
कैकेयीवरप्रार्थना — Kaikeyi Demands the Two Boons
अयोध्याकाण्ड
ဤသရဂ၌ ကေကေယီသည် ဒဿရထကို ဆန္ဒကာမကြောင့် မျက်နှာမူနေသည်ကိုမြင်၍ ထင်ရှားသော ကတိသစ္စာကို အတိအကျ ချမှတ်စေပြီး ထိုကတိကို ပြန်မလှန်နိုင်သော နိုင်ငံရေးအကျိုးဆက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။ ဒဿရထသည် ရာမ၏ အသက်နှင့် ဂုဏ်တန်ဖိုးကို အမည်တင်၍ အကြိမ်ကြိမ် သစ္စာပြုကာ ကေကေယီ၏ ဆန္ဒကို မလွဲမသွေ ဖြည့်ဆည်းမည်ဟု အာမခံသည်။ ထို့နောက် ကေကေယီသည် နေ၊ လ၊ အရပ်လေးမျက်နှာ၊ ဂြိုဟ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ရာက္ခသများ၊ အိမ်တော်ကာကွယ်သည့် နတ်များနှင့် သတ္တဝါအားလုံးကို သက်သေတင်၍ ကိုယ်ရေးကတိကို ကမ္ဘာလောကရှေ့တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ သဘောတူစာချုပ်တစ်ရပ်အဖြစ် တင်းကျပ်စေသည်။ ထို့ပြင် ဒေဝ-အသူရ စစ်ပွဲကာလတွင် မိမိက ရာဇာကို ကာကွယ်ခဲ့သဖြင့် “အပ်နှံထားသော” ပရသဒ်နှစ်ပါးကို ရရှိခဲ့ကြောင်းကို သတိပေးကာ ယခုအခါ အခွင့်အရေးအဖြစ် တောင်းဆိုသည်။ တောင်းဆိုချက်နှစ်ရပ်မှာ (၁) ရာမ၏ ရာဇဘိသေကအတွက် ပြင်ဆင်ထားသော ပစ္စည်းအကုန်ဖြင့်ပင် ဘရတကို တင်မြှောက်အဘိသေက ပြုလုပ်ရန်၊ (၂) ရာမကို ဒဏ္ဍကာရဏ္ယသို့ ၁၄ နှစ် ပို့ဆောင်၍ သစ်ခွံဝတ်၊ သမင်အရေဝတ်၊ ဇဋာဆံထားသော တပသီအဖြစ် နေထိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ ကေကေယီသည် ဤအရာကို ဒဿရထ၏ သစ္စာတရားနှင့် မျိုးရိုးကာကွယ်ရေးဓမ္မကို စမ်းသပ်ခြင်းဟု တင်ပြပြီး ရာဇာသည် မိမိစကားဖြင့် မိမိတိုင် ဖန်တီးထားသော ထောင်ချောက်ထဲသို့ ဝင်သွားသူကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Verse 1
तं मन्मथशरैर्विद्धमं कामवेगवशानुगम्।उवाच पृथिवीपालं कैकेयी दारुणं वचः।।।।
မြေကြီးကိုအုပ်စိုးသော မင်းကြီးအား—မန్మထ၏ မြားတံဖြင့် ထိခိုက်သကဲ့သို့၊ ကာမ၏ လှိုင်းလုံးကြီးအောက်တွင် လိုက်ပါသွားသူအား—ကေကေယီသည် ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ် စကားကို ပြောလေ၏။
Verse 2
नास्मि विप्रकृतादेव केनचिन्नावमानिता।अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तमिच्छामि त्वया कृतम्।।।।
အရှင်မင်းကြီး၊ ကျွန်မကို မည်သူမျှ မတရားမပြုခဲ့သကဲ့သို့ မည်သူမျှလည်း မထီမဲ့မြင် မပြုခဲ့ပါ။ သို့သော် ကျွန်မ၏ စိတ်ထဲတွင် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ် ရှိနေသဖြင့်၊ ထိုအရာကို မင်းကြီးက ဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါသည်။
Verse 3
प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि।अथ तद्व्याहरिष्यामि यदभिप्रार्थितं मया।।।।
သင်သည် အမှန်တကယ် ကျွန်ုပ်၏အလိုကို ပြုလုပ်ပေးလိုပါက အရင်ဆုံး ကတိသစ္စာကို ခိုင်မာစွာ ထားပါ; ထို့နောက်မှ ကျွန်ုပ်တောင်းဆိုသည့် အရာကို ပြောကြားမည်။
Verse 4
तामुवाच महातेजाः कैकेयीमीषदुत्स्मितः।कामी हस्तेन संगृह्य मूर्धजेषु शुचिस्मिताम्।।।।
