Sarga 29
सीताया वनगमननिश्चयः — Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest
अयोध्याकाण्ड
Sarga 29 တွင် သီတာဒေဝီသည် တောထွက်မည့်ကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ရာမမင်းသား၏ ငြင်းပယ်မှုကို ဝမ်းနည်းပက်လက်ဖြင့် တုံ့ပြန်ပြောဆိုသည်။ ခင်ပွန်းနှင့်ခွဲခွာရခြင်းသည် သေခြင်းနှင့်တူကြောင်း၊ ရာမမင်းသားရှိလျှင် တောထဲမှ ဒုက္ခများသည် သုခဖြစ်ကြောင်း သူမက ငြင်းချက်ထုတ်သည်။ ရာမမင်းသား၏ ဘေးတွင်ရှိနေပါက မည်သည့်ဘေးအန္တရာယ်မှ မကျရောက်နိုင်ကြောင်းလည်း ပြောကြားသည်။ သီတာဒေဝီသည် ဇနီးသည်သည် သေဆုံးပြီးနောက်၌ပင် ခင်ပွန်းနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်း ရှေးဟောင်းကျမ်းများကို ကိုးကားပြီး၊ သူမ တောထဲတွင် နေထိုင်ရမည်ဟူသော ရှေးဟောင်းနိမိတ်များကိုလည်း ထောက်ပြသည်။ အကယ်၍ သူမကို ထားရစ်ခဲ့ပါက အဆိပ်၊ မီး သို့မဟုတ် ရေဖြင့် အသက်အဆုံးစီရင်မည်ဟု ရာဇသံပေးသည်။ ရာမမင်းသားသည် သူမကို နှစ်သိမ့်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း တောနက်ထဲသို့ ခေါ်ဆောင်သွားရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ရာမ၏စကားကို ကြားသော် စီတာသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ မျက်နှာပေါ်တွင် မရပ်မနား မျက်ရည်စီးလျက်၊ အသံပျော့ပျောင်းသိမ်မွေ့စွာ ဤစကားကို ပြောလေ၏။
Verse 2
ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।
တော၌ နေရမည်ဟု သင်ဖော်ပြခဲ့သော ခက်ခဲမှုများကို အပြစ်အနာမဟုတ်ဟု မယူဆပါနှင့်။ သင်၏မေတ္တာကို ရှေ့တန်းတင်၍ ခံယူနိုင်လျှင် ထိုအရာများသည်ပင် ဂုဏ်သတ္တိများဖြစ်ကြောင်း သိပါစေ။
Verse 3
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।
သမင်၊ ခြင်္သေ့၊ ဆင်၊ ကျားနှင့် ရှာရဘ; ငှက်များ၊ စြမရ နှင့် တောထဲတွင် လှည့်လည်နေသော အခြားသတ္တဝါတို့—အို ရာဃဝ၊ သင်၏ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မမြင်ဖူးသေးသောကြောင့် သင်၏ရုပ်ကို မြင်လျှင် အားလုံး နောက်ဆုတ်၍ ထွက်ပြေးကြလိမ့်မည်။ ကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်လာသည့်အခါ သတ္တဝါအားလုံး ကြောက်လန့်ကြသည်။
Verse 4
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।
သမင်၊ ခြင်္သေ့၊ ဆင်၊ ကျားနှင့် ရှာရဘ; ငှက်များ၊ စြမရ နှင့် တောထဲတွင် လှည့်လည်နေသော အခြားသတ္တဝါတို့—အို ရာဃဝ၊ သင်၏ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို မမြင်ဖူးသေးသောကြောင့် သင်၏ရုပ်ကို မြင်လျှင် အားလုံး နောက်ဆုတ်၍ ထွက်ပြေးကြလိမ့်မည်။ ကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်လာသည့်အခါ သတ္တဝါအားလုံး ကြောက်လန့်ကြသည်။
Verse 5
त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।
အကြီးအကဲတို့၏ အမိန့်အရ ကျွန်မသည် သင်နှင့်အတူ သွားရမည်။ အို ရာမ၊ သင်နှင့်ကွာခွာရလျှင် ကျွန်မသည် ဒီနေရာတင် အသက်ကို စွန့်လွှတ်ရမည်။
Verse 6
न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।
အို ရာဃဝ၊ ကျွန်မသည် သင်၏အနီး၌ ရှိနေသည့်အခါ နတ်တို့၏အရှင် သက္ကရာ (အိန္ဒြာ) သည် မိမိ၏အင်အားအလုံးစုံဖြင့်ပင် ကျွန်မကို ထိခိုက်အောင် မလုပ်နိုင်ပါ။
Verse 7
पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।
ခင်ပွန်းမရှိသော မိန်းမသည် အမှန်တကယ် မရှင်သန်နိုင်ပါ။ အို ရာမ၊ ဤအမှန်တရားကို သင်က ကျွန်မအား ထင်ရှားစွာ ပြသပေးခဲ့ပါသည်။
Verse 8
अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।
ထို့ပြင် အို ပညာကြီးမြတ်သူ၊ ယခင်က အဖေ၏အိမ်၌ ကျွန်မသည် ဗြာဟ္မဏတို့ထံမှ အမှန်တရားတစ်ရပ်ကို ကြားဖူးသည်—ကျွန်မသည် မဖြစ်မနေ တောထဲတွင် နေရမည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
Verse 9
लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।
အို မဟာဗလရှိသူရေ။ အတိတ်ကာလတစ်ခါ၊ ဒွိဇာတိ ပုရောဟိတ်ဗြဟ္မဏများ၏ လက္ခဏာဟောကြားသံကို ကြားသိပြီးကတည်းက၊ ငါ၏စိတ်သည် တောဝနဝါသအတွက် အမြဲတမ်း မုချသန္နိဋ္ဌာန်တည်ခဲ့၏။
Verse 10
आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।
အချစ်တော်ရေ၊ တောတွင်းနေထိုင်ရန် အမိန့်တော်ကို ကျွန်မလည်း မလွဲမသွေ လက်ခံရမည်။ ထိုနေရာသို့ ကျွန်မသည် သင်နှင့်အတူ သွားမည်—အခြားနည်းလမ်း မရှိပါ။
Verse 11
कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।
အမိန့်တော်ကို ကျွန်မ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်မည်၊ သင်နှင့်အတူ သွားမည်။ ဤသည်ကား သတ်မှတ်ထားသော အချိန်တော်ပင် ဖြစ်၏—ကြိုတင်ဟောကြားခဲ့သော ဗြဟ္မဏသည် မိမိစကား၌ သစ္စာရှိကြောင်း ထင်ရှားပါစေ။
Verse 12
वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।
အို သူရဲကောင်း၊ တောတွင်းနေထိုင်ခြင်း၌ ဒုက္ခအမျိုးမျိုး ရှိကြောင်းကို ငါကောင်းကောင်းသိ၏။ သို့ရာတွင် ထိုဆင်းရဲဒုက္ခတို့သည် မိမိစိတ်ကို မအုပ်ချုပ်နိုင်သေးသော ယောက်ျားတို့အပေါ် သေချာစွာ ကျရောက်တတ်၏။
Verse 13
कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।
ငါသည် အဖေ၏အိမ်၌ မိန်းကလေးဖြစ်စဉ်ကတည်းက တောတွင်းနေထိုင်ခြင်းအကြောင်းကို ကြားဖူး၏။ မိခင်၏ရှေ့တွင် သီလကောင်းသော ဘိက္ခုနီတစ်ပါးက ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
Verse 14
प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।
အို အရှင်၊ ယခင်ကလည်း သင်သည် ငါ့အပေါ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကရုဏာပြုခဲ့၏။ အကြောင်းမူ ငါသည် သင်နှင့်အတူ တောသို့သွား၍ တောနေထိုင်ခြင်းကို အမှန်တကယ် ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 15
कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।
အို ရာဃဝ၊ ငါသည် ဤထွက်ခွာမည့်အချိန်ကို ရက်ရေတွက်ကာ စောင့်မျှော်နေခဲ့၏—သင်၌ မင်္ဂလာရှိပါစေ။ အကြောင်းမူ ငါ့သူရဲကောင်းနှင့်အတူ တောနေထိုင်ရာ လမ်းစဉ်သည် ငါ့စိတ်ကို အလွန်နှစ်သက်စေသောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 16
शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।
အို စိတ်သန့်ရှင်းသူ၊ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းဖြင့် ခင်ပွန်းနောက်လိုက်သွားလျှင် ငါသည် အညစ်အကြေးကင်းမည်။ အကြောင်းမူ ငါ့အတွက် ခင်ပွန်းသည်ပင် ငါ၏ ဒေဝတားတော် ဖြစ်၏။
Verse 17
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।
အို မဟာမနာရှိသော မြတ်နိုးဖွယ်သူရေ၊ သင်နှင့် ကျွန်မ၏ ပေါင်းစည်းမှုသည် သေပြီးနောက်တိုင် မင်္ဂလာဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ဗြာဟ္မဏတို့က ရွတ်ဆိုသည့် သန့်ရှင်းသော ဝေဒသြရုတိတော်၌—မိဘတို့က ကိုယ့်ဓမ္မထုံးတမ်းအတိုင်း ရေဒာန (ရေဖြင့် ပူဇော်အပ်နှံခြင်း) ဖြင့် ပေးအပ်သော မိန်းမသည် သေပြီးနောက်တိုင် ထိုခင်ပွန်း၏ပိုင်ဖြစ်သည်ဟု ကြားရ၏။
Verse 18
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।
