Sarga 17
रामस्य राजमार्गगमनम् (Rama’s Progress along the Royal Highway)
अयोध्याकाण्ड
စರ್ಗ ၁၇ တွင် အယောဓျာမြို့၏ မြို့ပြမြင်ကွင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ရာမသည် ရထားတော်စီး၍ ရာဇလမ်းမကြီးအတိုင်း ဆက်လက်သွားရာတွင် မိတ်ဆွေများ ဝမ်းမြောက်လျက်ရှိပြီး၊ ပြည်သူများကလည်း ဒർശနရရန် အလွန်အမင်း စုဝေးကာ တန်းစီကြသည်။ မြို့နှင့် ရာဇလမ်းကို ပူဇော်ပွဲသဘောဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး—အလံနှင့် ပန်နန်၊ သင်္ကန်းမီးခိုးနှင့် အဂရု၊ စန္ဒကူးနှင့် အနံ့သာအစုများ၊ ပိုးထည်၊ ပုလဲနှင့် ကြည်လင်ကျောက်ပစ္စည်းများ၊ ပန်းများနှင့် အာဟာရနိဗ္ဗေဒ—ဟူ၍ လမ်းတစ်လျှောက်လုံးကို တရားသန့်ရှင်းသော ဒေဝလမ်းကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ ပြည်သူများက ရာမကို စင်္ဟာသနပေါ်တွင် ထိုင်တော်မူ၍ လူထုအလယ်မှ ဆက်လက်ကြွသွားသည်ကို မြင်ရခြင်းသာလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ချက်များထက်ပင် ကျော်လွန်သော အားရမှုဖြစ်မည်ဟု ဆုတောင်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရာဇအုပ်ချုပ်မှုကို သီလနှင့် အလှအပ၏ အထွတ်အထိပ်အဖြစ် မြင်ကြသည်။ ရာမသည် ကောင်းချီးနှင့် ချီးမွမ်းသံများကို ကြားသော်လည်း စိတ်တည်ငြိမ်၍ အတွင်းစိတ်မကပ်လျက်ရှိကာ၊ လူတို့ကို အဆင့်အတန်းအလိုက် ဂုဏ်ပြုပြီး ဆက်လက်ကြွတော်မူသည်။ ဓမ္မနှင့် ကရုဏာ၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ကြည့်သူတို့၏ မျက်စိနှင့် စိတ်သည် ရာမထံမှ မလွှဲနိုင်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် ဝဏ္ဏအမျိုးမျိုးနှင့် အသက်အရွယ်အမျိုးမျိုးအားလုံးအပေါ် မျှတသော မေတ္တာကရုဏာရှိကြောင်းကိုလည်း အထူးပြုဖော်ပြထားသည်။ ပရဒက္ခိဏာ မရ്യာဒာအတိုင်း သန့်ရှင်းသော လမ်းဆုံများ၊ ဘုရားကျောင်းသို့သွားရာလမ်းများ၊ အမှတ်တရအဆောက်အအုံများနှင့် ပူဇော်ရာနေရာများကို ညာဘက်တွင်ထား၍ ရာမသည် ဆက်လက်ကြွတော်မူသည်။ ထို့နောက် မိုးတိမ်၊ ကိုင်လာသတောင်ထိပ်များနှင့် ကောင်းကင်ယာဉ်ဖြူဖျော့များကဲ့သို့ဟု နှိုင်းယှဉ်ထားသော တောင်တန်းပုံစံ မျှော်စင်များရှိသည့် ရာဇနိဝါသသို့ ရောက်ပြီး၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော အဝင်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ လိုက်ပါသူများကို ပြန်လွှတ်ပြီး၊ ဖခင်တော်အနီးရှိ အတွင်းခန်းများသို့ ဝင်ရောက်တော်မူသည်။ အပြင်ဘက်တွင် စောင့်မျှော်နေသော လူထုသည် လပြည့်ထွက်ကို စောင့်သကဲ့သို့ ရာမ၏ ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကို မျှော်လင့်နေကြသည်။
Shlokas
Verse 1
स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः।पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागरुधूपितम्।।।।अपश्यन्नगरं श्रीमान्नानाजनसमाकुलम्।
ထို့နောက် ရာမသည် ရထားပေါ်သို့ တက်စီးတော်မူ၍ မိတ်ဆွေသုဟဒ္ဒများလည်း ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းကြ၏။ ထိုသရဖူတော်ရှင်သည် မြို့တော်ကို ကြည့်ရှုတော်မူရာ—အလံတံခွန်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး တန်ဖိုးကြီး အဂရုမီးခိုးအနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်ကာ လူမျိုးစုံ လူတန်းစားစုံဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိ၏။
Verse 2
स गृहैरभ्रसङ्काशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्।।।।राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागरुधूपितम्।
ရာမသည် အဂရု (agaru) အမွှေးတိုင်၏ အနံ့သင်းပျံ့နေသော ရာဇလမ်းမကြီးအလယ်မှ လျှောက်သွား၏။ လမ်းဘေးနှစ်ဖက်တွင် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ အဖြူဖျော့သော အိမ်များက အလှတင့်တယ်စေ하였다။
