Sarga 103
पिण्डदानदर्शनम् — The Queens Behold Rama’s Śrāddha Offering
अयोध्याकाण्ड
ဝသိဋ္ဌသည် မန္ဒာကိနီမြစ်ကမ်းဘက် တီရ္ထသို့ ခြေလျင်သွားရာတွင် ဒသရထ၏ မိဖုရားများကို ဦးဆောင်သွားပြီး ရာမကို တွေ့မြင်လိုစိတ်ပြင်းပြနေကြသည်။ အဖွဲ့သည် ရာမနှင့် လက္ခမဏ မကြာခဏ ရေချိုးလေ့ရှိသည့် ရေချိုးရာနေရာသို့ ရောက်ရှိသည်။ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော ကောသလျာသည် မျက်ရည်ဝဲလျက် တောဘက်အနီးရှိ သန့်ရှင်းရာနေရာကို ညွှန်ပြကာ နိရ္ဝာသခံ သုံးဦးသည် အခက်အခဲများနှင့် နေရထိုင်ရကြောင်း ပြောသည်။ ထို့ပြင် လက္ခမဏက ရာမအတွက် ရေယူပေးခြင်းစသည့် မပင်ပန်းမနားသော ဝန်ဆောင်မှုကို ချီးမွမ်းကာ အရှက်ရစေသော အလုပ်ကြမ်းမှ ကင်းလွတ်စေလိုကြောင်း ဆုတောင်းသည်။ ထို့နောက် ကောသလျာသည် ဒರ್ಭမြက်ပေါ်တွင် တောင်ဘက်သို့ အဖျားညွှန်ထားကာ တင်ထားသော ပိဏ္ဍ—အင်ဂုဒီသီးအနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် မုန့်တုံးများ—ကို မြင်ရသည်။ ၎င်းသည် ရာမက ထုံးတမ်းအတိုင်း ဖခင်အတွက် ပြုလုပ်သော ရှရဒ္ဓ ပူဇော်သကာ ဖြစ်သည်။ ဒသရထ၏ အတိတ်က မဟာမင်းတော်အလှအပနှင့် တောတွင်း၏ ရိုးရှင်းသကာတို့၏ ဆန့်ကျင်မှုကြောင့် ကောသလျာသည် “ဒေဝတားတူ” မင်းအတွက် ဤသို့သော အစာသည် သင့်တော်ပါမည်လားဟု ငိုကြွေးကာ ရာမ၏ ကျဆင်းသွားသော အခြေအနေထက် ပိုနာကျင်စရာ မရှိဟု ဆိုသည်။ “လူ၏ အစာကဲ့သို့ပင် သူ၏ ဒေဝတားတို့၏ အစာလည်း ထိုကဲ့သို့” ဟူသော စကားပုံကို သတိရကာ ဤနေရာတွင် ဝမ်းနည်းဖွယ် အမှန်တရားအဖြစ် ခံစားရသည်။ အခြားမိဖုရားများက ကောသလျာကို သက်သာစေပြီး အာရှရမ်၌ ရာမကို မြင်ကြသည်—တောက်ပသော်လည်း ကောင်းကင်မှ ကျဆင်းလာသကဲ့သို့ ဒေဝတားတစ်ပါးပမာ။ မိခင်များ ငိုကြွေးကြပြီး ရာမသည် ထ၍ လေးစားစွာ ခြေဖဝါးကို ထိကာ နမസ്കာရပြုသည်၊ သူတို့ကလည်း ရာမ၏ ကျောပေါ်က ဖုန်ကို သုတ်ပေးကြသည်။ လက္ခမဏလည်း ဦးညွှတ်နမസ്കာရပြုရာ မိဖုရားများသည် ရာမကဲ့သို့ပင် ချစ်ခင်စွာ ဆက်ဆံကြသည်။ စီတာသည် ဝမ်းနည်းလျက် မိခင်မတော်များ၏ ခြေဖဝါးကို ကိုင်တွယ်ကာ ကောသလျာက သမီးတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ဖက်လှမ်းပြီး သူမ၏ ဒုက္ခကို ငိုကြွေးသည်။ စီတာ၏ လေ၊ နေရောင်ကြောင့် မောပန်းသွားသော မျက်နှာကို အလွှာလိုက် ဥပမာများဖြင့် ဖော်ပြကာ ဝမ်းနည်းမှုကို အရဏီဖြင့် မီးထွန်းသကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်၏ အထောက်အကူကိုပင် လောင်ကျွမ်းစေသော မီးဟု ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရာမသည် ဝသိဋ္ဌ၏ ခြေဖဝါးကို ကိုင်ကာ အနားတွင် ထိုင်ပြီး ဘရတသည် လက်အုပ်ချီ၍ အနီး၌ ထိုင်ရာ လူစုလူဝေးသည် သူဘာပြောမည်ကို စောင့်မျှော်ကြသည်။ ရာမ၊ လက္ခမဏ၊ ဘရတတို့သည် မိတ်ဆွေများ ဝိုင်းရံလျက် ယဇ္ဉမီး သုံးတိုင်ကဲ့သို့ တောက်ပကြပြီး အရာထမ်းများ ဝိုင်းထားသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Shlokas
Verse 1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च।अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।
ဝသိဋ္ဌသည် ဒဿရထ၏ မိဖုရားများကို ရှေ့တန်းတွင်ထား၍၊ ရာမကို တွေ့မြင်လိုသော ဆန္ဒပြင်းပြမှုဖြင့် ထိုနေရာသို့ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति।ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।