ထို့ပြင် အို မဟာမနာရှိသောသူရေ၊ ဤလောက၌ပင် မိဘတို့က ထုံးတမ်းဓမ္မအတိုင်း ရေဒာနဖြင့် ပေးအပ်သော မိန်းမသည် သေပြီးနောက်တိုင် ထိုသူ၏ပိုင်ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်၏။
Verse 19
एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।
ထို့ကြောင့် သင်သည် ဤနေရာမှ ကျွန်မကို—သင်၏ကိုယ်ပိုင်ဇနီး၊ အကျင့်သီလကောင်း၍ ပတိဝရတ (ခင်ပွန်းသစ္စာ) ကို ထိန်းသိမ်းသူ—ကို ခေါ်ဆောင်ရန် မနှစ်သက်သနည်း။ ယခုအခါ ဘာအကြောင်းရှိနိုင်သနည်း။
Verse 20
भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।
အို ကာကုတ္သ္ထ၊ ကျွန်မကိုလည်း ခေါ်ဆောင်ပါ—ကျွန်မသည် သဒ္ဓါဖြင့် ဘုရားသခင်ကဲ့သို့ သင်ကို ရိုသေချစ်ခင်သော ဘက္တ၊ ပတိဝြတာ အဖြစ် သစ္စာတည်ကြည်သော ဇနီး၊ ယခု ဒုက္ခရောက်နေသူပါ။ သင်၏ ချမ်းသာနှင့် ဆင်းရဲကို အတူတကွ မျှဝေကာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့တွင်လည်း တူတူနေသူဖြစ်ပါသည်။
Verse 21
ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।
အကယ်၍ ကျွန်မကို ဒီလို ဒုက္ခရောက်နေသည့်အတိုင်း တောသို့ မခေါ်ဆောင်လိုပါက၊ သေခြင်းကို ရှာဖွေရန် အကြောင်းအဖြစ် အဆိပ် သို့မဟုတ် မီး သို့မဟုတ် ရေကို အားကိုးကာ ဝင်ရောက်မည်။
Verse 22
एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।
ထိုသို့ နាងသည် သွားလိုခြင်းအတွက် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် တောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း၊ မဟာဗာဟု ဖြစ်သော သူသည် နားလည်သဘောတူ၍ နားလည်မပေးဘဲ လူကင်းသော တောသို့ နားမခေါ်ဆောင်လိုခဲ့။
Verse 23
एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသဖြင့် မိုင်သီလီသည် စိတ်ပူပန်ဝမ်းနည်းမှုထဲသို့ ကျရောက်သွားကာ၊ မျက်စိမှ စီးကျလာသော နွေးနွေးထွေးထွေး မျက်ရည်များဖြင့် မြေပြင်ကို ရေချိုးပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။
Verse 24
चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।
နាងကို ထိုသို့ ဝမ်းနည်းစိတ်ပူနေသည်ကို မြင်၍၊ ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော ကာကုတ္သ္ထသည် ထိုအခါ ကြေးနီနီရောင် နှုတ်ခမ်းရှိသော စီတာကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် နှစ်သိမ့်ကာ၊ နောက်ပြန်လှည့်စေလို၍ တားမြစ်လေသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Sita should be permitted to join Rama in a hazardous forest exile: Sita frames accompaniment as marital duty and existential necessity, while Rama withholds consent to protect her from the desolation and risks of vanavasa.
The dialogue models how dharma is argued through layered pramāṇas—affection, social duty, scriptural testimony, and destiny—while also highlighting that ethical intention (to protect) can conflict with another’s dharmic self-understanding (to accompany and share fate).
The chapter emphasizes the cultural institution of marriage via the ‘water-gifting’ rite (adbhir-dattā) and the forest (vana/vanavasa) as a civilizational counter-space marked by wildlife and austerity, rather than naming a specific forest locale.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.