Verse 3
चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च।अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्।संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।।।
တော်ဝင်လမ်းမကြီးသည် ခမ်းနား၍ ကျယ်ဝန်းကာ မတင်းကျပ်ဘဲ၊ အထူးကောင်းမွန်သော စန္ဒနာနှင့် အဂရု သစ်သားများ စုပုံထားပြီး၊ အမြတ်ဆုံး အနံ့သာများနှင့် အဖြူရောင် ပိုးထည်အစုများလည်း ရှိသည်။ အပြစ်ကင်းသော ပုလဲများနှင့် အထူးကောင်းသော ကြည်လင်သလင်းကျောက်ပစ္စည်းများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်ကာ၊ ပန်းမျိုးစုံနှင့် အစားအစာမျိုးစုံဖြင့်လည်း ပက်ဖြန့်ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
Verse 4
चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।
တော်ဝင်လမ်းမကြီးသည် စန္ဒနာအထူးကောင်းနှင့် အဂရု သစ်သားအစုများ၊ အမြတ်ဆုံး အနံ့သာများနှင့် အဖြူရောင် ပိုးထည်အစုများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ အပြစ်ကင်းသော ပုလဲများနှင့် အထူးကောင်းသော ကြည်လင်သလင်းကျောက်ပစ္စည်းများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်ကာ၊ ပန်းမျိုးစုံနှင့် အစားအစာမျိုးစုံဖြင့်လည်း ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
Verse 5
चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।
အထူးမြတ်သော တော်ဝင်လမ်းမကြီးသည် ကျယ်ဝန်း၍ ခမ်းနားကာ၊ စန္ဒနာနှင့် အဂရု သစ်သားအစုများ၊ အမြတ်ဆုံး အနံ့သာများနှင့် အဖြူရောင် ပိုးထည်အစုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ အပြစ်ကင်းသော ပုလဲများနှင့် အထူးကောင်းသော ကြည်လင်သလင်းကျောက်ပစ္စည်းများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်ကာ၊ ပန်းမျိုးစုံနှင့် အစားအစာမျိုးစုံကိုလည်း ပက်ဖြန့်ထားသည်။
Verse 6
ददर्श तं राजपथं दिवि देवपथं यथा।दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगरुचन्दनैः।।।।नानामाल्योपगंधैश्च सदाऽभ्यर्चितचत्वरम्।
သူသည် ထိုတော်ဝင်လမ်းမကြီးကို ကောင်းကင်ဘုံရှိ ဒေဝတားတို့၏ လမ်းကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ လမ်းဆုံများကို နို့ချဉ်၊ အက္ခတ (သန့်ရှင်းသော ဆန်စေ့)၊ ဟဝိစ် (ပူဇော်သက္ကာ)၊ လာဇ (ဖောင်းဆန်)၊ မီးခိုးအနံ့ (ဓూప)၊ အဂရုနှင့် စန္ဒနာတို့ဖြင့် အမြဲတမ်း ပူဇော်ကန်တော့လျက်၊ ပန်းမาลัยမျိုးစုံနှင့် အနံ့သာမျိုးစုံဖြင့်လည်း အမြဲတမ်း အလှူအတန်းပြုထားသည်။
Verse 7
अशीर्वादान्बहून् शृण्वन्सुहृद्भिस्समुदीरितान्।।।।यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान्ययौ।
မိတ်ဆွေကောင်းများက ဆုတောင်းကောင်းချီးများစွာကို ပြောကြားသံကို ကြားနာပြီး၊ လူတိုင်းကို သင့်တော်သလို ဂုဏ်ပြုကာ ရှေ့သို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာသွားတော်မူ၏။
Verse 8
पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः।।।।अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय।
“ယနေ့ သင်သည် အဘိသေကခံရပြီဖြစ်သဖြင့်၊ အဘိုးအဘိုးကြီးများနှင့် အဘိုးဘိုးများက လိုက်နာခဲ့သည့် ထိုဓမ္မလမ်းကို ယူဆောင်ကာ နိုင်ငံကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပါ။”
Verse 9
यथास्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः।।।।ततस्सुखतरं रामे वत्स्यामस्सति राजनि।
“သင်၏ဖခင်နှင့် အဘိုးအဘိုးကြီးများအားလုံးက ကျွန်ုပ်တို့ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ ရာမသည် မင်းဖြစ်လာသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် ပိုမိုချမ်းသာပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ရမည်၊ အို ဓမ္မတော်မင်းကြီး။”