မင်း၏ မိဖုရားတော်များသည် မန္ဒာကိနီမြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း လျှောက်သွားကြစဉ်၊ ထိုနေရာ၌ ရာမနှင့် လက္ခမဏ်တို့ မကြာခဏ သွားရောက်ဆောင်ရွက်ကြသော သန့်ရှင်းသည့် ရေချိုးသဘင် တီရ္ထကို မြင်တွေ့ကြ၏။
Verse 3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता।सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।
ကောသလျာသည် မျက်နှာ၌ မျက်ရည်ပြည့်လျှံကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ခြောက်သွေ့နွမ်းနယ်လျက် စုမိတြာနှင့် အခြား တော်ဝင်မိဖုရားများအား စိတ်မောပန်းစွာ ပြောဆိုလေ၏။
Verse 4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्।वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।
ဤသည်မှာ တောအတွင်း အရှေ့ဘက်ရှိ သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ (ရေကူးကန်/ကူးဆိပ်) ဖြစ်ပြီး၊ အားကိုးရာမဲ့သူတို့နှင့် ဆက်နွယ်သည်—ဒုက္ခကြုံရသော်လည်း လုပ်ငန်း၌ မပျင်းရိသူများ၊ မိမိတို့၏ နယ်မြေမှ ထုတ်ပယ်ခံရသူများ၏ အမှတ်တရဖြစ်၏။
Verse 5
इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।
အို စုမိတ္ရာရေ၊ ဒီနေရာမှ သင်၏သား စောမိတ္ရီသည်—အမြဲမပျင်းမနာ—ကျွန်ုပ်၏သားအတွက်ကြောင့် ရေကို ကိုယ်တိုင် အစဉ်ယူဆောင်လာတတ်၏။
Verse 6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः।भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।
သင်၏သားသည် အနိမ့်ကျသကဲ့သို့ ထင်ရသော အလုပ်ကိုပင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အပြစ်တင်စရာ မဟုတ်ပါ။ အကြောင်းမူကား ညီအစ်ကို၏ အကျိုးအတွက် ပြုသမျှ အရာအားလုံးသည် သီလဂုဏ်ကြောင့် တကယ်တမ်း မြတ်နိုးထိုက်သော အရာဖြစ်သည်။
Verse 7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः।नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।
ယနေ့တိုင်အောင်လည်း သင်၏သားဤသူသည် ဒုက္ခဆင်းရဲကို မကျင့်သားမရ၊ ထိုသို့ခံရရန် မသင့်တော်သူဖြစ်သဖြင့် သူ့အပေါ် အတင်းအကျပ် တင်ပေးထားသော ကြမ်းတမ်း၍ အရှက်ရစေသော အလုပ်ကို စွန့်လွှတ်ပါစေ။
Verse 8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले।पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।
မျက်လုံးကျယ်ဝန်းသော ကောသလျာသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် တောင်ဘက်သို့ အဖျားညွှန်ထားသော ဒರ್ಭမြက်ပေါ်၌ ဖခင်အတွက် ထားရှိထားသည့် အင်္ဂုဒီသီးအနှစ်ပိဿာကိတ်များကို မြင်တွေ့하였다။
Verse 9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा।उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।
ဖခင်အတွက် မြေပြင်ပေါ်တွင် ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော ရာမက ထားရှိထားသည့် ပူဇော်သက္ကာကို မြင်ပြီးနောက် ဒေဝီ ကောသလျာမဟာမိဖုရားသည် ဒဿရထ၏ မိဖုရားအပေါင်းတို့အား လှမ်း၍ ပြောကြား하였다။
Verse 10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः।राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।