တေဇာကြီးမားသော မင်းကြီးသည် အနည်းငယ်ပြုံးလျက် ချစ်မြတ်နိုးစိတ်ဖြင့် ကေကေယီ၏ ဆံပင်ကို လက်ဖြင့် နူးညံ့စွာ ကိုင်ယူကာ သန့်ရှင်းတောက်ပသော အပြုံးရှိသူမအား မိန့်ကြား하였다။
Verse 5
आवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम।मनुजो मनुजव्याघ्राद्रामादन्यो न विद्यते।।।।
အို မာနကြီးသော မိန်းမရေ၊ မသိသေးသလော? ကျွန်ုပ်အတွက် သင်ထက် ပိုချစ်မြတ်နိုးသူ မရှိ; လူတို့အတွင်း၌လည်း လူကျားဖြစ်သော ရာမမှတပါး အခြားသူ မရှိ။
Verse 6
तेनाजय्येन मुख्येन राघवेण महात्मना।शपे ते जीवनार्हेण ब्रूहि यन्मनसेच्छासि।।।।
မအနိုင်ယူနိုင်သော၊ အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော၊ မဟာအတ္တမရှိသော၊ အသက်ရှည်ရန်ထိုက်တန်သော ရာဃဝအား အမည်တင်၍ သင့်အား ကျွန်ုပ်ကျိန်ဆိုသည်; သင့်နှလုံးသား၌ လိုလားသည့်အရာကို ပြောပါ။
Verse 7
यं मुहूर्तमपश्यंस्तु न जीवेयमहं ध्रुवम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।
အို ကေကေယီရေ၊ သူ့ကို မမြင်ရဘဲ တစ်ခဏတောင် ကျွန်ုပ် မရှင်နိုင်သည်မှာ အမှန်ပင်; ထိုရာမကို အမည်တင်၍ ကျွန်ုပ်သည် သင့်စကား—သင့်ဆန္ဒကို အကောင်အထည်ဖော်မည်ဟု ကျိန်ဆိုသည်။
Verse 8
आत्मना वात्मजैश्चान्यैर्वृणेयं मनुजर्षभम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।
ငါသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိုယ့်သားများကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသူအားလုံးကိုလည်းကောင်း ကျော်လွန်၍ လူတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသော ရာမကိုပင် ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သော်လည်း—အို ကૈကေယီ၊ ထိုရာမကိုသက်သေပြု၍ ငါသည် သင်၏တောင်းဆိုချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်မည်ဟု ကျိန်ဆို၏။
Verse 9
भद्रे हृदयमप्येतदनुमृशोद्धरस्व मे।एतत्समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत्साधु मन्यसे।।।।
အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမမြတ်၊ ငါ၏နှလုံးသားတိုင်တိုင်ပင် ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ ဖိစီးနေ၏—ထိုနှလုံးကို ထိတွေ့ကာ ငါကို ဤဒုက္ခမှ ကယ်ထုတ်ပေးပါ။ အို ကဲကေယီ၊ စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက် သင်မှန်ကန်သည်ဟု ထင်မြင်သည့်အရာကို ပြောပါ။
Verse 10
बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि।करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे।।।।
သင်သည် မိမိအပေါ် သင်၏ အာဏာအင်အားကို သိပြီးသားဖြစ်သဖြင့် ငါ့ကို မသံသယပြုသင့်။ ငါ၏ ကုသိုလ်ကံကို သက်သေပြု၍ ကျိန်ဆိုသည်—သင်နှစ်သက်ရာကို ငါပြုမည်။
Verse 11
सा तदर्थमना देवी तमभिप्रायमागतम्।निर्माध्यस्थ्याच्च हर्षाच्च बभाषे दुर्वचं वचः।।।।
မိမိရည်ရွယ်ချက်၌သာ စိတ်တည်နေသော မဟာဒေဝီမိဖုရားသည် ပျော်ရွှင်လျက် အလယ်လမ်းမရှိဟု ထင်မြင်ကာ ပြောရန်ခက်ခဲသော ကြမ်းတမ်းသည့် စကားကို ဆိုလေ၏။