Verse 10
अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः।।।।यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्।
“ယနေ့တွင် အစာစားရုံသာလည်း ကျွန်ုပ်တို့အတွက် လုံလောက်ပြီ—ဘဝ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး အဓိပ္ပါယ်များတောင် ပြည့်စုံသကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်—ရာမကို ရာဇာသန့်တွင် မခွဲမခွာ တည်မြဲစွာ ထိုင်တော်မူပြီး အခမ်းအနားတော်ဖြင့် ထွက်တော်မူသည်ကို မြင်ရပါက။”
Verse 11
अतो हि नः प्रियतरं नान्यत्किञ्चिद्भविष्यति।।।।यथाऽभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः।
“ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ရာမ၏ ရာဇာဘိသေက—အလင်းတန်ခိုး မတိုင်းမတာရှိသော ရာမ၏ နန်းတက်အဘိသေကထက် ပို၍ ချစ်မြတ်နိုးစရာ အခြားအရာ မရှိတော့ပါ။”
Verse 12
एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः कथाश्शुभाः।।।।आत्मसम्पूजनीश्शृण्वन्ययौ रामो महापथम्।
သုဟဒ္ဒမိတ်ဆွေများက မင်္ဂလာရှိသော စကားများနှင့် အခြားကောင်းမြတ်သော စကားများ—မိမိကို ချီးမွမ်းပူဇော်သည့် စကားများကို ကြားနာတော်မူသော်လည်း ရာမသည် မကပ်မငြိသော စိတ်ဖြင့် တည်နေကာ မဟာလမ်းမပေါ်တွင် ဆက်လက်သွားတော်မူ၏။
Verse 13
न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्।।।।नर श्शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे।
ရာဃဝသည် ဖြတ်သန်းသွားပြီးနောက်တောင် လူတစ်ယောက်မျှ ထိုအမြတ်ဆုံးသောသူထံမှ မိမိစိတ်ကို—မျက်စိတောင်ပါ—ပြန်လှန်၍ မခွာနိုင်ခဲ့။
Verse 14
यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति।।।।निन्दित स्सर्वल्लोकेषु स्वात्माऽप्येनं विगर्हते।
ရာမကို မမြင်သူ၊ သို့မဟုတ် ရာမက မမြင်တော်မူသူသည် လူလောကအနှံ့ အပြစ်တင်ခံရပြီး၊ ကိုယ့်အတွင်းစိတ်တောင် သူ့ကို ရှုတ်ချတတ်သည်။
Verse 15
सर्वेषु हि स धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्।।।।चतुर्णां हि वयः स्थानां तेन ते तमनुव्रताः।
ဓမ္မစိတ်ရှိသော ထိုသူသည် အားလုံးအပေါ် ကရုဏာပြု၏—ဝဏ္ဏာလေးမျိုးအပေါ်လည်းကောင်း၊ အသက်အရွယ်အဆင့်လေးပါးအပေါ်လည်းကောင်း—ထို့ကြောင့် လူထုသည် သူ့ကို သစ္စာဖြင့်လိုက်နာကြသည်။
Verse 16
चतुष्पथान्देवपथांश्चैत्यान्यायतनानि च।।।।प्रदक्षिणं परिहरन् जगाम नृपते स्सुतः।
မင်းသားသည် ဆက်လက်သွားရာတွင် လမ်းဆုံကြီးများ၊ ဒေဝပထ (ဘုရားကျောင်းသို့သွားရာလမ်း) များ၊ စေတီယာများနှင့် ပူဇော်ရာဌာနများကို ညာဘက်တွင်ထား၍ လေးစားစွာ ပရဒက္ခိဏပြုကာ ဖြတ်သန်းသွား၏။
Verse 17
स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः।आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः।तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।
ရာဇကူလနန်းတော်သို့ ရောက်သော် မင်းသားသည် စိန့်သရေဖြင့် တောက်ပလျက် ဖခင်၏ နန်းတော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်၏—မြေပြင်ပေါ် အမြတ်ဆုံးအိမ်တော်၊ မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြာ) ၏ နေရာတော်နှင့်တူ၏။ မျိုးစုံသော နန်းတော်ထိပ်တန်းများသည် ကောင်းမြတ်သင်္ကေတနှင့် ဖြူဝင်းလှပကာ မိုးတိမ်အစုလို၊ ကိုင်လာသတောင်ထိပ်လို၊ ဖြူဖျော့သော ဝိမာနာများကဲ့သို့ ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ တိုးချဲ့ကြီးမားလာသော မဟာခန်းမများကိုလည်း ရတနာကွန်ယက်များဖြင့် အလှဆင်ထား၏။
Verse 18
स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।