ကြည့်ရှုကြပါ—ဤသည်မှာ ရာဃဝ (ရာမ) သည် အိက္ခဝါကူဝంశ၏ အရှင် မဟာစိတ်ရှိသော ဒဿရထ မင်းတော်ဖြစ်သော ဖခင်တော်အား ထုံးတမ်းအတိုင်း ပူဇော်အပ်သော အလှူပစ္စည်းဖြစ်သည်။
Verse 11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः।नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।
ထိုနတ်တူသကဲ့သို့ မဟာစိတ်ရှိသော မင်းတော်သည် ယခင်က အပျော်အပါးနှင့် စည်းစိမ်အားလုံးကို ခံစားခဲ့သူဖြစ်ရာ၊ ဤအစားအစာသည် သူ့အတွက် မသင့်တော်ဟု ငါမထင်ပါ။
Verse 12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः।कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।
မဟာဣန္ဒြာနှင့်တူသကဲ့သို့ အာဏာကြီးမား၍ တစ်ခါက လေးမျက်နှာပြည်မြေတစ်လျှောက်ကို စိုးမိုးခံစားခဲ့သော မြေရှင်မင်းသည် ယခု အင်္ဂုဒီသီးအနှစ်ကပ်ကပ်မှ ပြုလုပ်ထားသော မုန့်တုံးကို မည်သို့ စားသုံးနိုင်ပါမည်နည်း။
Verse 13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा।यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।
ဤလောက၌ ဤအရာထက် ပို၍ နာကျင်စရာ မရှိဟု ထင်မြင်မိသည်—တစ်ခါက စည်းစိမ်ပြည့်စုံခဲ့သော ရာမသည် အဖခင်တော်အား အင်္ဂုဒီကို ကြိတ်နှိပ်ထားသော မုန့်တုံးကို ပူဇော်ပေးရခြင်းပင်။
Verse 14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे।कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।
ရာမက အဖခင်တော်အား အင်္ဂုဒီသီးအနှစ်ကပ်ကပ်မှ ပြုလုပ်ထားသော ရိုးရိုးမုန့်တုံးကို ပူဇော်ပေးသည်ကို မြင်ရသော်၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်၏နှလုံးသည် ထောင်ပိုင်းကွဲမပျက်သေးသည်မှာ မည်သို့နည်း။
Verse 15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।
ယခုတော့ လူလောကတွင် ပြောကြသည့် စကားတစ်ခွန်းသည် အမှန်တရားဟု ထင်မြင်မိသည်—လူတစ်ယောက် အသက်ရှင်ရန် အားထားစားသုံးသည့် အစာအဟာရသည် မည်သည့်အရာဖြစ်စေ၊ ထိုသူနှင့် ဆက်နွယ်သော ဒေဝတားတို့လည်း ထိုအစာကိုပင် ခံစားကြသည်။
Verse 16
एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा।ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।
ထို့နောက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော ကောသလျာကို ထိုအချိန်တွင် လှုံ့ဆော်နှစ်သိမ့်ကာ မိဖုရားအခြားများသည် ဆက်လက်သွားကြပြီး၊ အာရှရမ်၌ ရာမကို တွေ့မြင်ကြသည်—ကောင်းကင်ဘုံမှ ကျဆင်းလာသကဲ့သို့သော ဒေဝတားတစ်ပါးပမာ။
Verse 17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः।आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।
ရာမသည် မင်းရဲ့အပျော်အပါးနှင့် အဆင်ပြေမှုအားလုံးမှ ကင်းလွတ်သွားသည်ကို မြင်ကြသော မိခင်တော်များသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ချွတ်ယွင်းနွမ်းနယ်ကာ အသံမြင့်မြင့် ငိုကြွေး၍ မျက်ရည်များကို စီးကျစေကြ၏။
Verse 18
तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्।मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।
ထို့နောက် ရာမသည် လူတို့အနက် ကျားသတ္တဝါကဲ့သို့ အထွဋ်အမြတ်၊ သစ္စာ၌ မလှုပ်မယှက်သူဖြစ်၍ ထ၍ မိခင်တော်အားလုံး၏ မင်္ဂလာရှိသော ခြေတော်များကို ရိုသေစွာ ဆုပ်ကိုင်လေ၏။
Verse 19
ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः।प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।
မျက်လုံးကျယ်ဝန်းသော မိဖုရားတော်များသည် ထိတွေ့လျှင် သက်သာနူးညံ့သော လက်တော်များ၊ မင်္ဂလာရှိ၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လက်ချောင်းတော်များဖြင့် ရာမ၏ ကျောပေါ်မှ ဖုန်မှုန့်ကို သုတ်ဖယ်ကြ၏။
Verse 20
सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः।अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।
စောမိတြာ၏ သားတော် လက္ခမဏ်လည်း မိခင်တော်အားလုံးကို မြင်လျှင် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်သွား၏။ ရာမ၏နောက်မှ တဖြည်းဖြည်း လိုက်သွားကာ သဒ္ဓါဖြင့် ရိုသေစွာ ဦးညွှတ်ကန်တော့လေ၏။
Verse 21
यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः।वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।
ရာမကို ပြုမူသကဲ့သို့ပင် မိဖုရားအပေါင်းတို့သည်လည်း ဒဿရထ၏သား၊ မင်္ဂလာလက္ခဏာပြည့်စုံသော လက္ခမဏကို ချစ်ခင်လေးစားစွာ တူညီသဖြင့် ပြုမူကြ하였다။
Verse 22
सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता।श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।
စီတာလည်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲလျက် မိခင်မက်များ၏ ခြေတော်ကို ကိုင်တွယ်ကာ ဦးညွှတ်ခဲ့သည်။ မျက်ဝန်းများမှာ မျက်ရည်ပြည့်လျက် သူမသည် သူတို့ရှေ့၌ ရပ်နေ하였다။
Verse 23
तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा।वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।
တောဝနဝါသကြောင့် ပိန်ပါး၍ ဆင်းရဲနာကျင်ကာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော စီတာကို ကောသလျာသည် မိခင်က သမီးကို ဖက်ကာသကဲ့သို့ ပွေ့ဖက်ပြီး စကားဆို하였다။
Verse 24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च।रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।
ဗိဒေဟရာဇ၏ သမီး၊ ဒဿရထ၏ ချွေးမ၊ ရာမ၏ ဇနီး—သူမသည် အထီးကျန်သော တောအတွင်း၌ ဤမျှဒုက္ခကို မည်သို့ ရောက်ရှိလာရသနည်း။
Verse 25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
သင်၏ မျက်နှာတော်သည် နေရောင်ကြောင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့သော ကြာပန်း၊ ညှိုးနွမ်းသကဲ့သို့သော ကြာညိုပန်းနှင့်တူ၏။ ဖုန်မှုန့်ကြောင့် မဲမှောင်သွားသော ရွှေကဲ့သို့၊ မိုးတိမ်ကြောင့် မှိန်သွားသော လကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
Verse 26
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
အို ဝိုင်ဒေဟီ၊ သင်၏မျက်နှာကို မြင်ရသော် ဝမ်းနည်းခြင်းသည် ငါ့နှလုံးသား၌ အလွန်ပြင်းထန်စွာ မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းလာ၏—ဘေးဒုက္ခ၏ အရဏီတုတ်များမှ ပေါက်ဖွားသော မီးက မိမိအထောက်အကူကိုပင် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့။
Verse 27
ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः।पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।