Verse 12
तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमागतम्।व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम्।।।।
ထိုစကားကြောင့် ဝမ်းမြောက်သွားပြီးနောက်၊ သူမသည် မိမိစိတ်ထဲ၌ ပေါ်ထွန်းလာသော ရည်ရွယ်ချက်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလေ၏—အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်၊ မရဏာတရားက ရုတ်တရက် ရောက်လာသကဲ့သို့။
Verse 13
यथा क्रमे शपसि वरं मम ददासि च।तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद्देवास्साग्निपुरोगमाः।।।।
သင်သည် အဆင့်လိုက် အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ကျွန်ုပ်အား ဝရ (ကောင်းချီး) ကို ပေးအပ်နေသဖြင့်၊ အဂ္ဂနိကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်ထားသော သုံးဆယ့်သုံးပါးသော ဒေဝတားတို့သည် ဤစကားကို သက်သေအဖြစ် ကြားသိပါစေ။
Verse 14
चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।।।
လနှင့် နေ၊ ကောင်းကင်၊ ဂြိုဟ်များ၊ ညနှင့် နေ့၊ အရပ်ဒిశများ၊ လောကနှင့် ဤမြေပြင်—ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် ရက္ခသတို့နှင့်အတူ—ညအတွင်း လှည့်လည်သော သတ္တဝါများ၊ အိမ်အိမ်တွင် စောင့်ရှောက်နေသော အိမ်တော်ဒေဝတားများ၊ ထို့ပြင် အခြားသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သင်ပြောသော ကတိသစ္စာကို သိရှိကြပါစေ။
Verse 15
चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।2.11.14।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।2.11.15।।
လနှင့် နေ၊ ကောင်းကင်၊ ဂြိုဟ်များ၊ ညနှင့် နေ့၊ အရပ်ဒిశများ၊ လောကနှင့် ဤမြေပြင်—ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် ရက္ခသတို့နှင့်အတူ—ထို့ပြင် ညအတွင်း လှည့်လည်သော သတ္တဝါများ၊ အိမ်တော်ဒေဝတားများ၊ အခြားသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သင်၏ ပြောကြားသော ကတိသစ္စာကို သိရှိကြပါစေ။
Verse 16
सत्यसन्धो महातेजाः धर्मज्ञः सुसमाहितः।वरं मम ददात्येष तन्मे श्रृण्वन्तु दैवताः।।।।
ဤသူသည် သစ္စာကို မပြတ်မလျော့ ထိန်းသိမ်းသူ၊ တေဇောဓာတ်ကြီးမားသူ၊ ဓမ္မကို သိမြင်သူ၊ စိတ်တည်ငြိမ်သူ ဖြစ်၏။ ဤသူကပင် ကျွန်ုပ်အား ဝရ (ကောင်းချီး) ကို ပေးအပ်နေသည်။ ကျွန်ုပ်အတွက် ဒေဝတားတို့သည် ဤစကားကို ကြားသိပါစေ။
Verse 17
इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च।ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।।।।
ဤသို့ ဒေဝီက ဆို၏။ ထို့နောက် မဟာမြားပစ်သူကို ဖက်တွယ်ကာ ချီးမွမ်းလှည့်ဖြား၍၊ ကာမ၏ မောဟဖြင့် မျက်ကွယ်နေသော ဝရပေးသူထံသို့ ဤစကားကို ဆက်လက်ပြောကြား하였다။
Verse 18
स्मर राजन् पुरावृत्तं तस्मिन् दैवासुरे रणे।तत्र चाच्यावयच्छत्रुस्तव जीवितमन्तरा।।।।