ရာမသည် ရာဇဝင်အိမ်တော်သို့ ရောက်လာ၏။ မိုးတိမ်အစုကဲ့သို့ လှပသော အမျိုးမျိုးသော မဟာမိုးလုံးတိုင်များသည် ကိုင်လာသ်တောင်ထိပ်များကဲ့သို့ မြင့်မား၍ အဖြူရောင် ဝိမာန်များကဲ့သို့ ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ရတနာကွန်ယက်ဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကျယ်ပြန့်တိုးပွားသည့် အိမ်တော်များကြောင့် ထိုနန်းတော်သည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ မဟိန္ဒ (အိန္ဒြာ) ၏ နေရာတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။ ထို့နောက် မင်းသားရာမသည် သီရိတောက်ပလျက် ဖခင်၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 19
स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।
ရာမသည် ရတနာကွန်ယက်ဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကျယ်ပြန့်တိုးပွားသည့် နန်းတော်သို့ ရောက်လာရာ၊ ထိုနေရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ မဟိန္ဒ (အိန္ဒြာ) ၏ နေရာတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။ ထို့နောက် မင်းသားရာမသည် သီရိတောက်ပလျက် ဖခင်၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 20
स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।।।।पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः।
သူသည် မြင်းစီးလျက် မြားပစ်သမားများက ကာကွယ်ထားသော အဝင်ကွင်း သုံးဆင့်ကို ဖြတ်ကျော်하였다။ ထို့နောက် နရောတ္တမ—လူတို့အထက်မြတ်သူ—သည် ကျန်ရှိသည့် အဝင်ကွင်း နှစ်ဆင့်ကို ခြေလျင်ဖြင့် ဆက်လက်သွား하였다။
Verse 21
स सर्वा स्समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः।सन्निवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तः पुरमभ्यगात्।।।।
နန်းတော်၏ အဝင်ကွင်းအားလုံးကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် ဒဿရထ၏ သား ရာမသည် လိုက်ပါသူအားလုံးကို ပြန်လွှတ်ကာ၊ သုဒ္ဓာန္တ—သန့်ရှင်း၍ ကိုယ်ပိုင်အတွင်းခန်း—သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 22
तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा जन स्स सर्वो मुदितो नृपात्मजे।प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं यथोदयं चन्द्रमसस्सरित्पतिः।।।।
မင်းသားသည် ထိုအခါ ဖခင်မင်းကြီး၏ အနီးတော်သို့ ဝင်ရောက်သော် လူထုအားလုံး ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးကြပြီး၊ ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာမည့်အချိန်ကို စောင့်မျှော်နေကြသည်—ပင်လယ်ကြီးက လမင်းထွက်ရာကို စောင့်မျှော်သကဲ့သို့။
Frequently Asked Questions
Rather than a conflict-choice, the pivotal action is Rāma’s disciplined public conduct: he receives intense civic adoration and praise yet remains steady, honors people appropriately, and proceeds with ritual and social propriety—modeling restraint and legitimacy expected of an heir.
The citizens articulate kingship as a moral good—seeing a righteous ruler enthroned is portrayed as a supreme human fulfillment—while the narrative frames true excellence as compassion toward all and inner composure even when celebrated.
The sarga maps Ayodhyā’s sacred-urban infrastructure: the royal highway, worshipped crossroads, temple-roads, monuments (caitya), shrines (āyatana), the multi-courtyard palace complex, and the inner apartments—presented through ritual details (incense, offerings, circumambulation etiquette).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.