မိခင်သည် ထိုသို့ ဝမ်းနည်းပူဆွေးစွာ ပြောနေစဉ် ရာဃဝ—ဘရတ၏ အစ်ကိုကြီး—သည် ဝသိဋ္ဌထံ ချဉ်းကပ်၍ ဂုဏ်ပြုစွာ သူ၏ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို ဆုပ်ကိုင်လေ၏။
Verse 28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः।प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।
ထို့နောက် ရာဃဝသည် မီးကဲ့သို့ တောက်ပသော တော်ဝင်မိသားစု၏ ပုရောဟိတ်၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို ဆုပ်ကိုင်ကာ သူနှင့်အတူ နီးကပ်စွာ ထိုင်လေ၏—ဒေဝတားတို့၏ အရှင် အိန္ဒြာသည် ဗြဟ္စပတိ၏ ဘေး၌ ထိုင်သကဲ့သို့။
Verse 29
ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः।जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।
ထို့နောက် သာသနာတရားကို သိမြင်ကျွမ်းကျင်၍ သီလရှိသော ဘရတသည် အစ်ကိုကြီး၏ နီးကပ်ရာ၌ ထိုင်လေ၏။ သူ၏နောက်တွင် မန္တရိများ၊ မြို့၏အကြီးအကဲများ၊ စစ်သည်များနှင့် ဓမ္မကို အလွန်ကျွမ်းကျင်သောသူများလည်း အတူထိုင်ကြ၏။
Verse 30
उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्।श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।
ထိုအခါ အင်အားကြီးသော ဘရတသည်၊ တပသီဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားသော်လည်း သီရိတော်၏ ဂုဏ်ရောင်ဖြင့် တောက်ပနေသော ရာဃဝကို မြင်၍ လက်အုပ်ချီကာ အနီး၌ ထိုင်လေ၏—သန့်စင်သော မဟိန္ဒြာသည် ပရဇာပတိ၏ ရှေ့၌ ထိုင်သကဲ့သို့။
Verse 31
किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।
ထိုအခါ အရိယလူမျိုးတို့အတွင်း၌ “ယနေ့ ဘရတသည် ရာဃဝကို ဦးချကန်တော့၍ ဂုဏ်ပြုစေပြီးနောက် မည်သို့သော ကောင်းမြတ်သင့်တော်သော စကားကို ပြောမည်နည်း” ဟူသော အလွန်မြင့်မားသည့် စိတ်ဝင်စားမှု ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 32
स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः।वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।
သစ္စာ၌ တည်ကြည်သော ရာမ၊ အာနုဘော်ကြီးသော လက္ခမဏ၊ နှင့် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသော ဘရတတို့သည် မိတ်ဆွေကောင်းများ ဝိုင်းရံလျက် ထိုယဇ္ဉပွဲ၌ တောက်ပကြ၏—အမှုထမ်းပုရောဟိတ်တို့နှင့်အတူရှိသော ယဇ္ဉမီး သုံးလုံးကဲ့သို့။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s performance of pitṛ-rites (piṇḍadāna) for Daśaratha under exile conditions, highlighting how dharma is upheld even when resources are meager and the performer is personally distressed.
Kauśalyā’s lament and the proverb about ‘a man’s food and his gods’ underscore the moral realism of dharma: ritual duty persists amid suffering, and grief becomes a lens that reveals impermanence, status-reversal, and the ethical nobility of endurance.
The Mandākinī-associated tīrtha and the āśrama setting frame the scene; culturally, the śrāddha protocol is signaled through darbha grass oriented southward and the piṇḍa offering, with araṇi imagery used to interpret grief as a self-consuming fire.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.