အရှင်မင်းကြီး၊ ယခင်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ စစ်ပွဲကို သတိရပါလော့။ ထိုနေရာ၌ ရန်သူသည် မင်းကြီး၏ အရာအားလုံးကို ဖျက်ဆီးသွားပြီး၊ အသက်တော်တစ်ပါးတည်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါသည်။
Verse 19
तत्र चापि मया देव यत्त्वं समभिरक्षितः।जाग्रत्या यतमानायास्ततो मे प्राददा वरौ।।।।
အရှင်မင်းမြတ် (ဒေဝကဲ့သို့သော)၊ ထိုနေရာ၌လည်း ကျွန်မသည် မင်းကြီးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့ပါသည်။ ကျွန်မသည် အိပ်မပျော်ဘဲ သတိထားကာ ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် မင်းကြီးက ကျွန်မအား ဆုတောင်းအခွင့် (ဝရ) နှစ်ပါးကို ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။
Verse 20
तौ तु दत्तौ वरौ देव निक्षेपौ मृगयाम्यहम्।तथैव पृथिवीपाल सकाशे सत्यसङ्गर।।।।
အရှင်မင်းမြတ်၊ မြေပြင်ကို စောင့်ရှောက်သော မင်းကြီး၊ သစ္စာ၌ တည်ကြည်သူ၊ ယခု ကျွန်မသည် မင်းကြီးက အရင်က ပေးအပ်ခဲ့သော ဝရ နှစ်ပါးကို—အချိန်တန်သည့်အထိ မင်းကြီးထံ အပ်နှံထားသကဲ့သို့ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သော—ထုတ်ယူလိုပါသည်။
Verse 21
तत् प्रतिश्रुत्य धर्मेण न चेद्दास्यसि मे वरम्।अद्यैव हि प्रहास्यामि जीवितं त्वद्विमानिता।।।।
မင်းကြီးသည် ဓမ္မအတိုင်း ကတိပြုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကျွန်မ၏ ဝရ ကို မပေးအပ်လျှင်၊ မင်းကြီး၏ အထင်သေးခြင်းကြောင့် အရှက်ရ၍ ကျွန်မသည် ယနေ့တင်ပင် အသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။
Verse 22
वाङ्मात्रेण तदा राजा कैकेय्या स्ववशे कृतः।प्रचस्कन्द विनाशाय पाशं मृग इवात्मनः।।।।
ထိုအခါ ဘုရင်သည် ကေကေယီ၏ စကားတစ်ခွန်းတည်းကြောင့်ပင် အလိုတော်အောက်သို့ကျရောက်ကာ မိမိပျက်စီးရာသို့ တိုးဝင်သွား၏—မိမိအတွက် ထောင်ထားသော ထောင်ချောက်ထဲသို့ ခုန်ဝင်သည့် သမင်ကဲ့သို့။
Verse 23
ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते।।।।तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः।
ထို့နောက် နန်းတော်မိဖုရားသည် ဆုတောင်းပေးတော်မူသော ဘုရင်ကြီးအား—ကာမမောဟကြောင့် မျက်စိမှိတ်နေသူအား—ဤသို့ဆို၏။ “အို ဒေဝါ၊ အို မြေပြင်၏အရှင် မဟာဘုရင်၊ ယခင်က မင်းကြီးက ကျွန်မအား ပေးတော်မူခဲ့သော ဆုနှစ်ပါးကို ယနေ့ပင် ကျွန်မပြောမည်၊ ကျွန်မစကားကို နားထောင်တော်မူပါ။”
Verse 24
अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः।।।।अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम्।
ရာဃဝ၏ အဘိသေက အစီအစဉ်တို့ကို ပြင်ဆင်ပြီးလေပြီ။ ထိုအဘိသေကပစ္စည်းတူတူဖြင့်ပင် ကျွန်မ၏သား ဘရတကို ဘုရင်အဖြစ် အဘိသေက ခံစေတော်မူပါ။
Verse 25
यो द्वितीयो वरो देव दत्तः प्रीतेन मे त्वया।।।।तदा दैवासुरे युद्धे तस्य कालोऽयमागत।
ထို့ပြင် ဒုတိယဆုတောင်းတော်မူချက်ကိုလည်း အို ဒေဝါ—ဒေဝနှင့် အသူရတို့ စစ်ပွဲအခါ မင်းကြီးက ပျော်ရွှင်သဘောဖြင့် ကျွန်မအား ပေးတော်မူခဲ့သော ဆု—ယခု ထိုဆုကို အကောင်အထည်ဖော်ရမည့် အချိန် ရောက်လာပြီ။
