောင်ကာ “ဟာ ဟာ” ဟု ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြ하였다။

Verse 19

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः।अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।।।

မျက်ရည်လှိုင်းကြီးကြောင့် လွှမ်းမိုးနေသော ကြီးမားသန့်ရှင်းသည့် မျက်လုံးများဖြင့်၊ ပိုမိုနာကျင်ကြေကွဲလာသော မိန်းမများသည် စကားမထွက်ဘဲ အချင်းချင်းကြည့်ရှုနေကြ၍ သူတို့၏ဝမ်းနည်းမှုသည် မဖော်ပြနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။

Verse 20

ततो दशरथस्त्रीणां प्रासादेभ्य स्तत स्ततः।रामशोकाभितप्तानां मन्दं शुश्राव जल्पितम्।।।।

ထို့နောက် နန်းတော်၏ အရပ်ရပ်သော မဟာမဏ္ဍပ်များမှ ဒဿရထမင်း၏ မဟာမိဖုရားတို့က ရာမအပေါ် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်ကာ တိုးတိုးညည်းညူသံကို သူသည် မျှင်မျှင်သာသာ ကြားရ၏။

Verse 21

सह रामेण निर्यातो विना राम मिहागतः।सूतः किन्नाम कौसल्यां शोचन्तीं प्रतिवक्ष्यति।।।।

သူသည် ရာမနှင့်အတူ ထွက်ခွာသွားခဲ့သော်လည်း ယခု ရာမမပါဘဲ ဤနေရာသို့ ပြန်လာ၏—ဝမ်းနည်းငိုကြွေးနေသော ကောသလျာမိဖုရားအား စာရഥီသည် မည်သို့သောစကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားနိုင်မည်နည်း။

Verse 22

यथा च मन्ये दुर्जीवमेवं न सुकरं ध्रुवम्।आच्छिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति।।।।

အမှန်တကယ် ငါထင်သည်မှာ သားတော် ထွက်ခွာသွား၍ မိခင်ထံမှ ဆုတ်ခွာဖြတ်တောက်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသောအခါ ကောသလျာမိဖုရားအတွက် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အသက်ရှင်နေထိုင်ခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲမည်မှာ သေချာ၏။

Verse 23

सत्यरूपं तु तद्वाक्यं राज्ञ: स्त्रीणां निशामयन्।प्रदीप्तमिव शोकेन विवेश सहसा गृहम्।।।।

မင်း၏ မဟာမိဖုရားတို့၏ စကား—သစ္စာတရား၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြစ်သော စကား—ကို ကြားသိလျက် သူသည် ချက်ချင်း အတွင်းခန်းသို့ ဝင်ရောက်သွား၏၊ ထိုနေရာသည် ဝမ်းနည်းခြင်းမီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသကဲ့သို့ပင်။

Verse 24

स प्रविश्याष्टमीं कक्ष्यां राजानं दीनमातुरम्।पुत्रशोकपरिम्लानमपश्यत्पाण्डुरे गृहे।।।।

ထို့နောက် သူသည် အဋ္ဌမအဝင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ အဖြူဖျော့သော အခန်းတွင်း၌ မင်းကို မြင်တွေ့ရ၏—အလွန်ဒုက္ခရောက်၍ နာကျင်ပူပန်ကာ သားတော်အပေါ် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ခြောက်သွေ့ညှိုးနွမ်းနေ၏။

Verse 25

अभिगम्य तमासीनं नरेन्द्रे मभिवाद्य च।सुमन्त्रो रामवचनं यथोक्तं प्रत्यवेदयत्।।।।

သုမန္တရသည် ထိုင်နေသော မင်းကြီးထံ ချဉ်းကပ်၍ ဂါရဝပြုကာ၊ ရာမ၏ မိန့်တော်ကို ပြောထားသကဲ့သို့ အတိအကျ ပြန်လည်လျှောက်တင်하였다။

Verse 26

स तूष्णीमेव तच्छ्रुत्वा राजा विभ्रान्तचेतनः।मूर्छितो न्यपतद्भूमौ रामशोकाभिपीडितः।।।।

ထိုစကားကို ကြားသော် မင်းကြီးသည် တိတ်ဆိတ်နေ၏။ စိတ်နှလုံး မတည်မငြိမ် လှုပ်ရှားကာ ရာမအပေါ် ဝမ်းနည်းခြင်းကြီးစွာ ဖိစီးသဖြင့် မူးမေ့၍ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွား하였다။

