Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 113, Shloka 20

पादुकाप्रदानं भरतस्य निवृत्तिश्च

The Sandals Bestowed; Bharata’s Return Toward Ayodhya

यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा चमूः।पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी।। ।।

yānaiś ca śakaṭaiś caiva hayair nāgaiś ca sā camūḥ | punar nivṛttā vistīrṇā bharatasya anuyāyinī ||

ရထားများ၊ လှည်းများ၊ မြင်းများနှင့် ဆင်များပါဝင်၍ ဘရတကိုလိုက်ပါလာသော အင်အားကြီးစစ်တပ်ကြီးသည် အယောဓျာသို့ မျက်နှာမူကာ ထပ်မံပြန်လှည့်သွား하였다။

yānaiḥwith vehicles
yānaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
śakaṭaiḥwith carts
śakaṭaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśakaṭa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
evaindeed/just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण-निपात)
hayaiḥwith horses
hayaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
nāgaiḥwith elephants
nāgaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
that
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
camūḥarmy
camūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcamū (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
punaḥagain/back
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAdverb (पुनरावृत्ति-अव्यय)
nivṛttāturned back/returned
nivṛttā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootni-vṛt (निवृत् धातु)
FormPast passive participle (क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agreeing with camūḥ
vistīrṇāspread out/vast
vistīrṇā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-stṛ (विस्तृ धातु)
FormPast passive participle (क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); predicate/qualifier of camūḥ
bharatasyaof Bharata
bharatasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
anuyāyinīfollowing (him)
anuyāyinī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanu-yā (अनुया धातु)
FormPresent participle (शतृ), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘following’

O charioteer, look, Ayodhya is in shapeless shambles. It is silent and cheerless. It is dull and desolate. It shines no more.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē trayōdaśōraśatatamassargaḥ.Thus ends the hundredthirteenth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

B
Bharata
A
Ayodhyā
A
army (camū)
H
horses (haya)
E
elephants (nāga)

FAQs

Collective duty follows rightful leadership: the army’s ordered return reflects rajadharma—public power moving in service of the kingdom’s moral crisis.

Bharata’s large retinue begins the return journey back toward Ayodhyā.

Responsibility and steadiness—Bharata is followed because he is perceived as acting for duty, not personal gain.