Verse 26
नव प़ञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।।।।चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः।
ဆယ့်လေးနှစ်တိုင်တိုင် ရာမသည် ဒဏ္ဍကာတော၌ အားကိုးနေထိုင်ပါစေ။ သစ်ခွံအဝတ်နှင့် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ ဇဋာဆံပင်ထား၍၊ တပသီအဖြစ် တပဿာကျင့်နေထိုင်ပါစေ။
Verse 27
भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।।।
ယနေ့ပင် ဘရတသည် အတားအဆီးမရှိသော ယုဝရာဇအာဏာကို ခံယူစေပါစေ။ ဤသည်မှာ ငါ၏အမြင့်ဆုံးဆန္ဒဖြစ်၏—ပေးထားပြီးသား ဗရကို ငါတောင်းဆို၏။ ထို့ပြင် ယနေ့ပင် ရာဃဝ (ရာမ) သည် တောသို့ ထွက်ခွာသွားသည်ကို ငါမြင်လို၏။
Verse 28
भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।2.11.27।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।2.11.28।।
ယနေ့ပင် ဘရတသည် ဆန့်ကျင်သူမရှိဘဲ ယုဝရာဇအရာကို ခံယူစေပါစေ။ ဤသည်မှာ ငါ၏အမြင့်ဆုံးဆန္ဒဖြစ်၏—ကတိပေးထားပြီးသား ဗရကို ငါတောင်းဆို၏။ ထို့ပြင် ယနေ့ပင် ရာဃဝ (ရာမ) သည် တောသို့ ထွက်ခွာသွားသည်ကို ငါမြင်လို၏။
Verse 29
स राजराजः भव सत्यसङ्गरःकुलं च शीलं च हि रक्ष जन्म च।परत्रवासे हि वदन्त्यनुत्तमंतपोधनास्सत्यवचो हितं नृणाम्।।।।
အို ရာဇာတို့၏ ရာဇာ၊ သစ္စာ၌ တည်ကြည်ပါစေ။ မိမိ၏ မျိုးရိုးဝంశ၊ သီလအကျင့်၊ နှင့် မြင့်မြတ်သော မွေးဖွားရာဇဝင်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါ။ တပဿာကို ဓနအဖြစ်ထားသော ရှင်ရသီတို့ကလည်း လူတို့၏ အကျိုးအတွက် သစ္စာပြောခြင်းထက် မြတ်သောအရာ မရှိဟု ဆိုကြ၏—အကြောင်းမူကား ထိုသစ္စာသည် ပရလောက၌လည်း ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို တည်စေသည်။
The central dharma-saṅkaṭa is Daśaratha’s collision between paternal affection and royal truthfulness: after swearing repeatedly to fulfill Kaikeyī’s desire, he becomes ethically bound to enact actions that destabilize succession—crowning Bharata and exiling Rāma—because the vow itself is treated as inviolable.
The sarga teaches that speech, especially oath-speech, is a moral instrument with real-world consequences: satya is upheld as a supreme virtue, yet the text also warns that unguarded promises made under passion can become traps that reorder personal, familial, and political realities.
Daṇḍakāraṇya is foregrounded as the destination of enforced ascetic exile, while the consecration setting in Ayodhyā is implied through the ‘abhiṣeka’ materials; culturally, the chapter highlights oath-witnessing practices by invoking cosmic forces and household deities as guarantors of a king’s promise.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.