Verse 27

ततोऽन्तःपुरमाविद्धं मूर्छिते पृथिवीपतौ।उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतितेक्षितौ।।।।

ထို့နောက် မြေကြီး၏ အရှင် မင်းကြီး မူးမေ့လဲကျနေသော် အတွင်းနန်းတော်ရှိ မိဖုရားများနှင့် နန်းတွင်းသူများသည် အလွန်အမင်း ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်ကြ၏။ မင်းကြီး မြေပေါ်လဲကျနေသည်ကို မြင်၍ လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ကာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးကြသည်။

Verse 28

सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितं पतिम्।उत्थापयामास तदा वचनं चेदमब्रवीत्।।।।

ထိုအခါ သုမိတ္ရာ၏ အကူအညီဖြင့် ကောသလျာသည် လဲကျနေသော မိမိ၏ ခင်ပွန်းကို ထူထောင်ကာ၊ ဤသို့ မိန့်ဆို하였다။

Verse 29

इमं तस्य महाभाग दूतं दुष्करकारिणः।वनवासादनुप्राप्तं कस्मान्न प्रतिभाषसे।।।।

အို မင်္ဂလာကြီးမားသော မင်းကြီး၊ တောမှ ပြန်ရောက်လာသော ဤတမန်ကို—ခက်ခဲသော ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော ရာမထံမှ စေလွှတ်လာသူကို—အဘယ်ကြောင့် မမေးမြန်းသနည်း။

Verse 30

अद्यैवमनयं कृत्वा व्यपत्रपसि राघव।उत्तिष्ठ सुकृतं तेस्तु शोके नस्या त्सहायता।।।।

အို ရာဃဝ၊ ယနေ့ ဤအမှားကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် သင်သည် အရှက်ရနေသလော။ ထလော့; ကတိသစ္စာကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ ကုသိုလ်သည် သင့်အတွက် ဖြစ်စေ—သို့သော် ဝမ်းနည်းခြင်းအတွင်း အကူအညီမရှိ။

Verse 31

देव यस्या भयाद्रामं नानुपृच्छसि सारथिम्।नेह तिष्ठिति कैकेयी विस्रब्धं प्रतिभाष्यताम्।।।।

အို မဟာရာဇာ၊ ရာမအကြောင်းကို စာရထိအား မမေးမြန်းရဲသည့်အကြောင်းမှာ ကြောက်ရွံ့ရသူ—ကေကေယီသည် ယခု ဤနေရာ၌ မရှိတော့ပါ; စိတ်ချလက်ချ ပြောဆိုပါ။

Verse 32

सा तथोक्त्वा महाराजं कौसल्या शोकलालसा।धरण्यां निपपाताऽशु बाष्पविप्लुतभाषिणी।।।।

ထိုသို့ မဟာရာဇာအား ပြောပြီးနောက်၊ ဒုက္ခကို တောင့်တလျက်ရှိသော ကောသလျာသည် မျက်ရည်လွှမ်းသောအသံဖြင့် ပြောဆိုကာ ချက်ချင်း မြေပေါ်သို့ လဲကျသွား하였다။

Verse 33

एवं विलपतीं दृष्ट्वा कौसल्यां पतितां भुवि।पतिं चावेक्ष्य ता स्सर्वा सुस्वरं रुरुदुः स्त्रियः।।।।

ကောသလျာသည် ငိုကြွေးလျက် မြေပေါ်သို့ လဲကျနေသည်ကို မြင်၍၊ ထို့ပြင် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်း (ဘုရင်) ၏ ထိုအခြေအနေကိုလည်း ကြည့်မြင်ကာ၊ မိန်းမအားလုံး တစ်ပြိုင်နက် အသံမြင့်မြင့်ဖြင့် ငိုကြွေးကြ하였다။

Verse 34

तत स्तमन्तःपुरनादमुत्थितं समीक्ष्य वृद्धा स्तरुणाश्च मानवाः।स्त्रियश्च सर्वा रुरुदु स्समन्ततः पुरं तदासीत्पुनरेव सङ्कुलम्।।।।

ထို့နောက် မိန်းမဆောင်အတွင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော ငိုကြွေးသံကို မြင်ကြားသဖြင့် အိုသူငယ်သူ လူအပေါင်းတို့နှင့် မိန်းမအားလုံးသည် အရပ်ရပ်မှ ဝမ်းနည်းစွာ ငိုကြွေးကြ၏။ ထိုမြို့တော်သည်လည်း ဒုက္ခဝေဒနာဖြင့် စုဝေးလာသူများကြောင့် ထပ်မံကျပ်တည်းသွား၏။